ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଆକାରୈରିଙ୍ଗିତୈର୍ଗତ୍ଯା ଚେଷ୍ଟଯା ଭାଷିତେନ ଚ । ନେତ୍ରଵକ୍ରଵିକାରାଭ୍ଯାଂ ଲକ୍ଷ୍ଯତେଽନ୍ତର୍ଗତଂ ମନଃ ॥ ୧,୧୦୯.

ଦେହର ଆକୃତି, ଇଙ୍ଗিত, ଚାଲିବା, କାର୍ଯ୍ୟ, କଥା, ଚକ୍ଷୁ ଓ ମୁହଁର ଭାବ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ମନର ଗୁପ୍ତ ଭାବ ବୁଝିହେବ।

ଅନୁକ୍ତମପ୍ଯୂହତି ପଣ୍ଡିତୋ ଜନଃ ପରେଙ୍ଗିତଜ୍ଞାନଫଲା ହି ବୁଦ୍ଧଯଃ । ଉଦୀରିତୋର୍ଥଃ ପଶୁନାପି ଗୃହ୍ଯତେ ହଯାଶ୍ଚ ନାଗାଶ୍ଚ ଵହନ୍ତି ଦର୍ଶିତମ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

କିଛି କହିବାକୁ ନପଡିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକ ଇଂଗିତରୁ ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରେ; କାରଣ ବୁଦ୍ଧି ହେଉଛି ଇଂଗିତ ବୁଝିବାର ଫଳ। କହିଥିବା ଅର୍ଥକୁ ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ବୁଝିପାରନ୍ତି, ଘୋଡା ଓ ହାତୀମାନେ ଦେଖାଯାଇଥିବା କାମକୁ କରିଦିଅନ୍ତି।

ଅର୍ଥାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟସ୍ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ତୁ ଗଚ୍ଛେତ୍ସତ୍ଯାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟୋ ରୌରଵଂ ଵୈ ଵ୍ରଜେଚ୍ଚ । ଯୋଗାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟଃ ସତ୍ଯଧୃତିଞ୍ଚ ଗଚ୍ଛେଦ୍ରାଜ୍ଯାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟୋ ମୃଗଯାଯାଂ ଵ୍ରଜେଚ୍ଚ ॥ ୧,୧୦୯.

ଧନରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେଲେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ; ସତ୍ୟରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେଲେ ରୌରବ ନରକକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଯୋଗରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେଲେ ସତ୍ୟ ଓ ଧୃତିରେ ଅଟୁଟ ରହିବା ଉଚିତ; ରାଜ୍ୟ ହରାଇଲେ ଶିକାରକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୧୦ ସୂତ ଉଵାଚ । ଯୋଧ୍ରୁଵାଣି ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ହ୍ଯଧୁଵାଣି ନିଷେଵତେ । ଧ୍ରୁଵାଣି ତସ୍ଯ ନଶ୍ଯନ୍ତି ହ୍ଯଧ୍ରୁଵଂ ନଷ୍ଟମେଵ ଚ ॥ ୧,୧୧୦.

ସୂତ କହିଲେ: ଯେଉଁଠି ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଜିନିଷ ଛାଡି ଅସ୍ଥାୟୀ ଜିନିଷ ପଛରେ ଲାଗିଯାଏ, ସେ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଜିନିଷକୁ ହରାଇଯାଏ, ଅସ୍ଥାୟୀ ତ ଆଗରୁ ହରାଇଯାଇଛି।

ଵାଗ୍ଯନ୍ତ୍ରହୀନସ୍ଯ ନରସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯା ଶସ୍ତ୍ରଂ ଯଥା କାପୁରୁଷସ୍ଯ ହସ୍ତେ । ନ ତୁଷ୍ଟିମୁତ୍ପାଦଯତେ ଶରୀରେ ହ୍ଯନ୍ଧସ୍ଯ ଦାରା ଇଵ ଦର୍ଶନୀଯାଃ ॥ ୧,୧୧୦.

ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର କଥା କହିବା ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ଭୟପାଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଭଳି; ଏହା ଦେହକୁ ସନ୍ତୋଷ ଦେଇପାରେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଅନ୍ଧା ଲୋକଙ୍କୁ ସୁନ୍ଦର ଜନାନୀ ଦେଖିବାର ଆନନ୍ଦ ମିଳେ ନାହିଁ।

ଭୋଜ୍ଯେ ଭୋଜନଶକ୍ତିଶ୍ଚ ରତିଶକ୍ତିର୍ଵରସ୍ତ୍ରିଯଃ । ଵିଭଵେ ଦାନଶକ୍ତିଶ୍ଚ ନାଲ୍ପସ୍ଯ ତପସଃ ଫଲମ୍ ॥ ୧,୧୧୦.

ଖାଦ୍ୟରେ ଖାଇବାର ଶକ୍ତି ଅଛି, ଯୋଗ୍ୟ ନାରୀରେ ରତିର ଶକ୍ତି ଅଛି, ଧନରେ ଦେବାର ଶକ୍ତି ଅଛି; ଅତି ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ନାହିଁ।

ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରଫଲା ଵେଦାଃ ଶୀଲଵୃତ୍ତିଫଲଂ ଶୁଭମ୍ । ରତିପୁତ୍ରଫଲା ଦାରା ଦତ୍ତଭୁକ୍ତଫଲଂ ଧନମ୍ ॥ ୧,୧୧୦.

ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରର ଫଳ ହେଉଛି ବେଦ; ଭଲ ଚରିତ୍ର ଓ ଆଚରଣର ଫଳ ହେଉଛି ଶୁଭ; ଜନାନୀର ଫଳ ହେଉଛି ରତି ଓ ପୁତ୍ର; ଧନର ଫଳ ହେଉଛି ଦେଇବା ଓ ଉପଭୋଗ କରିବା।

ଵରଯେତ୍କୁଲଜାଂ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଵିରୂପାମପି କନ୍ଯକାମ୍ । ସୁରୂପାଂ ସୁନିତମ୍ବାଞ୍ଚ ନାକୁଲୀନାଂ କଦାଚନ ॥ ୧,୧୧୦.

ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକ ଉତ୍ତମ କୁଳର ଅପରୂପ କନ୍ୟାକୁ ବାହା କରିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଖରାପ କୁଳର ସୁନ୍ଦର ଓ ଭଲ ଗଠିତ କନ୍ୟାକୁ ବାହା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ଅର୍ଥେନାପି ହି କିଂ ତେନ ଯସ୍ଯାନର୍ଥେ ତୁ ସଂଗତିଃ । କୋ ହି ନାମ ଶିଖାଜାତଂ ପନ୍ନଗସ୍ଯ ମଣିଂ ହରେତ୍ ॥ ୧,୧୧୦.

ଯେଉଁ ଧନ ଦୁଃଖର ସହିତ ଜଡିତ, ତାହାର କଣ ଉପଯୋଗ? କିଏ ସାପର ମୁଣ୍ଡର ମଣିକୁ ନେବାକୁ ଚାହିଁବ?

ହଵିର୍ଦୁଷ୍ଟକୁଲଦ୍ଵାହ୍ଯଂ ବାଲାଦପି ସୁଭାଷିତମ୍ । ଅମେଧ୍ଯାତ୍କାଞ୍ଚନଂ ଗ୍ରାହ୍ଯଂ ସ୍ତ୍ରୀରତ୍ନଂ ଦୁଷ୍କୁଲାଦପି ॥ ୧,୧୧୦.

ଉତ୍ତମ କୁଳର ବାହା, ବାଳକର ଭଲ କଥା, ଅପବିତ୍ର ଜିନିଷରୁ ସୁନା, ଦୁଷ୍ଟ କୁଳରୁ ମହିଳା ମଣି, ଏବଂ ହବିର ଦାନ — ଏହି ସବୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଵିଷାଦପ୍ଯମୃତଂ ଗ୍ରାହ୍ଯମମେଧ୍ଯାଦପି କାଞ୍ଚନମ୍ । ନୀଚାଦପ୍ଯୁତ୍ତମାଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ସ୍ତ୍ରୀରତ୍ନଂ ଦୁଷ୍କୁଲାଦପି ॥ ୧,୧୧୦.

ବିଷରୁ ମଧୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, ଅପବିତ୍ର ଜିନିଷରୁ ସୁନା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, ନିମ୍ନ ଲୋକରୁ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, ଦୁଷ୍ଟ କୁଳରୁ ମହିଳା ମଣି ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।

ନ ରାଜ୍ଞା ସହ ମିତ୍ରତ୍ଵଂ ନ ସର୍ପୋ ନିର୍ଵିଷଃ କ୍ରଚିତ୍ । ନ କୁଲଂ ନିର୍ମଲଂ ତତ୍ର ସ୍ତ୍ରୀଜନୋ ଯତ୍ର ଜାଯତେ ॥ ୧,୧୧୦.

