ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ତ୍ଯଜେଦକଂ କୁଲସ୍ଯାର୍ଥେ ଗ୍ରାମସ୍ଯାର୍ଥେ କୁଲଂ ତ୍ଯଜେତ୍ । ଗ୍ରାମଂ ଜନପଦସ୍ଯାର୍ଥେ ଆତ୍ମାର୍ଥେ ପୃଥିଵୀଂ ତ୍ଯଜେତ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

ପରିବାର ପାଇଁ ଜଣେକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ, ଗ୍ରାମ ପାଇଁ ପରିବାରକୁ, ଦେଶ ପାଇଁ ଗ୍ରାମକୁ, ଆଉ ନିଜ ପାଇଁ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

ଵରଂ ହି ନରକେ ଵାସୋ ନ ତୁ ଦୁଶ୍ଚରିତେ ଗୃହେ । ନରକାତ୍କ୍ଷୀଯତେ ପାପ କୁଗୃହାନ୍ନ ନିଵର୍ତତେ ॥ ୧,୧୦୯.

ନରକରେ ରହିବା ଭଲ, ଦୁଷ୍ଟ ଘରରେ ରହିବା ଭଳି ନୁହେଁ; ନରକରେ ପାପ କ୍ଷୟ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟ ଘରରେ ଏହା କେବେ ହୁଏ ନାହିଁ।

ଚଲତ୍ଯେକେନ ପାଦେନ ତିଷ୍ଠତ୍ଯେକେନ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ । ନ ପରୀକ୍ଷ୍ଯ ପରଂ ସ୍ଥାନଂ ପୂର୍ଵମାଯତନଂ ତ୍ଯଜେତ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଏକ ପାଏ ଆଗକୁ ବଢ଼େ, ଆଉ ଏକ ପାଏ ରହିଯାଏ; ନୂତନ ସ୍ଥାନକୁ ଭଲଭାବେ ଦେଖିନଥିଲେ ପୁରୁଣା ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି ଦିଏ ନାହିଁ।

ତ୍ଯଜେଦ୍ଦେଶମସଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ଵାସଂ ସୋପଦ୍ରଵଂ ତ୍ଯଜେତ୍ । ତ୍ଯଜେତ୍କୃପଣରାଜାନଂ ମିତ୍ରଂ ମାଯାମଯଂ ତ୍ଯଜେତ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

ଅସଦ୍ବ୍ୟବହାର ଥିବା ଦେଶ, ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିବା ଘର, କଞ୍ଜୁଷ ରାଜା, ଆଉ ମିଥ୍ୟା ମିତ୍ର—ଏମାନଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

ଅର୍ଥେନ କିଂ କୃପଣହସ୍ତଗତେନ କେନ ଜ୍ଞାନେନ କିଂ ବହୁଶଠାଗ୍ରହସଂକୁଲେନ । ରୂପେଣ କିଂ ଗୁଣପରାକ୍ରମଵର୍ଜିତେନ ମିତ୍ରେଣ କିଂ ଵ୍ଯସନକାଲପରାଙ୍ମୁଖେନ ॥ ୧,୧୦୯.

କଞ୍ଜୁଷ ହାତରେ ଧନ ଥିଲେ କଣ ଉପକାର? ଚତୁର୍ ଚତୁର୍ଥାଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଥିବା ଜ୍ଞାନ କଣ ଲାଭ? ଗୁଣ ଓ ପ୍ରଭାବ ବିନା ରୂପ କଣ କାମର? ଦୁଃଖରେ ପଛ ଫେରିଯିବା ମିତ୍ର କଣ ଲାଗି?

ଅଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵା ବହଵଃ ସହାଯାଃ ସର୍ଵେ ପଦସ୍ଥସ୍ଯ ଭଵନ୍ତି ମିତ୍ରାଃ । ଅର୍ଥୈର୍ଵିହୀନସ୍ଯ ପଦଚ୍ଯୁତସ୍ଯ ଭଵତ୍ଯକାଲେ ସ୍ଵଜନୋଽପି ଶତ୍ରୁଃ ॥ ୧,୧୦୯.

