ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

କାଲଵିଚ୍ଛୋତ୍ରିଯୋ ରାଜା ନଦୀ ସାଧୁଶ୍ଚ ପଞ୍ଚମଃ । ଏତେ ଯତ୍ର ନ ଵିଦ୍ଯନ୍ତେ ତତ୍ର ଵାସଂ ନ କାରଯେତ୍ ॥ ୧,୧୧୦.

ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ, ରାଜା, ନଦୀ, ସାଧୁ ଏବଂ ପଞ୍ଚମ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ନିବାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ନୈକତ୍ର ପରିନିଷ୍ଠାସ୍ତି ଜ୍ଞାନସ୍ଯ କିଲ ଶୌନକ । ସର୍ଵଃ ସର୍ଵଂ ନ ଜାନାତି ସର୍ଵଜ୍ଞୋ ନାସ୍ତି କୁତ୍ରଚିତ୍ ॥ ୧,୧୧୦.

ଶୌନକ, କେଉଁଠି ଜ୍ଞାନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା ନାହିଁ; କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଜାଣିଥିବା କେହି ନାହିଁ, ଏବଂ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଜାଣିଥିବା ଜଣେ ନାହିଁ।

ନ ସର୍ଵଵିତ୍କଶ୍ଚିଦିହାସ୍ତି ଲୋକେ ନାତ୍ଯନ୍ତମୂର୍ଖୋ ଭୁଵି ଚାପି କଶ୍ଚିତ୍ । ଜ୍ଞାନେନ ନୀଚୋତ୍ତମମଧ୍ଯମେନ ଯୋଽଯଂ ଵିଜାନାତି ସ ତେନ ଵିଦ୍ଵାନ୍ ॥ ୧,୧୧୦.

ଏହି ଜଗତରେ କେହି ସମସ୍ତ ଜିନିଷ ଜାଣିନାହିଁ, କେହି ଅତି ମୂର୍ଖ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଯେଉଁଜଣ ଉତ୍ତମ, ମଧ୍ୟମ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବୁଝିପାରିଥାଏ, ସେ ତାହା ଦ୍ୱାରା ବିଦ୍ୱାନ ହୁଏ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୧୧ ସୂତ ଉଵାଚ । ପାର୍ଥିଵସ୍ଯ ତୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଭୃତ୍ଯାନାଞ୍ଚୈଵ ଲକ୍ଷଣମ୍ । ସର୍ଵାଣି ହି ମହୀପାଲଃ ସମ୍ଯଙ୍ନିତ୍ଯଂ ପରୀକ୍ଷଯେତ୍ ॥ ୧,୧୧୧.

ସୂତ କହିଲେ: ଏବେ ମୁଁ ରାଜା ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କର ଗୁଣ ବିଷୟରେ କହିବି; ରାଜା ସମସ୍ତ ଗୁଣକୁ ସଦା ଭଲଭାବେ ଯାଞ୍ଚ କରିବା ଉଚିତ୍।

ରାଜ୍ଯଂ ପାଲଯତେ ନିତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଧର୍ମପରାଯଣଃ । ନିର୍ଜିତ୍ଯ ପରସୈନ୍ଯାନି କ୍ଷିତଂ ଧର୍ମେଣ ପାଲଯେତ୍ ॥ ୧,୧୧୧.

ଯେଉଁ ରାଜା ସତ୍ୟ ଏବଂ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥାଏ, ସେ ସଦା ରାଜ୍ୟ ପାଳନ କରିଥାଏ, ଶତ୍ରୁ ସେନାକୁ ଜିତି ଧର୍ମରେ ଭୂମି ପାଳନ କରିଥାଏ।

ପୁଷ୍ପାତ୍ପୁଷ୍ପଂ ଵିଚିନ୍ଵୀତ ମୂଲଚ୍ଛେଦଂ ନ କାରଯେତ୍ । ମାଲାକାର ଇଵାରଣ୍ଯେ ନ ଯଥାଙ୍ଗାରକାରକଃ ॥ ୧,୧୧୧.

ସେ ଫୁଲକୁ ଏକ ଏକ କରି ଚୟନ କରିବା ଉଚିତ୍, ମୂଳ କଟିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଅରଣ୍ୟର ମାଳାକାର ପରି, କ୍ଷାରକାର ପରି ନୁହେଁ।

ଦୋଗ୍ଧାରଃ କ୍ଷୀରଭୁଞ୍ଜାନା ଵିକୃତଂ ତନ୍ନ ଭୁଞ୍ଜତେ । ପରରାଷ୍ଟ୍ରଂ ମହୀପାଲୈର୍ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ନ ଚ ଦୂଷଯେତ୍ ॥ ୧,୧୧୧.

ଯେମାନେ ଗାଁ ଦୁହୁଥିବା, ସେମାନେ କେବଳ ଦୁଧ ନେଇଥାନ୍ତି, ବିକୃତ ଦୁଧ ଖାଉନାହିଁ; ଏହିପରି, ରାଜାମାନେ ଅନ୍ୟ ଦେଶର ସମ୍ପଦ ଉପଭୋଗ କରିପାରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ତାହାକୁ ନଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ନୋଧଶ୍ଛିନ୍ଦ୍ଯାତ୍ତୁ ଯୋ ଧେନ୍ଵାଃ କ୍ଷାରାର୍ଥୋ ଲଭତେ ପଯଃ । ଏଵଂ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ପ୍ରଯୋଗେଣ ପୀଡ୍ଯମାନଂ ନ ଵର୍ଧତେ ॥ ୧,୧୧୧.

ଏକ ଗାଈର ଦୁଧ ଦେଖି ଦୁଧ ପାଇବା ଆଶାରେ ତାହାର ତନୁକୁ କାଟିଲେ ଲୋକ ଦୁଧ ପାଇନାହାନ୍ତି; ଏହିପରି ଅନ୍ୟାୟ ଉପାୟରେ ରାଜ୍ୟକୁ ଦମନ କଲେ ତାହା ବୃଦ୍ଧି ପାଉନାହିଁ।

ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ପୃଥିଵୀମନୁପାଲଯେନ୍ । ପାଲକସ୍ଯ ଭଵେଦ୍ଭୂମିଃ କୀର୍ତିରାଯୁର୍ଯଶୋ ବଲମ୍ ॥ ୧,୧୧୧.

ସେଥିପାଇଁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ପୃଥିବୀକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା ଉଚିତ। ରାଜା ପାଇଁ ଭୂମି ଦେଉଛି କୀର୍ତି, ଆୟୁ, ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଓ ଶକ୍ତି।

ଆଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଧର୍ମାତ୍ମା ଗୋବ୍ରାହ୍ମଣହିତେ ରତଃ । ପ୍ରଜାଃ ପାଲଯିତୁଂ ଶକ୍ତଃ ପାର୍ଥିଵୋ ଵିଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ॥ ୧,୧୧୧.

ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଧର୍ମରେ ଲଗି ଗାଈ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଭଳିକୁ ଚିନ୍ତା କରେ, ଏବଂ ନିଜ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଜୟ କରିଛି, ସେ ରାଜା ନିଜ ପ୍ରଜାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବାରେ ସମର୍ଥ।

ଐଶ୍ଵର୍ଯମଧ୍ରୁଵଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜା ଧର୍ମେ ମତିଞ୍ଚରେତ୍ । କ୍ଷଣେନ ଵିଭଵୋ ନଶ୍ଯେନ୍ନାତ୍ମାଯତ୍ତଂ ଧନାଦିକମ୍ ॥ ୧,୧୧୧.

ଅସ୍ଥିର ଧନ ଓ ଶକ୍ତି ମିଳିଲେ ରାଜା ନିଜ ମନକୁ ଧର୍ମରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ; କାରଣ ଏହି ସମ୍ପଦ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ହରାଇଯାଇପାରେ, ଧନ ଓ ଏହାର ସମସ୍ତ ନିଜର ନୁହେଁ।

ସତ୍ଯଂ ମନୋରମାଃ କାମାଃ ସତ୍ଯଂ ରମ୍ଯା ଵିଭୂତଯଃ । କିନ୍ତୁ ଵୈ ଵନିତାପାଙ୍ଗଭଙ୍ଗିଲୋଲଂ ହି ଜୀଵିତମ୍ ॥ ୧,୧୧୧.

ଏହା ଠିକ୍ ଯେ ଇଚ୍ଛା ମନୋରମା, ସମ୍ପଦ ଆକର୍ଷଣୀୟ; ତଥାପି ଜୀବନ ନାରୀର ଚାହିଁ ଦୃଷ୍ଟିର ଭଳି ଅସ୍ଥିର।

ଵ୍ଯାଘ୍ରୀଵ ତିଷ୍ଠତି ଜରା ପରିତର୍ଜଯନ୍ତୀ ରୋଗାଶ୍ଚ ଶତ୍ରଵ ଇଵ ପ୍ରଭଵନ୍ତି ଗାତ୍ରେ । ଆଯୁଃ ପରିସ୍ତ୍ରଵତି ଭିନ୍ନଘଟାଦିଵାମ୍ଭୋ ଲୋକୋ ନ ଚାତ୍ମହିତମାଚରତୀହ କଶ୍ଚିତ୍ ॥ ୧,୧୧୧.

ବାଘିଣୀ ପରି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଭୟ ଦେଇ ଦଉଡ଼ି ଆସେ, ରୋଗ ଦେହରେ ଶତ୍ରୁ ପରି ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ; ଆୟୁ ଭାଙ୍ଗା ଘଟିର ଜଳ ପରି ଚୁଉଁ ଯାଏ, ଏହି ଜଗତରେ କେହି ନିଜ ଭଲ ପାଇଁ କାମ କରୁନାହିଁ।

ନିଃ ଶଙ୍କଂ କିଂ ମନୁଷ୍ଯାଃ କୁରୁତ ପରହିତଂ ଯୁକ୍ତମଗ୍ରେ ହିତଂ ଯନ୍ମୋଦଧ୍ଵଂ କାମିନୀଭିର୍ମଦନଶରହତା ମନ୍ଦମନ୍ଦାତିଦୃଷ୍ଟ୍ଯା । ମା ପାପଂ ସଂକୁରୁଧ୍ଵଂ ଦ୍ଵିଜହରିପରମାଃ ସଂଭଜଧ୍ଵଂ ସଦୈଵ ଆଯୁର୍ନିଃ ଶେଷମେତି ସ୍ଖଲତି ଜଲଘଟୀଭୂତମୃତ୍ଯୁଚ୍ଛଲେନ ॥ ୧,୧୧୧.

ମନୁଷ୍ୟମାନେ ନିଃଶଙ୍କ ଭାବେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଭଲ କାମ କାହିଁକି କରୁନାହିଁ, କିମ୍ବା ନିଜ ପାଇଁ ଆସଲ ଭଲ କାମ କରୁନାହିଁ? ତୁମେ ନାରୀମାନେ ଦେଖି ମନରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଛ, କାମର ଶର ଦେଇ ମନ ଅଳସ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଲଗିଛି। ପାପ କରିବା ନୁହେଁ; ସଦା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର; କାରଣ ଆୟୁ ଶେଷ ହୁଏ, ମୃତ୍ୟୁର ଝାଡ଼ରେ ଜଳଘଟି ପରି ଚୁଉଁ ଯାଏ।

ମାତୃଵତ୍ପରଦାରେଷୁ ପରଦ୍ରଵ୍ଯେଷୁ ଲୋଷ୍ଟଵତ୍ । ଆତ୍ମଵତ୍ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଯଃ ପଶ୍ଯତି ସ ପଣ୍ଡିତଃ ॥ ୧,୧୧୧.

ଯିଏ ଅନ୍ୟର ଜନନୀକୁ ମାତୃପରି, ଅନ୍ୟର ଧନକୁ ମାଟିପରି, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ନିଜ ପରି ଦେଖେ, ସେ ହେଉଛି ପଣ୍ଡିତ।

ଏତଦର୍ଥଂ ହି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରା ରାଜ୍ଯମିଚ୍ଛନ୍ତି ଭୂଭୃତଃ । ଯଦେଷାଂ ସର୍ଵକାର୍ଯେଷୁ ଵଚୋ ନ ପ୍ରତିହନ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୧୧.

ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ, ମହାବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ଭୂପତିମାନେ ରାଜ୍ୟ ଚାହାନ୍ତି; ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କର କଥା ବିରୋଧ ହୁଏନାହିଁ।

ଏତଦର୍ଥଂ ହି କୁର୍ଵନ୍ତି ରାଜାନୋ ଧନସଞ୍ଚଯମ୍ । ରକ୍ଷଯିତ୍ଵା ତୁ ଚାତ୍ମାନଂ ଯଦ୍ଧନଂ ତଦ୍ଦ୍ଵିଜାତଯେ ॥ ୧,୧୧୧.

ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ରାଜାମାନେ ଧନ ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି; ତେବେ ନିଜକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା ପରେ ଏହି ଧନ ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।

ଓଙ୍କାରଶବ୍ଦୋ ଵିପ୍ରାଣାଂ ଯେନ ରାଷ୍ଟ୍ରଂ ପ୍ରଵର୍ଧତେ । ସ ରାଜା ଵର୍ଧତେ ଯୋଗାଦ୍ଵ୍ଯାଧିଭିଶ୍ଚ ନ ବଧ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୧୧.

ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓଁକାର ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ରାଜ୍ୟ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ; ଏପରି ରାଜା ନିୟମରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ଓ ରୋଗରେ ପୀଡିତ ହୁଏନାହିଁ।

ଅସମର୍ଥାଶ୍ଚ କୁର୍ଵନ୍ତି ମୁନଯୋ ଦ୍ରଵ୍ଯସଞ୍ଚଯମ୍ । କିଂ ପୁନସ୍ତୁ ମହୀପାଲଃ ପୁତ୍ରଵତ୍ପାଲଯନ୍ପ୍ରଜାଃ ॥ ୧,୧୧୧.

ଅସମର୍ଥ ମୁନିମାନେ ମଧ୍ୟ ଧନ ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି; ତେବେ ରାଜା ତାଙ୍କ ପ୍ରଜାକୁ ପୁଅପରି ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ ଆବଶ୍ୟକ।

ଯସ୍ଯାର୍ଥାସ୍ତସ୍ଯ ମିତ୍ରାଣି ଯସ୍ଯାର୍ଥାସ୍ତସ୍ଯ ବାନ୍ଧଵାଃ । ଯସ୍ଯାର୍ଥାଃ ସ ମୁମାଂଲ୍ଲାକେ ଯସ୍ଯାର୍ଥାଃ ସ ଚ ପଣ୍ଡିତଃ ॥ ୧,୧୧୧.

ଯାହା ପାଖରେ ଧନ ଅଛି, ତାହାର ମିତ୍ର ଅଛି; ଯାହା ପାଖରେ ଧନ ଅଛି, ତାହାର ବାନ୍ଧବ ଅଛି; ଯାହା ପାଖରେ ଧନ ଅଛି, ସେ ଜଗତରେ ମାନ୍ୟ; ଯାହା ପାଖରେ ଧନ ଅଛି, ସେ ପଣ୍ଡିତ ଭାବିଯାଏ।

ତ୍ଯଜନ୍ତି ମିତ୍ରାଣି ଧନୈର୍ଵିହୀନଂ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ଦାରାଶ୍ଚ ସୁହୃଜ୍ଜନାଶ୍ଚ । ତେ ଚାର୍ଥଵନ୍ତଂ ପୁନରାଶ୍ରଯନ୍ତି ହ୍ଯର୍ଥୋ ହି ଲୋକେ ପୁରୁଷସ୍ଯ ବନ୍ଧୁଃ ॥ ୧,୧୧୧.

ଧନ ନଥିବା ଲୋକକୁ ମିତ୍ର, ପୁଅ, ଜନାନୀ, ସହଯାତ୍ରୀ ଛାଡି ଦେଇଥାନ୍ତି; ଧନ ଥିଲେ ସେମାନେ ପୁନି ଆସନ୍ତି—ଏହି ଜଗତରେ ଧନ ମନୁଷ୍ୟର ପ୍ରକୃତ ବାନ୍ଧବ।

ଅନ୍ଧା ହି ରାଜା ଭଵତି ଯସ୍ତୁ ସାସ୍ତ୍ରଵିଵର୍ଜିତଃ । ଅନ୍ଧଃ ପଶ୍ଯତି ଚାରେଣ ଶାସ୍ତ୍ରହୀନୋ ନ ପଶ୍ଯତି ॥ ୧,୧୧୧.

ଯିଏ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନ ନଥିବା ରାଜା, ସେ ସତ୍ୟରେ ଅନ୍ଧ; ଅନ୍ଧ ଲୋକ ଦିଗଦର୍ଶନ କରିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଶାସ୍ତ୍ର ନଥିଲେ କିଛି ଦେଖିପାରେନାହିଁ।

ଯସ୍ଯ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ଭୃତ୍ଯାଶ୍ଚ ମନ୍ତ୍ରିଣଶ୍ଚ ପୁରୋହିତାଃ । ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣି ପ୍ରସୁପ୍ତାନି ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଯଂ ଚିରଂ ନ ହି ॥ ୧,୧୧୧.

