ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଚାପଲାଦ୍ଵାରଯେଦ୍ଦୃଷ୍ଟିଂ ମିଥ୍ଯାଵାକ୍ଯଞ୍ଚ ଵାରଯେତ୍ । ମାନଵେ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯେ ଚୈଵ ଭୃତ୍ଯଵର୍ଗେ ସଦୈଵ ହି ॥ ୧,୧୧୧.

ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଅସ୍ଥିରତାରୁ ରୋକିବା ଓ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବାରୁ ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ, ବିଶେଷକରି ମଣିଷ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସଦା ଦାସମାନେ ପ୍ରତି।

ଲୀଲାଂ କରୋତି ଯୋ ରାଜା ଭୃତ୍ଯସ୍ଵଜନଗର୍ଵିତଃ । ଶାସନେ ସର୍ଵଦା କ୍ଷିପ୍ରଂ ରିପୁଭିଃ ପରିଭୂଯତେ ॥ ୧,୧୧୧.

ଯେଉଁ ରାଜା ନିଜ ଦାସ ଓ ପରିବାର ଉପରେ ଗର୍ବ କରି ଶାସନରେ ଖେଳ କରନ୍ତି, ସେ ସବୁବେଳେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ହେଲାନ୍ତି।

ହୁଙ୍କାରେ ଭୃକୁଟୀଂ ନୈଵ ସଦା କୁର୍ଵୀତ ପାର୍ଥିଵଃ । ଵିନା ଦୋଷେଣ ଯୋ ଭୃତ୍ଯାନ୍ରାଜାଧମଣ ଶାସ୍ତି ଚ । ଲୀଲାସୁଖାନି ଭୋଗ୍ଯାନି ତ୍ଯଜେଦିହ ମହୀପତିଃ ॥ ୧,୧୧୧.

ରାଜାଙ୍କୁ କେବେ ବି କେବଳ ଶବ୍ଦରେ କ୍ରୋଧ ବା ଭୃକୁଟି ଦେଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ରାଜା ଦାସମାନେ ଦୋଷ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତି, ସେ ଅଧମ ରାଜା। ଏଠାରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଖେଳ ଓ ଆଳସ୍ୟର ସୁଖ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

ସୁଖପ୍ରଵୃତ୍ତୈଃ ସାଧ୍ଯନ୍ତୈ ଶତ୍ରଵୋ ଵିଗ୍ରହେ ସ୍ଥିତୈଃ ॥ ୧,୧୧୧.

ଯେଉଁ ଶତ୍ରୁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସୁଖ ଓ ସଫଳତାରେ ଲିନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଜୟ କରାଯିବା ଉଚିତ।

ଉଦ୍ଯୋଗଃ ସାହସଂଧୈର୍ଯଂ ବୁଦ୍ଧିଃ ଶକ୍ତିଃ ପରାକ୍ରମଃ । ଷଡ୍ଵିଧୋ ଯସ୍ଯ ଉତ୍ସାହସ୍ତସ୍ଯ ଦେଵୋଽପି ଶଙ୍କତେ ॥ ୧,୧୧୧.

ଉଦ୍ୟମ, ସାହସ, ଧୈର୍ୟ, ବୁଦ୍ଧି, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାକ୍ରମ—ଏହି ଛଅ ପ୍ରକାରର ଉତ୍ସାହ ଯାହାଙ୍କର ଅଛି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟ କରନ୍ତି।

ଉଦ୍ଯୋଗେନ କୃତେ କାର୍ଯେ ସିଦ୍ଧର୍ଯସ୍ଯ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଦୈଵଂ ତସ୍ଯ ପ୍ରମାଣଂ ହି କର୍ତଵ୍ଯଂ ପୌରୁଷଂ ସଦା ॥ ୧,୧୧୧.