ରାଜା ସହ କେବେ ମିତ୍ରତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ବିଷ ନଥିବା ସାପକୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯେଉଁ କୁଳରେ ମହିଳା ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି କେବେ ମଧ୍ୟ ସଫା କୁଳ ନାହିଁ।

କୁଲେ ନିଯୋଜଯେଦ୍ଭକ୍ତଂ ପୁତ୍ରଂ ଵିଦ୍ଯାସୁ ଯୋଜଯେତ୍ । ଵ୍ଯସନେ ଯୋଜଯେଚ୍ଛତ୍ରୁମିଷ୍ଟଂ ଧର୍ମେ ନିଯୋଜ୍ଯେତ୍ ॥ ୧,୧୧୦.

କୁଳରେ ଭକ୍ତିଶୀଳ ପୁତ୍ରକୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେବା ଉଚିତ; ଶିକ୍ଷାରେ ଜ୍ଞାନୀକୁ ଯୋଜିବା ଉଚିତ; ବିପଦରେ ଶତ୍ରୁକୁ କାମରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ; ଧର୍ମରେ ପ୍ରିୟକୁ ଯୋଜିବା ଉଚିତ।

ସ୍ଥାନେଷ୍ଵେଵ ପ୍ରଯୋକ୍ତାଵ୍ଯା ଭୃତ୍ଯାଶ୍ଚାଭରଣାନି ଚ । ନ ହି ଚୂଡାମଣିଃ ପାଦେ ଶୋଭତେ ଵୈ କଦାଚନ ॥ ୧,୧୧୦.

ଭୃତ୍ୟ ଓ ଅଳଙ୍କାର ସବୁକୁ ତାଙ୍କର ସଠିକ୍ ସ୍ଥାନରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ମୁଣ୍ଡର ମଣି କେବେ ମଧ୍ୟ ପାଦରେ ଶୋଭା ପାଏ ନାହିଁ।

ଚୂଡାମଣିଃ ସମୁଦ୍ରୋଽଗ୍ନିର୍ଘଣ୍ଟା ଚାଖଣ୍ଡମମ୍ବରମ୍ । ଅଥଵା ପୃଥିଵୀପାଲୋ ମୂର୍ଧ୍ନି ପାଦେ ପ୍ରମାଦତଃ ॥ ୧,୧୧୦.

ମୁଣ୍ଡର ମଣି, ସମୁଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଅଖଣ୍ଡ ଆକାଶ, କିମ୍ବା ପୃଥିବୀର ରାଜା — ଏହି ସବୁକୁ ମୁଣ୍ଡର ବଦଳରେ ପାଦରେ ରଖିଲେ, ଏହା ଅଜ୍ଞାନର ଫଳ।

କୁସୁମସ୍ତବକସ୍ଯେଵ ଦ୍ଵେ ଗତୀ ତୁ ମନସ୍ଵିନଃ । ମୂର୍ଧ୍ନି ଵା ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ଶୀର୍ଷତଃ ପତିତୋ ଵନେ ॥ ୧,୧୧୦.

ଫୁଲ ଗୁଛର ଦୁଇଟି ଗତି ଅଛି; ଏହିପରି ଉଚ୍ଚ ମନସ୍କ ଲୋକଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଦୁଇଟି ଗତି — ସମସ୍ତଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ, କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲରେ ମାଟିରେ ପଡିଯିବା।

କନକଭୂଷଣସଂଗ୍ରହଣୋଚିତୋ ଯଦି ମଣିସ୍ତ୍ରପୁଣି ପ୍ରତିବଧ୍ଯତେ । ନ ଚ ଵିରୌତି ନ ଚାପି ସ ଶୋଭତେ ଭଵତି ଯୋଜଯିତୁର୍ଵଚନୀଯତା ॥ ୧,୧୧୦.

ଯେଉଁ ମଣି ସୁନା ଅଳଙ୍କାର ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ତାହାକୁ ଯଦି ଟିନରେ ଲଗାଯାଏ, ସେ ନ କାନ୍ଦେ, ନ ଶୋଭା ପାଏ; ଏହା ଲଗାଇଥିବା ଲୋକର ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲିଥାଏ।

ଵାଜିଵାରଣଲୌହାନାଂ କାଷ୍ଠପାଷାଣଵାସସାମ୍ । ନାରୀପୁରୁଷତୋଯାନାମନ୍ତରଂ ମହଦନ୍ତରମ୍ ॥ ୧,୧୧୦.

