ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଭାଗୀରଥ୍ଯାଶ୍ଚ ଚତ୍ଵାରି ରୂପାଣ୍ଯାସନ୍ଖଗେଶ୍ଵର । ମହାଭିଷଗ୍ଜନେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ତୁ ହ୍ଯଭିଷେଚନୀ

ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ନାଥ, ଭାଗୀରଥୀଙ୍କ ଚାରିଟି ରୂପ ଅଛି: ଅଭିଷେଚନୀ ଭାବେ ସେ ମହାବୈଦ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ ପତ୍ନୀ।

ଦ୍ଵିତୀଯେନୈଵ ରୂପେଣ ଗଙ୍ଗା ଭାର୍ଯା ଚ ଶନ୍ତନୋଃ । ସୁଷେଣା ଵୈ ସୁଷେଣସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ସା ଵାନରୀ ସ୍ମୃତା

ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପରେ, ଗଙ୍ଗା ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ; ସୁଷେଣା ଭାବେ ସୁଷେଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ଏବଂ ବାନରୀ ରୂପରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।

ମଣ୍ଡୂକଭାର୍ଯା ଗଙ୍ଗା ତୁ ସୈଵ ମଣ୍ଡୂକିନୀ ସ୍ମୃତା । ଏଵଂ ଚତ୍ଵାରି ରୂପାଣି ଗଙ୍ଗାଯା ଇତି କୀର୍ତିତମ୍

ମଣ୍ଡୂକଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଭାବେ, ଗଙ୍ଗା 'ମଣ୍ଡୂକିନୀ' ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏଭଳି ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ଚାରିଟି ରୂପ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

ଆଦିତ୍ଯାଚ୍ଚୈଵ ଗଙ୍ଗାତଃ ପର୍ଜନ୍ଯଃ ସମୁଦାହୃତଃ । ପ୍ରଵର୍ଷତି ସୁଵୈରାଗ୍ଯଂ ହ୍ଯତଃ ପର୍ଜନ୍ଯନାମକମ୍

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗଙ୍ଗାଠାରୁ 'ପର୍ଜନ୍ୟ' ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯିଏ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବିରାଗ୍ୟ ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ 'ପର୍ଜନ୍ୟ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଶରଂଵରାଯ ପଞ୍ଚଜନ୍ଯାଚ୍ଚ ପଞ୍ଚ ହିତ୍ଵା ଜଗ୍ଧ୍ଵା ଗର୍ଵକଂ ଷଟ୍କ୍ରମେଣ । ସ୍ଵବାଣସ୍ଯ ସ୍ଵହୃଦି ସଂସ୍ଥିତସ୍ଯ ଭଜେତ୍ସଦା ନୈଵ ଭକ୍ତିଂ ଵିଷଂ ଚ

ଶରଂବର ପାଇଁ, ପଞ୍ଚଟି ଛାଡ଼ି ଏବଂ ଷଡ଼ଟି ପଦକ୍ରମରେ ଅହଂକାର ଖାଇ, ନିଜ ହୃଦୟରେ ଥିବା ନିଜ ଶରକୁ ସଦା ପୂଜିବା ଉଚିତ, ଭକ୍ତି କିମ୍ବା ବିଷକୁ ନୁହେଁ।

ଲିଙ୍ଗଂ ପୁଷ୍ଟଂ ନୈଵ କାର୍ଯଂ ସଦୈଵ ଲିଙ୍ଗଂ ପୁଷ୍ଟଂ କାର୍ଯମେଵଂ ସଦାପି । ଯୋନୌ ସକ୍ତିର୍ନୈଵ କାର୍ଯା ସଦାପି ଯୋନୌ ମୁକ୍ତେଽସଂଗତୋ ଯାତି ମୁକ୍ତିମ୍

ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲିଙ୍ଗ କେବେ ବି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତଥାପି ସଦା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲିଙ୍ଗ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଯୋନିରେ ଆସକ୍ତି କେବେ ବି ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତଥାପି ଯେଉଁଠାରେ ମୁକ୍ତି ଅଛି, ଅସଙ୍ଗତା ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ମିଳେ।

ଵୈରାଗ୍ଯମେଵଂ ପ୍ରକାରୋତ୍ଯେଵ ନିତ୍ଯମତଃ ପର୍ଜନ୍ଯସ୍ତ୍ଵନ୍ତକଃ ପକ୍ଷିଵର୍ଯ । ଏତାଵତା ଶରଭାଖ୍ଯୋ ମହାତ୍ମା ସ ଚାନ୍ତରୋ ସ ତୁ ପର୍ଜନ୍ଯ ଏଵ

ଏଭଳି ବିରାଗ୍ୟର ସ୍ୱରୂପ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତେଣୁ ପର୍ଜନ୍ୟଙ୍କୁ 'ଅନ୍ତକ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଭଳି, 'ଶରଭ' ନାମକ ମହାତ୍ମା ମଧ୍ୟ ପର୍ଜନ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି।

ଶଶ୍ଵତ୍କେଶା ଯସ୍ଯ ଗାତ୍ରେ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଭାସ୍ଯନ୍ତେ ଶରଭାଖ୍ଯୋ ପଯୋତଃ । ଯମସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଶ୍ଯାମଲା ଯା ଖଗେନ୍ଦ୍ର ଯସ୍ମାତ୍ସଦା କଲିଭାର୍ଯାପିଯା ଚ

ଖଗପତି, ଯାହାଙ୍କ ଦେହ ସଦା କେଶରେ ଶୋଭିତ, ଯିଏ 'ଶରଭ' ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେ ଯମର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅଟେ । ସେ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣା ଏବଂ ସଦା କଳିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷ ପିଉଥିବାରୁ 'କଳିଭାର୍ଯ୍ୟା' ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା ।

ମତ୍ଵା ସମ୍ଯକ୍ମାନସଂ ଯା କରୋତି ହ୍ଯତଶ୍ଚ ସା ଶ୍ଯାମଲାସଂଜ୍ଞକାଭୂତ୍ । ମଲଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ହରିଭକ୍ତେର୍ଵିରୋଧୀ ସୁଲୋହପାତ୍ରେ ସନ୍ନିଧାନଂ ଚ ତସ୍ଯ

ସେ ନିଜ ମନରେ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ତାହା ଅନୁଯାୟୀ କାମ କରେ, ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ 'ଶ୍ୟାମଳା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଏବେ ମୁଁ ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତିକୁ ବାଧା ଦେଇଥିବା ଅଶୁଚି ବିଷୟ ଓ ତାହା ଅପମାନିତ ଧାତୁର ପାତ୍ରରେ ଥିବା ବିଷୟର କଥା କହିବି ।

ତଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵୈସ୍ତ୍ଯାଜ୍ଯମେଵଂ ସଦୈଵ ଵସ୍ତ୍ରଂ ଦଗ୍ଧଂ ସନ୍ଧିଜଂ ଚୈଵ ଜନ୍ଯମ୍

ଏହିପରି, ବୈଷ୍ଣବମାନେ ସଦା ଜଳିଥିବା, ସିଲାଇ ହୋଇଥିବା କିମ୍ବା ଅଶୁଚି ଉତ୍ସରୁ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ।

ନୋଚ୍ଚାଶ୍ଚ ତେ ହରିଭକ୍ତେର୍ଵିହୀନାସ୍ତେଷାଂ ସଂଗୋ ନୈଵ କାର୍ଯଃ ସଦାପି । ପୁରାଣସଂପର୍କଵିସର୍ଜିନଂ ଚ ପୁରାଣତାଲଂ ଚ ପୁରାଣଵସ୍ତ୍ରମ୍