ଉଦ୍ୟମ କରି କାମ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ସଫଳତା ମିଳେ ନାହିଁ, ତେବେ ଭାଗ୍ୟକୁ ମାନିବା ଉଚିତ। ତଥାପି ସଦା ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କାମ କରିବା ଦରକାର।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୧୨ ସୂତ ଉଵାଚ । ଭୃତ୍ଯା ବହୁଵିଧା ଜ୍ଞେଯା ଉତ୍ତମାଧମମଧ୍ଯମାଃ । ନିଯୋକ୍ତଵ୍ଯା ଯଥାର୍ହେଷୁ ତ୍ରିଵିଧେଷ୍ଵେଵ କର୍ମସୁ ॥ ୧,୧୧୨.

ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: ଦାସମାନେ ବହୁ ପ୍ରକାରର, ଉତ୍ତମ, ମଧ୍ୟମ ଓ ଅଧମ। ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କାମରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

ଭୃତ୍ଯେ ପରିକ୍ଷଣଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଯସ୍ଯଯସ୍ଯ ହି ଯୋ ଗୁଣଃ । ତମିମଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯେ ଯଥାକଥିତଂ କିଲ ॥ ୧,୧୧୨.

ଦାସମାନେ କିପରି ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଓ କେଉଁଠି କେଉଁ ଗୁଣ ଦେଖିବା ଯାଉଛି, ଏହା ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରକାରେ ଯେପରି ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି।

ଯଥା ଚତୁର୍ଭିଃ କନକଂ ପରୀକ୍ଷ୍ଯତେ ନିଘର୍ଷଣଚ୍ଛେଦନତାପତାଡନୈଃ । ତଥା ଚତୁର୍ଭିର୍ଭୃତକଂ ପରୀକ୍ଷଯେଦ୍ଵତେନ ଶୀଲେନ କଲେନ କର୍ମଣା ॥ ୧,୧୧୨.

ଯେପରି ଚାରିପ୍ରକାର ଯାଞ୍ଚ—ଘସିବା, କାଟିବା, ତାପିବା ଓ ପିଟିବା ଦ୍ୱାରା ସୁନା ଯାଞ୍ଚ କରାଯାଏ, ସେପରି ଚାରିଟି ଦିଗରୁ—ବ୍ୟବହାର, ଚରିତ୍ର, ସମୟ ଓ କାମ ଦ୍ୱାରା ଦାସମାନେ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଉଚିତ।

କୁଲଶୀଲଗୁଣୋପେତଃ ସତ୍ଯଧର୍ମପରାଯଣଃ । ରୂପଵାନ୍ସୁପ୍ରସନ୍ନଶ୍ଚ କୋଶାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ଵିଧୀଯତେ ॥ ୧,୧୧୨.

ଉତ୍ତମ କୁଳ, ଭଲ ଚରିତ୍ର ଓ ଗୁଣରେ ଯିଏ ଭରପୂର, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାଶୀଳ, ରୂପବାନ ଓ ମନମୋହନ—ଏପରି ଲୋକ ତେଜୋରାକ୍ଷକ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

ମୂଲ୍ଯରୂପପରୀକ୍ଷାକୃଦ୍ଭଵେ ଦ୍ରତ୍ନପରୀକ୍ଷକଃ । ବଲାବଲପରିଜ୍ଞାତା ସେନାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ଵିଧୀଯତେ ॥ ୧,୧୧୨.

ମୂଲ୍ୟ ଓ ରୂପ ଯାଞ୍ଚ କରିବାରେ ଯିଏ ପାରଙ୍ଗତ, ସେ ମଣି ଯାଞ୍ଚକ; ଶକ୍ତି ଓ ଦୁର୍ବଳତା ବୁଝିପାରିବା ଯିଏ, ସେ ସେନାପତି ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

ଇଙ୍ଗିତାକାରତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୋ ବଲଵାନ୍ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନଃ । ଅପ୍ରମାଦୀ ପ୍ରମାଥୀ ଚ ପ୍ରତୀହାରଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୧୨.

ଇଙ୍ଗিত ଓ ମୁହଁର ଭାବ ବୁଝିପାରିବା, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ମନୋହର, ସତର୍କ ଓ ଚଞ୍ଚଳ—ଏପରି ଲୋକକୁ ଦ୍ୱାରପାଳ କୁହାଯାଏ।

ମେଧାଵୀ ଵାକ୍ପଟୁଃ ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସତ୍ଯଵାଦୀ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ସର୍ଵଶାସ୍ତ୍ରସମାଲୋକୀ ହ୍ଯେଷ ସାଧୁଃ ସ ଲେଖକଃ ॥ ୧,୧୧୨.

ବୁଦ୍ଧିମାନ, କଥାରେ ପାରଦର୍ଶୀ, ପ୍ରଜ୍ଞାଶୀଳ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ କରିଥିବା ଓ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନୀ—ଏପରି ଭଲ ଲୋକ ଲେଖକ ହୁଅନ୍ତି।

ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ମତିମାଂଶ୍ଚୈଵ ପରଚିତ୍ତୋପଲକ୍ଷକଃ । କ୍ରୂରୋ ଯଥୋକ୍ତଵାଦୀ ଚ ଏଷ ଦୂତୋ ଵିଧୀଯତେ ॥ ୧,୧୧୨.

ଯିଏ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ବିବେକଶୀଳ, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ମନର ଭାବ ବୁଝିପାରେ, କଠୋର ଓ ଯାହାକୁ ଯେମିତି କୁହାଯାଏ ସେମିତି କଥା କହେ—ଏପରି ଲୋକକୁ ଦୂତ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଯାଏ।

ସମସ୍ତସ୍ମୃତିଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞଃ ପଣ୍ଡିତୋଽଥ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ଶୌର୍ଯଵୀର୍ଯଗୁଣୋପେତୋ ଧର୍ମାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ଵିଧୀଯତେ ॥ ୧,୧୧୨.

ଯିଏ ସମସ୍ତ ସ୍ମୃତି ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଜାଣେ, ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥାଏ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଛି, ସୌର୍ଯ୍ୟ, ପ୍ରଭାବ ଓ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ—ସେ ଧର୍ମାଧ୍ୟକ୍ଷ ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ ହୁଏ।

ପିତୃପୈତାମହୋ ଦକ୍ଷଃ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞଃ ସତ୍ଯଵାଚକଃ । ଶୁଚିଶ୍ଚ କଠିନଶ୍ଚୈଵ ସୂପକାରଃ ସ ଉଚ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୧୨.

ଯିଏ ପିତା ଓ ପୁରୁଣା ପୁରୁଷଙ୍କ ଠାରୁ ଦକ୍ଷତା ଶିଖିଛି, ଶାସ୍ତ୍ର ଜାଣେ, ସତ୍ୟ କହେ, ପବିତ୍ର ଓ କଠିନ—ସେ ହେଉଛି ରନ୍ଧନ କରିବା ଲୋକ।

ଆଯୁର୍ଵେଦକୃତାଭ୍ଯାସଃ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନଃ । ଆଯୁଃ ଶୀଲଗୁଣୋପେତୋ ଵୈଦ୍ଯ ଏଵ ଵିଧୀଯତେ ॥ ୧,୧୧୨.

ଯିଏ ଆୟୁର୍ବେଦରେ ପ୍ରଶିକ୍ଷିତ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଲାଗେ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ, ଭଲ ଚରିତ୍ର ଓ ଗୁଣ ଥାଏ—ସେ ହେଉଛି ଚିକିତ୍ସକ।

ଵେଦଵେଦାଙ୍ଗତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୋ ଜପହମପରାଯଣଃ । ଆଶୀର୍ଵାଦପରୋ ନିତ୍ଯମେଷ ରାଜପୁରୋହିତ ॥ ୧,୧୧୨.

ଯିଏ ବେଦ ଓ ବେଦାଙ୍ଗର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣେ, ଜପ ଓ ହବନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖେ, ସଦା ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାରେ ଲାଗିଥାଏ—ସେ ହେଉଛି ରାଜପୁରୋହିତ।

ଲେଖକଃ ପାଠକଶ୍ଚୈଵ ଗଣକଃ ପ୍ରତିରୋଧକଃ । ଆଲସ୍ଯଯୁକ୍ତଶ୍ଚୈଦ୍ରାଜା କର୍ମ ସଂଵର୍ଜଯେତ୍ସଦା ॥ ୧,୧୧୨.

