ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୦୮ ସୂତ ଉଵାଚ । ନୀତିସାରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରାଦିସଂଶ୍ରିତମ୍ । ରାଜାଦିଭ୍ଯୋ ହିତଂ ପୁଣ୍ଯମାଯୁଃ ସ୍ଵର୍ଗାଦିଦାଯକମ୍ ॥ ୧,୧୦୮.

ସୂତ କହିଲେ: ମୁଁ ଏବେ ନୀତିର ସାର କହିବି, ଯାହା ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଏହା ପରି ଗ୍ରନ୍ଥରୁ ନିଆଯାଇଛି। ଏହା ରାଜା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଉପକାରୀ, ପୁଣ୍ୟମୟ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

ସଦ୍ଭିଃ ସଙ୍ଗଂ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ସିଦ୍ଧିକାମଃ ସଦା ନରଃ । ନାସଦ୍ଭିରିହଲୋକାଯ ପରଲୋକାଯ ଵା ହିତମ୍ ॥ ୧,୧୦୮.

ଯେଉଁ ମଣିଷ ସଫଳତା ଚାହାଏ, ସେ ସଦା ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ସହିତ ସଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ। ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସହିତ ସଙ୍ଗ କରିଲେ ଏହି ଲୋକ କିମ୍ବା ପରଲୋକର କୌଣସି ଭଲ ହୁଏ ନାହିଁ।

ଵର୍ଜଯେତ୍କ୍ଷୁଦ୍ରସଂଵାଦମଦୁଷ୍ଟସ୍ଯ ତୁ ଦର୍ଶନମ୍ । ଵିରୋଧଂ ସହ ମିତ୍ରେଣ ସଂପ୍ରୀତିଂ ଶତ୍ରୁସେଵିନା ॥ ୧,୧୦୮.

ତୁଚ୍ଛ କଥାବାର୍ତ୍ତା, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସାମ୍ନା, ବନ୍ଧୁ ସହିତ ବିରୋଧ ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସେବକ ସହିତ ଘନିଷ୍ଠତା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

ମୂର୍ଖଶିଷ୍ଯୋପଦେଶେନ ଦୁଷ୍ଟସ୍ତ୍ରୀଭରଣେନ ଚ । ଦୁଷ୍ଟାନାଂ ସଂପ୍ରଯୋଗେଣ ପଣ୍ଡିତୋଽପ୍ଯଵସୀଦତି ॥ ୧,୧୦୮.

ମୂର୍ଖ ଛାତ୍ରକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇବା, ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ପାଳିବା କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସହିତ ସଙ୍ଗ କରିଲେ, ଜ୍ଞାନୀ ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।

ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ବାଲିଶଂ କ୍ଷତ୍ତ୍ରମଯୋଦ୍ଧାରଂ ଵିଶଂ ଜଡମ୍ । ଶୂଦ୍ରମକ୍ଷରସଂଯୁକ୍ତଂ ଦୂରତଃ ପରିଵର୍ଜଯେତ୍ ॥ ୧,୧୦୮.

ଅବୁଝ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଳାଇଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟ, ମୂଢ଼ ବୈଶ୍ୟ ଓ ଅକ୍ଷର ଜ୍ଞାନୀ ଶୂଦ୍ର — ଏମାନେଠାରୁ ଦୂରେ ରହିବା ଉଚିତ।

କାଲେନ ରିପୁଣାସନ୍ଧିଃ କାଲେ ମିତ୍ରେଣ ଵିଗ୍ରହଃ । କାର୍ଯକାରଣମାଶ୍ରିତ୍ଯ କାଲଂ କ୍ଷିପତି ପଣ୍ଡିତଃ ॥ ୧,୧୦୮.

ଯଥାସମୟରେ ଶତ୍ରୁ ସହିତ ସମ୍ଧି ଓ ମିତ୍ର ସହିତ ବିରୋଧ କରିବା ଉଚିତ। ପଣ୍ଡିତ ଲୋକେ କାମର ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ ସମୟକୁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି।

କାଲଃ ପଚତି ଭୂତାନି କାଲଃ ସଂହରତେ ପ୍ରଜାଃ । କାଲଃ ସୁପ୍ତେଷୁ ଜାଗର୍ତି କାଲୋ ହି ଦୁରତିକ୍ରମଃ ॥ ୧,୧୦୮.

ସମୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ପକାଏ, ସମୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଅଏ। ସମସ୍ତେ ଶୁଏଲେ ମଧ୍ୟ ସମୟ ଜାଗିଥାଏ, କାରଣ ସମୟକୁ କେହି ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।

କାଲେଷୁ ହରତେ ଵୀର୍ଯଂ କାଲେ ଗର୍ଭେ ଚ ଵର୍ତତେ । କାଲୋ ଜନଯତେ ସୃଷ୍ଟିଂ ପୁନଃ କାଲୋଽପି ସଂହରେତ୍ ॥ ୧,୧୦୮.

ସମୟରେ ଶକ୍ତି ହରାଯାଏ, ସମୟରେ ଗର୍ଭରେ ରହେ। ସମୟ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ପୁନି ସମୟ ତାହାକୁ ନଷ୍ଟ କରେ।

କାଲଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଗତିର୍ନିତ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଵିଧଶ୍ଚେହ ଭାଵ୍ଯତେ । ସ୍ଥୂଲସଂଗ୍ରହଚାରେଣ ସୂକ୍ଷ୍ମଚାରାନ୍ତରେଣ ଚ ॥ ୧,୧୦୮.

ସମୟ ସଦା ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବେ ଚଳେ, ଏଠାରେ ଦୁଇପ୍ରକାର ଭାବିତ ହୁଏ: ଏକଟି ହେଉଛି ମୋଟା ଭାବରେ ଚଳାଚଳ, ଅନ୍ୟଟି ହେଉଛି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭିତରଣ ଗତି।

ନୀତିସାରଂ ସୁରେନ୍ଦ୍ରାଯ ଇମମୂଚ ବୃହସ୍ପତିଃ । ସର୍ଵଜ୍ଞୋ ଯେନ ଚେନ୍ଦ୍ରୋଽଭୂଦ୍ଦୈତ୍ଯାନ୍ହତ୍ଵାପ୍ନୁଯାଦ୍ଦିଵମ୍ ॥ ୧,୧୦୮.

ବୃହସ୍ପତି ଦେବତାମାନଙ୍କର ରାଜାଙ୍କୁ ଏହି ନୀତିର ମୂଳ ଉପଦେଶ ଦେଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ସବୁକିଛି ଜାଣି, ଦାନବମାନୋଁକୁ ହରାଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

ରାଜର୍ଷିବ୍ରାହ୍ମଣୈଃ କାର୍ଯଂ ଦେଵଵିପ୍ରାଦିପୂଜନମ୍ । ଅଶ୍ଵମେଧେନ ଯଷ୍ଟବ୍ଯଂ ମହାପାତକନାଶନମ୍ ॥ ୧,୧୦୮.

ରାଜା, ଋଷି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେବତା ଓ ବିଦ୍ୱାନ୍ ପୁରୋହିତମାନଙ୍କର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଦ୍ୱାରା ମହାପାପ ନାଶ ହୁଏ।

ଉତ୍ତମୈଃ ସହ ସାଙ୍ଗତ୍ଯଂ ପଣ୍ଡିତୈଃ ସହ ସତ୍କଥାମ୍ । ଅଲୁବ୍ଧୈଃ ସହ ମିତ୍ରତ୍ଵଂ କୁର୍ଵାଣୋ ନାଵସୀଦତି ॥ ୧,୧୦୮.

ଉତ୍ତମ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ମିଶିବା, ପଣ୍ଡିତମାନୋଁ ସହିତ ଭଲ କଥା ହେବା, ଲୋଭ ନଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ମିତ୍ରତା କରିବା—ଏମିତି ଲୋକ କେବେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।

ପରୀଵାଦଂ ପରାର୍ଥଂ ଚ ପରିହାସଂ ପରସ୍ତ୍ରିଯମ୍ । ପରଵେଶ୍ମନି ଵାସଂ ଚ ନ କୁର୍ଵୀତ କଦାଚନ ॥ ୧,୧୦୮.

କେବେ ବି ଅନ୍ୟର ନିନ୍ଦା, ଅନ୍ୟଙ୍କ ଲାଭ ପାଇଁ କାମ, ଅନ୍ୟର ଉପହାସ, ଅନ୍ୟର ଜନାନୀ ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷା, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଙ୍କ ଘରେ ରହିବା—ଏହି କିଛି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ପରୋଽପି ହିତଵାବନ୍ଧୁର୍ବନ୍ଧୁରପ୍ଯହିତଃ ପରଃ । ଅହିତୋ ଦେହଜୋ ଵ୍ଯାଧିର୍ହିତମାରଣ୍ଯମୌଷଧମ୍ ॥ ୧,୧୦୮.

ଯେଉଁ ଅଜଣା ଲୋକ ଉପକାର କରେ, ସେ ମିତ୍ର; ଯେଉଁ ଆତ୍ମୀୟ କିନ୍ତୁ ଅହିତ କରେ, ସେ ପର; ଦେହରେ ହେଉଥିବା ରୋଗ ଶତ୍ରୁ, ଅରଣ୍ୟର ଔଷଧ ମିତ୍ର।

ସ ବନ୍ଧୁର୍ଯୋ ହିତେ ଯୁକ୍ତଃ ସ ପିତା ଯସ୍ତୁ ପୋଷକଃ । ତନ୍ମିତ୍ରଂ ଯତ୍ର ଵିଶ୍ଵାସଃ ସ ଦେଶୋ ଯତ୍ର ଜୀଵ୍ଯତେ ॥ ୧,୧୦୮.

ଯିଏ ଭଲ କାମ କରେ, ସେଇ ମିତ୍ର; ଯିଏ ପୋଷଣ କରେ, ସେ ପିତା; ଯାହାପ୍ରତି ଆସ୍ଥା ରହିଛି, ସେ ମିତ୍ର; ଯେଉଁ ଦେଶରେ ବଞ୍ଚିପାରିବ, ସେଇ ଦେଶ।

ସ ଭୃତ୍ଯୋ ଯୋ ଵିଧେଯସ୍ତୁ ତଦ୍ବୀଜଂ ଯତ୍ପ୍ରରୋହତି । ସା ଭାର୍ଯା ଯା ପ୍ରିଯଂ ବ୍ରୂତେ ସ ପୁତ୍ରୋ ଯସ୍ତୁ ଜୀଵତି ॥ ୧,୧୦୮.

ଯିଏ ଆଜ୍ଞାକାରୀ, ସେ ଭୃତ୍ୟ; ଯାହା ବିଜ ଅଙ୍କୁର ହୁଏ, ସେଇ ସତ୍ୟ ବିଜ; ଯିଏ ମିଠା କଥା କହେ, ସେ ଭାର୍ଯ୍ୟା; ଯିଏ ବଞ୍ଚିଛି, ସେ ପୁତ୍ର।

ସ ଜୀଵତି ଗୁଣା ଯସ୍ଯ ଧର୍ମୋ ଯସ୍ଯ ସ ଜୀଵତି । ଗୁଣଧର୍ମଵିହୀନୋ ଯୋ ନିଷ୍ଫଲ ତସ୍ଯ ଜୀଵନମ୍ ॥ ୧,୧୦୮.

ଯାହାଠାରେ ଗୁଣ ଅଛି, ସେ ବଞ୍ଚିଛି; ଯାହାଠାରେ ଧର୍ମ ଅଛି, ସେ ବଞ୍ଚିଛି; ଯାହାଠାରେ ଗୁଣ ଓ ଧର୍ମ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ଜୀବନ ବ୍ୟର୍ଥ।

ସା ଭାର୍ଯା ଯା ଗୃହେ ଦକ୍ଷା ସା ଭାର୍ଯାଯା ପ୍ରିଯଂଵଦା । ସା ଭାର୍ଯା ଯା ପତିପ୍ରାଣା ସା ଭାର୍ଯା ଯା ପତିଵ୍ରତା ॥ ୧,୧୦୮.

ଯିଏ ଘରେ ଚତୁର, ମିଠା କଥା କହେ, ପତିକୁ ଜୀବନ ଭାବେ ଦେଖେ, ଓ ପତିପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରଖେ—ସେଇ ସତ୍ୟ ଭାର୍ଯ୍ୟା।

ନିତ୍ଯ ସ୍ନାତା ସୁଗନ୍ଧା ଚ ନିତ୍ଯଂ ଚ ପ୍ରିଯଵାଦିନୀ । ଅଲ୍ପଭୁକ୍ତାଲ୍ପଭାଷୀ ଚ ସତତଂ ମଙ୍ଗଲୈର୍ଯୁତା ॥ ୧,୧୦୮.

ଯିଏ ସବୁବେଳେ ସ୍ନାନ କରେ, ସୁଗନ୍ଧିତ, ସବୁବେଳେ ମିଠା କଥା କହେ, କମ୍ ଖାଏ, କମ୍ କଥା କହେ, ଏବଂ ସବୁବେଳେ ମଙ୍ଗଳ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରେ।

ସତତଂ ଧର୍ମବହୁଲା ସତତଂ ଚ ପତିପ୍ରିଯା । ସତତଂ ପ୍ରିଯଵକ୍ରୀ ଚ ସତତଂ ତ୍ଵୃତୁକାମିନୀ ॥ ୧,୧୦୮.

ଯିଏ ସବୁବେଳେ ଧର୍ମରେ ପ୍ରଚୁର, ପତିପ୍ରତି ସଦା ଭକ୍ତ, ସବୁବେଳେ ମିଠା କଥା କହେ, ଓ ସମୟରେ ସମ୍ମିଳନ ଆଶା କରେ।

ଏତଦାଦିକ୍ରିଯାଯୁକ୍ତା ସର୍ଵସୌ ଭାଗ୍ଯଵର୍ଧିନୀ । ଯସ୍ଯେଦୃଶୀ ଭଵେଦ୍ଭାଯ୍ଯା ସ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରୋନ ମାନୁଷଃ ॥ ୧,୧୦୮.

ଏପରି ଗୁଣ ଥିବା ଭାର୍ଯ୍ୟା ସମସ୍ତ ଭାଗ୍ୟ ବଢ଼ାଏ। ଯାହାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଏପରି, ସେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାଙ୍କ ଭଳି।

ଯସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଵିରୂପାକ୍ଷୀ କଶ୍ମଲା କଲହପ୍ରିଯା । ଉତ୍ତରୋତ୍ତରଵାଦା ସ୍ଯା ସା ଜରା ନ ଜରା ଜରା ॥ ୧,୧୦୮.

ଯାହାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା କୁବିକଳ, ଅଶୁଚି, ଝଗଡ଼ାକୁ ପସନ୍ଦ କରେ, ସବୁବେଳେ ବିରୋଧ କରେ—ସେ ଜରା, ଏହା ପ୍ରକୃତ ଜରା।

ଯସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଶ୍ରିତାନ୍ଯଞ୍ଚ ପରଵେଶ୍ମାଭିକାଙ୍କ୍ଷିଣୀ । କୁକ୍ରିଯା ତ୍ଯକ୍ତଲଜ୍ଜା ଚ ସା ଜରା ନ ଜରା ଜରା ॥ ୧,୧୦୮.

ଯାହାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରେ, ଅନ୍ୟର ଘରକୁ ଚାହେଁ, ଖରାପ କାମ କରେ, ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ିଛି—ସେ ଜରା, ଏହା ପ୍ରକୃତ ଜରା।

ଯସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଗୁଣଜ୍ଞା ଚ ଭର୍ତାରମନୁଗାମିନୀ । ଅଲ୍ପାଲ୍ପେନ ତୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟା ସା ପ୍ରିଯା ନ ପ୍ରିଯା ପ୍ରିଯା ॥ ୧,୧୦୮.

ଯିଏ ଗୁଣ ଜାଣେ, ପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ, କମ୍ ଉପରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହେ—ସେ ପ୍ରିୟା, ଏହା ପ୍ରକୃତ ପ୍ରିୟା।

ଦୁଷ୍ଟା ଭାର୍ଯା ଶଠଂ ମିତ୍ରଂ ଭୃତ୍ଯଶ୍ଚୋତ୍ତରଦାଯକଃ । ସସର୍ପେ ଚ ଗୃହେ ଵାସୋମୃତ୍ଯୁରେଵ ନ ସଂଶଯଃ ॥ ୧,୧୦୮.

ଖରାପ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଚଳାକ ମିତ୍ର, ଆଜ୍ଞା ମାନିନଥିବା ଭୃତ୍ୟ, ଓ ଘରେ ସାପ—ଏମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ମୃତ୍ୟୁ।

ତ୍ଯଜ ଦୁର୍ଜନସଂସର୍ଗଂ ଭଜ ସାଧୁସମାଗମମ୍ । କୁରୁ ପୁଣ୍ଯମହୋରାତ୍ର ସ୍ମର ନିତ୍ଯମନିତ୍ଯତାମ୍ ॥ ୧,୧୦୮.

ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କ ସହ ମିଶିବା ଛାଡ଼, ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସହ ରହ, ଦିନ ରାତି ଭଲ କାମ କର, ସବୁବେଳେ ଏହି ସଂସାର ଅସ୍ଥାୟୀ ବୋଲି ମନେ ରଖ।

ଵ୍ଯାଲୀକଣ୍ଠପ୍ରଦେଶାହ୍ଯପି ଚ ଫଣଭୃଦ୍ଭାଷଣା ଯା ଚ ରୌଦ୍ରୀ ଯା କୃଷ୍ଣା ଵ୍ଯାକୁଲାଗୀ ରୁଧିରନଯନସଂଵ୍ଯାକୁଲା ଵ୍ଯାଘ୍ରକଲ୍ପା । କ୍ରୋଧେ ଯୈଵୋଗ୍ରଵକ୍ତ୍ରା ସ୍ଫୁରଦନଲଶିଖା କାକଜିହ୍ଵା କରାଲା ସେଵ୍ଯା ନ ସ୍ତ୍ରୀ ଵିଦଗ୍ଧା ପରପୁରଗମନା ଭ୍ରାନ୍ତଚିତ୍ତା ଵିରାକ୍ତ ॥ ୧,୧୦୮.

ଯିଏ ସାପ ଭଳି ଭୟଙ୍କର, କଳା, ଅଶାନ୍ତ, ରକ୍ତ ଆଖି, ବାଘ ଭଳି ଭୟଙ୍କର, କ୍ରୋଧରେ ମୁହଁ ଭୟଙ୍କର, କାକ ଭଳି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଜିଭା, ନିର୍ଦ୍ଦୟ—ଏମିତି ଚତୁର ନାରୀ, ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଏ, ମନ ଭ୍ରମିତ ଓ ସ୍ନେହ ନଥିବା, ଏମିତି ଜଣେ ଜଣାନୀଙ୍କୁ କେବେ ବି ସେବନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

ସକ୍ତିଃ ସୁତୋକେ ସୁକୃତଂ କୃତଘ୍ନେ ଶତିଂ ଚ ଵହ୍ନୌ (ସୀତାପହୌ ହ୍ଯତପଯୈଵ)?ହୈମେ । ଉତ୍ପଦ୍ଯତେ ଦୈଵଵଶାତ୍କଦାଚିଦ୍ଵେଶ୍ଯାସୁ ରାଗୋ ନ ଭଵେତ୍କଦାଚିତ୍ ॥ ୧,୧୦୮.

କେବେ କେବେ ଜଣେ ଶିଶୁରେ ଶକ୍ତି ଦେଖାଯାଏ, କେବେ ଅକୃତଜ୍ଞ ମଣିଷରେ ମଧ୍ୟ ନେଇକି ନିତି ଦେଖାଯାଏ, ସୁନାରେ ଶତଗୁଣ ଅଗ୍ନି ଜଳିଉଠେ, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ କେବେ କେବେ ବେଶ୍ୟାଙ୍କୁ ନେଇ ଆସକ୍ତି ହୁଏ, ଆଉ କେବେ କେବେ ହୁଏ ନାହିଁ।

ଭୁଜଙ୍ଗମେ ଵେଶ୍ମନି ଦୃଷ୍ଟିଦୃଷ୍ଟେ ଵ୍ଯାଧୌ ଚିକିତ୍ସାଵିନିଵର୍ତିତେ ଚ । ଦେହେ ଚ ବାଲ୍ଯାଦିଵଯୋଽନ୍ଵିତେ ଚ କାଲା ଵୃତୋଽସୌ ଲଭତେ ଧୃତିଂ କଃ ॥ ୧,୧୦୮.

ଘରେ ସାପ ଦେଖିଲେ, ରୋଗ ଚିକିତ୍ସାରେ ଭଲ ହେଉନାହିଁ, ବା ଶରୀରରେ ବାଳ୍ୟ କିମ୍ବା ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ଆସିଲେ—ଏପରି ସମୟରେ କିଏ ଶାନ୍ତ ଓ ଧୃତିଶୀଳ ରହିପାରିବ?