ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ମୂଲ୍ଯରୂପପରୀକ୍ଷାକୃଦ୍ଭଵେ ଦ୍ରତ୍ନପରୀକ୍ଷକଃ । ବଲାବଲପରିଜ୍ଞାତା ସେନାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ଵିଧୀଯତେ ॥ ୧,୧୧୨.

ମୂଲ୍ୟ ଓ ରୂପ ଯାଞ୍ଚ କରିବାରେ ଯିଏ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ ମଣି ଯାଞ୍ଚକ; ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ବୁଝିପାରିବା ଯିଏ, ସେ ସେନାପତି ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

ଇଙ୍ଗିତାକାରତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୋ ବଲଵାନ୍ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନଃ । ଅପ୍ରମାଦୀ ପ୍ରମାଥୀ ଚ ପ୍ରତୀହାରଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୧୨.

ଇଙ୍ଗিত ଓ ମୁହଁର ଭାବ ବୁଝିପାରିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମନୋହର, ସତର୍କ ଓ ଚଞ୍ଚଳ—ଏପରି ଲୋକକୁ ଦ୍ୱାରପାଳ କୁହାଯାଏ।

ମେଧାଵୀ ଵାକ୍ପଟୁଃ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରସମାଲୋକୀ ହ୍ଯେଷ ସାଧୁଃ ସ ଲେଖକଃ ॥ ୧,୧୧୨.

ବୁଦ୍ଧିମାନ, କଥାରେ ପାରଦର୍ଶୀ, ପ୍ରଜ୍ଞାଶୀଳ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିବା ଓ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ—ଏପରି ଭଲ ଲୋକ ଲେଖକ ହୁଅନ୍ତି।

ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ମତିମାଂଶ୍ଚୈଵ ପରଚିତ୍ତୋପଲକ୍ଷକଃ । କ୍ରୂରୋ ଯଥୋକ୍ତଵାଦୀ ଚ ଏଷ ଦୂତୋ ଵିଧୀଯତେ ॥ ୧,୧୧୨.

ଯିଏ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ବିବେକଶୀଳ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ମନର ଭାବ ବୁଝିପାରେ, କଠୋର ଓ ଯାହାକୁ ଯେମିତି କୁହାଯାଏ ସେମିତି କଥା କହେ—ଏପରି ଲୋକକୁ ଦୂତ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଏ।

ସମସ୍ତସ୍ମୃତିଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞଃ ପଣ୍ଡିତୋଽଥ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ଶୌର୍ଯଵୀର୍ଯଗୁଣୋପେତୋ ଧର୍ମାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ଵିଧୀଯତେ ॥ ୧,୧୧୨.

ଯିଏ ସମସ୍ତ ସ୍ମୃତି ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଜାଣେ, ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥାଏ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଛି, ସୌର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରଭାବ ଓ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ—ସେ ଧର୍ମାଧ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହୁଏ।

ପିତୃପୈତାମହୋ ଦକ୍ଷଃ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞଃ ସତ୍ଯଵାଚକଃ । ଶୁଚିଶ୍ଚ କଠିନଶ୍ଚୈଵ ସୂପକାରଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୧୨.

ଯିଏ ପିତା ଓ ପୁରୁଣା ପୁରୁଷଙ୍କ ଠାରୁ ଦକ୍ଷତା ଶିଖିଛି, ଶାସ୍ତ୍ର ଜାଣେ, ସତ୍ୟ କହେ, ପବିତ୍ର ଓ କଠିନ—ସେ ହେଉଛି ରନ୍ଧନ କରିବା ଲୋକ।

ଆଯୁର୍ଵେଦକୃତାଭ୍ଯାସଃ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନଃ । ଆଯୁଃ ଶୀଲଗୁଣୋପେତୋ ଵୈଦ୍ଯ ଏଵ ଵିଧୀଯତେ ॥ ୧,୧୧୨.

