ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଐଶ୍ଵର୍ଯମଧ୍ରୁଵଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜା ଧର୍ମେ ମତିଞ୍ଚରେତ୍ । କ୍ଷଣେନ ଵିଭଵୋ ନଶ୍ଯେନ୍ନାତ୍ମାଯତ୍ତଂ ଧନାଦିକମ୍ ॥ ୧,୧୧୧.

ଅସ୍ଥିର ଧନ ଓ ଶକ୍ତି ମିଳିଲେ ରାଜା ନିଜ ମନକୁ ଧର୍ମରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ; କାରଣ ଏହି ସମ୍ପଦ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ହରାଇଯାଇପାରେ, ଧନ ଓ ଏହାର ସମସ୍ତ ନିଜର ନୁହେଁ।

ସତ୍ଯଂ ମନୋରମାଃ କାମାଃ ସତ୍ଯଂ ରମ୍ଯା ଵିଭୂତଯଃ । କିନ୍ତୁ ଵୈ ଵନିତାପାଙ୍ଗଭଙ୍ଗିଲୋଲଂ ହି ଜୀଵିତମ୍ ॥ ୧,୧୧୧.

ଏହା ଠିକ୍ ଯେ ଇଚ୍ଛା ମନୋରମା, ସମ୍ପଦ ଆକର୍ଷଣୀୟ; ତଥାପି ଜୀବନ ନାରୀର ଚାହିଁ ଦୃଷ୍ଟିର ଭଳି ଅସ୍ଥିର।

ଵ୍ଯାଘ୍ରୀଵ ତିଷ୍ଠତି ଜରା ପରିତର୍ଜଯନ୍ତୀ ରୋଗାଶ୍ଚ ଶତ୍ରଵ ଇଵ ପ୍ରଭଵନ୍ତି ଗାତ୍ରେ । ଆଯୁଃ ପରିସ୍ତ୍ରଵତି ଭିନ୍ନଘଟାଦିଵାମ୍ଭୋ ଲୋକୋ ନ ଚାତ୍ମହିତମାଚରତୀହ କଶ୍ଚିତ୍ ॥ ୧,୧୧୧.

ବାଘିଣୀ ପରି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଭୟ ଦେଇ ଦଉଡ଼ି ଆସେ, ରୋଗ ଦେହରେ ଶତ୍ରୁ ପରି ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ; ଆୟୁ ଭାଙ୍ଗା ଘଟିର ଜଳ ପରି ଚୁଉଁ ଯାଏ, ଏହି ଜଗତରେ କେହି ନିଜ ଭଲ ପାଇଁ କାମ କରୁନାହିଁ।

ନିଃ ଶଙ୍କଂ କିଂ ମନୁଷ୍ଯାଃ କୁରୁତ ପରହିତଂ ଯୁକ୍ତମଗ୍ରେ ହିତଂ ଯନ୍ମୋଦଧ୍ଵଂ କାମିନୀଭିର୍ମଦନଶରହତା ମନ୍ଦମନ୍ଦାତିଦୃଷ୍ଟ୍ଯା । ମା ପାପଂ ସଂକୁରୁଧ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜହରିପରମାଃ ସଂଭଜଧ୍ଵଂ ସଦୈଵ ଆଯୁର୍ନିଃ ଶେଷମେତି ସ୍ଖଲତି ଜଲଘଟୀଭୂତମୃତ୍ଯୁଚ୍ଛଲେନ ॥ ୧,୧୧୧.

ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନିଃଶଙ୍କ ଭାବେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଭଲ କାମ କାହିଁକି କରୁନାହିଁ, କିମ୍ବା ନିଜ ପାଇଁ ଆସଲ ଭଲ କାମ କରୁନାହିଁ? ତୁମେ ନାରୀମାନେ ଦେଖି ମନରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଛ, କାମର ଶର ଦେଇ ମନ ଅଳସ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଲଗିଛି। ପାପ କରିବା ନୁହେଁ; ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର; କାରଣ ଆୟୁ ଶେଷ ହୁଏ, ମୃତ୍ୟୁର ଝାଡ଼ରେ ଜଳଘଟି ପରି ଚୁଉଁ ଯାଏ।

ମାତୃଵତ୍ପରଦାରେଷୁ ପରଦ୍ରଵ୍ଯେଷୁ ଲୋଷ୍ଟଵତ୍ । ଆତ୍ମଵତ୍ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସ ପଣ୍ଡିତଃ ॥ ୧,୧୧୧.

