ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ମଯା ସାର୍ଧଂ ସଦ୍ଗୁରୁଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସମ୍ଯଗ୍ଵୈରାଗ୍ଯପୂର୍ଵଂ ତତ୍ତ୍ଵମାତ୍ରଂ ଵିଦିତ୍ଵା । ତେନୈଵ ମୋକ୍ଷଂ ପ୍ରାପ୍ନୁମୋ ନାର୍ଜଵୈର୍ଯତ୍ତାର୍ଯା ଵିଷ୍ଣୋଃ ସଂପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଃ ॥ ୩,୨୮.

ମୋ ସହିତ ସତ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପାଇଁ, ଠିକ୍ ଭାବରେ ବିରାଗ୍ୟ ସହ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝିଲେ, ଏହି ଉପାୟରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—କୌଟିଳ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ମହାନ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଦୟାରେ।

ଇତ୍ଯାଶଯଂ ମନସା ସନ୍ନିଧାଯ ତଥା ଚୋକ୍ତଂ ଭକ୍ତଵର୍ଯୋ ମଦୀଯଃ । ଅତୋ ଭକ୍ତଃ ପ୍ରଵହେତ୍ଯେଵ ସଂଜ୍ଞାମଵାପ ଵୀନ୍ଦ୍ର ପ୍ରକୃତଂ ତଂ ଶୃଣୁ ତ୍ଵମ୍ ॥ ୩,୨୮.

ଏହି ଭାବନାକୁ ମନରେ ଧରି, ଯେପରି ମୁଁ କହିଲି, ମୋ ଭକ୍ତ ସମସ୍ତ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ। ସେହିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ 'ପ୍ରବାହ' ବୋଲି ଡାକାଯାଉଥିଲା; ଏବେ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠିର କଥା ଶୁଣ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୨୯ ପ୍ରଵହାନନ୍ତରାନ୍ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଶୃଣୁ ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ରସତ୍ତମ । ଯୋ ଧର୍ମୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରୋ ହ୍ଯାଦିସୃଷ୍ଟୌ ତ୍ଵଗୁଦ୍ଭଵଃ

ଏବେ ମୁଁ ପ୍ରବାହଙ୍କ ପରମ୍ପରା ବିଷୟରେ କହିବି, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧର୍ମ, ଯିଏ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ସଜ୍ଜନାନ୍ସୌମ୍ଯରୂପେଣ ଧାରଣାଦ୍ଧର୍ମନାମକଃ । ସ ଏଵ ସୂର୍ଯପୁତ୍ରୋଭୂଦ୍ଯମସଂଜ୍ଞାମଵାପ ସଃ । ପାପିନାଂ ଶିକ୍ଷକତ୍ତ୍ଵାତ୍ସ ଯମ ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ

ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କୁ ମୃଦୁ ରୂପରେ ଧାରଣ କରି, ସେ 'ଧର୍ମ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ସେଇ ଧର୍ମ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ହୋଇ 'ଯମ' ନାମ ହେଲେ। ପାପୀମାନଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବାରୁ, ପଣ୍ଡିତମାନେ ତାଙ୍କୁ 'ଯମ' ବୋଲି କହନ୍ତି।

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ପ୍ରହ୍ଲାଦାନନ୍ତରଂ ଗଙ୍ଗା ଭାର୍ଯା ଵୈ ଵରୁଣସ୍ଯ ଚ । ପ୍ରହ୍ଲାଦାଦଧମା ଜ୍ଞେଯା ମହିମ୍ନା ଵରୁଣାଧିକା

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ପ୍ରହ୍ଲାଦ ପରେ ଗଙ୍ଗା, ଯିଏ ବରୁଣଙ୍କ ଜଣେ ପତ୍ନୀ। ଜନ୍ମରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଠାରୁ ନିମ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମହିମାରେ ବରୁଣଠାରୁ ଅଧିକ।

ସ୍ଵରୂପାଦଧମା ଜ୍ଞେଯା ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା । ଜ୍ଞାନସ୍ଵରୂପଦଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଯମୋ ଜାନାତି ସର୍ଵଦା

ସ୍ୱଭାବରେ ସେ ନିମ୍ନ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ—ଏଥିରେ ଅଧିକ ଚିନ୍ତା କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଯମ ସବୁବେଳେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ବିଷ୍ଣୁ ହେଉଛନ୍ତି ଜ୍ଞାନର ସ୍ୱରୂପ।

ଅତୋ ଗଙ୍ଗେତି ସା ଜ୍ଞେଯା ସର୍ଵଦା ଲୋକପାଵନୀ । ଭକ୍ତ୍ଯା ଵିଷ୍ଣୁପଦୀତ୍ଯେଵ କୀର୍ତିତା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ

ତେଣୁ ସେ ସଦା 'ଗଙ୍ଗା' ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି। ଭକ୍ତିରେ, ସେ 'ବିଷ୍ଣୁପଦୀ' ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଯା ପୂର୍ଵକାଲେ ଯଜ୍ଞଲିଙ୍ଗସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଧରେର୍ଵିକ୍ରମତଃ ଖଗେନ୍ଦ୍ର । ଵାମସ୍ଯ ପାଦସ୍ଯ ନଖାଗ୍ରତଶ୍ଚ ନିର୍ଭିଦ୍ଯ ଚୋର୍ଧ୍ଵାଣ୍ଡକଟାହଖଣ୍ଡମ୍

ପୁରୁଣା କାଳରେ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ରାଜା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବାମ ପାଦର ନଖ ଶିଖରରୁ, ବିଶ୍ୱର ଅଣ୍ଡର ଉପର ଭାଗକୁ ଭେଦି, ଯଜ୍ଞ ଚିହ୍ନ ରୂପେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦକ୍ରମରେ ଗଙ୍ଗା ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

ତଦୁଦରମତିଵେଗାତ୍ସମ୍ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଵହନ୍ତୀଂ ଜଗଦଘତତିହନ୍ତୁଃ ପାଦକିଞ୍ଜଲ୍କଶୁଦ୍ଧାମ୍ । ନିଖିଲମଲନିହନ୍ତ୍ରୀଂ ଦର୍ଶନାତ୍ସ୍ପର୍ଶନାଚ୍ଚ ସକୃଦଵଗହନାଦ୍ଵା ଭକ୍ତିଦାଂ ଵିଷ୍ଣୁପାଦେ । ଶଶିକରଵରଗୌରାଂ ମୀନନେତ୍ରାଂ ସୁପୂଜ୍ଯାଂ ସ୍ମରତି ହରିପଦୋତ୍ଥାଂ ମୋକ୍ଷମେତି କ୍ରମେଣ

ସେ ଚିରଉତ୍ସାହରେ ସେଇ ଚିରାନ୍ତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବହିନେଲେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦ ଧୂଳିରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ସମସ୍ତ ମଳକୁ ନଶ୍ୱ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା, ସ୍ପର୍ଶ କରିବା କିମ୍ବା ଏକଥର ନହାଇଲେ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦରେ ଭକ୍ତି ମିଳେ। ହରିଙ୍କ ପାଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଧଳା, ମାଛ ଭଳି ଆଖି, ପୂଜ୍ୟ ଗଙ୍ଗାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ କ୍ରମେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ।

ଇନ୍ଦ୍ରୋପି ଵାଯୁକରମର୍ଦିତଵାଯୁକୂଟବିନ୍ଦୁଂ ଚ ପ୍ରାଶ୍ଯ ଶିରସି ହ୍ଯସହିଷ୍ଣୁମାନଃ । ଭାଗୀରଥୀ ହରିପଦାଙ୍କମିତି ସ୍ମ ନିତ୍ଯଂ ଜାନନ୍ମହାପରମଭାଗଵତପ୍ରଧାନଃ । ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ଖିନ୍ନହୃଦଯଃ ପରମାଦରେଣ ଧୃତ୍ଵା ସ୍ଵମୂର୍ଧ୍ନି ପରମୋ ହ୍ଯଶିଵଃ ଶିଵୋଽଭୂତ୍

ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ, ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଚୁଆଁ ଜଳ ବିନ୍ଦୁ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି, ତାହା ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଭାଗୀରଥୀ ହରିଙ୍କ ପାଦ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ପରିଚିତ ବୋଲି ଜାଣି, ସେ ମହାଭାଗବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭକ୍ତି ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ହୃଦୟ କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ମୁଣ୍ଡରେ ଧରିଲେ, ଏଭଳି ଅଶୁଭ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ହେଲା।

ଭାଗୀରଥ୍ଯାଶ୍ଚ ଚତ୍ଵାରି ରୂପାଣ୍ଯାସନ୍ଖଗେଶ୍ଵର । ମହାଭିଷଗ୍ଜନେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ତୁ ହ୍ଯଭିଷେଚନୀ

ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ନାଥ, ଭାଗୀରଥୀଙ୍କ ଚାରିଟି ରୂପ ଅଛି: ଅଭିଷେଚନୀ ଭାବେ ସେ ମହାବୈଦ୍ୟମାନଙ୍କ ରାଜାଙ୍କ ପତ୍ନୀ।

ଦ୍ଵିତୀଯେନୈଵ ରୂପେଣ ଗଙ୍ଗା ଭାର୍ଯା ଚ ଶନ୍ତନୋଃ । ସୁଷେଣା ଵୈ ସୁଷେଣସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ସା ଵାନରୀ ସ୍ମୃତା

ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପରେ, ଗଙ୍ଗା ଶାନ୍ତନୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ; ସୁଷେଣା ଭାବେ ସୁଷେଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ଏବଂ ବାନରୀ ରୂପରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।

ମଣ୍ଡୂକଭାର୍ଯା ଗଙ୍ଗା ତୁ ସୈଵ ମଣ୍ଡୂକିନୀ ସ୍ମୃତା । ଏଵଂ ଚତ୍ଵାରି ରୂପାଣି ଗଙ୍ଗାଯା ଇତି କୀର୍ତିତମ୍

ମଣ୍ଡୂକଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଭାବେ, ଗଙ୍ଗା 'ମଣ୍ଡୂକିନୀ' ଭାବେ ପରିଚିତ। ଏଭଳି ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ଚାରିଟି ରୂପ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

ଆଦିତ୍ଯାଚ୍ଚୈଵ ଗଙ୍ଗାତଃ ପର୍ଜନ୍ଯଃ ସମୁଦାହୃତଃ । ପ୍ରଵର୍ଷତି ସୁଵୈରାଗ୍ଯଂ ହ୍ଯତଃ ପର୍ଜନ୍ଯନାମକମ୍

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗଙ୍ଗାଠାରୁ 'ପର୍ଜନ୍ୟ' ଉତ୍ପନ୍ନ, ଯିଏ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବିରାଗ୍ୟ ବର୍ଷା କରନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ 'ପର୍ଜନ୍ୟ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଶରଂଵରାଯ ପଞ୍ଚଜନ୍ଯାଚ୍ଚ ପଞ୍ଚ ହିତ୍ଵା ଜଗ୍ଧ୍ଵା ଗର୍ଵକଂ ଷଟ୍କ୍ରମେଣ । ସ୍ଵବାଣସ୍ଯ ସ୍ଵହୃଦି ସଂସ୍ଥିତସ୍ଯ ଭଜେତ୍ସଦା ନୈଵ ଭକ୍ତିଂ ଵିଷଂ ଚ

ଶରଂବର ପାଇଁ, ପଞ୍ଚଟି ଛାଡ଼ି ଏବଂ ଷଡ଼ଟି ପଦକ୍ରମରେ ଅହଂକାର ଖାଇ, ନିଜ ହୃଦୟରେ ଥିବା ନିଜ ଶରକୁ ସଦା ପୂଜିବା ଉଚିତ, ଭକ୍ତି କିମ୍ବା ବିଷକୁ ନୁହେଁ।

