ପଞ୍ଚଗଵ୍ଯଂ ତୁ ଗୋକ୍ଷୀରଂ ଦଧିମୂତ୍ରଶକୃଦ୍ଘୃତମ୍ 105.
ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ମାନେ ଗାଈର ଦୁଧ, ଦହି, ମୁତ୍ର, ଗୋବର ଏବଂ ଘିଅ।
ପୃଥକ୍ ସାନ୍ତପନୈର୍ଦ୍ରଵ୍ଯୈଃ ଷଡହଃ ସୋପଵାସକଃ 105.
ଏହାକୁ ଅଲଗା ଅଲଗା ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ପଦାର୍ଥ ସହିତ, ଛଅ ଦିନ ଧରି ଉପବାସ କରି କରାଯାଏ।
ପର୍ଣୋଦୁମ୍ବରରାଜୀଵବୀଲ୍ଵପତ୍ରକୁଶୋଦକୈଃ 105.
ଉଡୁମ୍ବର, ଅତ୍ସ, ପଦ୍ମ, ବେଲ ଓ କୁଶ ଗଛର ପତ୍ରର ପାଣି ଦ୍ୱାରା।
ତପ୍ତକ୍ଷୀରଘୃତାମ୍ବୂନାମେକୈକଂ ପ୍ରତ୍ଯହଂ ପିବେତ୍ 105.
ପ୍ରତିଦିନ ଏକ ଏକ କରି ଗରମ ଦୁଧ, ଘିଅ ଓ ପାଣି ପିବିବା ଉଚିତ।
ଏକଭକ୍ତେନ ନକ୍ତେନ ତଥୈଵାଯାଚିତେନ ଚ 105.
ଏକବେଳା ରାତିରେ ଖାଇବା, କିମ୍ବା ଭିକ୍ଷାରେ ମିଳିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା।
ଯଥା କଥଞ୍ଚିତ୍ତ୍ରିଗୁଣଃ ପ୍ରଜାପତ୍ଯୋଽଯମୁଚ୍ଯତେ 105.
ଯେଭଳି ହେଉନାକି, ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ତିନି ପ୍ରକାର ପ୍ରଜାପତ୍ୟ ପ୍ରୟଶ୍ଚିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
କୃଚ୍ଛ୍ରାତିକୃଚ୍ଛ୍ରଂ ପଯସା ଦିଵସାନେକଵିଂଶତିମ୍ 105.
ଅତିକ୍ରୁଚ୍ଛ ପ୍ରୟଶ୍ଚିତ ବିଶିଏକି ଏକୋଇଶି ଦିନ ଦୁଧ ଦ୍ୱାରା କରାଯାଏ।
ପିଣ୍ଯାକାଚାମତକ୍ରାମ୍ବୁସକ୍ତୂନାଂ ପ୍ରତିଵାସରମ୍ 105.
ପ୍ରତିଦିନ ପିଣ୍ୟାକ, ଚଣା, ତକ୍ର, ଏବଂ ସତ୍ତୁ ଦ୍ୱାରା।
ଏଷାଂ ତ୍ରିରାତ୍ରମଭ୍ଯାସାଦେକୈକଂ ସ୍ଯାଦ୍ଯଥାକ୍ରମାତ୍ 105.
ଏହାମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକଟିକୁ ତିନି ରାତି ଅନୁସରଣ କରି କ୍ରମକ୍ରମେ କରିବା ଉଚିତ।
ତିଥିପିଣ୍ଡାଂଶ୍ଚରେଦ୍ଵୃଦ୍ଧ୍ଯା ଶୁକ୍ଲେ ଶିଖ୍ଯଣ୍ଡସମ୍ମିତାନ୍ 105.
ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଶିଖଣ୍ଡ ପକ୍ଷୀ ପରି ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ାଇ ତିଥି ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଯଥାକଥଞ୍ଚିତ୍ପିଣ୍ଡାନାଂ ଚତ୍ଵାରିଂଶଚ୍ଛତଦ୍ଵଯମ୍ 105.
ଯେଭଳି ହେଉନାକି, ଏକ ଶତ ଚାଳିଶି ପିଣ୍ଡ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
କୃତ୍ଵା ତ୍ରିଷଵଣଂ ସ୍ନାନଂ ପିଣ୍ଡଂ ଚାନ୍ଦ୍ରାଯଣଂ ଚରେତ୍ 105.
