ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ତସ୍ମାଦ୍ଭୂମୀଶ୍ଵରଃ ପ୍ରାଜ୍ଞଂ ଧର୍ମକାମାର୍ଥସାଧନେ । ନିଯୋଜ ଯେଦ୍ଧିସତତଂ ଗୋବ୍ରାହ୍ମଣହିତାଯ ଵୈ ॥ ୧,୧୧୨.

ସେଥିପାଇଁ ଭୂମିର ମାଲିକ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ, ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକକୁ ସଦା ଗୋବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୧୩ ସୂତ ଉଵାଚ । ଗୁଣଵନ୍ତଂ ନିଯୁଞ୍ଜୀତ ଗୁଣହୀନଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । ପଣ୍ଡିତସ୍ଯ ଗୁଣାଃ ସର୍ଵେ ମୂର୍ଵେ ଦୋଷାଶ୍ଚ କେଵଲାଃ ॥ ୧,୧୧୩.

ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ — ଗୁଣବାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ କାମରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ୍, ଅଗୁଣୀୟଙ୍କୁ ଦୂରେଇ ରଖିବା ଉଚିତ୍। ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ପାଖରେ ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଥାଏ, ମୂର୍ଖଙ୍କ ପାଖରେ କେବଳ ଦୋଷ ରହିଥାଏ।

ସଦ୍ଭିରାସୀତ ସତତଂ ସଦ୍ଭିଃ କୁର୍ଵୀତ ସଙ୍ଗତିମ୍ । ସଦ୍ଭିର୍ଵିଵାଦଂ ମୈତ୍ରୀଞ୍ଚ ନାସଦ୍ଭିଃ କିଞ୍ଚିଦାଚରେତ୍ ॥ ୧,୧୧୩.

ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହ ସଦା ରହିବା ଉଚିତ୍, ସେମାନଙ୍କ ସହ ମିଳିବା ଓ ମିତ୍ରତା କରିବା ଉଚିତ୍। ଅସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହ କିଛି କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ପଣ୍ଡିତୈଶ୍ଚ ଵିର୍ନାତୈଶ୍ଚ ଧର୍ମଶୈଃ ସତ୍ଯଵାଦିଭିଃ । ବନ୍ଧ୍ସ୍ଥୋଽପି ତିଷ୍ଠେଚ୍ଚ ନ ତୁ ରାଜ୍ଯେ ଖଲୈଃ ସହ ॥ ୧,୧୧୩.

ପଣ୍ଡିତ, ଜ୍ଞାନୀ, ଧର୍ମିକ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀଙ୍କ ସହ ବନ୍ଧନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରହିବା ଉଚିତ୍, କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ୟଙ୍କ ସହ ଶାସନରେ କେବେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ସାଵଶେଷାଣି କାର୍ଯାଣି କୁଵତ୍ରର୍ଥେ ଯୁଜ୍ଯତେ । ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵାଣି କାର୍ଯାଣି ସାଵଶେଷାଣି କାରଯେତ୍ ॥ ୧,୧୧୩.

ଯେଉଁ କାମରେ ଅଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ସେଗୁଡିକ ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କାମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ତେଣୁ ସମସ୍ତ କାମ ଏମିତି କରିବା ଉଚିତ୍, ଯାହାରେ କିଛି ଅଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ।

ମଧୁହେଵ ଦୁହେତ୍ସାରଂ କୁସୁମଞ୍ଚ ନ ଘାତଯେତ୍ । ଵତ୍ସାପେକ୍ଷୀ ଦୁହେତ୍କ୍ଷୀରଂ ଭୂମିଂ ଗାଞ୍ଚୈଵ ପାର୍ଥିପଃ ॥ ୧,୧୧୩.

ଫୁଲକୁ ନଷ୍ଟ କରିନଥିବା ଭଳି ମଧୁ ନେବା ଉଚିତ୍, ଓ ଛୁଆଁ ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ ରଖି ଗାଈଠାରୁ ଦୁଧ ନେବା ଉଚିତ୍। ଏଭଳି ଭାବେ ରାଜା ମାଟି ଓ ଗାଈଠାରୁ ମଧୁର ଭଳି ନେବା ଉଚିତ୍।

ଯଥାକ୍ରମେଣ ପୁଷ୍ପେଭ୍ଯଶ୍ଚିନୁତେ ମଧୁ ଷଟ୍ପଦଃ । ତଥା ଵିତ୍ତମୁ ପାଦାଯ ରାଜା କୁର୍ଵୀତ ସଞ୍ଚଯମ୍ ॥ ୧,୧୧୩.

ଫୁଲରୁ ମଧୁ ମକୁଡି ଯେପରି ଦୀରେ-ଦୀରେ ସଂଗ୍ରହ କରେ, ସେପରି ରାଜା ତାଙ୍କ ଧନ ଧୀରେ-ଧୀରେ ଜମା କରିବା ଉଚିତ୍।

ଵଲ୍ମୀକଂ ମଧୁଜାଲଞ୍ଚ ଶୁକ୍ଲଣ୍କ୍ଷେ ତୁ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ । ରାଜଦ୍ରଵ୍ଯଞ୍ଚ ଭୈକ୍ଷ୍ଯଞ୍ଚ ସ୍ତୋକଂସ୍ତୋକଂ ପ୍ରଵର୍ଧତେ ॥ ୧,୧୧୩.

ବାଉଁର ଗୁହା, ମଧୁର ଚଟା, ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ, ରାଜାଙ୍କ ଧନ ଓ ଭିକ୍ଷା — ଏସବୁ ଦୀରେ-ଦୀରେ ବଢ଼ିଥାଏ।

ଅର୍ଜିତସ୍ଯ କ୍ଷଯଂ ଦୃଷ୍ଟା ସଂପ୍ରଦତ୍ତସ୍ଯ ସଞ୍ଚଯମ୍ । ଅଵନ୍ଧ୍ଯଂ ଦିଵସଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଦାନଧ୍ଯଯନକର୍ମସୁ ॥ ୧,୧୧୩.

ଯାହା ଅର୍ଜନ କରାଯାଏ, ତାହାର କ୍ଷୟ ଦେଖାଯାଏ; ଯାହା ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ତାହାର ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ। ପ୍ରତିଦିନ ଦାନ, ପାଠ ଓ କର୍ମରେ ଫଳଦାୟକ କରିବା ଉଚିତ୍।

ଵନେଽପି ଦୋଷାଃ ପ୍ରଭଵନ୍ତି ରାଗିଣାଂ ଗୃହେଽପି ପଞ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯନିଗ୍ରହସ୍ତପଃ । ଅକୁତ୍ସିତେ କର୍ମଣି ଯଃ ପ୍ରଵର୍ତତେ ନିଵୃତ୍ତରାଗସ୍ଯ ଗୃହଂ ତପୋଵନମ୍ ॥ ୧,୧୧୩.

ଯେଉଁମାନେ ଆସକ୍ତ, ସେମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ମଧ୍ୟ ଦୋଷରେ ପଡ଼ନ୍ତି; ଘରେ ରହି ଯେଉଁମାନେ ପାଞ୍ଚଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ତପସ୍ୟା। ଯେଉଁମାନେ ଦୋଷରେ ନ ଲାଗନ୍ତି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଘର ମଧ୍ୟ ତପୋବନ ହୁଏ।

ସତ୍ଯେନ ରକ୍ଷ୍ଯତେ ଧର୍ମୋ ଵିଦ୍ଯା ଯୋଗେନ ରକ୍ଷ୍ଯତେ । ମୃଜଯା ରକ୍ଷ୍ଯତେ ପାତ୍ରଂ କୁଲଂ ଶଲିନ ରକ୍ଷ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୧୩.

ଧର୍ମକୁ ସତ୍ୟ ରକ୍ଷା କରେ, ଜ୍ଞାନକୁ ଯୋଗ ରକ୍ଷା କରେ, ପାତ୍ରକୁ ପବିତ୍ରତା ରକ୍ଷା କରେ, ଓ କୁଳକୁ ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ରକ୍ଷା କରେ।

ଵରଂ ଵିନ୍ଧ୍ଯାଟଵ୍ଯାଂ ନିଵସନମଭୁକ୍ତସ୍ଯ ମରଣଂ ଵରଂ ସର୍ପାକୀର୍ଣେ ଶଯନମଥ କୂପେ ନିପତନମ୍ । ଵରଂ ଭ୍ରାନ୍ତାଵର୍ତେ ସଭଯଜଲମଧ୍ଯେ ପ୍ରଵିଶନଂ ନ ତୁ ସ୍ଵୀଯେ ପକ୍ଷେ ହି ଧନମଣୁ ଦେହୀତି କଥନମ୍ ॥ ୧,୧୧୩.

ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼ର ଜଙ୍ଗଲରେ ରହିବା, ଅନ୍ନ ନ ମିଳି ମରିଯିବା, ସାପରେ ଭରିଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଶୋଇବା, କୁଆଁରେ ପଡ଼ିବା, ବା ଭୟଙ୍କର ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା — ଏସବୁ ଭଲ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ପରିବାର ପାଖରେ 'ମୋତେ ଅଳ୍ପ ଧନ ଦିଅ' ବୋଲି କହିବା ଭଳି ନୁହେଁ।

ଭାଗ୍ଯକ୍ଷଯେଷୁ କ୍ଷୀଯନ୍ତେ ନୋପଭୋଗେନ ସମ୍ପଦଃ । ପୂର୍ଵାର୍ଜିତେ ହି ସୁକୃତେ ନ ନଶ୍ଯନ୍ତି କଦାଚନ ॥ ୧,୧୧୩.

ଭାଗ୍ୟ ଶେଷ ହେଲେ ଧନ କମିଯାଏ, ଭୋଗ କରିଲେ ନୁହେଁ। ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିବା ନିକ ଦେଖିଲେ କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏନି।

ଵିପ୍ରାଣାଂ ଭୂଷଣଂ ଵିଦ୍ଯା ପୃଥିଵ୍ଯା ଭୂଷଣଂ ନୃପଃ । ନଭସୋ ଭୂଷଣଂ ଚନ୍ଦ୍ରଃ ଶୀଲଂ ସର୍ଵସ୍ଯ ଭୂଷଣମ୍ ॥ ୧,୧୧୩.

ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଶୋଭା ହେଉଛି ଜ୍ଞାନ, ପୃଥିବୀର ଶୋଭା ରାଜା, ଆକାଶର ଶୋଭା ଚନ୍ଦ୍ରମା, ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଶୋଭା ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର।

ଏତେ ତେ ଚନ୍ଦ୍ରତୁଲ୍ଯାଃ କ୍ଷିତିପତିତନଯା ଭୀମସେନାର୍ଜୁନାଦ୍ଯାଃ ଶୁରାଃ ସତ୍ଯପ୍ରତିଜ୍ଞା ଦିନକରଵପୁଷଃ କେଶଵେନୋପଗୂଢାଃ । ତେ ଵୈ ଦୁଷ୍ଟଗ୍ରହସ୍ଥାଃ କୃପଣଵଶଗତା ଭୈକ୍ଷ୍ଯଚର୍ଯାଂ ପ୍ରଯାତାଃ କୋ ଵା କସ୍ମିନ୍ସମର୍ଥୋ ଭଵତି ଵିଧିଵଶାଦ୍ଭ୍ରାମଯେତ୍କର୍ମରେଖା ॥ ୧,୧୧୩.

ଏହି ଚନ୍ଦ୍ର ସମାନ ରାଜପୁତ୍ରମାନେ — ଭୀମ, ଅର୍ଜୁନ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ — ସତ୍ୟବାନ୍, ଶୂରବୀର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମାନ ଦେହ ଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦୁଷ୍ଟ ଗ୍ରହର ପ୍ରଭାବରେ ପଡ଼ି ଦୁଃଖୀ ହେଲେ, ଭିକ୍ଷା ମାଗିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ। ଭାଗ୍ୟ ଘୁରି ଯିବାରେ କିଏ କେଉଁଠି କି କରିପାରିବ?

ବ୍ରହ୍ମା ଯେନ କୁଲାଲଵନ୍ନିଯମିତୋ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଭାଣ୍ଡୋଦରେ ଵିଷ୍ଣୁର୍ଯେନ ଦଶାଵତାରଗହନେ କ୍ଷିପ୍ତୋ ମହାସଙ୍କଟେ । ରୁଦ୍ରୋଯେନ କପାଲପାଣିପୁଟକେ ଭିକ୍ଷାଟନଂ କାରିତଃ ସୂର୍ଯୋ ଭ୍ରାମ୍ଯତି ନିତ୍ଯମେଵ ଗଗନେ ତରମୈ ନମଃ କର୍ଣଣେ ॥ ୧,୧୧୩.

ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କୁମ୍ଭକାର ଭଳି ବିଶ୍ୱର ଭାଣ୍ଡରେ ରଖିଛନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦଶ ଅବତାରର ଦୁଃଖରେ ପକାଇଛନ୍ତି, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଖପର ହାତରେ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବାକୁ ବାଧ୍ୟ କରିଛନ୍ତି, ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ନିତ୍ୟ ଆକାଶରେ ଘୁରାଇଛନ୍ତି — ସେଇ କର୍ତ୍ତା ଭାଗ୍ୟକୁ ନମସ୍କାର।

ଦାତା ବଲିର୍ଯାଚକକୋ ମୁରାରିର୍ଦାନଂ ମହୀ ଵିପ୍ରମୁଖସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ । ଦତ୍ତ୍ଵା ଫଲଂ ବନ୍ଧନମେଵ ଲବ୍ଧଂ ନମୋଽସ୍ତୁ ତେ ଦୈଵ ଯଥେଷ୍ଟକାରିଣେ ॥ ୧,୧୧୩.

ବଳି ଦାତା, ମୁରାରି ଭିକ୍ଷୁକ, ମହୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦିଆଯାଇଛି। ଦେଇ ମିଳିଥିଲା ଫଳ କେବଳ ବନ୍ଧନ। ହେ ଭାଗ୍ୟ, ତୁମେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କର, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର।

ମାତା ଯଦି ଭଵେଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ପିତା ସାକ୍ଷାଜ୍ଜନାର୍ଦନଃ । କୁବୁଦ୍ଧୌ ପ୍ରତିପତ୍ତିଶ୍ଚୈତ୍ତସ୍ମିନ୍ଦଣ୍ଡଃ ପତେତ୍ସଦା ॥ ୧,୧୧୩.

ମାଆ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ବାପା ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ମନ ଖରାପ ଥାଏ, ତେବେ ସେଉଁଠି ସଦା ଦଣ୍ଡ ପଡ଼ିଥାଏ।

ଯେନଯେନ ଯଥା ଯଦ୍ଵତ୍ପୁରା କର୍ମ ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍ । ତତ୍ତଦେଵାନ୍ତରା ଭୁଙ୍କ୍ତେ ସ୍ଵଯମାହିତମାତ୍ମନା ॥ ୧,୧୧୩.

ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି ଯିଏ କରିଛି, ସେହି ଫଳ ସେ ନିଜେ ଏକ ସମୟରେ ଭୋଗ କରିଥାଏ।

ଆତ୍ମନା ଵିହିତଂ ଦୁଃ ଖମାତ୍ମନା ଵିହିତଂ ସଖମ୍ । ଗର୍ଭଶଯ୍ଯାମୁପାଦାଯ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଵୈ ପୌର୍ଵଦୈହିକମ୍ ॥ ୧,୧୧୩.

ମନୁଷ୍ୟ ନିଜେ ଦୁଃଖ ଓ ସଂଗ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ; ଗର୍ଭରେ ଶୋଇଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ, ପୂର୍ବ ଜନ୍ମର କର୍ମର ଫଳ ଭୋଗ କରେ।

ନ ଚାନ୍ତରିକ୍ଷେ ନ ସମୁଦ୍ରମଧ୍ଯେ ନ ପର୍ଵତାନାଂ ଵିଵରପ୍ରଵେଶେ । ନ ମାତୃମୂର୍ଧ୍ନି ପ୍ରଧୃତସ୍ତଥାଙ୍କେ ତ୍ଯକ୍ତୁଂ କ୍ଷମଃ କର୍ମ କୃତଂ ନରୋ ହି ॥ ୧,୧୧୩.

ନ ଆକାଶରେ, ନ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ, ନ ପାହାଡ଼ର ଗୁହା ଭିତରେ, ନ ମାଆର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ କିମ୍ବା କୋଳରେ—କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ନିଜ କର୍ମର ଫଳରୁ ପଳାଇ ପାରିବ ନାହିଁ।

ଦୁଗସ୍ତ୍ରିକୂଟଃ ପରିଖା ସମୁଦ୍ରୋ ରକ୍ଷାଂସି ଯୋଧାଃ ପରମା ଚ ଵୃତ୍ତିଃ । ଶାସ୍ତ୍ରଞ୍ଚ ଵୈ ତୂଶନସା ପ୍ରଦିଷ୍ଟଂ ସ ରାଵଣଃ କାଲଵଶାଦ୍ଵିନଷ୍ଟଃ ॥ ୧,୧୧୩.

ତିନିଟି ଶିଖର ଥିବା କୋଟ, ଖାଇ, ସମୁଦ୍ର, ପାହାରା, ସେନା, ବଡ଼ ଧନ-ସମ୍ପଦ, ଉଶନାଙ୍କ ପାଠାଇଥିବା ଶାସ୍ତ୍ର—ଏସବୁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରାବଣ କାଳର ଶକ୍ତିରେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ।

ଯସ୍ମିନ୍ଵଯସି ଯତ୍କାଲେ ଯଦ୍ଦିଵା ଯଚ୍ଚ ଵା ନିଶି । ଯନ୍ମୁହୂର୍ତେ କ୍ଷଣେ ଵାପି ତତ୍ତଥା ନ ତଦନ୍ଯଥା ॥ ୧,୧୧୩.

ଯେଉଁ ବୟସରେ, ଯେଉଁ ସମୟରେ, ଦିନ କିମ୍ବା ରାତିରେ, ଯେଉଁ ମୁହୂର୍ତ୍ତ କିମ୍ବା ଖ୍ଷଣରେ—ଯାହା ହେବାକୁ ଥିବା, ସେଠିକି ହୁଏ, ଅନ୍ୟଥା ହୁଏ ନାହିଁ।

ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଚାନ୍ତରିକ୍ଷେ ଵା ପ୍ରଵିଶନ୍ତି ମହୀତଲେ । ଧାରଯନ୍ତି ଦିଶଃ ସର୍ଵା ନାଦତ୍ତମୁପଲଭ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୧୩.

ଆକାଶ ମାଧ୍ୟମରେ ଯାଆନ୍ତୁ, ଭୂମି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତୁ, କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ଦିଗ ଧରି ରଖନ୍ତୁ—ଯାହା ଦିଆଯାଇନାହିଁ, ତାହା କେବେ ମିଳେ ନାହିଁ।

ପୁରାଧୀତା ଚ ଯା ଵିଦ୍ଯା ପୁରା ଦତ୍ତଞ୍ଚ ଯଦ୍ଧନମ୍ । ପୁରା କୃତାନି କର୍ମାଣି ହ୍ଯଗ୍ରେ ଧାଵନ୍ତି ଧାଵତଃ ॥ ୧,୧୧୩.

ପୂର୍ବରୁ ଶିଖିଥିବା ଜ୍ଞାନ, ପୂର୍ବରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଧନ, ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମ—ଏସବୁ ମନୁଷ୍ୟ ଆଗକୁ ଦୌଡ଼ିବାବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଆଗରୁ ଚାଲିଯାଏ।

କର୍ମାଣ୍ଯତ୍ର ପ୍ରଧାନାନି ସମ୍ଯଗୃକ୍ଷେ ଶୁଭଗ୍ରହେ । ଵସିଷ୍ଠକୃତଲଗ୍ନାପି ଜାନକୀ ଦୁଃ ଖଭାଜନମ୍ ॥ ୧,୧୧୩.

ଏଠାରେ କର୍ମଟିଏ ପ୍ରଧାନ, ଶୁଭ ମୁହୂର୍ତ୍ତ କିମ୍ବା ଭଲ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ହେଲେ ମଧ୍ୟ; ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲଗ୍ନ ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଜାନକୀ ଦୁଃଖର ଭାଗୀନୀ ହେଲେ।

ସ୍ଥୂଲଜଙ୍ଘୋ ଯଦା ରାମଃ ଶବ୍ଦଗାମୀ ଚ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ । ଘନକେଶୀ ଯଦା ସୀତା ତ୍ରଯସ୍ତେ ଦୁଃ ଖଭାଜନମ୍ ॥ ୧,୧୧୩.

ଯେବେ ରାମଙ୍କ ଡାଢ଼ି ଗାଢ଼ ଥିଲା, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶବ୍ଦ ଅନୁସରିଥିଲେ, ଏବଂ ସୀତାଙ୍କ କେଶ ଘନ ଥିଲା—ଏ ତିନିଜଣ ଦୁଃଖର ଭାଗୀ ହେଲେ।

ନ ପିତୁଃ କର୍ମଣା ପୁତ୍ରଃ ପିତା ଵା ପୁତ୍ରକର୍ମଣା । ସ୍ଵଯଂ କୃତେନ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ସ୍ଵଯଂ ବଦ୍ଧାଃ ସ୍ଵକର୍ମଣା ॥ ୧,୧୧୩.

ପିତାଙ୍କ କର୍ମରେ ପୁଅ ଚାଲେନି, ପୁଅର କର୍ମରେ ପିତା ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି; ପ୍ରତ୍ୟେକେ ନିଜ କର୍ମରେ ବନ୍ଧି, ନିଜେ ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି।

କର୍ମଜନ୍ଯଶରୀରେଷୁ ରୋଗାଃ ଶରୀରମାନସାଃ । ଶରା ଇଵ ପତନ୍ତୀହ ଵିମୁକ୍ତା ଦୃଢଧନ୍ଵିଭିଃ ॥ ୧,୧୧୩.

କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଶରୀରରେ, ଦେହ ଓ ମନର ରୋଗ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧନୁର୍ଧରଙ୍କ ଛାଡ଼ିଥିବା ତୀର ଭଳି, ଏଠାରେ ପଡ଼େ।