ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଉତ୍ତମଂ ପ୍ରଣିପାତେନ ଶଠଂ ଭେଦେନ ଯୋଜଯେତ୍ । ନୀଚଂ ସ୍ଵଲ୍ପପ୍ରଦାନେନ ସମଂ ତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମୈଃ ॥ ୧,୧୦୯.

ଉତ୍ତମଙ୍କୁ ନମ୍ରତାରେ, ଚତୁର୍ଙ୍କୁ ଭାଗ ଭାଗ କରି, ନିମ୍ନକୁ ଅଳ୍ପ ଦେଇ, ସମାନକୁ ସମାନ ଶକ୍ତିରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

ଯସ୍ଯଯସ୍ଯ ହି ଯୋ ଭାଵସ୍ତସ୍ଯତସ୍ଯ ହିତଂ ଵଦନ୍ । ଅନୁପ୍ରଵିଶ୍ଯ ମେଧାଵୀ କ୍ଷିପ୍ରମାତ୍ମଵଶଂ ନଯେତ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁ ପ୍ରକୃତି ଥାଏ, ତାହା ଅନୁସାରେ ମେଧାବୀ ଲୋକ ଉପକାରୀ କଥା କହି, ସେମାନଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ପକ୍ଷକୁ ଆଣିପାରିବ।

ନଦୀନାଂ ଚ ନଖୀନାଂ ଚ ଶୃଙ୍ଗିଣାଂ ଶସ୍ତ୍ରପାଣିନାମ୍ । ଵିଶ୍ଵାସୋ ନୈଵ ଗନ୍ତଵ୍ଯଃ ସ୍ତ୍ରିଷୁ ରାଜକୁଲେଷୁ ଚ ॥ ୧,୧୦୯.

ନଦୀ, ନଖ ଥିବା ପଶୁ, ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ପଶୁ, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଜନାନୀ ଓ ରାଜପରିବାର—ଏମାନଙ୍କୁ କେବେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ଅର୍ଥନାଶଂ ମନସ୍ତାପଂ ଗୃହେ ଦୁଶ୍ଚରିତାନି ଚ । ଵଞ୍ଚନଂ ଚାପ ମାନଂ ଚ ମତିମାନ୍ନ ପ୍ରିକାଶଯେତ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

ଧନ ହାରାଇବା, ମନର ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଘରର ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ, ଠକା, ଅପମାନ, ଅବମାନନା—ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଏମାନେ କେବେ ଖୋଲା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ହୀନଦୁର୍ଜନସଂସର୍ଗ ଅତ୍ଯନ୍ତଵିରହାଦରଃ । ସ୍ନେହୋଽନ୍ଯଗେହଵାସଶ୍ଚ ନାରୀସଚ୍ଛୀଲନାଶନମ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

ଖରାପ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ମିଶିବା, ଅତିରିକ୍ତ ଦୂରତା, ଅନ୍ୟ ଘରରେ ଅତି ସ୍ନେହ, ଓ ଖରାପ ଚରିତ୍ର ଥିବା ଜନାନୀ ସହିତ ରହିବା—ଏମାନେ ସଦ୍ଗୁଣକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ।

କସ୍ଯ ଦୋଷଃ କୁଲେ ନାସ୍ତି ଵ୍ଯାଧିନା କୋ ପୀଡିତଃ । କେନ ନ ଵ୍ଯସନଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଶ୍ରିଯଃ କସ୍ଯ ନିରନ୍ତରାଃ ॥ ୧,୧୦୯.

କେଉଁ ପରିବାରରେ ଦୋଷ ନାହିଁ? କିଏ ରୋଗର ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ? କିଏ ଦୁଃଖ ଦେଖିନାହିଁ? କିଏ ନିରନ୍ତର ସମୃଦ୍ଧି ଭୋଗ କରେ?

