ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ରାଜା ନ ତପ୍ତୋ ଧନସଂଚଯେନ ନ ସାଗରସ୍ତୃପ୍ତିମଗାଜ୍ଜଲେନ । ନ ପଣ୍ଡିତସ୍ତୃପ୍ଯତି ଭାଷିତେନ ତୃପ୍ତଂ ନ ଚକ୍ଷୁର୍ନୃପଦର୍ଶନେନ ॥ ୧,୧୦୯.

ରାଜା ଧନ ସଞ୍ଚୟ କରି ତୃପ୍ତି ମାନେ ନାହିଁ, ସମୁଦ୍ର ନଦୀର ଜଳରେ ତୃପ୍ତି ମାନେ ନାହିଁ, ପଣ୍ଡିତ କଥା କହି ତୃପ୍ତି ମାନେ ନାହିଁ, ଚକ୍ଷୁ ରାଜାକୁ ଦେଖି ତୃପ୍ତି ମାନେ ନାହିଁ।

ସ୍ଵକର୍ମ ଧର୍ମାର୍ଜିତଜୀଵିତାନାଂ ଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ଦାରେଷୁ ସଦା ରତାନାମ୍ । ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯାଣାମତିଥିପ୍ରିଯାଣାଂ ଗୃହେଽପି ମୋକ୍ଷଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମାନାମ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

ନିଜ କର୍ମ ଓ ଧର୍ମରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିବା, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଜନନୀକୁ ସଦା ଭଲପାଉଥିବା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜିତ କରିଥିବା ଓ ଅତିଥିକୁ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଘରେ ବସିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ।

ମନୋଽନୁକୂଲାଃ ପ୍ରମଦାରୂପଵତ୍ଯଃ ସ୍ଵଲଙ୍କୃତାଃ । ଵସଃ ପ୍ରାସାଦପୃଷ୍ଠେଷୁ ସ୍ଵର୍ଗଃ ସ୍ଯାଚ୍ଛୁଭକର୍ମଣଃ ॥ ୧,୧୦୯.

ଯାହାଙ୍କର ମନ ରୂପବତୀ, ଭଲ ଶୃଙ୍ଗାର କରିଥିବା ନାରୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ରାଜମହଳର ଛାତରେ ବସନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜର ଶୁଭ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗ ପାଆନ୍ତି।

ନ ଦାନେନ ନ ମାନେନ ନାର୍ଜଵେନ ନ ସଵଯା । ନ ଶସ୍ତ୍ରେଣ ନ ଶାସ୍ତ୍ରେଣ ସର୍ଵଥା ଵିଷମା ସ୍ତ୍ରିଯଃ ॥ ୧,୧୦୯.

ଦାନ, ସମ୍ମାନ, ସତ୍ୟତା, ବୟସ, ଶସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଶାସ୍ତ୍ର—ଏହା କୌଣସି ଉପାୟରେ ମଧ୍ୟ ନାରୀମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ଆସନ୍ତି ନାହିଁ।

ଶନୈର୍ଵିଦ୍ଯା ଶନୈର୍ଥାଃ ଶନୈଃ ପର୍ଵତମାରୁହେତ୍ । ଶନୈଃ କାମଂ ଚ ଧର୍ମଂ ଚ ପଞ୍ଚୈତାନି ଶନୈଃ ଶନୈଃ ॥ ୧,୧୦୯.