ଯିଏ ଅନ୍ୟର ଜନନୀକୁ ମାତୃପରି, ଅନ୍ୟର ଧନକୁ ମାଟିପରି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ନିଜ ପରି ଦେଖେ, ସେ ହେଉଛି ପଣ୍ଡିତ।

ଏତଦର୍ଥଂ ହି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରା ରାଜ୍ଯମିଚ୍ଛନ୍ତି ଭୂଭୃତଃ । ଯଦେଷାଂ ସର୍ଵକାର୍ଯେଷୁ ଵଚୋ ନ ପ୍ରତିହନ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୧୧.

ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ମହାବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଭୂପତିମାନେ ରାଜ୍ୟ ଚାହାନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କର କଥା ବିରୋଧ ହୁଏନାହିଁ।

ଏତଦର୍ଥଂ ହି କୁର୍ଵନ୍ତି ରାଜାନୋ ଧନସଞ୍ଚଯମ୍ । ରକ୍ଷଯିତ୍ଵା ତୁ ଚାତ୍ମାନଂ ଯଦ୍ଧନଂ ତଦ୍ଦ୍ଵିଜାତଯେ ॥ ୧,୧୧୧.

ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ରାଜାମାନେ ଧନ ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି; ତେବେ ନିଜକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା ପରେ ଏହି ଧନ ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।

ଓଙ୍କାରଶବ୍ଦୋ ଵିପ୍ରାଣାଂ ଯେନ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ପ୍ରଵର୍ଧତେ । ସ ରାଜା ଵର୍ଧତେ ଯୋଗାଦ୍ଵ୍ଯାଧିଭିଶ୍ଚ ନ ବଧ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୧୧.

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓଁକାର ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ରାଜ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ଏପରି ରାଜା ନିୟମରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ଓ ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହୁଏନାହିଁ।

ଅସମର୍ଥାଶ୍ଚ କୁର୍ଵନ୍ତି ମୁନଯୋ ଦ୍ରଵ୍ଯସଞ୍ଚଯମ୍ । କିଂ ପୁନସ୍ତୁ ମହୀପାଲଃ ପୁତ୍ରଵତ୍ପାଲଯନ୍ପ୍ରଜାଃ ॥ ୧,୧୧୧.

ଅସମର୍ଥ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଧନ ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି; ତେବେ ରାଜା ତାଙ୍କ ପ୍ରଜାକୁ ପୁଅପରି ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ଆବଶ୍ୟକ।

ଯସ୍ଯାର୍ଥାସ୍ତସ୍ଯ ମିତ୍ରାଣି ଯସ୍ଯାର୍ଥାସ୍ତସ୍ଯ ବାନ୍ଧଵାଃ । ଯସ୍ଯାର୍ଥାଃ ସ ମୁମାଂଲ୍ଲାକେ ଯସ୍ଯାର୍ଥାଃ ସ ଚ ପଣ୍ଡିତଃ ॥ ୧,୧୧୧.

ଯାହା ପାଖରେ ଧନ ଅଛି, ତାହାର ମିତ୍ର ଅଛି; ଯାହା ପାଖରେ ଧନ ଅଛି, ତାହାର ବାନ୍ଧବ ଅଛି; ଯାହା ପାଖରେ ଧନ ଅଛି, ସେ ଜଗତରେ ମାନ୍ୟ; ଯାହା ପାଖରେ ଧନ ଅଛି, ସେ ପଣ୍ଡିତ ଭାବିଯାଏ।

ତ୍ଯଜନ୍ତି ମିତ୍ରାଣି ଧନୈର୍ଵିହୀନଂ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ଦାରାଶ୍ଚ ସୁହୃଜ୍ଜନାଶ୍ଚ । ତେ ଚାର୍ଥଵନ୍ତଂ ପୁନରାଶ୍ରଯନ୍ତି ହ୍ଯର୍ଥୋ ହି ଲୋକେ ପୁରୁଷସ୍ଯ ବନ୍ଧୁଃ ॥ ୧,୧୧୧.