ଯାହାର ପୁଅ, ଭୃତ୍ୟ, ମନ୍ତ୍ରୀ, ପୁରୋହିତ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶୁଅଛି, ତାହାର ରାଜ୍ୟ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଟିକିପାରେନାହିଁ।

ଯେନାର୍ଜିତାସ୍ତ୍ରଯୋଽପ୍ଯୋଽପ୍ଯେତେ ପୁତ୍ରା ଭୃତ୍ଯାଶ୍ଚ ବାନ୍ଧଵାଃ । ଜିତା ତେନ ସମଂ ଭୂପୈଶ୍ଚତୁରବ୍ଧିର୍ଵସୁନ୍ଧରା ॥ ୧,୧୧୧.

ଯିଏ ପୁଅ, ଭୃତ୍ୟ, ବାନ୍ଧବ ଏବଂ ଭୂମି ଅର୍ଜନ କରିଛି, ସେ ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ସହ ବିଶ୍ୱକୁ ଚାରି ଯୁଗ ଯାଏ ଶାସନ କରିଥାଏ।

ଲଙ୍ଘଯେଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରଯୁକ୍ତାନି ହେତୁଯୁକ୍ତାନି ଯାନି ଚ । ସହି ନଶ୍ଯତି ଵୈ ରାଜା ଇହ ଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ ॥ ୧,୧୧୧.

ଯିଏ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଯୁକ୍ତି ଭିତ୍ତିକ ନିୟମକୁ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରେ, ସେ ଏହି ଜଗତ ଓ ପରଲୋକରେ ତାଙ୍କର ରାଜ୍ୟ ସହ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।

ମନସ୍ତାପଂ ନ କୁର୍ଵୀତ ଆପଦଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ପାର୍ଥିଵଃ । ସମବୁଦ୍ଧିଃ ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ପ୍ରସନ୍ନାତ୍ମା ସୁଖଦୁଃଖେ ସମୋ ଭଵେତ୍ ॥ ୧,୧୧୧.

ଏକ ରାଜା ଯେତେବେଳେ କଷ୍ଟରେ ପଡ଼ନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ମନରେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସେ ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖରେ ସମଭାବ ରଖି, ମନକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଶାନ୍ତ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଧୀରାଃ କଷ୍ଟମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ନ ଭଵନ୍ତି ଵିଷାଦିନଃ । ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଵଦନଂ ରାହୋଃ କିଂ ନୋଦତି ପୁନଃ ଶଶୀ ॥ ୧,୧୧୧.

ଧୈର୍ୟଶୀଳ ଲୋକେ କଷ୍ଟ ଆସିଲେ କେବେ ମନମରା ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଚନ୍ଦ୍ରମା ରାହୁଙ୍କ ମୁଖରେ ପଡ଼ିଲେ ମଧ୍ୟ ପୁଣି ଉଠି ଆସେନି କି?

ଧିଗ୍ଧିକ୍ଶରୀରସୁଖଲାଲିତମାନଵେଷୁ ମା ଖେଦଯେଦ୍ଧନକୃଶଂ ହି ଶରୀରମେଵ । ସଦ୍ଦାରକା ହ୍ଯଧନପାଣ୍ଡୁସୁତାଃ ଶ୍ରୁତା ହି ଦୁଃଖଂ ଵିହାଯ ପୁନରେଵ ସୁଖଂ ପ୍ରପନ୍ନାଃ ॥ ୧,୧୧୧.

ଯେଉଁମାନେ ଶରୀରକୁ କେବଳ ସୁଖ ପାଇଁ ଲାଡ଼େଇ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ହେଉ। ଧନ ନଥିଲେ ଶରୀର ଆପେଖ୍ୟା କ୍ଷୀଣ ହୁଏ, ଏହିଥିରେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ପାଣ୍ଡବମାନେ ମଧ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀ-ସନ୍ତାନ ସହିତ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ି ପୁଣି ସୁଖ ଲାଭ କରିଥିଲେ।

ଗନ୍ଧର୍ଵଵିଦ୍ଯାମାଲୋକ୍ଯ ଵାଦ୍ଯଂ ଚ ଗଣିକାଗଣାନ୍ । ଧନୁର୍ଵେଦାର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଲୋକେ ରକ୍ଷେଚ୍ଚ ଭୂପତିଃ ॥ ୧,୧୧୧.

ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯେଉଁ ଶିଳ୍ପ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ଦେଖାନ୍ତି, ଏବଂ ନାଟ୍ୟଶାଳାରେ ଯେଉଁ ମହିଳାମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସେସବୁ ଦେଖି ରାଜାଙ୍କୁ ଧନୁର୍ବେଦ ଓ ରାଜନୀତି ଶାସ୍ତ୍ରକୁ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ଉଚିତ।