ତିନିବେଳେ ସ୍ନାନ କରି, ପିଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ପ୍ରୟଶ୍ଚିତ କରିବା ଉଚିତ।
ଅନାଦିଷ୍ଟେଷୁ ପାପେଷୁ ଶୁଦ୍ଧିଶ୍ଚାନ୍ଦ୍ରାଯଣେନ ତୁ 105.
ଯେଉଁ ପାପ ପାଇଁ ବିଶେଷ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ନାହିଁ, ସେଥିରେ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ପ୍ରୟଶ୍ଚିତ ଦ୍ୱାରା ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ।
କୃଚ୍ଛ୍ରକୃଦ୍ଧର୍ମକାମସ୍ତୁ ମହତୀଂ ଶ୍ରିଯମଶ୍ନୁତେ ॥ 105.
ଯିଏ କୃଚ୍ଛ୍ର ପ୍ରୟଶ୍ଚିତ କରେ ଏବଂ ଧର୍ମ ଚାହେଁ, ସେ ବଡ଼ ଧନ-ସମ୍ପଦ ପାଏ।
ଇତି ଶ୍ରାଗାରୁଡେ ମହାପୁରାଣେ ପୂର୍ଵଖଣ୍ଡେ ପ୍ରଥମାଂଶାଖ୍ଯେ ଆଚାରକାଣ୍ଡେ ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯୋକ୍ତପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଵିଵେକୋ ନାମ ପଞ୍ଚୋତ୍ତରଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀଗରୁଡ଼ ମହାପୁରାଣର ପୂର୍ବଖଣ୍ଡର ଆଚାରକାଣ୍ଡ ଅଂଶରେ ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟଙ୍କ କହିଥିବା ପ୍ରୟଶ୍ଚିତ ବିବେକ ନାମକ ପଞ୍ଚୋତ୍ତରଶତତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଯାଜ୍ଞଵଲ୍କ୍ଯ ଉଵାଚ । ପ୍ରେତା (ତ) ଶୌଚଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଚ୍ଛୃଣୁଧ୍ଵଂ ଯତଵ୍ରତାଃ । ଊନଦ୍ଵିଵର୍ଷଂ ନିଖନେନ୍ନ କୁର୍ଯାଦୁ ଦକଂ ତତଃ ॥ ୧,୧୦୬.
ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ: ମୁଁ ପିତୃମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଶୁଦ୍ଧି କିପରି କରାଯିବ, ତାହା କହିବି। ନିୟମ ମାନୁଥିବା ମାନେ, ଏହା ଶୁଣ। ଦୁଇ ବର୍ଷରୁ କମ୍ ବୟସ୍କ ଶିଶୁ ପାଇଁ ଦାହ କିମ୍ବା ଜଳଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଆ ଶ୍ମଶାନାଦନୁଵ୍ରଜ୍ଯ ଇତରୈର୍ଜ୍ଞାତିଭିର୍ଯୁତଃ । ଯମସୂକ୍ତଂ ତଥା ଜପ୍ଯଂ ଜପଦ୍ଭିର୍ଲୌକିକାଗ୍ନିନା ॥ ୧,୧୦୬.
ଅନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ସହିତ ଶ୍ମଶାନରୁ ଫେରିବାବେଳେ, ଯେଉଁମାନେ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ନ୍ତି ସେମାନେ ସାଧାରଣ ଅଗ୍ନି ସହିତ ଯମ ସୂକ୍ତ ପଢ଼ିବା ଉଚିତ।
ସ ଦଗ୍ଧଵ୍ଯ ଉପେତଶ୍ଚୈଦାହିତାଗ୍ନ୍ଯାଵୃତାର୍ଥଵତ୍ । ସପ୍ତମାଦ୍ଦଶମାଦ୍ଵାପି ଜ୍ଞାତଯୋଽଭ୍ଯୁପଯାନ୍ତ୍ଯପଃ ॥ ୧,୧୦୬.
