ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଦଶାହାଚ୍ଛୁଧ୍ଯତେ ମାତା ସ୍ନାନାତ୍ସୂତେ ପିତା ଶୁଚିଃ । ସଙ୍ଗାତ୍ସୂତୌ ସୂତକଂ ସ୍ଯାଦୁପସ୍ପୃଶ୍ଯ ପିତା ଶୁଚିଃ ॥ ୧,୧୦୭.

ମାଆ ଦଶ ଦିନ ପରେ ଶୁଦ୍ଧି ପାଏ, ସନାନ କଲେ ବାପା ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ; ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ସୂତକ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଜଳ ଛିଟିଲେ ବାପା ଶୁଦ୍ଧି ପାଏ।

ଵିଵାହୋତ୍ସଵଯଜ୍ଞେଷୁ ଅନ୍ତରା ମୃତସୂତକେ । ପୂର୍ଵସଂକଲ୍ପିତାଦନ୍ଯଵର୍ଜନଂ ଚ ଵିଧୀଯତେ ॥ ୧,୧୦୭.

ବିବାହ, ଉତ୍ସବ କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞରେ ମୃତ୍ୟୁ କିମ୍ବା ସୂତକ ହେଲେ, ପୂର୍ବରୁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି କରିବାକୁ ନିଷେଧ ଅଛି।

ମୃତେନ ଶୁଧ୍ଯତେ ସୂତିଃ ମୃତଵଜ୍ଜାତକଂ ଜନୌ । ଗୋଗ୍ରହାଦୌ ଵିପନ୍ନାନାମେକରାତ୍ରଂ ତୁ ସୂତକମ୍ ॥ ୧,୧୦୭.

ମୃତ୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ସୂତକ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ; ଜନ୍ମକୁ ମୃତ୍ୟୁ ପରି ମନାଯାଏ। ଗୋ ଚୋରି ଓ ଏପରି ଘଟଣାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ, ଏକ ରାତି ମାତ୍ର ସୂତକ ରହେ।

ଅନାଥପ୍ରେତଵହନାତ୍ପ୍ରାଣାଯାମେନ ଶୁଧ୍ଯତି । ପ୍ରେତଶୂଦ୍ରସ୍ଯ ଵହନାନ୍ତ୍ରିରାତ୍ରମଶୁଚିର୍ଭଵେତ୍ ॥ ୧,୧୦୭.

ଅନାଥ ମୃତଦେହ ବୋହିଲେ ପ୍ରାଣାୟାମ କଲେ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ; ଶୂଦ୍ର ମୃତଦେହ ବୋହିଲେ ତିନି ରାତି ଅଶୁଦ୍ଧି ରହେ।

ଆତ୍ମଘାତିଵିଷୋଦ୍ଵନ୍ଧକୃମିଦଷ୍ଟେ ନ ସଂସ୍କୃତିଃ । ଗୋହତଂ କୃମିଦଷ୍ଟଂ ଚ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ଶୁଧ୍ଯତି ॥ ୧,୧୦୭.

ଆତ୍ମହତ୍ୟା, ବିଷ, ଅନ୍ଧକାର କିମ୍ବା ସାପ ଡ଼ସିଲେ କୌଣସି ସଂସ୍କାର ନାହିଁ। ସାପ ମାରିଥିବା କିମ୍ବା କୀଟ ଡ଼ସିଥିବା ଗାଈକୁ ଛୁଇଁଲେ, ଦୁର୍ଲଭ ଶୁଦ୍ଧି ମିଳେ।

ଅଦୁଷ୍ଟାପତିତଂ ଭାର୍ଯା ଯୌଵନେ ଯା ପରିତ୍ଯଜେତ୍ । ସପ୍ତଜନ୍ମ ଭଵେତ୍ସ୍ତ୍ରୀତ୍ଵଂ ଵୈଧଵ୍ଯଂ ଚ ପୁନଃ ପୁନଃ ॥ ୧,୧୦୭.

ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଦୋଷ କିମ୍ବା ଅପମାନ ଛଡ଼ା ଯଦି ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ପତିକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ସାତ ଜନ୍ମ ନାରୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେବେ ଓ ପୁନିପୁନି ବିଧବା ହେବେ।

ବାଲହତ୍ଯା ତ୍ଵଗମନାଦୃତୌ ଚ ସ୍ତ୍ରୀ ତୁ ସୂକରି । ଅଗମ୍ଯା ଵ୍ରତକାରିଣ୍ଯୋ ଭ୍ରଷ୍ଟପାନୋଦକକ୍ରିଯାଃ ॥ ୧,୧୦୭.