ଯେମାନେ ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତିରୁ ବଞ୍ଚିତ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ କେବେ ମିଶିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯେମାନେ ପୁରାଣ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ପୁରୁଣା ତାଲା ଓ ପୁରୁଣା ବସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ସଦା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ।

ସୁଜୀର୍ଣକନ୍ଥାଜିନମେଖଲଂ ଚ ଯଜ୍ଞୋପଵୀତଂ ଚ କଲିପ୍ରିଯଂ ଚ । ପ୍ରିଯଂ ଗୃହଂ ଚୋର୍ଣଵିତାନକଂ ଚ ସମିତ୍କୁଶୈଃ ପୂରିତଂ କୁତ୍ସିତଂ ଚ

ଅତି ପୁରୁଣା କପଡ଼ା, ପଶୁଛାଲ, କମରପଟି, ଜନେଉ ଓ କଳିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷ, ପ୍ରିୟ ଘର, ଚୁରୁଣା ଛାତା, କୁଶା ଘାସରେ ଭରିଥିବା ଇଂଧନ ଆଦି — ଏସବୁ ଅପମାନଜନକ ଭାବିବା ଯୋଗ୍ୟ ।

ସର୍ଵଂ ଚେତ୍କଲିଭାର୍ଯାପ୍ରିଯଂ ଚ ନୈଵ ପ୍ରିଯଂ ଶାର୍ଙ୍ଗପାଣେଃ କଦାଚିତ୍ । କାଂସ୍ଯେ ସୁପକ୍ଵଂ ଯାଵନାଲସ୍ଯ ଚାନ୍ନଂ ତୁଷଃ ପିଣ୍ଯାକଂ ତୁମ୍ବବିଲ୍ଵେ ପଲାଣ୍ଡୁଃ

କଳିଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ କେବେ ମଧ୍ୟ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ୱୀଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ; କଂସ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଭଲ ଭାବେ ରାନ୍ଧା ଅନ୍ନ, ଯବ, ଚାଉଳ ଚୋଉଳି, ତେଲ ତିଆରି ଖଳ, ଲାଉ, ପିଆଜ—

ଦୀର୍ଘଂ ତକ୍ରଂ ସ୍ଵାଦୁହୀନଂ କଟୂଷ୍ଣମେତେ ସର୍ଵେ କଲିଭାର୍ଯାପ୍ରିଯାଶ୍ଚ । ସୁଦୁର୍ମୁଖଂ ନିନ୍ଦନଂ ଚାର୍ଯଜାନାଂ ସତୋଵମତ୍ଯାତ୍ମଜାନାଂ ପ୍ରସହ୍ଯ

ଅତି ପୁରୁଣା ତକ୍ର, ରୁଚିହୀନ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଗରମ — ଏସବୁ କଳିଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ପ୍ରିୟ; ଏହିସବୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ନିନ୍ଦାନୀୟ, ଭଲ ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ନିଜ ସନ୍ତାନମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଦୂରେ ଠେଲିଦିଅନ୍ତି ।

ସୁପୀଡନଂ ସର୍ଵଦା ଭର୍ତୃଵର୍ଗେ ଗୃହସ୍ଥିତଵ୍ରୀହିଵସ୍ତ୍ରାଦିଚୌର୍ଯାତ୍ । ପ୍ରକୀର୍ଣଭୂତାନ୍ମୂର୍ଧଜାନ୍ସଂଦଧାନଂ କରୈର୍ଯୁତଂ ଦେଵକଲିପ୍ରିଯଂ ଚ

ଘରେ ପତିମାନେ ସଦା ଦୁଃଖିତ, ଚାଉଳ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଘରର ସାମଗ୍ରୀ ଚୋରି, ଖୋଲା ଚୁଲିକୁ ହାତରେ ମିଶାଇବା, ଦେବତା ଓ କଳିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ — ଏସବୁ ସଦା କଷ୍ଟ ଦେଇଥାଏ ।