ତାଙ୍କୁ ଦାହ କରିବା ଉଚିତ, ଯଦି ସେ ଦୀକ୍ଷିତ କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୀ ଥିଲେ ତେବେ ନିୟମ ମାନି କରିବା ଉଚିତ। ସପ୍ତମ କିମ୍ବା ଦଶମ ଦିନରେ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଜଳକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଅପନଃ ଶୋଶୁଚଦଘମନେନ ପିତୃଦିଙ୍ମୁଖାଃ । ଏଵଂ ମାତାମହାଚାର୍ଯପତ୍ନୀନାଂ ଚୋଦକକ୍ରିଯାଃ ॥ ୧,୧୦୬.
ପିତୃପକ୍ଷରେ ପୂର୍ବଜମାନେ ଏହି ପାପରେ ଦୁଃଖ ପାଆନ୍ତି । ଏହିପରି ମାମା, ଗୁରୁ ଓ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଜଳଦାନ କରିବା ଉଚିତ ।
କାମୋଦକାଃ ପୁତ୍ରସଖିସ୍ଵସ୍ତ୍ରୀଯଶ୍ଵଶୁରର୍ତ୍ଵିଜଃ । ନାମଗୋତ୍ରେଣ ହ୍ଯୁଦକଂ ସକୃତ୍ସିଞ୍ଚନ୍ତି ଵାଗ୍ଯତାଃ ॥ ୧,୧୦୬.
ପୁଅ, ବନ୍ଧୁ, ସ୍ତ୍ରୀ, ଶ୍ୱଶୁର ଓ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତମାନେ ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ମନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଏକଥର ଜଳ ଦାନ କରନ୍ତି ।
ପାଷଣ୍ଡପତିତାନାଂ ତୁ ନ କୁର୍ଯୁରୁଦକକ୍ରିଯାଃ । ନବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୋ ଵ୍ରାତ୍ଯା ଯୋଷିତଃ କାମଗାସ୍ତଥା ॥ ୧,୧୦୬.
ପାଖଣ୍ଡୀ, ପତିତ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ନୁହଁଥିବା, ଅନ୍ୟ ଜାତିର, ମହିଳା ଓ କାମନାରେ ଲିନ୍ନ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଜଳଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ।
ସୁରାପ୍ଯସ୍ତ୍ଵାତ୍ମଘାତିନ୍ଯୋ ନାଶୌଚୋଦକଭାଜନାଃ । ତତୋ ନ ରୋଦିତଵ୍ଯଂ ହି ତ୍ଵନିତ୍ଯା ଜୀଵସଂ ସ୍ଥିତିଃ ॥ ୧,୧୦୬.
ମଦ୍ୟପାନ କରୁଥିବା ଓ ନିଜେ ଆତ୍ମହତ୍ୟା କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଶୁଧ୍ଧି କିମ୍ବା ଜଳଦାନ ହୁଏ ନାହିଁ । ତେଣୁ ଏହିପରି ଲୋକ ପାଇଁ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଜୀବନ ଅସ୍ଥାୟୀ ।
କ୍ରିଯା କାର୍ଯା ଯଥାଶକ୍ତି ତତୋ ଗଚ୍ଛେଦ୍ଗୃହାନ୍ପ୍ରତି । ଵିଦଶ୍ଯ ନିମ୍ବପତ୍ରାଣି ନିଯତା ଦ୍ଵାରି ଵେଶ୍ମନଃ ॥ ୧,୧୦୬.
ଯେଉଁଠାରେ ଯେତେକି ସମ୍ଭବ, କ୍ରିୟା କରି ଘରକୁ ଫେରିବା ଉଚିତ । ଘରର ଦ୍ୱାରରେ ନିମ୍ବ ପତ୍ର ରଖିବା ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ।
ଆଚମ୍ଯାଥାଗ୍ନିମୁଦକଂ ଗୋମଯଂ ଗୌରସର୍ଷପାନ୍ । ପ୍ରଵିଶେଯୁଃ ସମାଲଭ୍ଯ କୃତ୍ଵାଶ୍ମନି ପଦଂ ଶନୈଃ ॥ ୧,୧୦୬.