ଯିଏ ଶିଶୁ ହତ୍ୟା କରେ, ଅନୁଚିତ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ହୁଏ, କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ କାମ କରେ, ସେ 'ସୂକରୀ' ବୋଲି ଡାକାଯାଏ। ଅନୁଚିତ ପୁରୁଷ ସହ ମିଶୁଥିବା, ବ୍ରତ କରୁଥିବା କିମ୍ବା ଭୟଙ୍କର ପାପ କରୁଥିବା ନାରୀମାନେ ଜଳ କ୍ରିୟାର ଅଧିକାର ହରାଇଦିଅନ୍ତି।

ଔରସଃ କ୍ଷେତ୍ରଜଃ ପୁତ୍ରଃ ପିତୃଜୌ ପିଣ୍ଡଦୌ ପିତୁଃ । ପରିଵିତ୍ତେସ୍ତୁ କୃଚ୍ଛ୍ରଂ ସ୍ଯାତ୍କନ୍ଯାଯାଃ କୃଚ୍ଛ୍ରମେଵ ଚ ॥ ୧,୧୦୭.

ଅଂଶୁମାନ୍ୟ ପୁଅ, କ୍ଷେତ୍ରଜ ପୁଅ ଓ ପିତାଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ପୁଅ ପିତାଙ୍କୁ ପିଣ୍ଡ ଦେଇଥାଏ; ଦତ୍ତକ ପୁଅ ଓ କନ୍ୟା ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧି ଦୁର୍ଲଭ।

ଅତିକୃଚ୍ଛ୍ରଂ ଚରେଦ୍ଦାତା ହୋତା ଚାନ୍ଦ୍ରାଯଣଞ୍ଚରେତ୍ । କୁବ୍ଜଵାମନଷଣ୍ଡେଷୁ ଗଦ୍ଗଦେଷୁ ଜଡେଷୁ ଚ ॥ ୧,୧୦୭.

ଦାତା ଓ ହୋତା ଅତି କଠିନ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ; କୁବ୍ଜ, ବାମନ, ନପୁଂସକ, ତୁତଲା କିମ୍ବା ମୂଢ଼ ମାନେ ପାଇଁ ଏହି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦରକାର।

ଜାତ୍ଯନ୍ଧବଧିରେ ମୂକେ ନ ଦୋଷଃ ପରିଵେଦନେ । ନଷ୍ଟେ ମୃତେ ପ୍ରଵ୍ରଜିତେ କ୍ଲୀବେ ଵା ପତିତେ ପତୌ ॥ ୧,୧୦୭.

ଜନ୍ମଜାତ ଅନ୍ଧ, ବଧିର କିମ୍ବା ଗୁଙ୍ଗା ଲୋକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଘୋଷଣା କରିଲେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ। ପତି ନଷ୍ଟ, ମୃତ, ସନ୍ନ୍ୟାସୀ, ନପୁଂସକ କିମ୍ବା ପତିତ ହେଲେ, ସୂତକ ହୁଏ।

ପଞ୍ଚସ୍ଵାପତ୍ସୁ ନାରୀଣାଂ ପତିରନ୍ଯୋ ଵିଧୀଯତେ । ଭର୍ତ୍ରା ସହମୃତା ନାରୀ ରୋମାବ୍ଦାନି ଵସେଦ୍ଦିଵି ॥ ୧,୧୦୭.

ପାଞ୍ଚ ଦୁର୍ଘଟନାରେ ନାରୀମାନେ ପତି ହରାଇଲେ ଅନ୍ୟ ପତି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ହୁଏ। ପତି ସହ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁଥିବା ନାରୀ ତାଙ୍କ ଦେହର ଲୋମ ଗଣନା ଯେତେ ବର୍ଷ, ସେତେ ବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରେ।

ଶ୍ଵାଦିଦଷ୍ଟସ୍ତୁ ଗାଯତ୍ତ୍ର୍ଯା ଜପାଚ୍ଛୁଦ୍ଧୋ ଭଵେନ୍ନରଃ । ଦାହ୍ଯୋ ଲୋକାଗ୍ନିନା ଵିପ୍ରଶ୍ଚାଣ୍ଡାଲାଦ୍ଯୈର୍ହତୋଽଗ୍ନିମାନ୍ ॥ ୧,୧୦୭.

କୁକୁର କିମ୍ବା ଏହା ପରି ପଶୁ ଦଂଶିଲେ, ଜଦି ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରାଯାଏ, ମଣିଷ ପବିତ୍ର ହୁଏ। ଏହିପରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯଦି ସଂସାରର ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଯାନ୍ତି କିମ୍ବା ଚଣ୍ଡାଳ ଓ ଏହା ପରି ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୁଏ, ସେ ଅଗ୍ନିଧାରୀ ହୁଅନ୍ତି।

କ୍ଷୀରୈଃ ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ତସ୍ଯାସ୍ଥି ସ୍ଵାଗ୍ନିନା ମନ୍ତ୍ରତୋ ଦହେତ୍ । ପ୍ରଵାସେ ତୁ ମୃତେ ଭୂଯଃ କୃତ୍ଵା [https://vedastudy.yolasite.com/kusha1.php କୁଶମଯଂ] ଦହେତ୍ ॥ ୧,୧୦୭.

ସେହି ଅସ୍ଥିକୁ ଦୁଧରେ ଧୋଇ, ନିଜ ଅଗ୍ନିରେ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ ସହିତ ଦାହ କରିବା ଉଚିତ। ଯଦି ବିଦେଶରେ ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ତେବେ କୁଶ ଘାସର ଏକ ପୁତୁଳି ବନେଇ ଦାହ କରିବା ଉଚିତ।

କୃଷ୍ଣାଜିନେ ସମାସ୍ତୀର୍ଯ ଷଟ୍ଶତାନି ପଲାଶଜାନ୍ । ଶମୀଂ ଶିଶ୍ନେ ଵିନିଃକ୍ଷିପ୍ଯ ଅରଣିଂ ଵୃଷଣେ କ୍ଷିପେତ୍ ॥ ୧,୧୦୭.

କୃଷ୍ଣମୃଗଚର୍ମ ପିଛାଇ ଛଅଶଏ ପଳାଶ ପତ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ। ଶମୀ ଡାଳକୁ ଲିଙ୍ଗ ଉପରେ ରଖି, ଅରଣିକୁ ଶୁକ୍ରାଶୟ ଉପରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

କଣ୍ଡଂ ଦକ୍ଷିଣହସ୍ତେ ତୁ ଵାମହସ୍ତେ ତଥୋପଭୃତ୍ । ପାର୍ଶ୍ଵେ ତୂଲୂଖଲଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ପୃଷ୍ଠେ ତୁ ମୁସଲଂ ଦଦେତ୍ ॥ ୧,୧୦୭.

କଣ୍ଡକୁ ଡାହାଣ ହାତରେ ଏବଂ ମୁସଳକୁ ବାମ ହାତରେ ଧରିବା ଉଚିତ। ତୁଳୁଖଳକୁ ପାଖରେ ଏବଂ ମୁସଳକୁ ପିଠିରେ ରଖିବା ଉଚିତ।

ଉରେ ନିଃକ୍ଷିପ୍ଯ ଦୃଷଦଂ ତଣ୍ଡୁଲାଜ୍ଯତିଲାନ୍ମୁଖେ । ଶ୍ରୋତ୍ରେ ଚ ପ୍ରୋକ୍ଷଣୀଂ ଦଦ୍ଯାଦାଜ୍ଯସ୍ଥାଲୀଂ ଚ ଚକ୍ଷୁଷୋଃ ॥ ୧,୧୦୭.

ଛାତି ଉପରେ ପାଥର, ମୁହଁରେ ଚାଉଳ, ଘିଅ ଓ ତିଳ ରଖିବା ଉଚିତ। କାନରେ ପ୍ରୋକ୍ଷଣୀ ଓ ଚକ୍ଷୁରେ ଘିଅ ଦେବା ବାଟି ରଖିବା ଉଚିତ।

କର୍ଣେ ନେତ୍ରେ ମୁଖେ ଘ୍ରାଣେ ହିରଣ୍ଯଶକଲାନ୍ କ୍ଷିପେତ୍ । ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୋପକରଣାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଲୋକଗତିର୍ଭଵେତ୍ ॥ ୧,୧୦୭.

କାନ, ଆଖି, ମୁହଁ ଓ ନାକରେ ସୁନା ଟୁକୁଡ଼ା ରଖିବା ଉଚିତ। ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ପାଇଁ ଯେଉଁ ଉପକରଣ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ, ସେଥିରେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।

ଅସୌ ସ୍ଵର୍ଗାଯ ଲୋକାଯ ସ୍ଵାହେତ୍ଯାଜ୍ଯାହୁତିଃ ସକୃତ୍ । ହଂସସାରସକ୍ରୌଞ୍ଚାନାଂ ଚକ୍ରଵାକଂ ଚ କୁକ୍ରୁଟମ୍ ॥ ୧,୧୦୭.

‘ଏହା ସ୍ୱର୍ଗ ଲୋକ ପାଇଁ’ ବୋଲି ଏକଥର ଘିଅ ଆହୁତି ଦେବା ଉଚିତ। ଏହି ଆହୁତି ହଁସ, ସାରସ, କ୍ରଉଞ୍ଚ, ଚକ୍ରବାକ ଓ କୁକୁଡ଼ା ପକ୍ଷୀଙ୍କ ପାଇଁ ଦିଆଯିବ।

ମଯରମେଷଘାତୀ ଚ ଅହୋରାତ୍ରେଣ ଶୁଧ୍ଯତି । ପକ୍ଷିଣଃ ସକଲାନ୍ହତ୍ଵା ଅହୋରାତ୍ରେଣ ଶୁଧ୍ଯତି ॥ ୧,୧୦୭.

ମୟୁର, ମେଷ କିମ୍ବା ଛାଗ ମାରିଥିଲେ ଏକ ଦିନ ଓ ରାତିରେ ପବିତ୍ର ହୁଏ। ସମସ୍ତ ପକ୍ଷୀ ମାରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଦିନ ଓ ରାତିରେ ପବିତ୍ର ହୁଏ।

ସର୍ଵାଂଶ୍ଚତୁଷ୍ପଦାନ୍ହତ୍ଵା ଅହୋରାତ୍ରୋ ଷିତୋ ଜପେତ୍ । ଶୂଦ୍ରଂ ହତ୍ଵା ଚରେତ୍କୃଚ୍ଛ୍ରମତିକୃଚ୍ଛ୍ରଂ ତୁ ଵୈଶ୍ଯହା । କ୍ଷତ୍ତ୍ରଂ ଚାନ୍ଦ୍ରାଯଣଂ ଵିପ୍ରଂ ଦ୍ଵାଵିଂଶାତ୍ରିଂଶମାହରେ (ଵହେ) ତ୍ ॥ ୧,୧୦୭.

ସମସ୍ତ ଚତୁଷ୍ପଦ ପଶୁ ମାରିଥିଲେ ଏକ ଦିନ ଓ ରାତି ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ଶୂଦ୍ର ମାରିଥିଲେ କୃଚ୍ଛ୍ର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ। ବୈଶ୍ୟ ମାରିଲେ ଅତିକୃଚ୍ଛ୍ର, କ୍ଷତ୍ରିୟ ମାରିଲେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ, ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମାରିଲେ ବାଇଶି କିମ୍ବା ତିରିଶି ଦିନ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବା ଉଚିତ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୦୮ ସୂତ ଉଵାଚ । ନୀତିସାରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ରାଦିସଂଶ୍ରିତମ୍ । ରାଜାଦିଭ୍ଯୋ ହିତଂ ପୁଣ୍ଯମାଯୁଃ ସ୍ଵର୍ଗାଦିଦାଯକମ୍ ॥ ୧,୧୦୮.

ସୂତ କହିଲେ: ମୁଁ ଏବେ ନୀତିର ସାର କହିବି, ଯାହା ଅର୍ଥଶାସ୍ତ୍ର ଓ ଏହା ପରି ଗ୍ରନ୍ଥରୁ ନିଆଯାଇଛି। ଏହା ରାଜା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଉପକାରୀ, ପୁଣ୍ୟମୟ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ଅନ୍ୟ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

ସଦ୍ଭିଃ ସଙ୍ଗଂ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ସିଦ୍ଧିକାମଃ ସଦା ନରଃ । ନାସଦ୍ଭିରିହଲୋକାଯ ପରଲୋକାଯ ଵା ହିତମ୍ ॥ ୧,୧୦୮.

ଯେଉଁ ମଣିଷ ସଫଳତା ଚାହାଏ, ସେ ସଦା ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ସହିତ ସଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ। ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସହିତ ସଙ୍ଗ କରିଲେ ଏହି ଲୋକ କିମ୍ବା ପରଲୋକର କୌଣସି ଭଲ ହୁଏ ନାହିଁ।

ଵର୍ଜଯେତ୍କ୍ଷୁଦ୍ରସଂଵାଦମଦୁଷ୍ଟସ୍ଯ ତୁ ଦର୍ଶନମ୍ । ଵିରୋଧଂ ସହ ମିତ୍ରେଣ ସଂପ୍ରୀତିଂ ଶତ୍ରୁସେଵିନା ॥ ୧,୧୦୮.