ବିଦ୍ୟା ଧୀରେ ଧୀରେ ଆସେ, ଧନ ଧୀରେ ଧୀରେ ଜମେ, ପାହାଡ଼ ଧୀରେ ଧୀରେ ଚଢ଼ାଯାଏ; ଏଭଳି କାମନା ଓ ଧର୍ମ ମଧ୍ୟ ଧୀରେ ଧୀରେ ଲଭ୍ୟ।

ଶାଶ୍ଵତଂ ଦେଵପୂଜାଦି ଵିପ୍ରଦାନଂ ଚ ଶାଶ୍ଵତମ୍ । ଶାଶ୍ଵତଂ ସଗୁଣା ଵିଦ୍ଯା ସୁହୃନ୍ମିତ୍ରଂ ଚ ଶାଶ୍ଵତମ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ସଦା ଅବିନାଶୀ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ସଦା ଅବିନାଶୀ, ଗୁଣସହିତ ବିଦ୍ୟା ସଦା ଅବିନାଶୀ, ଏବଂ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ବନ୍ଧୁ ସଦା ଅବିନାଶୀ।

ଯେ ବାଲଭାଵାନ୍ନ ପଠନ୍ତି ଵିଦ୍ଯାଂ ଯେ ଯୌଵନସ୍ଥା ହ୍ଯଧନାତ୍ମଦାରାଃ । ତେ ଶୋଚନୀଯା ଇହ ଜୀଵଲୋକେ ମନୁଷ୍ଯରୂପେଣ ମୃଗାଶ୍ଚରନ୍ତି ॥ ୧,୧୦୯.

ଯେମାନେ ଛୁଆଁବେଳେ ପଢ଼ନ୍ତି ନାହିଁ, ଯୁବାବେଳେ ଧନ ଓ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଏହି ଜୀବନ ଲୋକରେ ମନୁଷ୍ୟ ଅବତାରରେ ପଶୁ ପରି ଘୁରନ୍ତି, ଦୟାର ଯୋଗ୍ୟ।

ପଠନେ ଭୋଜନେ ଚିତ୍ତଂ ନ କୁର୍ଯାଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରସେଵକଃ । ସୁଦୂରମପି ଵିଦ୍ଯାର୍ଥୋ ଵ୍ରଜେଦ୍ଗରୁଡଵେଗଵାନ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

ଯେଉଁଠି ଶାସ୍ତ୍ର ଅଧ୍ୟୟନ କରେ, ସେ ଖାଇବା କିମ୍ବା ପଢ଼ିବାରେ ମନ ଲଗାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଶିକ୍ଷା ପାଇଁ ଗରୁଡ଼ ଭଳି ଦୂର ଦେଶକୁ ମଧ୍ୟ ଯିବା ଉଚିତ।

ଯେ ବାଲଭାଵେ ନ ପଠନ୍ତି ଵିଦ୍ଯାଂ କାମାତୁରା ଯୌଵନନଷ୍ଟଵିତ୍ତାଃ । ତେ ଵୃଦ୍ଧବାଵେ ପରିଭୂଯମାନାଃ ସଂଦହ୍ଯମାନାଃ ଶିଶିରେ ଯଥାବ୍ଜମ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

ଯେମାନେ ଛୁଆଁବେଳେ ପଢ଼ନ୍ତି ନାହିଁ, ଯୁବାବେଳେ କାମନାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ଧନ ହରାଇଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ଅସମ୍ମାନ ଓ ଦୁଃଖ ଭୋଗନ୍ତି, ଶୀତକାଳରେ ପଦ୍ମ ଫୁଲ ପରି।

ତର୍କେଽପ୍ରତିଷ୍ଠା ଶ୍ରୁତଯୋ ଵିଭିନ୍ନାଃ ନାସାଵୃଷିର୍ଯସ୍ଯ ମତଂ ନ ଭିନ୍ନମ୍ । ଧର୍ମସ୍ଯ ତତ୍ତ୍ଵଂ ନିହିତଂ ଗୁହାଯାଂ ମହାଜନୋ ଯେନ ଗତଃ ସ ପନ୍ଥାଃ ॥ ୧,୧୦୯.