ଘୋଡା, ହାତୀ ଓ ଲୋହା, ଲାଠି, ପଥର ଓ କପଡ଼ା, ନାରୀ, ପୁରୁଷ ଓ ପାଣି — ଏହି ସବୁ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ତଫାତ ଅଛି।

କଦର୍ଥିତସ୍ଯାପି ହି ଧୈର୍ଯଵୃତ୍ତେର୍ନ ଶକ୍ଯତେ ସର୍ଵଗୁଣପ୍ରମାଥଃ । ଅଧଃ ଖଲେନାପି କୃତସ୍ଯ ଵହ୍ନେର୍ନାଧଃ ଶିଖା ଯାତି କଦାଚିଦେଵ ॥ ୧,୧୧୦.

ଯେଉଁ ଲୋକ ଧୃଢ ଚରିତ୍ରର, ସେ କେତେ ଦୁଃଖ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଗୁଣ ନଷ୍ଟ ହେଇପାରେ ନାହିଁ; ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଅଗ୍ନିକୁ ନିମ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଗ୍ନିର ଶିଖା କେବେ ମଧ୍ୟ ତଳକୁ ଯାଏ ନାହିଁ।

ନ ସଦଶ୍ଵଃ କଶାଘାତଂ ସିଂହୋ ନ ଗଜଗର୍ଜିତମ୍ । ଵୀରୋ ଵା ପରନିର୍ଦିଷ୍ଟଂ ନ ସହେଦ୍ଭୀମନିଃ ସ୍ଵନମ୍ ॥ ୧,୧୧୦.

ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘୋଡା କେବେ ଚାବୁକର ଘାତ ସହିନାହିଁ, ସିଂହ କେବେ ହାତୀର ଗର୍ଜନକୁ ଭୟ କରିନାହିଁ, ଏବଂ ସୂର୍ବୀର କେବେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଭୟଭୀତ ଚିତ୍କାରକୁ ଗ୍ରହଣ କରିନାହିଁ।

ଯଦି ଵିଭଵଵିହୀନଃ ପ୍ରଚ୍ଯୁତୋ ଵାଶୁ ଦୈଵାନ୍ନ ତୁ ଖଲଜନସେଵାଂ କାଙ୍କ୍ଷଯେନ୍ନୈଵ ନୀଚାମ୍ । ନ ତୃଣମଦନକାର୍ଯେ ସୁକ୍ଷୁଧାର୍ତୋଽତ୍ତି ସିଂହଃ ପିବତି ରୁଧିରମୁଷ୍ଣଂ ପ୍ରାଯଶଃ କୁଞ୍ଚରାଣାମ୍ ॥ ୧,୧୧୦.

ଯଦି କୌଣସି ଲୋକ ଧନହୀନ ହେବା କିମ୍ବା ଭାଗ୍ୟରେ ପଡିଯିବା, ତଥାପି ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କ ସେବା କରିବାକୁ ଚାହିଁବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯେପରିକି ଖାଲି ହେବା ସିଂହ ତୃଣ ଖାଏନାହିଁ, ସେ ହାତୀମାନଙ୍କ ଉତ୍ତପ୍ତ ରକ୍ତ ପିଉଥିବା।

ସକୃଦ୍ଦୁଷ୍ଟଞ୍ଚ ଯୋ ମିତ୍ରଂ ପୁନଃ ସନ୍ଧାତୁମିଚ୍ଛତି । ସ ମୃତ୍ଯୁମେଵ ଗୃହ୍ଣୀଯାଦ୍ଗର୍ଭମଶ୍ଵତରୀ ଯଥା ॥ ୧,୧୧୦.

ଯେଉଁଜଣ ଏକଥର ଦୁଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ମିତ୍ର ସହିତ ପୁନଃ ମିଳିବାକୁ ଚାହେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ବାହୁଡିଏ, ଯେପରିକି ଅଶ୍ୱତରୀର ଗର୍ଭକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା।

ଶତ୍ରୋରପତ୍ଯାନି ପ୍ରିଯଂଵଦାନି ନୋପେକ୍ଷିତଵ୍ଯାନି ବୁଧୈର୍ମନୁଷ୍ଯୈଃ । ତାନ୍ଯେଵ କାଲେଷୁ ଵିପତ୍କରାଣି ଵିଷସ୍ଯ ପାତ୍ରାଣ୍ଯପି ଦାରୁଣାନି ॥ ୧,୧୧୦.

ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପିଲାମାନଙ୍କ ମିଳୁଥିବା ମିତ୍ରତାପୂର୍ଣ୍ଣ କଥାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକମାନେ କେବେ ଅପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସମୟ ଆସିଲେ, ସେଗୁଡିକ ଦୁଃଖର କାରଣ ହୋଇଯାନ୍ତି, ବିଷର ପାତ୍ର ପରି ଭୟଙ୍କର।

ଉପକାରଗୃହୀତେନ ଶତ୍ରୁଣା ଶତ୍ରୁମୁଦ୍ଧରେତ୍ । ପାଦଲଗ୍ନଂ କରସ୍ଥେନ କଣ୍ଟକେନୈଵ କଣ୍ଟକମ୍ ॥ ୧,୧୧୦.

ଉପକାର କରିଥିବା ଶତ୍ରୁକୁ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ଶତ୍ରୁକୁ ଦଳନ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯେପରିକି ପାଦରେ ଲାଗିଥିବା କଣ୍ଟକକୁ ହାତରେ ଧରିଥିବା ଅନ୍ୟ କଣ୍ଟକ ଦ୍ୱାରା ହଟାଯାଏ।

ଅପକାରପରାନ୍ନିତ୍ଯଂ ଚିନ୍ତ ଯେନ୍ନ କଦାଚନ । ସ୍ଵଯମେଵ ପତିଷ୍ଯନ୍ତି କୂଲଜାତା ଇଵ ଦ୍ରୁମାଃ ॥ ୧,୧୧୦.

ଯେମାନେ ସଦା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରିବା ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ଅବଶ୍ୟ ତଳିଯିବେ, ଯେପରିକି ନଦୀ କୂଳରେ ଉଗୁଥିବା ଗଛମାନେ।

ଅନର୍ଥା ହ୍ଯର୍ଥରୂଷାଶ୍ଚ ଅର୍ଥାଶ୍ଚାନର୍ଥରୂପିଣଃ । ଭଵନ୍ତି ତେ ଵିନାଶାଯ ଦୈଵାଯତ୍ତସ୍ଯ ଵୈ ସଦା ॥ ୧,୧୧୦.

କେବେ କେବେ ଅନର୍ଥ ଧନର ଆକାର ନେଇଥାଏ, ଏବଂ ଧନ ଅନର୍ଥର ଆକାର ନେଇଥାଏ; ଏହିଗୁଡିକ ସଦା ଭାଗ୍ୟର ଅଧୀନ ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ବିନାଶର କାରଣ ହୁଏ।

କାର୍ଯକାଲୋଚିତାପାପା ମତିଃ ସଞ୍ଜାଯତେ ହି ଵୈ । ସାନୁକୂଲେ ତୁ ଦୈଵେ ଶଂ ପୁଂସଃ ସର୍ଵତ୍ର ଜାଯତେ ॥ ୧,୧୧୦.

କାର୍ଯ୍ୟର ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ମନରେ ପାପ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଯଦି ଭାଗ୍ୟ ସାନୁକୂଳ ହୁଏ, ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତଠାରେ ଶୁଭ ହୁଏ।

ଧନପ୍ରଯୋଗକାର୍ଯେଷୁଃ ତଥା ଵିଦ୍ଯା ଗମେଷୁ ଚ । ଆହାରେ ଵ୍ଯଵହାରେ ଚ ତ୍ଯକ୍ତଲଜ୍ଜଃ ସଦା ଭଵେତ୍ ॥ ୧,୧୧୦.

ଧନ ବ୍ୟୟ, ଜ୍ଞାନ ଅर्जନ, ଖାଦ୍ୟ ଅନ୍ୱେଷଣ ଏବଂ ବ୍ୟବସାୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ, ସଦା ଲଜ୍ଜା ଛାଡି ଚଳିବା ଉଚିତ୍।

ଧନିନଃ ଶ୍ରୋତ୍ରିଯୋ ରାଜା ନଦୀ ଵୈଦ୍ଯସ୍ତୁ ପଞ୍ଚମଃ । ପଞ୍ଚ ଯତ୍ର ନ ଵିଦ୍ଯନ୍ତେ ନ କୁର୍ଯାତ୍ତତ୍ରତ୍ର ସଂସ୍ଥିତିମ୍ ॥ ୧,୧୧୦.

ଯେଉଁଠାରେ ଧନୀ, ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ, ରାଜା, ନଦୀ ଏବଂ ଚିକିତ୍ସକ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।