ଲିଙ୍ଗଂ ପୁଷ୍ଟଂ ନୈଵ କାର୍ଯଂ ସଦୈଵ ଲିଙ୍ଗଂ ପୁଷ୍ଟଂ କାର୍ଯମେଵଂ ସଦାପି । ଯୋନୌ ସକ୍ତିର୍ନୈଵ କାର୍ଯା ସଦାପି ଯୋନୌ ମୁକ୍ତେଽସଂଗତୋ ଯାତି ମୁକ୍ତିମ୍

ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲିଙ୍ଗ କେବେ ବି ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତଥାପି ସଦା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲିଙ୍ଗ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଯୋନିରେ ଆସକ୍ତି କେବେ ବି ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତଥାପି ଯେଉଁଠାରେ ମୁକ୍ତି ଅଛି, ଅସଙ୍ଗତା ଦ୍ୱାରା ମୋକ୍ଷ ମିଳେ।

ଵୈରାଗ୍ଯମେଵଂ ପ୍ରକାରୋତ୍ଯେଵ ନିତ୍ଯମତଃ ପର୍ଜନ୍ଯସ୍ତ୍ଵନ୍ତକଃ ପକ୍ଷିଵର୍ଯ । ଏତାଵତା ଶରଭାଖ୍ଯୋ ମହାତ୍ମା ସ ଚାନ୍ତରୋ ସ ତୁ ପର୍ଜନ୍ଯ ଏଵ

ଏଭଳି ବିରାଗ୍ୟର ସ୍ୱରୂପ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତେଣୁ ପର୍ଜନ୍ୟଙ୍କୁ 'ଅନ୍ତକ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏଭଳି, 'ଶରଭ' ନାମକ ମହାତ୍ମା ମଧ୍ୟ ପର୍ଜନ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି।

ଶଶ୍ଵତ୍କେଶା ଯସ୍ଯ ଗାତ୍ରେ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଭାସ୍ଯନ୍ତେ ଶରଭାଖ୍ଯୋ ପଯୋତଃ । ଯମସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଶ୍ଯାମଲା ଯା ଖଗେନ୍ଦ୍ର ଯସ୍ମାତ୍ସଦା କଲିଭାର୍ଯାପିଯା ଚ

ଖଗପତି, ଯାହାଙ୍କ ଦେହ ସଦା କେଶରେ ଶୋଭିତ, ଯିଏ 'ଶରଭ' ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେ ଯମର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଅଟେ । ସେ ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣା ଏବଂ ସଦା କଳିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷ ପିଉଥିବାରୁ 'କଳିଭାର୍ଯ୍ୟା' ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଶୁଣା ।

ମତ୍ଵା ସମ୍ଯକ୍ମାନସଂ ଯା କରୋତି ହ୍ଯତଶ୍ଚ ସା ଶ୍ଯାମଲାସଂଜ୍ଞକାଭୂତ୍ । ମଲଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ହରିଭକ୍ତେର୍ଵିରୋଧୀ ସୁଲୋହପାତ୍ରେ ସନ୍ନିଧାନଂ ଚ ତସ୍ଯ

ସେ ନିଜ ମନରେ ଭଲଭାବେ ବିଚାର କରି, ତାହା ଅନୁଯାୟୀ କାମ କରେ, ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ 'ଶ୍ୟାମଳା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଏବେ ମୁଁ ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତିକୁ ବାଧା ଦେଇଥିବା ଅଶୁଚି ବିଷୟ ଓ ତାହା ଅପମାନିତ ଧାତୁର ପାତ୍ରରେ ଥିବା ବିଷୟର କଥା କହିବି ।

ତଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵୈସ୍ତ୍ଯାଜ୍ଯମେଵଂ ସଦୈଵ ଵସ୍ତ୍ରଂ ଦଗ୍ଧଂ ସନ୍ଧିଜଂ ଚୈଵ ଜନ୍ଯମ୍

ଏହିପରି, ବୈଷ୍ଣବମାନେ ସଦା ଜଳିଥିବା, ସିଲାଇ ହୋଇଥିବା କିମ୍ବା ଅଶୁଚି ଉତ୍ସରୁ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ ।

ନୋଚ୍ଚାଶ୍ଚ ତେ ହରିଭକ୍ତେର୍ଵିହୀନାସ୍ତେଷାଂ ସଂଗୋ ନୈଵ କାର୍ଯଃ ସଦାପି । ପୁରାଣସଂପର୍କଵିସର୍ଜିନଂ ଚ ପୁରାଣତାଲଂ ଚ ପୁରାଣଵସ୍ତ୍ରମ୍

ଯେମାନେ ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତିରୁ ବଞ୍ଚିତ, ସେମାନଙ୍କ ସହିତ କେବେ ମିଶିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯେମାନେ ପୁରାଣ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି, ପୁରୁଣା ତାଲା ଓ ପୁରୁଣା ବସ୍ତ୍ର ମଧ୍ୟ ସଦା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ।

ସୁଜୀର୍ଣକନ୍ଥାଜିନମେଖଲଂ ଚ ଯଜ୍ଞୋପଵୀତଂ ଚ କଲିପ୍ରିଯଂ ଚ । ପ୍ରିଯଂ ଗୃହଂ ଚୋର୍ଣଵିତାନକଂ ଚ ସମିତ୍କୁଶୈଃ ପୂରିତଂ କୁତ୍ସିତଂ ଚ

ଅତି ପୁରୁଣା କପଡ଼ା, ପଶୁଛାଲ, କମରପଟି, ଜନେଉ ଓ କଳିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷ, ପ୍ରିୟ ଘର, ଚୁରୁଣା ଛାତା, କୁଶା ଘାସରେ ଭରିଥିବା ଇଂଧନ ଆଦି — ଏସବୁ ଅପମାନଜନକ ଭାବିବା ଯୋଗ୍ୟ ।

ସର୍ଵଂ ଚେତ୍କଲିଭାର୍ଯାପ୍ରିଯଂ ଚ ନୈଵ ପ୍ରିଯଂ ଶାର୍ଙ୍ଗପାଣେଃ କଦାଚିତ୍ । କାଂସ୍ଯେ ସୁପକ୍ଵଂ ଯାଵନାଲସ୍ଯ ଚାନ୍ନଂ ତୁଷଃ ପିଣ୍ଯାକଂ ତୁମ୍ବବିଲ୍ଵେ ପଲାଣ୍ଡୁଃ

କଳିଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ କେବେ ମଧ୍ୟ ଶାର୍ଙ୍ଗଧନ୍ୱୀଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ; କଂସ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଭଲ ଭାବେ ରାନ୍ଧା ଅନ୍ନ, ଯବ, ଚାଉଳ ଚୋଉଳି, ତେଲ ତିଆରି ଖଳ, ଲାଉ, ପିଆଜ—

ଦୀର୍ଘଂ ତକ୍ରଂ ସ୍ଵାଦୁହୀନଂ କଟୂଷ୍ଣମେତେ ସର୍ଵେ କଲିଭାର୍ଯାପ୍ରିଯାଶ୍ଚ । ସୁଦୁର୍ମୁଖଂ ନିନ୍ଦନଂ ଚାର୍ଯଜାନାଂ ସତୋଵମତ୍ଯାତ୍ମଜାନାଂ ପ୍ରସହ୍ଯ

ଅତି ପୁରୁଣା ତକ୍ର, ରୁଚିହୀନ, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ଗରମ — ଏସବୁ କଳିଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ପ୍ରିୟ; ଏହିସବୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଓ ନିନ୍ଦାନୀୟ, ଭଲ ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ନିଜ ସନ୍ତାନମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ଦୂରେ ଠେଲିଦିଅନ୍ତି ।

ସୁପୀଡନଂ ସର୍ଵଦା ଭର୍ତୃଵର୍ଗେ ଗୃହସ୍ଥିତଵ୍ରୀହିଵସ୍ତ୍ରାଦିଚୌର୍ଯାତ୍ । ପ୍ରକୀର୍ଣଭୂତାନ୍ମୂର୍ଧଜାନ୍ସଂଦଧାନଂ କରୈର୍ଯୁତଂ ଦେଵକଲିପ୍ରିଯଂ ଚ

ଘରେ ପତିମାନେ ସଦା ଦୁଃଖିତ, ଚାଉଳ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଘରର ସାମଗ୍ରୀ ଚୋରି, ଖୋଲା ଚୁଲିକୁ ହାତରେ ମିଶାଇବା, ଦେବତା ଓ କଳିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ସମସ୍ତ ଜିନିଷ — ଏସବୁ ସଦା କଷ୍ଟ ଦେଇଥାଏ ।

ଇତ୍ଯାଦି ସର୍ଵଂ କଲିଭାର୍ଯାପ୍ରିଯଞ୍ଚ ସୁନିର୍ମଲଂ ପ୍ରକରୋତ୍ଯେଵ ସର୍ଵମ୍ । ଅତଶ୍ଚ ସା ଶ୍ଯାମଲେତି ସ୍ଵସଂଜ୍ଞାମଵାପ ସା ଦେଵକୀ ସଂବଭୂଵ

ଏପରି ସମସ୍ତ କଳିଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଜିନିଷକୁ ସେ ସଦା ସଫା ଓ ଶୁଭ୍ର କରିଥାଏ; ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ 'ଶ୍ୟାମଳା' ବୋଲି ନାମ ମିଳିଲା ଏବଂ ସେ ଦେବକୀ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ ।

ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯୈଵ ବଭୂଵ ପତ୍ନୀସଂଭାଵିତା ତତ୍ର ଚ ଦେଵକୀ ସା । ଚନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ରୋହିଣୀ ଵୈ ତଦେଯମଶ୍ଵିନ୍ଯାଦିଭ୍ଯୋଽହ୍ଯଧିକା ସର୍ଵଦୈଵ

ସେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଗର୍ବିତ ପତ୍ନୀ ହେଲେ, ଏଠି ଦେବକୀ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ; ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଉଛନ୍ତି ରୋହିଣୀ, ଏବଂ ସେ ଅଶ୍ୱିନୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ସଦା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ।

ରୋଣୀଂ ଧୃତ୍ଵା ରୋହତି ଯୋଗ୍ଯସ୍ଥାନଂ ତସ୍ମାଚ୍ଚ ସା ରୋହିଣୀତି ପ୍ରସିଦ୍ଧା । ଆଦିତ୍ଯଭାର୍ଯା ନାମ ସଂଜ୍ଞା ଖଗେନ୍ଦ୍ର ଜ୍ଞେଯା ସା ନାରାଯଣସ୍ଯ ସ୍ଵରୂପା

ଗର୍ଭ ଧାରଣ କରି ସେ ଯୋଗ୍ୟ ସ୍ଥାନକୁ ଉଠିଯାନ୍ତି, ଏହି କାରଣରୁ ସେ 'ରୋହିଣୀ' ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଖଗପତି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପତ୍ନୀଙ୍କ ନାମ 'ସଂଜ୍ଞା', ସେ ନାରାୟଣଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ।

ସଂଜାନାତୀତ୍ଯେଵ ସଂଜ୍ଞାମଵାପ ସଂଜ୍ଞେତି ଲୋକେ ସୂର୍ଯ ଭାର୍ଯା ଖଗେନ୍ଦ୍ର । ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡସ୍ଯ ହ୍ଯଭିମାନୀ ତୁ ଦେଵୋ ଵିରାଡିତି ହ୍ଯଭିଧାମାପ ତେନ

ସେ ଚିହ୍ନିପାରନ୍ତି ତେଣୁ 'ସଂଜ୍ଞା' ନାମ ପାଇଲେ; ଏହିପରି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପତ୍ନୀକୁ 'ସଂଜ୍ଞା' ବୋଲି ଲୋକେ କୁହନ୍ତି, ଖଗପତି; ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଅଧିପତି ଦେବତାଙ୍କୁ 'ବିରାଟ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।