ଯିଏ ଆୟୁର୍ବେଦରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଲାଗେ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, ଭଲ ଚରିତ୍ର ଓ ଗୁଣ ଥାଏ—ସେ ହେଉଛି ଚିକିତ୍ସକ।

ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୋ ଜପହମପରାଯଣଃ । ଆଶୀର୍ଵାଦପରୋ ନିତ୍ଯମେଷ ରାଜପୁରୋହିତ ॥ ୧,୧୧୨.

ଯିଏ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣେ, ଜପ ଓ ହବନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖେ, ସଦା ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାରେ ଲାଗିଥାଏ—ସେ ହେଉଛି ରାଜପୁରୋହିତ।

ଲେଖକଃ ପାଠକଶ୍ଚୈଵ ଗଣକଃ ପ୍ରତିରୋଧକଃ । ଆଲସ୍ଯଯୁକ୍ତଶ୍ଚୈଦ୍ରାଜା କର୍ମ ସଂଵର୍ଜଯେତ୍ସଦା ॥ ୧,୧୧୨.

ଲେଖକ, ପାଠକ, ଗଣନା କରୁଥିବା, ବିରୋଧ କରୁଥିବା ଓ ଆଳସ୍ୟ ଥିବା ଭୃତ୍ୟ—ଏପରି ଲୋକମାନେକୁ ରାଜା ସଦା ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଦ୍ଵିଜିହ୍ଵମୁଦ୍ଵେଗକରଂ କ୍ରୂରମେକାନ୍ତଦାରୁଣମ୍ । ଖଲସ୍ଯାହେଶ୍ଚ ଵଦନମପକାରାଯ କେଵଲମ୍ ॥ ୧,୧୧୨.

ଦୁଇମୁହଁ, ଅସ୍ଥିର କରୁଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ଓ ଦୟାହୀନ ଲୋକଙ୍କର କଥା ସରଳ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କେବଳ ଅପକାରକ।

ଦୁର୍ଜନଃ ପରିହର୍ତଵ୍ଯୋ ଵିଦ୍ଯଯାଲଙ୍କୃତୋଽପିସନ୍ । ମଣିନା ଭୂଷିତଃ ସର୍ପଃ କିମସୌ ନ ଭଯଙ୍କରଃ ॥ ୧,୧୧୨.

ଖରାପ ଲୋକକୁ ଏପରି ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ, ଯଦିଓ ସେ ଶିକ୍ଷାରେ ଶୋଭିତ। ମଣି ପିନ୍ଧିଥିବା ସାପ କି ଭୟଙ୍କର ନୁହେଁ କି?

ଅକାରଣଵିଷ୍କୃତକୋପଧାରିଣଃ ଖଲାଦ୍ଭଯଂ କସ୍ଯ ନ ନାମ ଜାଯତେ । ଵିଷଂ ମହାହେର୍ଵିଷମସ୍ଯ ଦୁର୍ଵଚଃ ସଦୁଃ ସହଂ ସନ୍ନିପତେତ୍ସଦା ମୁଖେ ॥ ୧,୧୧୨.

ଯିଏ କାରଣ ବିନା କ୍ରୋଧ କରେ, ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକକୁ କିଏ ଭୟ କରିବେ ନାହିଁ? ବଡ଼ ସାପର ବିଷ ଓ ଏପରି ଲୋକଙ୍କର କଠୋର କଥା ସଦା ମୁଁହରେ ଏକାଠି ହୁଏ।

ତୁଲ୍ଯାର୍ଥଂ ତୁଲ୍ଯସାମର୍ଥ୍ଯଂ ମର୍ମଜ୍ଞଂ ଵ୍ଯଵସାଯିନମ୍ । ଅର୍ଧରାଜ୍ଯହରଂ ଭୃତ୍ଯଂ ଯୋ ହନ୍ଯାତ୍ସ ନ ହନ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୧୨.

ଯିଏ ଧନ, ଶକ୍ତି, ଗୁପ୍ତ ତଥ୍ୟ ଓ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ସମାନ ଭୃତ୍ୟକୁ, ଯିଏ ଅର୍ଧ ରାଜ୍ୟ ଦଖଳ କରେ, ମାରିଦେଉଛି, ସେ ନିଜେ ମରେ ନାହିଁ।

ଶୂରତ୍ଵଯୁକ୍ତା ମୃଦୁମନ୍ଦଵାକ୍ଯା ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମାଶ୍ଚ । ପ୍ରାଗେଵ ପଶ୍ଚାଦ୍ଵିପରୀ ତରୁପା ଯେ ତେ ତୁ ଭୃତ୍ଯା ନ ହିତା ଭଵନ୍ତି ॥ ୧,୧୧୨.

ଯେଉଁମାନେ ସୌର୍ଯ୍ୟଶାଳୀ, କିନ୍ତୁ ମୃଦୁ ଓ ଧୀରେ କଥା କହନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି, ସତ୍ୟ ପ୍ରତାପୀ—ଏମାନେ ଆଗରେ ଏକ ଓ ପରେ ଅନ୍ୟ ରୂପ ନେଲେ, ସେମାନେ ଉପକାରୀ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

ନିରାଲସ୍ଯାଃ ସୁସନ୍ତୁଷ୍ଟାଃ ପ୍ରତିବୋଧକାଃ । ସୁଖଦୁଃ ଖସମା ଧୀରା ଭୃତ୍ଯା ଲୋକେଷୁ ଦୁର୍ଲଭାଃ ॥ ୧,୧୧୨.

ଯେଉଁ ଭୃତ୍ୟମାନେ ଆଳସ୍ୟ ନଥାଏ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ସତର୍କ, ସୁଖ ଦୁଃଖରେ ସହନଶୀଳ ଓ ଧୃଢ଼—ଏପରି ଭୃତ୍ୟ ଜଗତରେ ଦୁର୍ଲଭ।

କ୍ଷାନ୍ତିସ୍ତଯଵିହୀନଶ୍ଚ କ୍ରୂରବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ନିନ୍ଦକଃ । ଦାମ୍ଭିକଃ କପଟୀ ଚୈଵ ଶଠଶ୍ଚ ସ୍ପୃହଯାନ୍ଵିତଃ । ଅଶକ୍ତୋ ଭଯଭୀତଶ୍ଚ ରାଜ୍ଞା ତ୍ଯକ୍ତଵ୍ଯ ଏଵ ସଃ ॥ ୧,୧୧୨.

ଯିଏ ଖ୍ଷମା ଓ ଲଜ୍ଜା ବିହୀନ, କଠୋର ମନ, ଅପବାଦ କରେ, ଢୋଙ୍ଗୀ, ଚାଳାକ, ଚତୁର, ଲୋଭୀ, ଅସମର୍ଥ ଓ ଭୟଭୀତ—ଏପରି ଲୋକକୁ ରାଜା ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

ସୁସନ୍ଧାନାନି ଚାସ୍ତ୍ରାଣି ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ । ଦୁର୍ଗେ ପ୍ରଵେଶିତଵ୍ଯାନି ତତଃ ଶତ୍ରୁଂ ନିପାତଯେତ୍ ॥ ୧,୧୧୨.

ଭଲଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଶସ୍ତ୍ର ଦୁର୍ଗରେ ରଖିବା ଉଚିତ, ତାପରେ ଶତ୍ରୁକୁ ଦଳନ କରିବା ଚାହିଁଦିଏ।

ଷଣ୍ମାସମଥ ଵର୍ଷଂ ଵା ସନ୍ଧିଂ କୁର୍ଯାନ୍ନରାଧିପଃ । ପଶ୍ଯନ୍ସଞ୍ଚିତମାତ୍ମାନଂ ପୁନଃ ଶତ୍ରୁଂ ନିପାତଯେତ୍ ॥ ୧,୧୧୨.

ରାଜା ଛଅ ମାସ କିମ୍ବା ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚୁକ୍ତି କରିପାରେ, ନିଜକୁ ସତର୍କ ରଖି, ପୁଣି ଶତ୍ରୁକୁ ଦଳନ କରିବା ଉଚିତ।

ମୂର୍ଖାନ୍ନିଯୋଜଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ତ୍ରଯୋଽପ୍ଯେତେ ମହୀପତେଃ । ଅଯଶଶ୍ଚାର୍ଥନାଶଶ୍ଚ ନରକେ ଚୈଵ ପାତନମ୍ ॥ ୧,୧୧୨.

ଯିଏ ମୂର୍ଖମାନେ—ଏହି ତିନିଜଣ ମଧ୍ୟରୁ ଯେକୌଣସିକୁ—ରାଜା ପାଖରେ ନିଯୁକ୍ତ କରେ, ସେ ଅପକୀର୍ତ୍ତି, ଧନ ନାଶ ଓ ନରକକୁ ଆଣେ।

ଯତ୍କିଞ୍ଚିତ୍କୁରୁତେ କର୍ମ ଶୁଭଂ ଵା ଯାଦି ଵାଶୁଭମ୍ । ତେନ ସ୍ମ ଵର୍ଧତେ ରାଜା ସୂକ୍ଷ୍ମତୋ ଭୃତ୍ଯକାର୍ଯତଃ ॥ ୧,୧୧୨.

ଭୃତ୍ୟ ଯେଉଁ କାମ କରେ, ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ, ତାହା ଦ୍ୱାରା ରାଜା ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭାବିତ ହୁଏ, ସୂକ୍ଷ୍ମ କଥାରେ ମଧ୍ୟ।

ତସ୍ମାଦ୍ଭୂମୀଶ୍ଵରଃ ପ୍ରାଜ୍ଞଂ ଧର୍ମକାମାର୍ଥସାଧନେ । ନିଯୋଜ ଯେଦ୍ଧିସତତଂ ଗୋବ୍ରାହ୍ମଣହିତାଯ ଵୈ ॥ ୧,୧୧୨.

ସେଥିପାଇଁ ଭୂମିର ମାଲିକ ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ, ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ ଲୋକକୁ ସଦା ଗୋବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୧୩ ସୂତ ଉଵାଚ । ଗୁଣଵନ୍ତଂ ନିଯୁଞ୍ଜୀତ ଗୁଣହୀନଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । ପଣ୍ଡିତସ୍ଯ ଗୁଣାଃ ସର୍ଵେ ମୂର୍ଵେ ଦୋଷାଶ୍ଚ କେଵଲାଃ ॥ ୧,୧୧୩.

ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ — ଗୁଣବାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ କାମରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ୍, ଅଗୁଣୀୟଙ୍କୁ ଦୂରେଇ ରଖିବା ଉଚିତ୍। ପଣ୍ଡିତଙ୍କ ପାଖରେ ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଥାଏ, ମୂର୍ଖଙ୍କ ପାଖରେ କେବଳ ଦୋଷ ରହିଥାଏ।

ସଦ୍ଭିରାସୀତ ସତତଂ ସଦ୍ଭିଃ କୁର୍ଵୀତ ସଙ୍ଗତିମ୍ । ସଦ୍ଭିର୍ଵିଵାଦଂ ମୈତ୍ରୀଞ୍ଚ ନାସଦ୍ଭିଃ କିଞ୍ଚିଦାଚରେତ୍ ॥ ୧,୧୧୩.

ସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହ ସଦା ରହିବା ଉଚିତ୍, ସେମାନଙ୍କ ସହ ମିଳିବା ଓ ମିତ୍ରତା କରିବା ଉଚିତ୍। ଅସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ସହ କିଛି କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ପଣ୍ଡିତୈଶ୍ଚ ଵିର୍ନାତୈଶ୍ଚ ଧର୍ମଶୈଃ ସତ୍ଯଵାଦିଭିଃ । ବନ୍ଧ୍ସ୍ଥୋଽପି ତିଷ୍ଠେଚ୍ଚ ନ ତୁ ରାଜ୍ଯେ ଖଲୈଃ ସହ ॥ ୧,୧୧୩.

ପଣ୍ଡିତ, ଜ୍ଞାନୀ, ଧର୍ମିକ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀଙ୍କ ସହ ବନ୍ଧନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରହିବା ଉଚିତ୍, କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ୟଙ୍କ ସହ ଶାସନରେ କେବେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ସାଵଶେଷାଣି କାର୍ଯାଣି କୁଵତ୍ରର୍ଥେ ଯୁଜ୍ଯତେ । ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵାଣି କାର୍ଯାଣି ସାଵଶେଷାଣି କାରଯେତ୍ ॥ ୧,୧୧୩.

ଯେଉଁ କାମରେ ଅଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ, ସେଗୁଡିକ ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କାମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ। ତେଣୁ ସମସ୍ତ କାମ ଏମିତି କରିବା ଉଚିତ୍, ଯାହାରେ କିଛି ଅଂଶ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଯାଏ।

ମଧୁହେଵ ଦୁହେତ୍ସାରଂ କୁସୁମଞ୍ଚ ନ ଘାତଯେତ୍ । ଵତ୍ସାପେକ୍ଷୀ ଦୁହେତ୍କ୍ଷୀରଂ ଭୂମିଂ ଗାଞ୍ଚୈଵ ପାର୍ଥିପଃ ॥ ୧,୧୧୩.

ଫୁଲକୁ ନଷ୍ଟ କରିନଥିବା ଭଳି ମଧୁ ନେବା ଉଚିତ୍, ଓ ଛୁଆଁ ପାଇଁ ଧ୍ୟାନ ରଖି ଗାଈଠାରୁ ଦୁଧ ନେବା ଉଚିତ୍। ଏଭଳି ଭାବେ ରାଜା ମାଟି ଓ ଗାଈଠାରୁ ମଧୁର ଭଳି ନେବା ଉଚିତ୍।

ଯଥାକ୍ରମେଣ ପୁଷ୍ପେଭ୍ଯଶ୍ଚିନୁତେ ମଧୁ ଷଟ୍ପଦଃ । ତଥା ଵିତ୍ତମୁ ପାଦାଯ ରାଜା କୁର୍ଵୀତ ସଞ୍ଚଯମ୍ ॥ ୧,୧୧୩.

ଫୁଲରୁ ମଧୁ ମକୁଡି ଯେପରି ଦୀରେ-ଦୀରେ ସଂଗ୍ରହ କରେ, ସେପରି ରାଜା ତାଙ୍କ ଧନ ଧୀରେ-ଧୀରେ ଜମା କରିବା ଉଚିତ୍।

ଵଲ୍ମୀକଂ ମଧୁଜାଲଞ୍ଚ ଶୁକ୍ଲଣ୍କ୍ଷେ ତୁ ଚନ୍ଦ୍ରମାଃ । ରାଜଦ୍ରଵ୍ଯଞ୍ଚ ଭୈକ୍ଷ୍ଯଞ୍ଚ ସ୍ତୋକଂସ୍ତୋକଂ ପ୍ରଵର୍ଧତେ ॥ ୧,୧୧୩.

ବାଉଁର ଗୁହା, ମଧୁର ଚଟା, ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷ, ରାଜାଙ୍କ ଧନ ଓ ଭିକ୍ଷା — ଏସବୁ ଦୀରେ-ଦୀରେ ବଢ଼ିଥାଏ।

ଅର୍ଜିତସ୍ଯ କ୍ଷଯଂ ଦୃଷ୍ଟା ସଂପ୍ରଦତ୍ତସ୍ଯ ସଞ୍ଚଯମ୍ । ଅଵନ୍ଧ୍ଯଂ ଦିଵସଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଦାନଧ୍ଯଯନକର୍ମସୁ ॥ ୧,୧୧୩.

ଯାହା ଅର୍ଜନ କରାଯାଏ, ତାହାର କ୍ଷୟ ଦେଖାଯାଏ; ଯାହା ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ତାହାର ବୃଦ୍ଧି ହୁଏ। ପ୍ରତିଦିନ ଦାନ, ପାଠ ଓ କର୍ମରେ ଫଳଦାୟକ କରିବା ଉଚିତ୍।