ତୁଚ୍ଛ କଥାବାର୍ତ୍ତା, ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସାମ୍ନା, ବନ୍ଧୁ ସହିତ ବିରୋଧ ଓ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ସେବକ ସହିତ ଘନିଷ୍ଠତା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

ମୂର୍ଖଶିଷ୍ଯୋପଦେଶେନ ଦୁଷ୍ଟସ୍ତ୍ରୀଭରଣେନ ଚ । ଦୁଷ୍ଟାନାଂ ସଂପ୍ରଯୋଗେଣ ପଣ୍ଡିତୋଽପ୍ଯଵସୀଦତି ॥ ୧,୧୦୮.

ମୂର୍ଖ ଛାତ୍ରକୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇବା, ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ପାଳିବା କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସହିତ ସଙ୍ଗ କରିଲେ, ଜ୍ଞାନୀ ମଣିଷ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।

ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ବାଲିଶଂ କ୍ଷତ୍ତ୍ରମଯୋଦ୍ଧାରଂ ଵିଶଂ ଜଡମ୍ । ଶୂଦ୍ରମକ୍ଷରସଂଯୁକ୍ତଂ ଦୂରତଃ ପରିଵର୍ଜଯେତ୍ ॥ ୧,୧୦୮.

ଅବୁଝ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯୁଦ୍ଧରୁ ପଳାଇଥିବା କ୍ଷତ୍ରିୟ, ମୂଢ଼ ବୈଶ୍ୟ ଓ ଅକ୍ଷର ଜ୍ଞାନୀ ଶୂଦ୍ର — ଏମାନେଠାରୁ ଦୂରେ ରହିବା ଉଚିତ।

କାଲେନ ରିପୁଣାସନ୍ଧିଃ କାଲେ ମିତ୍ରେଣ ଵିଗ୍ରହଃ । କାର୍ଯକାରଣମାଶ୍ରିତ୍ଯ କାଲଂ କ୍ଷିପତି ପଣ୍ଡିତଃ ॥ ୧,୧୦୮.

ଯଥାସମୟରେ ଶତ୍ରୁ ସହିତ ସମ୍ଧି ଓ ମିତ୍ର ସହିତ ବିରୋଧ କରିବା ଉଚିତ। ପଣ୍ଡିତ ଲୋକେ କାମର ଆବଶ୍ୟକତା ଅନୁଯାୟୀ ସମୟକୁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି।

କାଲଃ ପଚତି ଭୂତାନି କାଲଃ ସଂହରତେ ପ୍ରଜାଃ । କାଲଃ ସୁପ୍ତେଷୁ ଜାଗର୍ତି କାଲୋ ହି ଦୁରତିକ୍ରମଃ ॥ ୧,୧୦୮.

ସମୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ପକାଏ, ସମୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିଅଏ। ସମସ୍ତେ ଶୁଏଲେ ମଧ୍ୟ ସମୟ ଜାଗିଥାଏ, କାରଣ ସମୟକୁ କେହି ଅତିକ୍ରମ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।

କାଲେଷୁ ହରତେ ଵୀର୍ଯଂ କାଲେ ଗର୍ଭେ ଚ ଵର୍ତତେ । କାଲୋ ଜନଯତେ ସୃଷ୍ଟିଂ ପୁନଃ କାଲୋଽପି ସଂହରେତ୍ ॥ ୧,୧୦୮.

ସମୟରେ ଶକ୍ତି ହରାଯାଏ, ସମୟରେ ଗର୍ଭରେ ରହେ। ସମୟ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ପୁନି ସମୟ ତାହାକୁ ନଷ୍ଟ କରେ।

କାଲଃ ସୂକ୍ଷ୍ମଗତିର୍ନିତ୍ଯଂ ଦ୍ଵିଵିଧଶ୍ଚେହ ଭାଵ୍ଯତେ । ସ୍ଥୂଲସଂଗ୍ରହଚାରେଣ ସୂକ୍ଷ୍ମଚାରାନ୍ତରେଣ ଚ ॥ ୧,୧୦୮.

ସମୟ ସଦା ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭାବେ ଚଳେ, ଏଠାରେ ଦୁଇପ୍ରକାର ଭାବିତ ହୁଏ: ଏକଟି ହେଉଛି ମୋଟା ଭାବରେ ଚଳାଚଳ, ଅନ୍ୟଟି ହେଉଛି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଭିତରଣ ଗତି।