ଇତ୍ଯାଦି ସର୍ଵଂ କଲିଭାର୍ଯାପ୍ରିଯଞ୍ଚ ସୁନିର୍ମଲଂ ପ୍ରକରୋତ୍ଯେଵ ସର୍ଵମ୍ । ଅତଶ୍ଚ ସା ଶ୍ଯାମଲେତି ସ୍ଵସଂଜ୍ଞାମଵାପ ସା ଦେଵକୀ ସଂବଭୂଵ

ଏପରି ସମସ୍ତ କଳିଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷକୁ ସେ ସଦା ସଫା ଓ ଶୁଭ୍ର କରିଥାଏ; ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ 'ଶ୍ୟାମଳା' ବୋଲି ନାମ ମିଳିଲା ଏବଂ ସେ ଦେବକୀ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ ।

ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯୈଵ ବଭୂଵ ପତ୍ନୀସଂଭାଵିତା ତତ୍ର ଚ ଦେଵକୀ ସା । ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ରୋହିଣୀ ଵୈ ତଦେଯମଶ୍ଵିନ୍ଯାଦିଭ୍ଯୋଽହ୍ଯଧିକା ସର୍ଵଦୈଵ

ସେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଗର୍ବିତ ପତ୍ନୀ ହେଲେ, ଏଠି ଦେବକୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ; ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଉଛନ୍ତି ରୋହିଣୀ, ଏବଂ ସେ ଅଶ୍ୱିନୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ସଦା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।

ରୋଣୀଂ ଧୃତ୍ଵା ରୋହତି ଯୋଗ୍ଯସ୍ଥାନଂ ତସ୍ମାଚ୍ଚ ସା ରୋହିଣୀତି ପ୍ରସିଦ୍ଧା । ଆଦିତ୍ଯଭାର୍ଯା ନାମ ସଂଜ୍ଞା ଖଗେନ୍ଦ୍ର ଜ୍ଞେଯା ସା ନାରାଯଣସ୍ଯ ସ୍ଵରୂପା

ଗର୍ଭ ଧାରଣ କରି ସେ ଯୋଗ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଉଠିଯାନ୍ତି, ଏହି କାରଣରୁ ସେ 'ରୋହିଣୀ' ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଖଗପତି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କ ନାମ 'ସଂଜ୍ଞା', ସେ ନାରାୟଣଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ।

ସଂଜାନାତୀତ୍ଯେଵ ସଂଜ୍ଞାମଵାପ ସଂଜ୍ଞେତି ଲୋକେ ସୂର୍ଯ ଭାର୍ଯା ଖଗେନ୍ଦ୍ର । ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡସ୍ଯ ହ୍ଯଭିମାନୀ ତୁ ଦେଵୋ ଵିରାଡିତି ହ୍ଯଭିଧାମାପ ତେନ

ସେ ଚିହ୍ନିପାରନ୍ତି ତେଣୁ 'ସଂଜ୍ଞା' ନାମ ପାଇଲେ; ଏହିପରି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ 'ସଂଜ୍ଞା' ବୋଲି ଲୋକେ କୁହନ୍ତି, ଖଗପତି; ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଅଧିପତି ଦେବତାଙ୍କୁ 'ବିରାଟ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ଗଙ୍ଗାଦିଷଟ୍କଂ ସମମେଵ ନିତ୍ଯଂ ପରସ୍ପରଂ ନୋତ୍ତମଂ ନାଧମଂ ଚ । ପ୍ରଧାନାଗ୍ନେଃ ପାଵିକାନ୍ଯୈଵ ଗଙ୍ଗା ସଦା ଶୁଭା ନାତ୍ର ଵିଚାର୍ଯମସ୍ତି

ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ପାଞ୍ଚଟି ନଦୀ ସଦା ସମାନ, କେହି ଉତ୍ତମ କିମ୍ବା ଅଧମ ନୁହେଁ; ମୁଖ୍ୟ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପତ୍ନୀ 'ପାବକା', ଗଙ୍ଗା ସଦା ମଙ୍ଗଳମୟ — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।

ଆସାଂ ଜ୍ଞାନତ୍ପୁଣ୍ଯମାପ୍ନୋତି ନିତ୍ଯଂ ସଦା ହରିଃ ପ୍ରୀଯତେ କେଶଵୋଲମ୍ । ଗଙ୍ଗାଦିଭ୍ଯୋ ହ୍ଯଵରାହ୍ଯଗ୍ନିଜାଯା ସ୍ଵାହାସଂଜ୍ଞାଧିଗୁଣା ନୈଵ ହୀନା

ଏମାନେ ଜଣିଲେ ସଦା ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ହରି କେଶବଙ୍କୁ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି; ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପତ୍ନୀ 'ସ୍ୱାହା' ଗୁଣରେ କମ୍ ନୁହେଁ ।

ସ୍ଵାହାକାରୋ ମନ୍ତ୍ରରୂପାଭିମାନୀ ସ୍ଵାହେତି ସଂଜ୍ଞାମାପ ସଦୈଵ ଵୀନ୍ଦ୍ର । ଅଗ୍ନେର୍ଭାର୍ଯାତୋ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ସଂବଭୂଵ ବ୍ରହ୍ମାଭିମାନୀ ଚନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ରୋ ବୁଧଶ୍ଚ

ମନ୍ତ୍ରର ରୂପ ଥିବା ସ୍ୱାହା ସଦା 'ସ୍ୱାହା' ନାମ ପାଇଥିଲେ, ଇନ୍ଦ୍ର; ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପତ୍ନୀଠାରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଧିପତି ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ବୁଧ ।

ବୁଦ୍ଧ୍ଯାହରଦ୍ଵୈ ରାଷ୍ଟ୍ରଜାତଂ ଚ ସର୍ଵଂ ଧୃତଂ ତ୍ଵତୋ ବୁଧସଂଜ୍ଞାମଵାପ । ଏଵଂ ଚାଭୂଦଭିମନ୍ଯୁର୍ମହାତ୍ମା ସୁଭଦ୍ରାଯା ଜଠରେ ହ୍ଯର୍ଜୁନାଚ୍ଚ

ସେ ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରେ ସମସ୍ତ ରାଜ୍ୟର ଉତ୍ପନ୍ନ ଜିନିଷ ନେଇଥିଲେ, ତେଣୁ 'ବୁଧ' ନାମ ହେଲା; ଏହିପରି, ମହାତ୍ମା ଅଭିମନ୍ୟୁ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମ ନେଲେ ।

କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଯମସ୍ଯ ଚାଂଶୈଃ ସ ସଂଯୁତସ୍ତ୍ଵଶ୍ଵିନୋର୍ଵୈ ହରସ୍ଯ । ସ୍ଵାହାଧମଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ରୋ ବୁଧସ୍ତୁ ପାଦାରଵିନ୍ଦେ ଵିଷ୍ଣୁଦେଵସ୍ଯ ଭକ୍ତଃ

ସେ କୃଷ୍ଣ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ଅଶ୍ୱିନୀ ଓ ହରଙ୍କ ଅଂଶରେ ଯୁକ୍ତ; ସ୍ୱାହାଠାରୁ ଅଧମ ଚନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର ବୁଧ, ବିଷ୍ଣୁଦେବଙ୍କ ପଦପଦ୍ମରେ ଭକ୍ତ ।

ନାମାତ୍ମିକା ତ୍ଵଶ୍ଵିଭାର୍ଯା ଉଷା ନାମ ପ୍ରକୀର୍ତିତା । ବୁଧାଧମା ସା ଵିଜ୍ଞେଯା ସ୍ଵାହା ଦଶଗୁଣାଧମା