ଯେଉଁଠାରେ ଶକ୍ତି ଓ ପଦ ଥାଏ, ଅନେକ ଅଜଣା ଲୋକ ମିତ୍ର ହୋଇଯାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଧନ ଓ ପଦ ହରାଇଲେ, ସମୟ ଖରାପ ହେଲେ, ନିଜ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଶତ୍ରୁ ହୋଇଯାନ୍ତି।

ଆପତ୍ସୁ ମିତ୍ରଂ ଜାନୀ ଯାଦ୍ରଣେ ଶୂରଂ ରହଃ ଶୁଚିମ୍ । ମାର୍ଯା ଚ ଵିଭଵେ କ୍ଷୀଣେ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷେ ଚ ପ୍ରିଯାତିଥିମ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

ଦୁଃଖରେ ମିତ୍ର, ଯୁଦ୍ଧରେ ବୀର, ଏକାଏକି ରହିଲେ ଶୁଚି, ଧନ ହରାଇଲେ ସତୀ ଜନାନୀ, ଦୁର୍ଭିକ୍ଷରେ ପ୍ରିୟ ଅତିଥି—ଏମାନଙ୍କୁ ତାଳମାତ୍ରାରେ ଚିହ୍ନିହେବ।

ଵୃକ୍ଷଂ କ୍ଷୀଣଫଲଂ ତ୍ଯଜନ୍ତି ଵିହଗାଃ ଶୁଷ୍କଂ ସରଃ ସାରସାନିର୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ପୁରୁଷଂ ତ୍ଯଜନ୍ତି ଗଣିକା ଭ୍ରଷ୍ଟଂ ନୃପଂ ମନ୍ତ୍ରିଣଃ । ପୁଷ୍ପଂ ପର୍ଯୁଷିତଂ ତ୍ଯଜନ୍ତି ମଧୁପାଃ ଦର୍ଗ୍ଧ ଵନାନ୍ତଂ ମୃଗାଃ ସର୍ଵଃ କାର୍ଯଵଶାଜ୍ଜନୋ ହି ରମତେ କସ୍ଯାସ୍ତି କୋ ଵଲ୍ଲଭଃ ॥ ୧,୧୦୯.

ଫଳ ଶେଷ ହେଲେ ପକ୍ଷୀ ଗଛ ଛାଡ଼ିଯାଏ, ପାଣି ଶୁଖିଗଲେ କୂଳିଙ୍ଗ କୁଆଁ ଛାଡ଼େ, ଧନ ନଥିଲେ ବେଶ୍ୟା ପୁରୁଷକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ରାଜ୍ୟ ହରାଇଲେ ମନ୍ତ୍ରୀ ରାଜାକୁ ଛାଡ଼େ, ମାଳା ମୁଝିଗଲେ ମଧୁମକ୍ଷୀ ଛାଡ଼ିଯାଏ, ଜଙ୍ଗଲ ଜଳିଗଲେ ମୃଗ ଚାଲିଯାଏ—ସବୁଠି ଲୋକ ନିଜ କାମ ପାଇଁ ହିଁ ରହେ, କିଏ କାହାର ନିଜ ଅଟୁଟ ସାଥୀ?

ଲୁବ୍ଧମର୍ଥପ୍ରଦାନେନ ଶ୍ଲାଧ୍ଯମଞ୍ଜଲିକର୍ମଣା । ମୂର୍ଖଂ ଛନ୍ଦାନୁଵୃତ୍ତ୍ଯା ଚ ଯାଥାତଥ୍ଯେନ ପଣ୍ଡିତମ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

କଞ୍ଜୁଷ ଧନ ଦେଲେ ଖୁସି ହୁଏ, ଲୋଭୀ ଆଦର ଦେଲେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ମୂର୍ଖ ଚାଟୁକାରିତାରେ ଖୁସି ହୁଏ, ପଣ୍ଡିତ ସତ୍ୟ କଥାରେ ପ୍ରସନ୍ନ।

ସଦ୍ଭାଵେନ ହି ତୁଷ୍ଯନ୍ତି ଦେଵାଃ ସତ୍ପୁରୁଷା ଦ୍ଵିଜାଃ । ଇତରେଃ ଖାଦ୍ଯପାନେନ ମାନଦାନେନ ପଣ୍ଡିତାଃ ॥ ୧,୧୦୯.

ସତ୍ୟ ଓ ଭଲ ଭାବରେ ଦେବତା, ସଜନ, ଦ୍ୱିଜ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନରେ; ପଣ୍ଡିତମାନେ ମାନ ଦେଲେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

ଉତ୍ତମଂ ପ୍ରଣିପାତେନ ଶଠଂ ଭେଦେନ ଯୋଜଯେତ୍ । ନୀଚଂ ସ୍ଵଲ୍ପପ୍ରଦାନେନ ସମଂ ତୁଲ୍ଯପରାକ୍ରମୈଃ ॥ ୧,୧୦୯.

ଉତ୍ତମଙ୍କୁ ନମ୍ରତାରେ, ଚତୁର୍ଙ୍କୁ ଭାଗ ଭାଗ କରି, ନିମ୍ନକୁ ଅଳ୍ପ ଦେଇ, ସମାନକୁ ସମାନ ଶକ୍ତିରେ ବ୍ୟବହାର କରିବା ଉଚିତ।

ଯସ୍ଯଯସ୍ଯ ହି ଯୋ ଭାଵସ୍ତସ୍ଯତସ୍ଯ ହିତଂ ଵଦନ୍ । ଅନୁପ୍ରଵିଶ୍ଯ ମେଧାଵୀ କ୍ଷିପ୍ରମାତ୍ମଵଶଂ ନଯେତ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

ଯେଉଁଠାରେ ଯେଉଁ ପ୍ରକୃତି ଥାଏ, ତାହା ଅନୁସାରେ ମେଧାବୀ ଲୋକ ଉପକାରୀ କଥା କହି, ସେମାନଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ନିଜ ପକ୍ଷକୁ ଆଣିପାରିବ।

ନଦୀନାଂ ଚ ନଖୀନାଂ ଚ ଶୃଙ୍ଗିଣାଂ ଶସ୍ତ୍ରପାଣିନାମ୍ । ଵିଶ୍ଵାସୋ ନୈଵ ଗନ୍ତଵ୍ଯଃ ସ୍ତ୍ରିଷୁ ରାଜକୁଲେଷୁ ଚ ॥ ୧,୧୦୯.

ନଦୀ, ନଖ ଥିବା ପଶୁ, ଶିଙ୍ଗ ଥିବା ପଶୁ, ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଜନାନୀ ଓ ରାଜପରିବାର—ଏମାନଙ୍କୁ କେବେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ଅର୍ଥନାଶଂ ମନସ୍ତାପଂ ଗୃହେ ଦୁଶ୍ଚରିତାନି ଚ । ଵଞ୍ଚନଂ ଚାପ ମାନଂ ଚ ମତିମାନ୍ନ ପ୍ରିକାଶଯେତ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

ଧନ ହାରାଇବା, ମନର ଯନ୍ତ୍ରଣା, ଘରର ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ, ଠକା, ଅପମାନ, ଅବମାନନା—ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକ ଏମାନେ କେବେ ଖୋଲା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ହୀନଦୁର୍ଜନସଂସର୍ଗ ଅତ୍ଯନ୍ତଵିରହାଦରଃ । ସ୍ନେହୋଽନ୍ଯଗେହଵାସଶ୍ଚ ନାରୀସଚ୍ଛୀଲନାଶନମ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

ଖରାପ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ମିଶିବା, ଅତିରିକ୍ତ ଦୂରତା, ଅନ୍ୟ ଘରରେ ଅତି ସ୍ନେହ, ଓ ଖରାପ ଚରିତ୍ର ଥିବା ଜନାନୀ ସହିତ ରହିବା—ଏମାନେ ସଦ୍ଗୁଣକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ।

କସ୍ଯ ଦୋଷଃ କୁଲେ ନାସ୍ତି ଵ୍ଯାଧିନା କୋ ପୀଡିତଃ । କେନ ନ ଵ୍ଯସନଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଶ୍ରିଯଃ କସ୍ଯ ନିରନ୍ତରାଃ ॥ ୧,୧୦୯.

କେଉଁ ପରିବାରରେ ଦୋଷ ନାହିଁ? କିଏ ରୋଗର ଯନ୍ତ୍ରଣାରୁ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ? କିଏ ଦୁଃଖ ଦେଖିନାହିଁ? କିଏ ନିରନ୍ତର ସମୃଦ୍ଧି ଭୋଗ କରେ?

କୋର୍ଽଥଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନ ଗର୍ଵିତୋ ଭୁଵି ନରଃ କସ୍ଯାପଦୋନାଗତାଃ ସ୍ତ୍ରୀଭିଃ କସ୍ଯ ନ ଖଣ୍ଡିତଂ ଭୁଵି ମନଃ କୋ ନାମ ରାଜ୍ଞାଂ ପ୍ରିଯଃ । କଃ କାଲସ୍ଯ ନ ଗୋଚରାନ୍ତରଗତଃ କୋର୍ଽଥୋ ଗତୋ ଗୌରଵଂ କୋ ଵା ଦୁର୍ଜନଵାଗୁରାନିପତିତଃ କ୍ଷେମେଣ ଯାତଃ ପୁମାନ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

ଏହି ପୃଥିବୀରେ କିଏ ଧନ ପାଇଲେ ଗର୍ବିତ ହୁଏ ନାହିଁ? କିଏ କେବେ ଅପଦର୍ଶନ ଦେଖିନାହିଁ? କିଏ ନାରୀମାନେ ତାଙ୍କର ମନକୁ ଅସ୍ଥିର କରିନାହାନ୍ତି? କିଏ ରାଜାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ହୁଏ? କିଏ ସମୟର ପ୍ରଭାବରୁ ଦୂରେ ରହିପାରେ? କେଉଁ ଧନର ମର୍ଯ୍ୟାଦା କେବେ କମିନାହିଁ? କିଏ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ଫାଦରେ ପଡି ସୁରକ୍ଷିତ ଚାଲିଯାଇପାରେ?

ସୁହୃତ୍ସ୍ଵଜନବନ୍ଧୁର୍ନ ବୁଦ୍ଧିର୍ଯସ୍ଯ ନ ଚାତ୍ମନି । ଯସ୍ମିନ୍କର୍ମଣି ସିଦ୍ଧେଽପି ନ ଦୃଶ୍ଯେତ ଫଲୋଦଯଃ । ଵିପତ୍ତୌ ଚ ମହଦ୍ଦୁଃଖଂ ତଦ୍ଵୁଧଃ କଥମାଚରେତ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

ଯାହାଙ୍କର କୌଣସି ସଂଗୀ, ଆତ୍ମୀୟ କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ, ଯାହାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ, ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ଭୟଙ୍କର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରନ୍ତି—ଏମିତି ଲୋକ କିପରି ବ୍ୟବହାର କରିବେ?

ଯସ୍ମିନ୍ଦେଶେ ନ ସଂମାନଂ ନ ପ୍ରୀତିର୍ନ ଚ ବାନ୍ଧଵାଃ । ନ ଚ ଵିଦ୍ଯାଗମଃ କଶ୍ଚିତ୍ତଂ ଦେଶଂ ପରିଵର୍ଜଯେତ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

ଯେଉଁ ଦେଶରେ ସମ୍ମାନ, ସ୍ନେହ, ବାନ୍ଧବ କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷା ନାହିଁ, ସେଉଁଠାରୁ ଦୂରେ ରହିବା ଉଚିତ।

ଧନସ୍ଯ ଯସ୍ଯ ରାଜତୋ ଭଯଂ ନ ଚାସ୍ତି ଚୌରତଃ । ମୃତଂ ଚ ଯନ୍ନ ମୁଚ୍ଯତେ ସମର୍ଜଯସ୍ଵ ତଦ୍ଧନମ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

ଯେଉଁ ଧନରେ ରାଜା କିମ୍ବା ଚୋରଙ୍କ ଭୟ ନାହିଁ, ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ହାରାଯାଏ ନାହିଁ—ମାତ୍ର ସେଇ ଧନକୁ ଅର୍ଜନ କର।

ଯଦର୍ଜିତଂ ପ୍ରାଣହରୈଃ ପରିଶ୍ରମୈର୍ମୃତସ୍ଯ ତଂ ଵୈ ଵିଭଜନ୍ତିରିକ୍ଥିନଃ । କୃତଂ ଚ ଯଦ୍ଦୁଷ୍କୃତମର୍ଥଲିପ୍ସଯା ତଦେଵ ଦୋଷୋପହତସ୍ଯ ଯୌତୁକମ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

ଯେଉଁ ଧନ ଜୀବନ ଦେଇ ଅର୍ଜନ କରାଯାଏ, ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ତାହା ଉତ୍ତରାଧିକାରୀମାନେ ବାଣ୍ଟି ନେଇଥାନ୍ତି; ଧନଲୋଭରେ କରାଯାଇଥିବା ଦୁଷ୍କର୍ମ, ତାହା ଦୋଷି ଲୋକଙ୍କର ଏକମାତ୍ର ଦେୟ ହୁଏ।

ସଞ୍ଚିତଂ ନିହିତଂ ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ପରାମୃଶ୍ଯଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ । ଆଖୋରିଵ କଦର୍ଯସ୍ଯ ଧନଂ ଦୁଃ ଖାଯ କେଵଲମ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

ଯେଉଁ ଧନ କଞ୍ଜୁସ ଲୋକ ଲୁଚାଇ ରଖନ୍ତି, ବାରମ୍ବାର ଛୁଇଁ ଦେଖନ୍ତି, ତାହା ମୂଷାର ଜମା ଧାନ୍ୟ ପରି କେବଳ ଦୁଃଖର କାରଣ ହୁଏ।

ନଗ୍ନା ଵ୍ଯସନିନୋ ରୂକ୍ଷାଃ କପାଲାଙ୍କିତପାଣଯଃ । ଦର୍ଶଯନ୍ତୀହ ଲୋକସ୍ଯ ଅଦାତୁଃ ଫଲମୀଦୃଶମ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

ନଗ୍ନ, ଦୁଃଖିତ, କଠୋର, ଖପର ଚିହ୍ନ ଥିବା ହାତ—ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଲୋକମାନେ ଦେଖାଉଛନ୍ତି ଯେ, ଦେବାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଏହି ଫଳ।

ଶିକ୍ଷଯନ୍ତି ଚ ଯାଚନ୍ତେ ଦେହୀତି କୃପଣା ଜନାଃ । ଅଵସ୍ଥେଯମଦାନସ୍ଯ ମା ଭୂଦେଵଂ ଭଵାନପି ॥ ୧,୧୦୯.

ଦୁଃଖୀ ଲୋକମାନେ ଅନ୍ୟମାନେଠାରେ ଶିଖାଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ଭିକ୍ଷା ମାଗିଥାନ୍ତି—'ଦିଅ, ଦିଅ' ବୋଲି; ତୁମେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଦାନ ନ କରୁଥିବା ଅବସ୍ଥାକୁ ନ ପହଞ୍ଚ।

ସଞ୍ଚିତଂ କ୍ରତୁଶତୈର୍ନ ଯୁଜ୍ଯତେ ଯାଚିତଂ ଗୁଣଵତେ ନ ଦୀଯତେ । ତତ୍କଦର୍ଯପରିରକ୍ଷିତଂ ଧନଂ ଚୋରପାର୍ଥିଵଗୃହେ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୦୯.

ଯେଉଁ ଧନ କୋଟି କୋଟି ଯଜ୍ଞରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ ନାହିଁ, ନ ମୂଲ୍ୟବାନ ଲୋକଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ସେଇ ଧନ କଞ୍ଜୁସ ଲୋକ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶେଷରେ ଚୋର କିମ୍ବା ରାଜାଙ୍କ ଘରେ ଖର୍ଚ୍ଚ ହୁଏ।

ନ ଦେଵେଭ୍ଯୋ ନ ଵିପ୍ରୋଭ୍ଯୋ ବନ୍ଧୁଭ୍ଯୋ ନୈଵ ଚାତ୍ମନେ । କଦର୍ଯସ୍ଯ ଧନଂ ଯାତି ତ୍ଵଗ୍ନିତସ୍କରରାଜସୁ ॥ ୧,୧୦୯.

କଞ୍ଜୁସଙ୍କ ଧନ ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବାନ୍ଧବ କିମ୍ବା ନିଜ ପାଖରେ ଯାଏ ନାହିଁ; ତାହା ଅଗ୍ନି, ଚୋର କିମ୍ବା ରାଜାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଏ।

ଅତିକ୍ଲେଶେନ ଯେଽପ୍ଯର୍ଥା ଧର୍ମସ୍ଯାତିକ୍ରମେଣ ଚ । ଅରେର୍ଵା ପ୍ରଣିପାତେନ ମା ଭୂତସ୍ତେ କଦାଚନ ॥ ୧,୧୦୯.

ଅତିରିକ୍ତ କଷ୍ଟ, ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ କିମ୍ବା ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପାଖରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଯେଉଁ ଧନ ମିଳେ—ତୁମେ କେବେ ଏପରି ଧନ ଅର୍ଜନ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ।

ଵିଦ୍ଯାଘାତୋ ହ୍ଯନଭ୍ଯାସଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଘାତଃ କୁଚୈଲତା । ଵ୍ଯାଧୀନାଂ ଭୋଜନଂ ଜୀର୍ଣଂ ଶତ୍ରୋର୍ଘାତଃ ପ୍ରପଞ୍ଚତା ॥ ୧,୧୦୯.

ଅଭ୍ୟାସ ନ ହେଲେ ଶିକ୍ଷା ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ମହିଳାମାନେ ମେଳ ନଥିବା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଲେ ଗୃଣ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି; ରୋଗ ଜରା ପୁରୁଣା ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ ବଢ଼ିଯାଏ; ଶତ୍ରୁ ଖୋଲା ହେଲେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।

ତସ୍କରସ୍ଯ ଵଧୋ ଦଣ୍ଡଃ କୁମିତ୍ରସ୍ଯାଲ୍ପଭାଷଣମ୍ । ପୃଥକ୍ଶଯ୍ଯା ତୁ ନାରୀଣାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯାନିମନ୍ତ୍ରଣମ୍ ॥ ୧,୧୦୯.

ଚୋରଙ୍କ ଦଣ୍ଡ ହେଉଛି ମୃତ୍ୟୁ; ଖରାପ ସଙ୍ଗୀଙ୍କ ପାଇଁ କମ୍ କଥା; ମହିଳାମାନେ ପାଇଁ ଅଲଗା ଶୋଇବା; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଅନିମନ୍ତ୍ରଣ।