ମୁଁହ ଧୋଇ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ, ଗୋମୟ, ଗୋମୂତ୍ର ଓ ସରସପ ଛୁଇଁ, ପଥର ଛୁଇଁ ଧୀରେ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ ।
ପ୍ରଵେଶନାଦିକଂ କର୍ମ ପ୍ରେତସଂସ୍ପର୍ଶନାଦପି । ଈକ୍ଷତାଂ ତତ୍କ୍ଷଣାଚ୍ଛୁଦ୍ଧିଃ ପରେଷାଂ ସ୍ନାନସଂଯମାତ୍ ॥ ୧,୧୦୬.
ମୃତଦେହ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ ଓ ସମ୍ପୃକ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ସମୟରେ, ଅନ୍ୟମାନେ ସ୍ନାନ ଓ ନିୟମ ରଖି ଏହି କ୍ଷଣରେ ଶୁଧ୍ଧି ପାଆନ୍ତି ।
କ୍ରୀତଲବ୍ଧାଶନା ଭୂମୌ ସ୍ଵପେଯୁସ୍ତେ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍ । ପିଣ୍ଡଯଜ୍ଞକୃତା ଦେଯଂ ପ୍ରେତାଯାନ୍ନଂ ଦିନତ୍ରଯମ୍ ॥ ୧,୧୦୬.
କିଣିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ଖାନ୍ତି, ସେମାନେ ଭୂମିରେ ଅଲଗା ଶୁଏ । ପିଣ୍ଡଦାନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଅନ୍ନ ତିନି ଦିନ ଧରି ପ୍ରେତକୁ ଦେବା ଉଚିତ ।
ଜଲମେକାହମାକାଶେ ସ୍ଥାପ୍ଯଂ କ୍ଷୀରଂ ତୁ ମୃନ୍ମଯେ । ଵୈତାନୋପାସନାଃ କାର୍ଯାଃ କ୍ରିଯାଶ୍ଚ ଶ୍ରୁତିଚୋଦିତାଃ ॥ ୧,୧୦୬.
ଏକ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଖୋଲା ଆକାଶ ତଳେ ଜଳ ରଖିବା ଉଚିତ, ଦୁଧ ମାଟିର ଭାଣ୍ଡରେ ରଖିବା ଉଚିତ । ବୈତାନ ପୂଜା ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଉକ୍ତ କ୍ରିୟା କରିବା ଦରକାର ।
ଆଦନ୍ତଜନ୍ମନଃ ସଦ୍ଯଃ ଆଚୂଡଂ ନୈଶିକୀ ସ୍ମୃତା । ତ୍ରିରାତ୍ରମା ଵ୍ରତାଦେଶାଦ୍ଦଶରାତ୍ରମତଃ ପରମ୍ ॥ ୧,୧୦୬.
ଦାନ୍ତ ସହ ଜନ୍ମ ହେଲେ ସତ୍ସଙ୍ଗ ଶୁଧ୍ଧି ତୁରନ୍ତ ହୁଏ । ମୁଣ୍ଡନ ପାଇଁ ରାତିର ଅଶୁଚି ମନେ ରଖାଯାଏ । ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ତିନି ରାତି, ତାପରେ ଦଶ ରାତି ଅଶୁଚି ହୁଏ ।
ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ଦଶରାତ୍ରଂ ଵା ଶାଵମାଶୌଚମୁଚ୍ଯତେ । ଊନଦ୍ଵିଵର୍ଷ ଉଭଯୋଃ ସୂତକଂ ମାତୁରେଵ ହି ॥ ୧,୧୦୬.
ତିନି ରାତି କିମ୍ବା ଦଶ ରାତି ମୃତ୍ୟୁ ଅଶୁଚି ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଦୁଇ ବର୍ଷ ରୁ କମ୍ ଥିବା ଶିଶୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଅଶୁଚି କେବଳ ମାଆ ପାଇଁ ହୁଏ ।
ଅନ୍ତରା ଜନ୍ମମରଣେ ଶେଷାହୋଭିର୍ଵିଶୁଧ୍ଯତି । ଦଶ ଦ୍ଵାଦଶ ଵର୍ଣାନାଂ ତଥା ପଞ୍ଚଦଶୈଵ ଚ ॥ ୧,୧୦୬.
ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁ ମଧ୍ୟରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଦିନ ଦ୍ୱାରା ଶୁଧ୍ଧି ହୁଏ । ଦଶ, ବାର, ଓ ପନ୍ଦର ଦିନ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବର୍ଗ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ।