ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ନ ଚାନ୍ତରିକ୍ଷେ ନ ସମୁଦ୍ରମଧ୍ଯେ ନ ପର୍ଵତାନାଂ ଵିଵରପ୍ରଵେଶେ । ନ ମାତୃମୂର୍ଧ୍ନି ପ୍ରଧୃତସ୍ତଥାଙ୍କେ ତ୍ଯକ୍ତୁଂ କ୍ଷମଃ କର୍ମ କୃତଂ ନରୋ ହି ॥ ୧,୧୧୩.

ନ ଆକାଶରେ, ନ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ, ନ ପାହାଡ଼ର ଗୁହା ଭିତରେ, ନ ମାଆର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ କିମ୍ବା କୋଳରେ—କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ କର୍ମର ଫଳରୁ ପଳାଇ ପାରିବ ନାହିଁ।

ଦୁଗସ୍ତ୍ରିକୂଟଃ ପରିଖା ସମୁଦ୍ରୋ ରକ୍ଷାଂସି ଯୋଧାଃ ପରମା ଚ ଵୃତ୍ତିଃ । ଶାସ୍ତ୍ରଞ୍ଚ ଵୈ ତୂଶନସା ପ୍ରଦିଷ୍ଟଂ ସ ରାଵଣଃ କାଲଵଶାଦ୍ଵିନଷ୍ଟଃ ॥ ୧,୧୧୩.

ତିନିଟି ଶିଖର ଥିବା କୋଟ, ଖାଇ, ସମୁଦ୍ର, ପାହାରା, ସେନା, ବଡ଼ ଧନ-ସମ୍ପଦ, ଉଶନାଙ୍କ ପାଠାଇଥିବା ଶାସ୍ତ୍ର—ଏସବୁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାବଣ କାଳର ଶକ୍ତିରେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ।

ଯସ୍ମିନ୍ଵଯସି ଯତ୍କାଲେ ଯଦ୍ଦିଵା ଯଚ୍ଚ ଵା ନିଶି । ଯନ୍ମୁହୂର୍ତେ କ୍ଷଣେ ଵାପି ତତ୍ତଥା ନ ତଦନ୍ଯଥା ॥ ୧,୧୧୩.

ଯେଉଁ ବୟସରେ, ଯେଉଁ ସମୟରେ, ଦିନ କିମ୍ବା ରାତିରେ, ଯେଉଁ ମୁହୂର୍ତ୍ତ କିମ୍ବା ଖ୍ଷଣରେ—ଯାହା ହେବାକୁ ଥିବା, ସେଠିକି ହୁଏ, ଅନ୍ୟଥା ହୁଏ ନାହିଁ।

ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଚାନ୍ତରିକ୍ଷେ ଵା ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ମହୀତଲେ । ଧାରଯନ୍ତି ଦିଶଃ ସର୍ଵା ନାଦତ୍ତମୁପଲଭ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୧୩.

ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଯାଆନ୍ତୁ, ଭୂମି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ଦିଗ ଧରି ରଖନ୍ତୁ—ଯାହା ଦିଆଯାଇନାହିଁ, ତାହା କେବେ ମିଳେ ନାହିଁ।

ପୁରାଧୀତା ଚ ଯା ଵିଦ୍ଯା ପୁରା ଦତ୍ତଞ୍ଚ ଯଦ୍ଧନମ୍ । ପୁରା କୃତାନି କର୍ମାଣି ହ୍ଯଗ୍ରେ ଧାଵନ୍ତି ଧାଵତଃ ॥ ୧,୧୧୩.

ପୂର୍ବରୁ ଶିଖିଥିବା ଜ୍ଞାନ, ପୂର୍ବରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଧନ, ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ—ଏସବୁ ମନୁଷ୍ୟ ଆଗକୁ ଦୌଡ଼ିବାବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଆଗରୁ ଚାଲିଯାଏ।

କର୍ମାଣ୍ଯତ୍ର ପ୍ରଧାନାନି ସମ୍ଯଗୃକ୍ଷେ ଶୁଭଗ୍ରହେ । ଵସିଷ୍ଠକୃତଲଗ୍ନାପି ଜାନକୀ ଦୁଃ ଖଭାଜନମ୍ ॥ ୧,୧୧୩.

ଏଠାରେ କର୍ମଟିଏ ପ୍ରଧାନ, ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ କିମ୍ବା ଭଲ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ହେଲେ ମଧ୍ୟ; ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲଗ୍ନ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଜାନକୀ ଦୁଃଖର ଭାଗୀନୀ ହେଲେ।

ସ୍ଥୂଲଜଙ୍ଘୋ ଯଦା ରାମଃ ଶବ୍ଦଗାମୀ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ । ଘନକେଶୀ ଯଦା ସୀତା ତ୍ରଯସ୍ତେ ଦୁଃ ଖଭାଜନମ୍ ॥ ୧,୧୧୩.

ଯେବେ ରାମଙ୍କ ଡାଢ଼ି ଗାଢ଼ ଥିଲା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶବ୍ଦ ଅନୁସରିଥିଲେ, ଏବଂ ସୀତାଙ୍କ କେଶ ଘନ ଥିଲା—ଏ ତିନିଜଣ ଦୁଃଖର ଭାଗୀ ହେଲେ।

ନ ପିତୁଃ କର୍ମଣା ପୁତ୍ରଃ ପିତା ଵା ପୁତ୍ରକର୍ମଣା । ସ୍ଵଯଂ କୃତେନ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ସ୍ଵଯଂ ବଦ୍ଧାଃ ସ୍ଵକର୍ମଣା ॥ ୧,୧୧୩.

ପିତାଙ୍କ କର୍ମରେ ପୁଅ ଚାଲେନି, ପୁଅର କର୍ମରେ ପିତା ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି; ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ କର୍ମରେ ବନ୍ଧି, ନିଜେ ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି।

କର୍ମଜନ୍ଯଶରୀରେଷୁ ରୋଗାଃ ଶରୀରମାନସାଃ । ଶରା ଇଵ ପତନ୍ତୀହ ଵିମୁକ୍ତା ଦୃଢଧନ୍ଵିଭିଃ ॥ ୧,୧୧୩.

କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଶରୀରରେ, ଦେହ ଓ ମନର ରୋଗ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧରଙ୍କ ଛାଡ଼ିଥିବା ତୀର ଭଳି, ଏଠାରେ ପଡ଼େ।

ଅନ୍ଯଥା ଶାସ୍ତ୍ରଗାର୍ଭିଣ୍ଯା ଧିଯା ଧୀରୋର୍ଽଥମୀହତେ । ସ୍ଵାମିଵତ୍ପ୍ରାକ୍କୃତଂ କର୍ମ ଵିଦଧାତି ତଦନ୍ଯଥା ॥ ୧,୧୧୩.

ଅନ୍ୟଥା, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଧନ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରେ; କିନ୍ତୁ ସେ ନିଜ ପୂର୍ବ କର୍ମକୁ ଦାସ ଭଳି କରେ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହଁ।

ବାଲୋ ଯୁଵା ଚ ଵୃଦ୍ଧଶ୍ଚ ଯଃ କରୋତି ଶୁଭାଶୁଭମ୍ । ତସ୍ଯାନ୍ତସ୍ଯାମଵସ୍ଥାଯାଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଜନ୍ମନିଜନ୍ମନି ॥ ୧,୧୧୩.

ଶିଶୁ, ଯୁବକ କିମ୍ବା ବୃଦ୍ଧ—ଯେଉଁଠି ଶୁଭ କିମ୍ବା ଅଶୁଭ କରେ—ସେ ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ, ପୁନଃପୁନି ଜନ୍ମରେ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କରେ।

ଅନୀକ୍ଷମାଣୋଽପି ନରୋ ଵିଦେଶସ୍ଥୋଽପି ମାନଵଃ । ସ୍ଵକର୍ମପାତଵାତେନ ନୀଯତେ ଯତ୍ର ତତ୍ଫଲମ୍ ॥ ୧,୧୧୩.

ମନୁଷ୍ୟ ଦେଖିନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ବିଦେଶରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିଜ କର୍ମର ବାତାସରେ, ସେଠିକୁ ନିଆଯାଏ, ଯେଉଁଠି ତାହାର ଫଳ ଅଛି।

ପ୍ରାପ୍ତଵ୍ଯମର୍ଥଂ ଲଭତେ ମନୁଷ୍ଯୋ ଦେଵୋଽପି ତଂ ଵାରଯିତୁଂ ନ ଶକ୍ତଃ । ଅତୋ ନ ଶୋଚାମି ନ ଵିସ୍ମଯୋ ମେ ଲଲାଟଲେଖା ନ ପୁନଃ ପ୍ରଯାତି (ଯଦସ୍ମଦୀଯଂ ନ ତୁ ତତ୍ପରେଷାମ୍ ॥ ୧,୧୧୩.

ମନୁଷ୍ୟ ଯାହା ପାଇବାକୁ ଥିବା, ସେଠିକି ପାଏ; ଦେବତା ମଧ୍ୟ ତାହା ବାଞ୍ଚିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ତେଣୁ ମୁଁ ଦୁଃଖି ହେଉନି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ହୁଏନି; ଲାଳାଟର ରେଖା ପୁଣି ଫେରେନି (ଯାହା ମୋର, ତାହା ଅନ୍ୟଙ୍କର ନୁହଁ)।

ସର୍ପଃ କୂପେ ଗଜଃ ସ୍କନ୍ଧେ ବିଲ ଆଖୁଶ୍ଚ ଧାଵତି । ନରଃ ଶୀଘ୍ରତରାଦେଵ କର୍ମଣଃ କଃ ପଲାଯତେ ॥ ୧,୧୧୩.

କୁଆଁରେ ସାପ, ଗଜର ଶିରେ, ଏବଂ ଗୁହାକୁ ଦୌଡ଼ୁଥିବା ଉଠିଆ—ମନୁଷ୍ୟମାନେ କର୍ମଠାରୁ କିଏ ଶୀଘ୍ର ପଳାଇପାରିବ?

ନାଲ୍ପା ଭଵତି ସଦ୍ଵିଦ୍ଯା ଦୀଯମାନାପି ଵର୍ଧତେ । କୂପସ୍ଥମିଵ ପାନୀଯଂ ଭଵତ୍ଯେଵ ବହୂଦକମ୍ ॥ ୧,୧୧୩.

ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ କମ୍ ଦିଆଯାଇଲେ ମଧ୍ୟ ବଢ଼ିଯାଏ; କୁଆଁର ପାଣି ଭଳି, ଏହା ଅଧିକ ହୁଏ।

ଯେର୍ଽଥା ଧର୍ମେଣ ତେ ସତ୍ଯା ଯେଽଧର୍ମେଣ ଗତାଃ ଶ୍ରିଯଃ । ଧର୍ମାର୍ଥୋ ଚ ମହାଂଲ୍ଲୋକେ ତତ୍ସ୍ମୃତ୍ଵା ହ୍ଯର୍ଥକାରଣାତ୍ ॥ ୧,୧୧୩.

ଧର୍ମରେ ମିଳିଥିବା ଧନ ସତ୍ୟ; ଅଧର୍ମରେ ଆସିଥିବା ଶ୍ରୀ ନଷ୍ଟ। ଏହି ଜଗତରେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ବଡ଼, ଏହା ମନେ ରଖି, ଧନ ପାଇଁ କାମ କରିବା ଉଚିତ।

ଅନ୍ନାର୍ଥୋ ଯାନି ଦୁଃ ଖାନି କରୋତି କୃପଣୋ ଜନଃ । ତାନ୍ଯେଵ ଯଦି ଧର୍ମାର୍ଥୋ ନ ଭୂଯଃ କ୍ଲେଶଭାଜନମ୍ ॥ ୧,୧୧୩.

ଅନ୍ନ ଓ ଧନ ପାଇଁ ଦୁଃଖିତ ଲୋକ ଯେଉଁ ଦୁଃଖ ସହିଥାଏ, ସେଇ ଦୁଃଖ ଯଦି ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ପାଇଁ ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ପୁଣି ଦୁଃଖ ହୁଏନି।

ସର୍ଵେଷାମେଵ ଶୌଚାନାମନ୍ନଶୌଚଂ ଵିଶିଷ୍ଯତେ । ଯୋଽନ୍ନାର୍ଥୈଃ ଶୁଚିଃ ଶୌଚାନ୍ନ ମୃଦା ଵାରିଣା ଶୁଚିଃ ॥ ୧,୧୧୩.

ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରର ପବିତ୍ରତା ମଧ୍ୟରେ ଖାଦ୍ୟର ପବିତ୍ରତା ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯେଉଁଠାରେ ଖାଦ୍ୟ ପବିତ୍ର, ସେଉଁଠି ଲୋକ ପବିତ୍ର; କେବଳ ମାଟି କିମ୍ବା ପାଣିରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ପବିତ୍ରତା ମିଳେନାହିଁ।

ସତ୍ଯଂ ଶୌଚଂ ମନଃ ଶୌଚଂ ଶୌଚମିନ୍ଦ୍ରିଯନିଗ୍ରହଃ । ସର୍ଵଭୂତେ ଦଯା ଶୌଚଂ ଜଲଶୌଚଞ୍ଚ ପଞ୍ଚମମ୍ ॥ ୧,୧୧୩.

ସତ୍ୟବାଦି ହେବା ପବିତ୍ରତା, ମନର ପବିତ୍ରତା ହେଉଛି ପବିତ୍ରତା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ହେଉଛି ପବିତ୍ରତା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଦୟା ହେଉଛି ପବିତ୍ରତା, ଏବଂ ପାଣିର ପବିତ୍ରତା ପଞ୍ଚମ।

ଯସ୍ଯ ସତ୍ଯଞ୍ଚ ଶୌଚଞ୍ଚ ତସ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗୋ ନ ଦୁର୍ଲଭଃ । ସତ୍ଯଂ ହି ଵଚନଂ ଯସ୍ଯ ସୋଽଶ୍ଵମେଧାଦ୍ଵିଶିଷ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୧୩.

ଯାହାଙ୍କର ସତ୍ୟ ଓ ପବିତ୍ରତା ଅଛି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇବାରେ କେବେ ଅସୁବିଧା ହୁଏନାହିଁ। ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁଖରେ ସତ୍ୟ ଅଛି, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ମୃତ୍ତିକାନାଂ ସହସ୍ରେଣ ଚୋଦକାନାଂ ଶତେନ ହି । ନ ଶୁଧ୍ଯତି ଦୁରାଚାରୋ ଭାଵୋପହତଚେତନଃ ॥ ୧,୧୧୩.

ହଜାର ଥର ମାଟି ଦେଇ, ଶତ ଥର ପାଣି ଦେଇ ସ୍ନାନ କଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁ ଲୋକର ମନ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ଭରିଯାଇଛି, ସେ କେବେ ପବିତ୍ର ହୁଏନାହିଁ।

ଯସ୍ଯ ହସ୍ତୌ ଚ ପାଦୌ ଚ ମନଶ୍ଚୈଵ ସୁସଂଯତମ୍ । ଵିଦ୍ଯା ତପଶ୍ଚ କୀର୍ତିଶ୍ଚ ସ ତୀର୍ଥଫଲମଶ୍ନୁତେ ॥ ୧,୧୧୩.

ଯାହାଙ୍କର ହାତ, ପାଉଁ ଓ ମନ ଭଲଭାବେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଯାହାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ, ତପସ୍ୟା ଓ କୀର୍ତି ଅଛି, ସେମାନେ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାର ଫଳ ପାଆନ୍ତି।

ନ ପ୍ରହୃଷ୍ଯତି ସଂମାନୈର୍ନାଵମାନୈଃ ପ୍ରକୁପ୍ଯତି । ନ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପରୁଷଂ ବ୍ରୂଯାଦେତତ୍ସାଧୋସ୍ତୁ ଲକ୍ଷଣମ୍ ॥ ୧,୧୧୩.

ଯିଏ ସମ୍ମାନରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏନାହିଁ, ଅପମାନରେ କ୍ରୁଧ୍ଧ ହୁଏନାହିଁ, କ୍ରୋଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କଠୋର କଥା କହେନାହିଁ—ଏହା ହେଉଛି ଏକ ସଦ୍ଗୁଣୀ ଲୋକର ଚିହ୍ନ।

ଦରିଦ୍ରସ୍ଯ ମନୁଷ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରାଜ୍ଞସ୍ଯ ମଧୁରସ୍ଯ ଚ । କାଲେ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ନ କଶ୍ଚିତ୍ପରିତୁଷ୍ଯତି ॥ ୧,୧୧୩.

ଗରିବ, ବୁଦ୍ଧିମାନ କିମ୍ବା ମିଷ୍ଟି ସ୍ୱଭାବର ଲୋକଙ୍କୁ ଯଦି ସମୟରେ ଉପକାରୀ କଥା କୁହାଯାଏ, କେହି ମଧ୍ୟ ତାହାରେ ଖୁସି ହୁଏନାହିଁ।

ନ ମନ୍ତ୍ରବଲଵୀର୍ଯେଣ ପ୍ରଜ୍ଞଯା ପୌରୁଷେଣ ଚ । ଅଲଭ୍ଯଂ ଲଭ୍ଯତେ ମର୍ତ୍ଯୈସ୍ତତ୍ର କା ପରିଵେଦନା ॥ ୧,୧୧୩.

ମନ୍ତ୍ର, ଶକ୍ତି, ବୁଦ୍ଧି କିମ୍ବା ଚେଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ବସ୍ତୁ ପାଇପାରେନାହିଁ; ତେଣୁ ଏଥିରେ ଦୁଃଖ କଣ ପାଇଁ?

ଅଯାଚିତୋ ମଯା ଲବ୍ଧୋ ପୁନର୍ମତ୍ପ୍ରେଷଣାଦ୍ଗତଃ । ଯତ୍ରାଗତସ୍ତତ୍ର ଗତସ୍ତତ୍ର କା ପରିଵେଦନା ॥ ୧,୧୧୩.

ଯାହା ମୁଁ ଚାହିଁନଥିବା ସତ୍ୱେ ମୋତେ ମିଳିଛି, ଏବଂ ଯାହାକୁ ମୁଁ ପଠାଇଛି, ସେ ଯାଇଯାଇଛି—ଯେଉଁଠାରୁ ଆସିଥିଲା, ସେଠାକୁ ଚଳିଗଲା; ଏଥିରେ ଦୁଃଖ କଣ ପାଇଁ?

ଏକଵୃକ୍ଷେ ସଦା ରାତ୍ରୌ ନାନାପକ୍ଷିସମାଗମଃ । ପ୍ରଭାତେଽନ୍ଯଦିଶୋ ଯାନ୍ତି କା ତତ୍ର ପରିଵେଦନା ॥ ୧,୧୧୩.

ଏକ ଗଛରେ ରାତିରେ ବିଭିନ୍ନ ପକ୍ଷୀ ଏକଠା ହୁଅନ୍ତି; ପ୍ରଭାତରେ ସେମାନେ ଆପଣାପଣି ଦିଗକୁ ଚଳିଯାନ୍ତି—ଏଥିରେ ଦୁଃଖ କଣ ପାଇଁ?

ଏକସାର୍ଥପ୍ରଯାତାନା ସର୍ଵେଷାନ୍ତତ୍ର ଗାମିନାମ୍ । ଯସ୍ତ୍ଵେକସ୍ତ୍ଵରିତୋ ଯାତି କା ତତ୍ର ପରିଵେଦନା ॥ ୧,୧୧୩.

ଏକ ଦଳରେ ସମସ୍ତେ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ଯଦି କେହି ଏକ ଲୋକ ଦ୍ରୁତ ଚଳିଯାଏ, ଏଥିରେ ଦୁଃଖ କଣ ପାଇଁ?

ଅଵ୍ଯକ୍ତାଦୀନି ଭୂତାନି ଵ୍ଯକ୍ତମଧ୍ଯାନି ଶୌନକ । ଅଵ୍ଯକ୍ତନିଧନାନ୍ଯେନଵ କା ତତ୍ର ପରିଵେଦନା ॥ ୧,୧୧୩.

ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଆଦିରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରୁ ଆସନ୍ତି, ମଧ୍ୟରେ ଦୃଶ୍ୟ ଅବସ୍ଥାରେ ରହନ୍ତି, ଶେଷରେ ପୁଣି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଶୌନକ; ଏଥିରେ ଦୁଃଖ କଣ ପାଇଁ?