ଅଶ୍ୱିନୀଙ୍କ ପତ୍ନୀ 'ଉଷା' ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେ ନାମର ସ୍ୱରୂପ ଅଟେ; ସେ ବୁଧଠାରୁ କମ୍ ଏବଂ ସ୍ୱାହାଠାରୁ ଦଶଗୁଣ କମ୍ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ ।

ନକୁଲସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ମାଗଧସ୍ଯୈଵ ପୁତ୍ରୀ ଶଲ୍ଯାତ୍ମଜା ସହଦେଵସ୍ଯ ଭାର୍ଯା । ଉଭେ ହ୍ଯେତେ ଅଶ୍ଵିଭାର୍ଯା ହ୍ଯୁଷାପି ଉପାସତେ ଷଡ୍ଗୁଣଂ ଵିଷ୍ଣୁମାଦ୍ଯମ୍ । ଅତୋଽପ୍ଯୁଷାସଂଜ୍ଞକା ସା ଖଗେନ୍ଦ୍ର ଅନନ୍ତରାଞ୍ଛୃଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ମହାତ୍ମନ୍

ନକୁଳଙ୍କର ଜୀବନସଙ୍ଗୀ ଥିଲେ ମାଗଧର ଝିଅ, ଶଲ୍ୟଙ୍କର ଝିଅ ହେଲେ ସହଦେବଙ୍କର ଜୀବନସଙ୍ଗୀ। ଏହି ଦୁଇ ଝିଅ ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି, ଉଷା ମଧ୍ୟ ଷଡ୍‌ଗୁଣ ନିମିତ୍ତେ ଆଦି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଏହି ଉଷା ନାମରେ ଯେଉଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଖଗେଶ୍ୱର, ଏହା ପରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି; ମହାତ୍ମନ, ଶୁଣ।

ତତଃ ଶକ୍ତିଃ ପୃଥିଵ୍ଯାତ୍ମା ଶନୈଶ୍ଚରତି ସର୍ଵଦା । ଅତଃ ଶନୈଶ୍ଚରୋ ନାମ ଉଷାଯାଶ୍ଚ ଦଶାଧମାଃ

ତାପରେ ଶକ୍ତି, ପୃଥିବୀର ମୂଳ ଭାଗ, ସଦା ଧୀରେ ଚାଲିଥାଏ। ଏହିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଶନି ନାମରେ ଜଣାଯାଏ, ଉଷାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦଶମ ଏବଂ ସବୁଠୁ ନିମ୍ନ।

କର୍ମାତ୍ମା ପୁଷ୍କରୋ ଜ୍ଞେଯଃ ଶନେରଥ ଯମୋ ମତଃ । ନଯାଭିମାନୀ ପୁରୁଷଃ କିଞ୍ଚିନ୍ନମ୍ରୋ ଦଶାଵରଃ

ପୁଷ୍କର କର୍ମର ଅବତାର ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ, ଶନିଙ୍କ ରଥର ଚାଳକ ହେଲେ ଯମ। ନିଜ ଆଚରଣରେ ଗର୍ବିତ ଏବଂ ଅଳ୍ପ ନମ୍ରତା ଥିବା ଲୋକ ଦଶମ ଉଷା ଭାବରେ ଗଣାଯାନ୍ତି।

ହରିପ୍ରୀତିକରୋ ନିତ୍ଯଂ ପୁଷ୍କରେ କ୍ରୀଡତେ ଯତଃ । ଅତସ୍ତୁ ପୁଷ୍କଲୋ ନାମ ଲୋକେ ସ ପରିକୀର୍ତିତଃ

ପୁଷ୍କର ନିତ୍ୟ ହରିଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ସେଠାରେ ଖେଳିଥାଏ। ଏହିପାଇଁ ସେ ପୁଷ୍କଳ ନାମରେ ଲୋକମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କରନ୍ତି।