କୋର୍ଽଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନ ଗର୍ଵିତୋ ଭୁଵି ନରଃ କସ୍ଯାପଦୋନାଗତାଃ ସ୍ତ୍ରୀଭିଃ କସ୍ଯ ନ ଖଣ୍ଡିତଂ ଭୁଵି ମନଃ କୋ ନାମ ରାଜ୍ଞାଂ ପ୍ରିଯଃ । କଃ କାଲସ୍ଯ ନ ଗୋଚରାନ୍ତରଗତଃ କୋର୍ଽଥୋ ଗତୋ ଗୌରଵଂ କୋ ଵା ଦୁର୍ଜନଵାଗୁରାନିପତିତଃ କ୍ଷେମେଣ ଯାତଃ ପୁମାନ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

ଏହି ପୃଥିବୀରେ କିଏ ଧନ ପାଇଲେ ଗର୍ବିତ ହୁଏ ନାହିଁ? କିଏ କେବେ ଅପଦର୍ଶନ ଦେଖିନାହିଁ? କିଏ ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କର ମନକୁ ଅସ୍ଥିର କରିନାହାନ୍ତି? କିଏ ରାଜାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହୁଏ? କିଏ ସମୟର ପ୍ରଭାବରୁ ଦୂରେ ରହିପାରେ? କେଉଁ ଧନର ମର୍ଯ୍ୟାଦା କେବେ କମିନାହିଁ? କିଏ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ଫାଦରେ ପଡି ସୁରକ୍ଷିତ ଚାଲିଯାଇପାରେ?

ସୁହୃତ୍ସ୍ଵଜନବନ୍ଧୁର୍ନ ବୁଦ୍ଧିର୍ଯସ୍ଯ ନ ଚାତ୍ମନି । ଯସ୍ମିନ୍କର୍ମଣି ସିଦ୍ଧେଽପି ନ ଦୃଶ୍ଯେତ ଫଲୋଦଯଃ । ଵିପତ୍ତୌ ଚ ମହଦ୍ଦୁଃଖଂ ତଦ୍ଵୁଧଃ କଥମାଚରେତ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

ଯାହାଙ୍କର କୌଣସି ସଂଗୀ, ଆତ୍ମୀୟ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ, ଯାହାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରନ୍ତି—ଏମିତି ଲୋକ କିପରି ବ୍ୟବହାର କରିବେ?

ଯସ୍ମିନ୍ଦେଶେ ନ ସଂମାନଂ ନ ପ୍ରୀତିର୍ନ ଚ ବାନ୍ଧଵାଃ । ନ ଚ ଵିଦ୍ଯାଗମଃ କଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଦେଶଂ ପରିଵର୍ଜଯେତ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

ଯେଉଁ ଦେଶରେ ସମ୍ମାନ, ସ୍ନେହ, ବାନ୍ଧବ କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷା ନାହିଁ, ସେଉଁଠାରୁ ଦୂରେ ରହିବା ଉଚିତ।

ଧନସ୍ଯ ଯସ୍ଯ ରାଜତୋ ଭଯଂ ନ ଚାସ୍ତି ଚୌରତଃ । ମୃତଂ ଚ ଯନ୍ନ ମୁଚ୍ଯତେ ସମର୍ଜଯସ୍ଵ ତଦ୍ଧନମ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

ଯେଉଁ ଧନରେ ରାଜା କିମ୍ବା ଚୋରଙ୍କ ଭୟ ନାହିଁ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ହାରାଯାଏ ନାହିଁ—ମାତ୍ର ସେଇ ଧନକୁ ଅର୍ଜନ କର।

ଯଦର୍ଜିତଂ ପ୍ରାଣହରୈଃ ପରିଶ୍ରମୈର୍ମୃତସ୍ଯ ତଂ ଵୈ ଵିଭଜନ୍ତିରିକ୍ଥିନଃ । କୃତଂ ଚ ଯଦ୍ଦୁଷ୍କୃତମର୍ଥଲିପ୍ସଯା ତଦେଵ ଦୋଷୋପହତସ୍ଯ ଯୌତୁକମ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

ଯେଉଁ ଧନ ଜୀବନ ଦେଇ ଅର୍ଜନ କରାଯାଏ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାହା ଉତ୍ତରାଧିକାରୀମାନେ ବାଣ୍ଟି ନେଇଥାନ୍ତି; ଧନଲୋଭରେ କରାଯାଇଥିବା ଦୁଷ୍କର୍ମ, ତାହା ଦୋଷି ଲୋକଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ଦେୟ ହୁଏ।

ସଞ୍ଚିତଂ ନିହିତଂ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ପରାମୃଶ୍ଯଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ଆଖୋରିଵ କଦର୍ଯସ୍ଯ ଧନଂ ଦୁଃ ଖାଯ କେଵଲମ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

ଯେଉଁ ଧନ କଞ୍ଜୁସ ଲୋକ ଲୁଚାଇ ରଖନ୍ତି, ବାରମ୍ବାର ଛୁଇଁ ଦେଖନ୍ତି, ତାହା ମୂଷାର ଜମା ଧାନ୍ୟ ପରି କେବଳ ଦୁଃଖର କାରଣ ହୁଏ।

ନଗ୍ନା ଵ୍ଯସନିନୋ ରୂକ୍ଷାଃ କପାଲାଙ୍କିତପାଣଯଃ । ଦର୍ଶଯନ୍ତୀହ ଲୋକସ୍ଯ ଅଦାତୁଃ ଫଲମୀଦୃଶମ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

ନଗ୍ନ, ଦୁଃଖିତ, କଠୋର, ଖପର ଚିହ୍ନ ଥିବା ହାତ—ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଲୋକମାନେ ଦେଖାଉଛନ୍ତି ଯେ, ଦେବାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଏହି ଫଳ।

ଶିକ୍ଷଯନ୍ତି ଚ ଯାଚନ୍ତେ ଦେହୀତି କୃପଣା ଜନାଃ । ଅଵସ୍ଥେଯମଦାନସ୍ଯ ମା ଭୂଦେଵଂ ଭଵାନପି ॥ ୧,୧୦୯.

ଦୁଃଖୀ ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟମାନେଠାରେ ଶିଖାଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ଭିକ୍ଷା ମାଗିଥାନ୍ତି—'ଦିଅ, ଦିଅ' ବୋଲି; ତୁମେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଦାନ ନ କରୁଥିବା ଅବସ୍ଥାକୁ ନ ପହଞ୍ଚ।

ସଞ୍ଚିତଂ କ୍ରତୁଶତୈର୍ନ ଯୁଜ୍ଯତେ ଯାଚିତଂ ଗୁଣଵତେ ନ ଦୀଯତେ । ତତ୍କଦର୍ଯପରିରକ୍ଷିତଂ ଧନଂ ଚୋରପାର୍ଥିଵଗୃହେ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୦୯.

ଯେଉଁ ଧନ କୋଟି କୋଟି ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ନାହିଁ, ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ଲୋକଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ସେଇ ଧନ କଞ୍ଜୁସ ଲୋକ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶେଷରେ ଚୋର କିମ୍ବା ରାଜାଙ୍କ ଘରେ ଖର୍ଚ୍ଚ ହୁଏ।

ନ ଦେଵେଭ୍ଯୋ ନ ଵିପ୍ରୋଭ୍ଯୋ ବନ୍ଧୁଭ୍ଯୋ ନୈଵ ଚାତ୍ମନେ । କଦର୍ଯସ୍ଯ ଧନଂ ଯାତି ତ୍ଵଗ୍ନିତସ୍କରରାଜସୁ ॥ ୧,୧୦୯.

କଞ୍ଜୁସଙ୍କ ଧନ ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବାନ୍ଧବ କିମ୍ବା ନିଜ ପାଖରେ ଯାଏ ନାହିଁ; ତାହା ଅଗ୍ନି, ଚୋର କିମ୍ବା ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଏ।

ଅତିକ୍ଲେଶେନ ଯେଽପ୍ଯର୍ଥା ଧର୍ମସ୍ଯାତିକ୍ରମେଣ ଚ । ଅରେର୍ଵା ପ୍ରଣିପାତେନ ମା ଭୂତସ୍ତେ କଦାଚନ ॥ ୧,୧୦୯.

ଅତିରିକ୍ତ କଷ୍ଟ, ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପାଖରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଯେଉଁ ଧନ ମିଳେ—ତୁମେ କେବେ ଏପରି ଧନ ଅର୍ଜନ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।

ଵିଦ୍ଯାଘାତୋ ହ୍ଯନଭ୍ଯାସଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଘାତଃ କୁଚୈଲତା । ଵ୍ଯାଧୀନାଂ ଭୋଜନଂ ଜୀର୍ଣଂ ଶତ୍ରୋର୍ଘାତଃ ପ୍ରପଞ୍ଚତା ॥ ୧,୧୦୯.

ଅଭ୍ୟାସ ନ ହେଲେ ଶିକ୍ଷା ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ମହିଳାମାନେ ମେଳ ନଥିବା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଲେ ଗୃଣ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି; ରୋଗ ଜରା ପୁରୁଣା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ ବଢ଼ିଯାଏ; ଶତ୍ରୁ ଖୋଲା ହେଲେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।

ତସ୍କରସ୍ଯ ଵଧୋ ଦଣ୍ଡଃ କୁମିତ୍ରସ୍ଯାଲ୍ପଭାଷଣମ୍ । ପୃଥକ୍ଶଯ୍ଯା ତୁ ନାରୀଣାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାନିମନ୍ତ୍ରଣମ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

ଚୋରଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ହେଉଛି ମୃତ୍ୟୁ; ଖରାପ ସଙ୍ଗୀଙ୍କ ପାଇଁ କମ୍ କଥା; ମହିଳାମାନେ ପାଇଁ ଅଲଗା ଶୋଇବା; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଅନିମନ୍ତ୍ରଣ।

ଦୁର୍ଜନାଃ ଶିଲ୍ପିନୋ ଦାସା ଦୁଷ୍ଟାଶ୍ଚ ପଟହାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ । ତାଡିତା ମାର୍ଦଵଂ ଯାନ୍ତି ନ ତେ ସତ୍କାରଭାଜନମ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ, କାରିଗର, ଦାସ, ଦୁଷ୍ଟ ଢୋଳି, ଏବଂ ମହିଳାମାନେ—ମାରିଲେ ସେମାନେ ନମ୍ର ହୁଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ କଦାପି ସମ୍ମାନ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି।

ଜାନୀଯାତ୍ପ୍ରେଷଣେ ଭୃତ୍ଯାନ୍ବାନ୍ଧଵାନ୍ଵ୍ଯସନାଗମେ । ମିତ୍ରମାପଦି କାଲେ ଚ ଭାର୍ଯାଞ୍ଚ ଵିଭଵକ୍ଷଯେ ॥ ୧,୧୦୯.

ଚାକରମାନେ କାମରେ, ବାନ୍ଧବମାନେ ଦୁଃଖରେ, ବନ୍ଧୁମାନେ ସମସ୍ୟାରେ, ଏବଂ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଧନ ହରାଇଲେ—ତାଙ୍କର ସତ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା ସେଠି।

ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଦ୍ଵିଗୁଣ ଆହାରଃ ପ୍ରଜ୍ଞା ଚୈଵ ଚତୁର୍ଗୁଣା । ଷଡ୍ଗୁଣୋ ଵ୍ଯଵସାଯଶ୍ଚ କାମଶ୍ଚାଷ୍ଟଗୁଣଃ ସ୍ମୃତଃ ॥ ୧,୧୦୯.

ମହିଳାମାନେ ଦୁଇଗୁଣ ଖାଇଥାନ୍ତି, ଚାରିଗୁଣ ଧିଅଁ ରଖନ୍ତି, ଛଅଗୁଣ ଉଦ୍ୟମ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଅଠଗୁଣ ଆକାଂକ୍ଷା ରଖନ୍ତି—ଏହିପରି କୁହାଯାଏ।

ନ ସ୍ଵପ୍ନେନ ଜଯେନ୍ନିଦ୍ରାଂ ନ କାମେନ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ଜଯେତ୍ । ନ ଚେନ୍ଧନୈର୍ଜଯେଦ୍ଵହ୍ନିଂ ନ ମଦ୍ଯେନ ତୃଷାଂ ଜଯେତ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

ସ୍ୱପ୍ନ ଦେଖି ନିଦ୍ରାକୁ ଜିତିହେବା ଯାଏ ନାହିଁ, ଆକାଂକ୍ଷା ଦ୍ୱାରା ମହିଳାକୁ ଜିତିହେବା ଯାଏ ନାହିଁ; ଇଂଧନ ଦେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ଶାନ୍ତ କରିହେବା ଯାଏ ନାହିଁ, ମଦ୍ୟ ଦେଇ ତୃଷ୍ଣାକୁ ଶାନ୍ତ କରିହେବା ଯାଏ ନାହିଁ।

ସମାଂସୈର୍ଭୋଜନୈଃ ସ୍ନିଗ୍ଧୈର୍ମଦ୍ଯୈର୍ଗନ୍ଧଵିଲେପନୈଃ । ଵସ୍ତ୍ରୈର୍ମନୋରମୈର୍ମାଲ୍ଯୈଃ କାମଃ ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ଵିଜୃମ୍ଭତେ ॥ ୧,୧୦୯.

ମାଂସ ଭରିତ ଉତ୍ତମ ଖାଦ୍ୟ, ମଧୁର ପାନୀୟ, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଚନ୍ଦନ, ଆନନ୍ଦଦାୟକ ପୋଶାକ ଓ ମନୋହର ମାଳା ଦ୍ୱାରା ନାରୀମାନେ ମନରେ ଆକାଙ୍କ୍ଷା ଜାଗେ।

ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯେଽପି ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ମନ୍ମଥଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ହୃଦ୍ଯଂ ହି ପୁରୁଷଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୋନିଃ ପ୍ରକ୍ଲିଦ୍ଯତେ ସ୍ତ୍ରିଯାଃ ॥ ୧,୧୦୯.

ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନରେ କାମନା ଉଠିପାରେ; କାରଣ, ଏକ ଆକର୍ଷକ ପୁରୁଷକୁ ଦେଖିଲେ ନାରୀମାନଙ୍କର ମନ ଓ ଦେହ ଭିତରେ ଆନ୍ଦୋଳନ ହୁଏ।

ସୁଵେଷଂ ପୁରୁଷଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭ୍ରାତରଂ ଯଦି ଵା ସୁତମ୍ । ଯୋନିଃ କ୍ଲିଦ୍ଯତି ନାରୀଣାଂ ସତ୍ଯଂସତ୍ଯଂ ହି ଶୌନକ ! ॥ ୧,୧୦୯.

ନାରୀମାନେ ଯେତେବେଳେ ଭଲ ପୋଶାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ପୁରୁଷକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେ ପ୍ରଭୃତି ଭାଇ କିମ୍ବା ପୁଅ ହେଉ, ତାଙ୍କର ମନ ଓ ଦେହ ଆନ୍ଦୋଳିତ ହୁଏ—ଏହା ସତ୍ୟ, ଏହା ସତ୍ୟ ଶୌନକ।

ନଦ୍ଯଶ୍ଚ ନାର୍ଯଶ୍ଚ ସମସ୍ଵଭାଵାଃ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରଭାଵେ ଗମନାଦିକେଚ । ତୋଯୈଶ୍ଚ ଦୋଷୈଶ୍ଚ ନିପାତଯନ୍ତି ନଦ୍ଯୋ ହି କୂଲାନି କୁଲା ନି ନାର୍ଯଃ ॥ ୧,୧୦୯.

ନଦୀ ଓ ନାରୀ, ଦୁହିଁଠାରେ ସମାନ ସ୍ୱଭାବ ଅଛି; ଏମାନେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଚଳନ୍ତି। ଜଳ କିମ୍ବା ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା, ନଦୀ କୂଳକୁ ଭାଙ୍ଗେ, ନାରୀ ଘରକୁ ଅସ୍ଥିର କରେ।

ନଦୀ ପାତଯତେ କୂଲଂ ନାରୀ ପାତଯତେ କୁଲମ୍ । ନାରୀଣାଞ୍ଚ ନଦୀନାଂ ଚ ସ୍ଵଚ୍ଛନ୍ଦା ଲଲିତା ଗତିଃ ॥ ୧,୧୦୯.

ନଦୀ କୂଳକୁ ଭାଙ୍ଗେ, ନାରୀ କୁଳକୁ ଭାଙ୍ଗେ; ନାରୀ ଓ ନଦୀ, ଦୁହିଁଠାରେ ନିଜେ ଇଚ୍ଛା ଓ ଖେଳମସ୍ତିର ଗତି ଅଛି।

ନାଗ୍ନିସ୍ତୃପ୍ଯତି କାଷ୍ଠାନାଂ ନାପଗାନାଂ ମହୋଦଧିଃ । ନାନ୍ତକଃ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ନ ପୁଂସାଂ ଵାମଲୋଚନାଃ ॥ ୧,୧୦୯.

ଅଗ୍ନି କେବେ ଲକଡ଼ିରେ ତୃପ୍ତି ମାନେ ନାହିଁ, ସମୁଦ୍ର କେବେ ନଦୀର ଜଳରେ ତୃପ୍ତି ମାନେ ନାହିଁ, ଯମ କେବେ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଉପରେ ତୃପ୍ତି ମାନେ ନାହିଁ, ଏବଂ ନାରୀମାନେ କେବେ ପୁରୁଷରେ ତୃପ୍ତି ମାନେ ନାହିଁ।