ଲେଖକ, ପାଠକ, ଗଣନା କରୁଥିବା, ବିରୋଧ କରୁଥିବା ଓ ଆଳସ୍ୟ ଥିବା ଭୃତ୍ୟ—ଏପରି ଲୋକମାନେକୁ ରାଜା ସଦା ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଦ୍ଵିଜିହ୍ଵମୁଦ୍ଵେଗକରଂ କ୍ରୂରମେକାନ୍ତଦାରୁଣମ୍ । ଖଲସ୍ଯାହେଶ୍ଚ ଵଦନମପକାରାଯ କେଵଲମ୍ ॥ ୧,୧୧୨.

ଦୁଇମୁହଁ, ଅସ୍ଥିର କରୁଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ଓ ଦୟାହୀନ ଲୋକଙ୍କର କଥା ସରଳ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କେବଳ ଅପକାରକ।

ଦୁର୍ଜନଃ ପରିହର୍ତଵ୍ଯୋ ଵିଦ୍ଯଯାଲଙ୍କୃତୋଽପିସନ୍ । ମଣିନା ଭୂଷିତଃ ସର୍ପଃ କିମସୌ ନ ଭଯଙ୍କରଃ ॥ ୧,୧୧୨.

ଖରାପ ଲୋକକୁ ଏପରି ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦୂରେ ରଖିବା ଉଚିତ, ଯଦିଓ ସେ ଶିକ୍ଷାରେ ଶୋଭିତ। ମଣି ପିନ୍ଧିଥିବା ସାପ କି ଭୟଙ୍କର ନୁହେଁ କି?

ଅକାରଣଵିଷ୍କୃତକୋପଧାରିଣଃ ଖଲାଦ୍ଭଯଂ କସ୍ଯ ନ ନାମ ଜାଯତେ । ଵିଷଂ ମହାହେର୍ଵିଷମସ୍ଯ ଦୁର୍ଵଚଃ ସଦୁଃ ସହଂ ସନ୍ନିପତେତ୍ସଦା ମୁଖେ ॥ ୧,୧୧୨.

ଯିଏ କାରଣ ବିନା କ୍ରୋଧ କରେ, ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକକୁ କିଏ ଭୟ କରିବେ ନାହିଁ? ବଡ଼ ସାପର ବିଷ ଓ ଏପରି ଲୋକଙ୍କର କଠୋର କଥା ସଦା ମୁଁହରେ ଏକାଠି ହୁଏ।

ତୁଲ୍ଯାର୍ଥଂ ତୁଲ୍ଯସାମର୍ଥ୍ଯଂ ମର୍ମଜ୍ଞଂ ଵ୍ଯଵସାଯିନମ୍ । ଅର୍ଧରାଜ୍ଯହରଂ ଭୃତ୍ଯଂ ଯୋ ହନ୍ଯାତ୍ସ ନ ହନ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୧୨.

ଯିଏ ଧନ, ଶକ୍ତି, ଗୁପ୍ତ ତଥ୍ୟ ଓ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ସମାନ ଭୃତ୍ୟକୁ, ଯିଏ ଅର୍ଧ ରାଜ୍ୟ ଦଖଳ କରେ, ମାରିଦେଉଛି, ସେ ନିଜେ ମରେ ନାହିଁ।

ଶୂରତ୍ଵଯୁକ୍ତା ମୃଦୁମନ୍ଦଵାକ୍ଯା ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଃ ସତ୍ଯପରାକ୍ରମାଶ୍ଚ । ପ୍ରାଗେଵ ପଶ୍ଚାଦ୍ଵିପରୀ ତରୁପା ଯେ ତେ ତୁ ଭୃତ୍ଯା ନ ହିତା ଭଵନ୍ତି ॥ ୧,୧୧୨.

ଯେଉଁମାନେ ସୌର୍ଯ୍ୟଶାଳୀ, କିନ୍ତୁ ମୃଦୁ ଓ ଧୀରେ କଥା କହନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଛନ୍ତି, ସତ୍ୟ ପ୍ରତାପୀ—ଏମାନେ ଆଗରେ ଏକ ଓ ପରେ ଅନ୍ୟ ରୂପ ନେଲେ, ସେମାନେ ଉପକାରୀ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।

ନିରାଲସ୍ଯାଃ ସୁସନ୍ତୁଷ୍ଟାଃ ପ୍ରତିବୋଧକାଃ । ସୁଖଦୁଃ ଖସମା ଧୀରା ଭୃତ୍ଯା ଲୋକେଷୁ ଦୁର୍ଲଭାଃ ॥ ୧,୧୧୨.

ଯେଉଁ ଭୃତ୍ୟମାନେ ଆଳସ୍ୟ ନଥାଏ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ସତର୍କ, ସୁଖ ଦୁଃଖରେ ସହନଶୀଳ ଓ ଧୃଢ଼—ଏପରି ଭୃତ୍ୟ ଜଗତରେ ଦୁର୍ଲଭ।

କ୍ଷାନ୍ତିସ୍ତଯଵିହୀନଶ୍ଚ କ୍ରୂରବୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ନିନ୍ଦକଃ । ଦାମ୍ଭିକଃ କପଟୀ ଚୈଵ ଶଠଶ୍ଚ ସ୍ପୃହଯାନ୍ଵିତଃ । ଅଶକ୍ତୋ ଭଯଭୀତଶ୍ଚ ରାଜ୍ଞା ତ୍ଯକ୍ତଵ୍ଯ ଏଵ ସଃ ॥ ୧,୧୧୨.

ଯିଏ ଖ୍ଷମା ଓ ଲଜ୍ଜା ବିହୀନ, କଠୋର ମନ, ଅପବାଦ କରେ, ଢୋଙ୍ଗୀ, ଚାଳାକ, ଚତୁର, ଲୋଭୀ, ଅସମର୍ଥ ଓ ଭୟଭୀତ—ଏପରି ଲୋକକୁ ରାଜା ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

ସୁସନ୍ଧାନାନି ଚାସ୍ତ୍ରାଣି ଶସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ । ଦୁର୍ଗେ ପ୍ରଵେଶିତଵ୍ଯାନି ତତଃ ଶତ୍ରୁଂ ନିପାତଯେତ୍ ॥ ୧,୧୧୨.

ଭଲଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ବିଭିନ୍ନ ଶସ୍ତ୍ର ଦୁର୍ଗରେ ରଖିବା ଉଚିତ, ତାପରେ ଶତ୍ରୁକୁ ଦଳନ କରିବା ଚାହିଁଦିଏ।

ଷଣ୍ମାସମଥ ଵର୍ଷଂ ଵା ସନ୍ଧିଂ କୁର୍ଯାନ୍ନରାଧିପଃ । ପଶ୍ଯନ୍ସଞ୍ଚିତମାତ୍ମାନଂ ପୁନଃ ଶତ୍ରୁଂ ନିପାତଯେତ୍ ॥ ୧,୧୧୨.

ରାଜା ଛଅ ମାସ କିମ୍ବା ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚୁକ୍ତି କରିପାରେ, ନିଜକୁ ସତର୍କ ରଖି, ପୁଣି ଶତ୍ରୁକୁ ଦଳନ କରିବା ଉଚିତ।

ମୂର୍ଖାନ୍ନିଯୋଜଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ତ୍ରଯୋଽପ୍ଯେତେ ମହୀପତେଃ । ଅଯଶଶ୍ଚାର୍ଥନାଶଶ୍ଚ ନରକେ ଚୈଵ ପାତନମ୍ ॥ ୧,୧୧୨.

ଯିଏ ମୂର୍ଖମାନେ—ଏହି ତିନିଜଣ ମଧ୍ୟରୁ ଯେକୌଣସିକୁ—ରାଜା ପାଖରେ ନିଯୁକ୍ତ କରେ, ସେ ଅପକୀର୍ତ୍ତି, ଧନ ନାଶ ଓ ନରକକୁ ଆଣେ।