ତର୍କର କୌଣସି ଭିତି ନାହିଁ, ଶାସ୍ତ୍ର ଅନେକ ପ୍ରକାର, କୌଣସି ମୁନିଙ୍କ ମତ ଅପ୍ରତିବାଦିତ ନୁହେଁ; ଧର୍ମର ସତ୍ୟ ଗୁହାରେ ଲୁଚିଛି—ମହାପୁରୁଷମାନେ ଯେଉଁପଥେ ଚଲିଛନ୍ତି, ସେଇ ପଥକୁ ଅନୁସର।

ଆକାରୈରିଙ୍ଗିତୈର୍ଗତ୍ଯା ଚେଷ୍ଟଯା ଭାଷିତେନ ଚ । ନେତ୍ରଵକ୍ରଵିକାରାଭ୍ଯାଂ ଲକ୍ଷ୍ଯତେଽନ୍ତର୍ଗତଂ ମନଃ ॥ ୧,୧୦୯.

ଦେହର ଆକୃତି, ଇଙ୍ଗিত, ଚାଲିବା, କାର୍ଯ୍ୟ, କଥା, ଚକ୍ଷୁ ଓ ମୁହଁର ଭାବ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ମନର ଗୁପ୍ତ ଭାବ ବୁଝିହେବ।

ଅନୁକ୍ତମପ୍ଯୂହତି ପଣ୍ଡିତୋ ଜନଃ ପରେଙ୍ଗିତଜ୍ଞାନଫଲା ହି ବୁଦ୍ଧଯଃ । ଉଦୀରିତୋର୍ଥଃ ପଶୁନାପି ଗୃହ୍ଯତେ ହଯାଶ୍ଚ ନାଗାଶ୍ଚ ଵହନ୍ତି ଦର୍ଶିତମ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

କିଛି କହିବାକୁ ନପଡିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକ ଇଂଗିତରୁ ଅର୍ଥ ବୁଝିପାରେ; କାରଣ ବୁଦ୍ଧି ହେଉଛି ଇଂଗିତ ବୁଝିବାର ଫଳ। କହିଥିବା ଅର୍ଥକୁ ପଶୁମାନେ ମଧ୍ୟ ବୁଝିପାରନ୍ତି, ଘୋଡା ଓ ହାତୀମାନେ ଦେଖାଯାଇଥିବା କାମକୁ କରିଦିଅନ୍ତି।

ଅର୍ଥାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟସ୍ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ତୁ ଗଚ୍ଛେତ୍ସତ୍ଯାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟୋ ରୌରଵଂ ଵୈ ଵ୍ରଜେଚ୍ଚ । ଯୋଗାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟଃ ସତ୍ଯଧୃତିଞ୍ଚ ଗଚ୍ଛେଦ୍ରାଜ୍ଯାଦ୍ଭ୍ରଷ୍ଟୋ ମୃଗଯାଯାଂ ଵ୍ରଜେଚ୍ଚ ॥ ୧,୧୦୯.

ଧନରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେଲେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ; ସତ୍ୟରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେଲେ ରୌରବ ନରକକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଯୋଗରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେଲେ ସତ୍ୟ ଓ ଧୃତିରେ ଅଟୁଟ ରହିବା ଉଚିତ; ରାଜ୍ୟ ହରାଇଲେ ଶିକାରକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୧୦ ସୂତ ଉଵାଚ । ଯୋଧ୍ରୁଵାଣି ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ହ୍ଯଧୁଵାଣି ନିଷେଵତେ । ଧ୍ରୁଵାଣି ତସ୍ଯ ନଶ୍ଯନ୍ତି ହ୍ଯଧ୍ରୁଵଂ ନଷ୍ଟମେଵ ଚ ॥ ୧,୧୧୦.

ସୂତ କହିଲେ: ଯେଉଁଠି ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଜିନିଷ ଛାଡି ଅସ୍ଥାୟୀ ଜିନିଷ ପଛରେ ଲାଗିଯାଏ, ସେ ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ଜିନିଷକୁ ହରାଇଯାଏ, ଅସ୍ଥାୟୀ ତ ଆଗରୁ ହରାଇଯାଇଛି।

ଵାଗ୍ଯନ୍ତ୍ରହୀନସ୍ଯ ନରସ୍ଯ ଵିଦ୍ଯା ଶସ୍ତ୍ରଂ ଯଥା କାପୁରୁଷସ୍ଯ ହସ୍ତେ । ନ ତୁଷ୍ଟିମୁତ୍ପାଦଯତେ ଶରୀରେ ହ୍ଯନ୍ଧସ୍ଯ ଦାରା ଇଵ ଦର୍ଶନୀଯାଃ ॥ ୧,୧୧୦.

ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କର କଥା କହିବା ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ଭୟପାଇଥିବା ଲୋକଙ୍କ ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଭଳି; ଏହା ଦେହକୁ ସନ୍ତୋଷ ଦେଇପାରେ ନାହିଁ, ଯେପରି ଅନ୍ଧା ଲୋକଙ୍କୁ ସୁନ୍ଦର ଜନାନୀ ଦେଖିବାର ଆନନ୍ଦ ମିଳେ ନାହିଁ।

ଭୋଜ୍ଯେ ଭୋଜନଶକ୍ତିଶ୍ଚ ରତିଶକ୍ତିର୍ଵରସ୍ତ୍ରିଯଃ । ଵିଭଵେ ଦାନଶକ୍ତିଶ୍ଚ ନାଲ୍ପସ୍ଯ ତପସଃ ଫଲମ୍ ॥ ୧,୧୧୦.

ଖାଦ୍ୟରେ ଖାଇବାର ଶକ୍ତି ଅଛି, ଯୋଗ୍ୟ ନାରୀରେ ରତିର ଶକ୍ତି ଅଛି, ଧନରେ ଦେବାର ଶକ୍ତି ଅଛି; ଅତି ସାଧାରଣ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ନାହିଁ।

ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରଫଲା ଵେଦାଃ ଶୀଲଵୃତ୍ତିଫଲଂ ଶୁଭମ୍ । ରତିପୁତ୍ରଫଲା ଦାରା ଦତ୍ତଭୁକ୍ତଫଲଂ ଧନମ୍ ॥ ୧,୧୧୦.

ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରର ଫଳ ହେଉଛି ବେଦ; ଭଲ ଚରିତ୍ର ଓ ଆଚରଣର ଫଳ ହେଉଛି ଶୁଭ; ଜନାନୀର ଫଳ ହେଉଛି ରତି ଓ ପୁତ୍ର; ଧନର ଫଳ ହେଉଛି ଦେଇବା ଓ ଉପଭୋଗ କରିବା।

ଵରଯେତ୍କୁଲଜାଂ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ଵିରୂପାମପି କନ୍ଯକାମ୍ । ସୁରୂପାଂ ସୁନିତମ୍ବାଞ୍ଚ ନାକୁଲୀନାଂ କଦାଚନ ॥ ୧,୧୧୦.

ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକ ଉତ୍ତମ କୁଳର ଅପରୂପ କନ୍ୟାକୁ ବାହା କରିବା ଉଚିତ; କିନ୍ତୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଖରାପ କୁଳର ସୁନ୍ଦର ଓ ଭଲ ଗଠିତ କନ୍ୟାକୁ ବାହା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ଅର୍ଥେନାପି ହି କିଂ ତେନ ଯସ୍ଯାନର୍ଥେ ତୁ ସଂଗତିଃ । କୋ ହି ନାମ ଶିଖାଜାତଂ ପନ୍ନଗସ୍ଯ ମଣିଂ ହରେତ୍ ॥ ୧,୧୧୦.

ଯେଉଁ ଧନ ଦୁଃଖର ସହିତ ଜଡିତ, ତାହାର କଣ ଉପଯୋଗ? କିଏ ସାପର ମୁଣ୍ଡର ମଣିକୁ ନେବାକୁ ଚାହିଁବ?

ହଵିର୍ଦୁଷ୍ଟକୁଲଦ୍ଵାହ୍ଯଂ ବାଲାଦପି ସୁଭାଷିତମ୍ । ଅମେଧ୍ଯାତ୍କାଞ୍ଚନଂ ଗ୍ରାହ୍ଯଂ ସ୍ତ୍ରୀରତ୍ନଂ ଦୁଷ୍କୁଲାଦପି ॥ ୧,୧୧୦.

ଉତ୍ତମ କୁଳର ବାହା, ବାଳକର ଭଲ କଥା, ଅପବିତ୍ର ଜିନିଷରୁ ସୁନା, ଦୁଷ୍ଟ କୁଳରୁ ମହିଳା ମଣି, ଏବଂ ହବିର ଦାନ — ଏହି ସବୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।

ଵିଷାଦପ୍ଯମୃତଂ ଗ୍ରାହ୍ଯମମେଧ୍ଯାଦପି କାଞ୍ଚନମ୍ । ନୀଚାଦପ୍ଯୁତ୍ତମାଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ସ୍ତ୍ରୀରତ୍ନଂ ଦୁଷ୍କୁଲାଦପି ॥ ୧,୧୧୦.

ବିଷରୁ ମଧୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, ଅପବିତ୍ର ଜିନିଷରୁ ସୁନା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, ନିମ୍ନ ଲୋକରୁ ଉତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, ଦୁଷ୍ଟ କୁଳରୁ ମହିଳା ମଣି ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।

ନ ରାଜ୍ଞା ସହ ମିତ୍ରତ୍ଵଂ ନ ସର୍ପୋ ନିର୍ଵିଷଃ କ୍ରଚିତ୍ । ନ କୁଲଂ ନିର୍ମଲଂ ତତ୍ର ସ୍ତ୍ରୀଜନୋ ଯତ୍ର ଜାଯତେ ॥ ୧,୧୧୦.

ରାଜା ସହ କେବେ ମିତ୍ରତା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ବିଷ ନଥିବା ସାପକୁ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯେଉଁ କୁଳରେ ମହିଳା ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି କେବେ ମଧ୍ୟ ସଫା କୁଳ ନାହିଁ।

କୁଲେ ନିଯୋଜଯେଦ୍ଭକ୍ତଂ ପୁତ୍ରଂ ଵିଦ୍ଯାସୁ ଯୋଜଯେତ୍ । ଵ୍ଯସନେ ଯୋଜଯେଚ୍ଛତ୍ରୁମିଷ୍ଟଂ ଧର୍ମେ ନିଯୋଜ୍ଯେତ୍ ॥ ୧,୧୧୦.

କୁଳରେ ଭକ୍ତିଶୀଳ ପୁତ୍ରକୁ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେବା ଉଚିତ; ଶିକ୍ଷାରେ ଜ୍ଞାନୀକୁ ଯୋଜିବା ଉଚିତ; ବିପଦରେ ଶତ୍ରୁକୁ କାମରେ ଲଗାଇବା ଉଚିତ; ଧର୍ମରେ ପ୍ରିୟକୁ ଯୋଜିବା ଉଚିତ।

ସ୍ଥାନେଷ୍ଵେଵ ପ୍ରଯୋକ୍ତାଵ୍ଯା ଭୃତ୍ଯାଶ୍ଚାଭରଣାନି ଚ । ନ ହି ଚୂଡାମଣିଃ ପାଦେ ଶୋଭତେ ଵୈ କଦାଚନ ॥ ୧,୧୧୦.

ଭୃତ୍ୟ ଓ ଅଳଙ୍କାର ସବୁକୁ ତାଙ୍କର ସଠିକ୍ ସ୍ଥାନରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ମୁଣ୍ଡର ମଣି କେବେ ମଧ୍ୟ ପାଦରେ ଶୋଭା ପାଏ ନାହିଁ।

ଚୂଡାମଣିଃ ସମୁଦ୍ରୋଽଗ୍ନିର୍ଘଣ୍ଟା ଚାଖଣ୍ଡମମ୍ବରମ୍ । ଅଥଵା ପୃଥିଵୀପାଲୋ ମୂର୍ଧ୍ନି ପାଦେ ପ୍ରମାଦତଃ ॥ ୧,୧୧୦.

ମୁଣ୍ଡର ମଣି, ସମୁଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଅଖଣ୍ଡ ଆକାଶ, କିମ୍ବା ପୃଥିବୀର ରାଜା — ଏହି ସବୁକୁ ମୁଣ୍ଡର ବଦଳରେ ପାଦରେ ରଖିଲେ, ଏହା ଅଜ୍ଞାନର ଫଳ।

କୁସୁମସ୍ତବକସ୍ଯେଵ ଦ୍ଵେ ଗତୀ ତୁ ମନସ୍ଵିନଃ । ମୂର୍ଧ୍ନି ଵା ସର୍ଵଲୋକାନାଂ ଶୀର୍ଷତଃ ପତିତୋ ଵନେ ॥ ୧,୧୧୦.

ଫୁଲ ଗୁଛର ଦୁଇଟି ଗତି ଅଛି; ଏହିପରି ଉଚ୍ଚ ମନସ୍କ ଲୋକଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଦୁଇଟି ଗତି — ସମସ୍ତଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ, କିମ୍ବା ଜଙ୍ଗଲରେ ମାଟିରେ ପଡିଯିବା।

କନକଭୂଷଣସଂଗ୍ରହଣୋଚିତୋ ଯଦି ମଣିସ୍ତ୍ରପୁଣି ପ୍ରତିବଧ୍ଯତେ । ନ ଚ ଵିରୌତି ନ ଚାପି ସ ଶୋଭତେ ଭଵତି ଯୋଜଯିତୁର୍ଵଚନୀଯତା ॥ ୧,୧୧୦.

ଯେଉଁ ମଣି ସୁନା ଅଳଙ୍କାର ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ, ତାହାକୁ ଯଦି ଟିନରେ ଲଗାଯାଏ, ସେ ନ କାନ୍ଦେ, ନ ଶୋଭା ପାଏ; ଏହା ଲଗାଇଥିବା ଲୋକର ଇଚ୍ଛାରେ ଚାଲିଥାଏ।

ଵାଜିଵାରଣଲୌହାନାଂ କାଷ୍ଠପାଷାଣଵାସସାମ୍ । ନାରୀପୁରୁଷତୋଯାନାମନ୍ତରଂ ମହଦନ୍ତରମ୍ ॥ ୧,୧୧୦.

ଘୋଡା, ହାତୀ ଓ ଲୋହା, ଲାଠି, ପଥର ଓ କପଡ଼ା, ନାରୀ, ପୁରୁଷ ଓ ପାଣି — ଏହି ସବୁ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ତଫାତ ଅଛି।

କଦର୍ଥିତସ୍ଯାପି ହି ଧୈର୍ଯଵୃତ୍ତେର୍ନ ଶକ୍ଯତେ ସର୍ଵଗୁଣପ୍ରମାଥଃ । ଅଧଃ ଖଲେନାପି କୃତସ୍ଯ ଵହ୍ନେର୍ନାଧଃ ଶିଖା ଯାତି କଦାଚିଦେଵ ॥ ୧,୧୧୦.

ଯେଉଁ ଲୋକ ଧୃଢ ଚରିତ୍ରର, ସେ କେତେ ଦୁଃଖ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଗୁଣ ନଷ୍ଟ ହେଇପାରେ ନାହିଁ; ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଅଗ୍ନିକୁ ନିମ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଗ୍ନିର ଶିଖା କେବେ ମଧ୍ୟ ତଳକୁ ଯାଏ ନାହିଁ।