ଧନ ନଥିବା ଲୋକକୁ ମିତ୍ର, ପୁଅ, ଜନାନୀ, ସହଯାତ୍ରୀ ଛାଡି ଦେଇଥାନ୍ତି; ଧନ ଥିଲେ ସେମାନେ ପୁନି ଆସନ୍ତି—ଏହି ଜଗତରେ ଧନ ମନୁଷ୍ୟର ପ୍ରକୃତ ବାନ୍ଧବ।

ଅନ୍ଧା ହି ରାଜା ଭଵତି ଯସ୍ତୁ ସାସ୍ତ୍ରଵିଵର୍ଜିତଃ । ଅନ୍ଧଃ ପଶ୍ଯତି ଚାରେଣ ଶାସ୍ତ୍ରହୀନୋ ନ ପଶ୍ଯତି ॥ ୧,୧୧୧.

ଯିଏ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନ ନଥିବା ରାଜା, ସେ ସତ୍ୟରେ ଅନ୍ଧ; ଅନ୍ଧ ଲୋକ ଦିଗଦର୍ଶନ କରିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଶାସ୍ତ୍ର ନଥିଲେ କିଛି ଦେଖିପାରେନାହିଁ।

ଯସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ଭୃତ୍ଯାଶ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରିଣଶ୍ଚ ପୁରୋହିତାଃ । ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ପ୍ରସୁପ୍ତାନି ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ଚିରଂ ନ ହି ॥ ୧,୧୧୧.

ଯାହାର ପୁଅ, ଭୃତ୍ୟ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ପୁରୋହିତ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶୁଅଛି, ତାହାର ରାଜ୍ୟ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଟିକିପାରେନାହିଁ।

ଯେନାର୍ଜିତାସ୍ତ୍ରଯୋଽପ୍ଯୋଽପ୍ଯେତେ ପୁତ୍ରା ଭୃତ୍ଯାଶ୍ଚ ବାନ୍ଧଵାଃ । ଜିତା ତେନ ସମଂ ଭୂପୈଶ୍ଚତୁରବ୍ଧିର୍ଵସୁନ୍ଧରା ॥ ୧,୧୧୧.

ଯିଏ ପୁଅ, ଭୃତ୍ୟ, ବାନ୍ଧବ ଏବଂ ଭୂମି ଅର୍ଜନ କରିଛି, ସେ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ସହ ବିଶ୍ୱକୁ ଚାରି ଯୁଗ ଯାଏ ଶାସନ କରିଥାଏ।

ଲଙ୍ଘଯେଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରଯୁକ୍ତାନି ହେତୁଯୁକ୍ତାନି ଯାନି ଚ । ସହି ନଶ୍ଯତି ଵୈ ରାଜା ଇହ ଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ ॥ ୧,୧୧୧.

ଯିଏ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଯୁକ୍ତି ଭିତ୍ତିକ ନିୟମକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରେ, ସେ ଏହି ଜଗତ ଓ ପରଲୋକରେ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ସହ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।

ମନସ୍ତାପଂ ନ କୁର୍ଵୀତ ଆପଦଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପାର୍ଥିଵଃ । ସମବୁଦ୍ଧିଃ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ସୁଖଦୁଃଖେ ସମୋ ଭଵେତ୍ ॥ ୧,୧୧୧.

ଏକ ରାଜା ଯେତେବେଳେ କଷ୍ଟରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ମନରେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସେ ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖରେ ସମଭାବ ରଖି, ମନକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଶାନ୍ତ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଧୀରାଃ କଷ୍ଟମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ନ ଭଵନ୍ତି ଵିଷାଦିନଃ । ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଵଦନଂ ରାହୋଃ କିଂ ନୋଦତି ପୁନଃ ଶଶୀ ॥ ୧,୧୧୧.

ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଲୋକେ କଷ୍ଟ ଆସିଲେ କେବେ ମନମରା ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଚନ୍ଦ୍ରମା ରାହୁଙ୍କ ମୁଖରେ ପଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ପୁଣି ଉଠି ଆସେନି କି?

ଧିଗ୍ଧିକ୍ଶରୀରସୁଖଲାଲିତମାନଵେଷୁ ମା ଖେଦଯେଦ୍ଧନକୃଶଂ ହି ଶରୀରମେଵ । ସଦ୍ଦାରକା ହ୍ଯଧନପାଣ୍ଡୁସୁତାଃ ଶ୍ରୁତା ହି ଦୁଃଖଂ ଵିହାଯ ପୁନରେଵ ସୁଖଂ ପ୍ରପନ୍ନାଃ ॥ ୧,୧୧୧.

ଯେଉଁମାନେ ଶରୀରକୁ କେବଳ ସୁଖ ପାଇଁ ଲାଡ଼େଇ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ହେଉ। ଧନ ନଥିଲେ ଶରୀର ଆପେଖ୍ୟା କ୍ଷୀଣ ହୁଏ, ଏହିଥିରେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀ-ସନ୍ତାନ ସହିତ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ପୁଣି ସୁଖ ଲାଭ କରିଥିଲେ।

ଗନ୍ଧର୍ଵଵିଦ୍ଯାମାଲୋକ୍ଯ ଵାଦ୍ଯଂ ଚ ଗଣିକାଗଣାନ୍ । ଧନୁର୍ଵେଦାର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଲୋକେ ରକ୍ଷେଚ୍ଚ ଭୂପତିଃ ॥ ୧,୧୧୧.

ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯେଉଁ ଶିଳ୍ପ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ଦେଖାନ୍ତି, ଏବଂ ନାଟ୍ୟଶାଳାରେ ଯେଉଁ ମହିଳାମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେସବୁ ଦେଖି ରାଜାଙ୍କୁ ଧନୁର୍ବେଦ ଓ ରାଜନୀତି ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଉଚିତ।

କାରଣେନ ଵିନା ଭୃତ୍ଯେ ଯସ୍ତୁ କୁପ୍ଯତି ପାର୍ଥିଵଃ । ସ ଗୃହ୍ଣାତି ଵିଷୋନ୍ମାଦଂ କୃଷ୍ଣସର୍ପଵିସର୍ଜିତମ୍ ॥ ୧,୧୧୧.

ଯେଉଁ ରାଜା କାରଣ ବିନା ନିଜ ଦାସଙ୍କୁ କ୍ରୋଧ କରନ୍ତି, ସେ ଜଣେ କଳା ସାପ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିବା ବିଷର ପାଗଳପନି ଧାରଣ କରନ୍ତି।

ଚାପଲାଦ୍ଵାରଯେଦ୍ଦୃଷ୍ଟିଂ ମିଥ୍ଯାଵାକ୍ଯଞ୍ଚ ଵାରଯେତ୍ । ମାନଵେ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯେ ଚୈଵ ଭୃତ୍ଯଵର୍ଗେ ସଦୈଵ ହି ॥ ୧,୧୧୧.

ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଅସ୍ଥିରତାରୁ ରୋକିବା ଓ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିବାରୁ ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ, ବିଶେଷକରି ମଣିଷ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସଦା ଦାସମାନେ ପ୍ରତି।

ଲୀଲାଂ କରୋତି ଯୋ ରାଜା ଭୃତ୍ଯସ୍ଵଜନଗର୍ଵିତଃ । ଶାସନେ ସର୍ଵଦା କ୍ଷିପ୍ରଂ ରିପୁଭିଃ ପରିଭୂଯତେ ॥ ୧,୧୧୧.

ଯେଉଁ ରାଜା ନିଜ ଦାସ ଓ ପରିବାର ଉପରେ ଗର୍ବ କରି ଶାସନରେ ଖେଳ କରନ୍ତି, ସେ ସବୁବେଳେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ହେଲାନ୍ତି।

ହୁଙ୍କାରେ ଭୃକୁଟୀଂ ନୈଵ ସଦା କୁର୍ଵୀତ ପାର୍ଥିଵଃ । ଵିନା ଦୋଷେଣ ଯୋ ଭୃତ୍ଯାନ୍ରାଜାଧମଣ ଶାସ୍ତି ଚ । ଲୀଲାସୁଖାନି ଭୋଗ୍ଯାନି ତ୍ଯଜେଦିହ ମହୀପତିଃ ॥ ୧,୧୧୧.

ରାଜାଙ୍କୁ କେବେ ବି କେବଳ ଶବ୍ଦରେ କ୍ରୋଧ ବା ଭୃକୁଟି ଦେଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ରାଜା ଦାସମାନେ ଦୋଷ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡ ଦିଅନ୍ତି, ସେ ଅଧମ ରାଜା। ଏଠାରେ ରାଜାଙ୍କୁ ଖେଳ ଓ ଆଳସ୍ୟର ସୁଖ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

ସୁଖପ୍ରଵୃତ୍ତୈଃ ସାଧ୍ଯନ୍ତୈ ଶତ୍ରଵୋ ଵିଗ୍ରହେ ସ୍ଥିତୈଃ ॥ ୧,୧୧୧.

ଯେଉଁ ଶତ୍ରୁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦୃଢ଼ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସୁଖ ଓ ସଫଳତାରେ ଲିନ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଜୟ କରାଯିବା ଉଚିତ।

ଉଦ୍ଯୋଗଃ ସାହସଂଧୈର୍ଯଂ ବୁଦ୍ଧିଃ ଶକ୍ତିଃ ପରାକ୍ରମଃ । ଷଡ୍ଵିଧୋ ଯସ୍ଯ ଉତ୍ସାହସ୍ତସ୍ଯ ଦେଵୋଽପି ଶଙ୍କତେ ॥ ୧,୧୧୧.

ଉଦ୍ୟମ, ସାହସ, ଧୈର୍ୟ, ବୁଦ୍ଧି, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରାକ୍ରମ—ଏହି ଛଅ ପ୍ରକାରର ଉତ୍ସାହ ଯାହାଙ୍କର ଅଛି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟ କରନ୍ତି।

ଉଦ୍ଯୋଗେନ କୃତେ କାର୍ଯେ ସିଦ୍ଧର୍ଯସ୍ଯ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଦୈଵଂ ତସ୍ଯ ପ୍ରମାଣଂ ହି କର୍ତଵ୍ଯଂ ପୌରୁଷଂ ସଦା ॥ ୧,୧୧୧.

ଉଦ୍ୟମ କରି କାମ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ଯଦି ସଫଳତା ମିଳେ ନାହିଁ, ତେବେ ଭାଗ୍ୟକୁ ମାନିବା ଉଚିତ। ତଥାପି ସଦା ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କାମ କରିବା ଦରକାର।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୧୨ ସୂତ ଉଵାଚ । ଭୃତ୍ଯା ବହୁଵିଧା ଜ୍ଞେଯା ଉତ୍ତମାଧମମଧ୍ଯମାଃ । ନିଯୋକ୍ତଵ୍ଯା ଯଥାର୍ହେଷୁ ତ୍ରିଵିଧେଷ୍ଵେଵ କର୍ମସୁ ॥ ୧,୧୧୨.

ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ: ଦାସମାନେ ବହୁ ପ୍ରକାରର, ଉତ୍ତମ, ମଧ୍ୟମ ଓ ଅଧମ। ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ କାମରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

ଭୃତ୍ଯେ ପରିକ୍ଷଣଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଯସ୍ଯଯସ୍ଯ ହି ଯୋ ଗୁଣଃ । ତମିମଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯେ ଯଥାକଥିତଂ କିଲ ॥ ୧,୧୧୨.

ଦାସମାନେ କିପରି ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଓ କେଉଁଠି କେଉଁ ଗୁଣ ଦେଖିବା ଯାଉଛି, ଏହା ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି, ପ୍ରାଚୀନ ପ୍ରକାରେ ଯେପରି ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି।

ଯଥା ଚତୁର୍ଭିଃ କନକଂ ପରୀକ୍ଷ୍ଯତେ ନିଘର୍ଷଣଚ୍ଛେଦନତାପତାଡନୈଃ । ତଥା ଚତୁର୍ଭିର୍ଭୃତକଂ ପରୀକ୍ଷଯେଦ୍ଵତେନ ଶୀଲେନ କଲେନ କର୍ମଣା ॥ ୧,୧୧୨.

ଯେପରି ଚାରିପ୍ରକାର ଯାଞ୍ଚ—ଘସିବା, କାଟିବା, ତାପିବା ଓ ପିଟିବା ଦ୍ୱାରା ସୁନା ଯାଞ୍ଚ କରାଯାଏ, ସେପରି ଚାରିଟି ଦିଗରୁ—ବ୍ୟବହାର, ଚରିତ୍ର, ସମୟ ଓ କାମ ଦ୍ୱାରା ଦାସମାନେ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଉଚିତ।