ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ମହାଦେଵଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଚ ସମ୍ଯକ୍ ହରେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଵଗୃହେ ଵିଦ୍ଯମାନେ । ଯଦା ଗୃହଂ ଦହ୍ଯତେ ଵହ୍ନିନା ତୁ ତଦା ହରଃ କୁତ୍ର ପଲାଯିତୋଭୂତ୍ ॥ ୩,୨୮.

ମହାଦେବଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ପୂଜା କରି, 'ହରି' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ନିଜ ଘରେ ଥିବାବେଳେ, ଯେତେବେଳେ ଘର ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ହର କେଉଁଠି ପଳାଇଯିବ?

ଶାକଂଭରୀଦିଵସେ ସର୍ଵମେଵ ଶାକଂଭରୀ ସା ଚ ଦେଵୀ ମହାତ୍ମନ୍ । ପଲାଯିତା କୁତ୍ର ମେ ତ୍ଵଂ ଵଦସ୍ଵ କୁଲାଲଦେଵଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଚ ଭକ୍ତ୍ଯା ॥ ୩,୨୮.

ଶାକମ୍ଭରୀ ଦିନରେ ସମସ୍ତେ ଶାକମ୍ଭରୀ ଦେବୀଙ୍କ ଭାବେ ବିଚରିଥାନ୍ତି । ଏହି ମହାତ୍ମା ଦେବୀ ପରେ, ତୁମେ କୁଏଁଠି ପଳାଇଗଲୁ ? କୁମ୍ଭକାର ଦେବତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରି, ପରେ କେଉଁଠି ଚାଲିଗଲୁ, ମୋତେ କୁହ ।

କାର୍ପାସଂ ଵୈ ତେନ ଦତ୍ତଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ସଂତିଷ୍ଠମାନେ ଯମଦୂତୈଶ୍ଚ ସମ୍ଯକ୍ । ସଂହନ୍ଯମାନସ୍ତୀକ୍ଷଣଧାରୈଃ କୁଠାରୈଃ କୁଲାଲଦେଵଂ ଚ ସୁଦଂଷ୍ଟ୍ରନେତ୍ରମ୍ । ଵିହାଯ ଵୈ କୁତ୍ର ପଲାଯିତୋଭୂନ୍ନ ଜ୍ଞାଯତେଽନ୍ଵେଷଣାଚ୍ଚାପି କେନ ॥ ୩,୨୮.

ସେ କପାସ ଦେଇଥିଲେ, ଏବଂ ଯମଦୂତମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡ ନେଇ ଦାଉଡ଼ିଥିଲେ । ତିକ୍ତ ଦାନ୍ତ ଓ ଭୟଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା କୁମ୍ଭକାର ଦେବତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦେଇ, ସେ କେଉଁଠି ପଳାଇଗଲେ ଏବଂ କିଏ ତାଙ୍କୁ ଖୋଜିଲା, ଏହା କେହି ଜାଣିନାହାନ୍ତି ।

ଯଦା ପଞ୍ଚମ୍ଯାଂ ମୃନ୍ମଯୀଂ ଶେଷମୂର୍ତିଂ ସଂପୂଜ୍ଯ ଭକ୍ତ୍ଯା ଵିଦ୍ଯମାନେ ସ୍ଵଗେହେ । ତଦା ବଦ୍ଧ୍ଵା ଯମଦୂତାଶ୍ଚ ସମ୍ଯକ୍ସଂନହ୍ଯମାନେ ନାଗପାଶୈଶ୍ଚ ବଦ୍ଧ୍ଵା ॥ ୩,୨୮.

ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ ଘରେ ମାଟିର ଶେଷମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରାଯାଉଥିଲା ବେଳେ, ଯମଦୂତମାନେ ସାପର ଦୂଢ଼ ବାନ୍ଧନରେ ତାଙ୍କୁ ଧରି ରଖିଥିଲେ ।

ସ୍ଵଭକ୍ତଵର୍ଯଂ ପ୍ରଵିହାଯ ନାଗଃ ପଲାଯିତଃ କୁତ୍ର ଵୈ ସଂଵଦ ତ୍ଵମ୍ । ଦୂର୍ଵାଙ୍କୁରୈର୍ମୋଦକୈଃ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵିନାଯକଂ ପଞ୍ଚଖାଦ୍ଯୈସ୍ତଥୈଵ ॥ ୩,୨୮.

ସେ ନିଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତକୁ ଛାଡ଼ି ନାଗ କେଉଁଠି ପଳାଇଗଲା, କୁହ । ଦୂର୍ବା ଅଙ୍କୁର, ମିଠା, ଓ ପାଞ୍ଚ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ଭଲଭାବରେ ବିନାୟକଙ୍କୁ ପୂଜିଲା ପରେ ।

ସଂତିଷ୍ଠଂମାନେ ଯମଦୂତୈଶ୍ଚ ସମ୍ଯକ୍ସଂତାଡ୍ଯମାନେ ତପ୍ତଦଣ୍ଡୈଶ୍ଚ ମୂଢ । ଦନ୍ତଂ ଵିହାଯୈଵ ଚ ଵିଘ୍ନରାଜଃ ପଲାଯିତଃ କୁତ୍ର ମେ ତଂ ଵଦତ୍ଵମ୍ ॥ ୩,୨୮.

ଯମଦୂତମାନେ ସାମ୍ନାରେ ଥିବାବେଳେ ଏବଂ ତାପର ଲୋହ ଦଣ୍ଡରେ ମାଡ଼ ଖାଉଥିବାବେଳେ, ବିଘ୍ନରାଜ ତାଙ୍କ ଭକ୍ତକୁ ଛାଡ଼ି କେଉଁଠି ପଳାଇଗଲେ, ମୋତେ କୁହ ।

ଵିଵାହକାଲେ ପିଷ୍ଟଦେଵୀଂ ସୁଭକ୍ତ୍ଯା ସଂପୂଜଯିତ୍ଵା ଵିଦ୍ଯମାନୋ ଗୃହେ ସ୍ଵେ । ଯଦା ତଦା ଯମଦୂତୈଶ୍ଚ ବଦ୍ଧ୍ଵା ସଂପୀଡ୍ଯମାନୋ ଯମମାର୍ଗେ ସ ମୂଢଃ ॥ ୩,୨୮.

ବିବାହ ସମୟରେ ଘରେ ମାଁ ପିଠା ଦେବୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜିଥିଲେ । ତାପରେ ଯମଦୂତମାନେ ବାନ୍ଧି ଯମରାସ୍ତାରେ ତାକୁ ଦୁଃଖ ଦେଉଥିଲେ ।

ଵିଷ୍ଠାଦେଵୀ ପୀଡ୍ଯମାନଂ ଚ ଭକ୍ତଂ ଵିହାଯ ସା କୁତ୍ର ପଲାଯିତାଭୂତ୍ । ଵିଵାହକାଲେ ରଜକସ୍ଯ ଗେହଂ ଗତ୍ଵା ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରାର୍ଥଯିତ୍ଵା ଚ ମୂଢଃ ॥ ୩,୨୮.

ବିଷ୍ଠାଦେବୀ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖିତ ଭକ୍ତକୁ ଛାଡ଼ି କେଉଁଠି ପଳାଇଗଲେ ? ବିବାହ ସମୟରେ ସେ ଧୋବିଘରକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଭଲଭାବରେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ ।

ଯସ୍ତଂଭସୂତ୍ରଂ କଲଶେ ପରୀତ୍ଯ ପୂଜାଂ କୃତ୍ଵା ଵିଦ୍ଯମାନୋ ଗୃହେ ସ୍ଵେ । ଯଦା ତଦା ଯମଦୂତଶ୍ଚ ସମ୍ଯକ୍ତଂ ସ୍ତଂଭସୂତ୍ରଂ ତସ୍ଯ ମୁଖେ ନିଧାଯ ॥ ୩,୨୮.

ଘରେ ଥିବା ବେଳେ କଳଶରେ ଥମ୍ଭସୂତ୍ର ବାନ୍ଧି ପୂଜା କରିଥିଲେ । ତାପରେ ଯମଦୂତ ଏହି ଥମ୍ଭସୂତ୍ର ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଦେଲେ ।

ସଂତାଡ୍ଯମାନେ ସ୍ତଂଭସୂତ୍ରସ୍ଥଦେଵୀ ପଲାଯିତା କୁତ୍ର ମେ ସଂଵଦସ୍ଵ । ଵିଵାହକାଲେ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଚ ସମ୍ଯକ୍ଚଣ୍ଡାଲଦେଵୀଂ ଭକ୍ତଵଶ୍ଯାଂ ଚ ତସ୍ଯାଃ ॥ ୩,୨୮.

ମାଡ଼ ଖାଉଥିବା ବେଳେ ଥମ୍ଭସୂତ୍ର ଦେବୀ କେଉଁଠି ପଳାଇଗଲେ, ମୋତେ କୁହ । ବିବାହ ସମୟରେ ଚଣ୍ଡାଳଦେବୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଭଲଭାବରେ ପୂଜିଥିଲେ ।

ତଦ୍ଭକ୍ତଵର୍ଯୈଃ ଶୂର୍ପମଧ୍ଯେ ଚ ତୀରେ ସଂସେଵଯିତ୍ଵା ଵିଦ୍ଯମାନୋ ଗୃହେ ସ୍ଵେ । ଯଦା ତଦା ଯମଦୂତୈଶ୍ଚ ବଦ୍ଧ୍ଵା ସଂତାଡ୍ଯମାନୋ ଯମମାର୍ଗେ ମହଦ୍ଭିଃ ॥ ୩,୨୮.

ତାଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତମାନେ ଶୂର୍ପ ମଧ୍ୟରେ ଓ ତୀରେ ସେବା କରିଥିଲେ । ଘରେ ଥିବା ବେଳେ ଯମଦୂତମାନେ ବାନ୍ଧି ଏବଂ ଯମରାସ୍ତାରେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିରେ ମାଡ଼ ଦେଉଥିଲେ ।

ଚଊଲଦେଵୀ କ୍ଵ ପଲାଯିତାଭୂତ୍ସୁମୂଢବୁଦ୍ଧେ ଵିଷ୍ଣୁପାଦଂ ଭଜସ୍ଵ । ଜ୍ଵରାଦିଭିଃ ପୀଡ୍ଯମାନେ ସ୍ଵପୁତ୍ରେ ଗୃହେ ସ୍ଥିତଂ ବ୍ରହ୍ମଦେଵଂ ଚ ସମ୍ଯକ୍ ॥ ୩,୨୮.

ଶୂର୍ପଦେବୀ କେଉଁଠି ପଳାଇଗଲେ, ହେ ମୂଢ଼ବୁଦ୍ଧି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚରଣକୁ ପୂଜ । ଘରେ ତୁମ ପୁଅ ଜ୍ୱର ଓ ଅନ୍ୟ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ, ସେଥିରେ ଭଲଭାବରେ ବ୍ରହ୍ମାଦେବଙ୍କୁ ପୂଜ ।

ଧୂର୍ପୈର୍ଦୀପୈର୍ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପୈଃ ପୂଜାଂ କୃତ୍ଵା ଵିଦ୍ଯମାନଶ୍ଚ ଗେହେ । ଯଦା ତଦା ଯମଦୂତୈଶ୍ଚ ବଦ୍ଧ୍ଵା ସଂତାଡ୍ଯମାନେ ଵେଣୁପାଶାଦିଭିଶ୍ଚ ॥ ୩,୨୮.

ଘରେ ଜୁଆ, ଦୀପ, ଖାଦ୍ୟ ଓ ଫୁଲ ଦେଇ ପୂଜା କରିଥିଲେ । ତାପରେ ଯମଦୂତମାନେ ବାଁଶ ଦୂଢ଼ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେଇ ବାନ୍ଧି ମାଡ଼ ଦେଉଥିଲେ ।

ସ ବ୍ରହ୍ମଦେଵଃ କ୍ଵ ପଲାଯିତୋଭୂତ୍ସୁମୂଢବୁଦ୍ଧେ ଵିଷ୍ଣୁପାଦଂ ଭଜସ୍ଵ । ସନ୍ତାନାର୍ଥଂ ବୃହତୀଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଗଲେନ ବଦ୍ଧ୍ଵା ବୃହତୀଂ ଵୈ ଫଲଂ ଚ ॥ ୩,୨୮.

ସେ ବ୍ରହ୍ମାଦେବ କେଉଁଠି ପଳାଇଗଲେ, ହେ ମୂଢ଼ବୁଦ୍ଧି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚରଣକୁ ପୂଜ । ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ବୃହତୀ ଗଛକୁ ପୂଜି ଗଳାରେ ବୃହତୀ ଓ ତାହାର ଫଳ ବାନ୍ଧିଥିଲେ ।

ସଂତିଷ୍ଠମାନେ ଯମଦୂତୈଶ୍ଚ ବଦ୍ଧ୍ଵା ସଂତାଡ୍ଯମାନେ ବୃହତୀକଣ୍ଟକୈଶ୍ଚ । ତଦା ଦେଵୀ ବୃହତୀ ମୂଢବୁଦ୍ଧେ ପଲାଯିତା କୁତ୍ର ମେ ତଦ୍ଵଦ ତ୍ଵମ୍ ॥ ୩,୨୮.

ଯମଦୂତମାନେ ବୃହତୀ କାଁଟା ଦେଇ ବାନ୍ଧି ମାଡ଼ ଦେଉଥିଲେ । ସେ ବେଳେ ବୃହତୀ ଦେବୀ, ହେ ମୂଢ଼ବୁଦ୍ଧି, କେଉଁଠି ପଳାଇଗଲେ, ମୋତେ କୁହ ।

ଭଜସ୍ଵ ମୂଢ ପରଦୈଵତଂ ଚ ନାରାଯଣଂ ତାରକଂ ସର୍ଵଦୁଃଖାତ୍ । ସୁକ୍ଷୁଦ୍ରଦେଵେଷୁ ମତିଂ ଚ ମା କୁରୁ ନ ଚ ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ ଫଲ୍ଗୁଵାକ୍ଯଂ ତଥୈଵ ॥ ୩,୨୮.

ହେ ମୂଢ଼, ସର୍ବଦୁଃଖରୁ ଉଦ୍ଧାର କରୁଥିବା ପରମ ଦେବତା ନାରାୟଣଙ୍କୁ ପୂଜ । ଛୋଟ ଦେବତାମାନେ ଉପରେ ମନ ରଖିବ ନାହିଁ, ଏବଂ ତୁମେ ତୁଚ୍ଛ କଥା ଶୁଣିବ ନାହିଁ ।

ସୁକ୍ଷୁଦ୍ରଦେଵାନ୍ ଭିନ୍ଦିପାଲେ ନିଧାଯ ଵିସର୍ଜଯିତ୍ଵା ଦୂରଦେଶେ ମହାତ୍ମନ୍ । ସଂଧାର୍ଯ ତ୍ଵଂ ସ୍ଵକୁଲାଚାରଧର୍ମଂ ସଂପାତନେ ନରକଂ ହେତୁଭୂତମ୍ ॥ ୩,୨୮.

ଛୋଟ ଦେବତାମାନେ ଶୂର୍ପ ଭିତରେ ରଖି ଦୂରକୁ ପଠାଇଦିଅ, ହେ ମହାତ୍ମା । ନିଜ ବଂଶର ଆଚାର ଓ ଧର୍ମକୁ ଧରି ରଖ, ଯାହା ନରକକୁ ପଡ଼ିବାର କାରଣ ।

ପୁନୀହି ଗାତ୍ରଂ ସର୍ଵଦା ମୂଢବୁଦ୍ଧେ ମନ୍ତ୍ରାଷ୍ଟକୈର୍ଜନ୍ମତୀର୍ଥେ ପଵିତ୍ରେ । ହୃଦି ସ୍ଥିତାଂ ମୌର୍ଖ୍ଯମୁଦ୍ରାଂ ଵିହାଯ କୃତ୍ଵା ଭୂଷାଂ ଵିଷ୍ଣୁମୁଦ୍ରାଭିରଗ୍ର୍ଯାମ୍ ॥ ୩,୨୮.

ସବୁବେଳେ ନିଜ ଦେହକୁ ଜନ୍ମତୀର୍ଥର ପବିତ୍ର ଅଷ୍ଟମନ୍ତ୍ରରେ ପବିତ୍ର କର । ହୃଦୟରେ ଥିବା ମୂର୍ଖତାର ଚିହ୍ନକୁ ଛାଡ଼ି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚିହ୍ନ ଧର ।

ସଦା ମୂଢୋ ହରିଵାର୍ତାଂ ଭଜସ୍ଵ ହ୍ଯାଯୁର୍ଗତଂ ଵ୍ଯର୍ଥମେଵଂ କୁବୁଦ୍ଧ୍ଯା । ସଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ସଂଗମୋ ଦୁର୍ଲଭଶ୍ଚ କ୍ଷୁବ୍ଧଂ ଜ୍ଞାନଂ ତାରତମ୍ଯସ୍ଵରୂପମ୍ ॥ ୩,୨୮.

ସବୁବେଳେ, ହେ ମୂଢ଼, ହରିଙ୍କ କଥା ପୂଜ । ଏଭଳି ଭ୍ରାନ୍ତି ଚିନ୍ତାରେ ତୁମ ଜୀବନ ବ୍ୟର୍ଥ ଚାଲିଗଲା । ସତ୍ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଦୁର୍ଲଭ, ଜ୍ଞାନ ଅସ୍ଥିର ଓ ତାରତମ୍ୟ ରୂପ ।

ହରିଂ ଗୁରୁଂ ହ୍ଯନୁସୃତ୍ଯୈଵ ସତ୍ଯଂ ଗତିଂ ସ୍ଵକୀଯାଂ ତେନ ଜାନୀହି ମୂଢ । ଦଗ୍ଧ୍ଵା ଦୁଷ୍ଟାଂ ବୁଦ୍ଧିମେଵଂ ଚ ମୂଢ ସୁବୁଦ୍ଧିରୂପଂ ମା ଭଜସ୍ଵୈଵ ନିତ୍ଯମ୍ ॥ ୩,୨୮.

ହେ ମୂଢ଼, ହରିଙ୍କୁ ଗୁରୁ ଭାବେ ଅନୁସରଣ କରି, ସେଠାରୁ ନିଜର ସତ୍ୟ ମାର୍ଗକୁ ଜାଣ। ଏଭଳି ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧିକୁ ଦାହ କରିଦେ, ଏବଂ ମିଥ୍ୟା ବୁଦ୍ଧିକୁ କେବେ ବି ଗ୍ରହଣ କରନି, ସଦା ସଦ୍ବୁଦ୍ଧିକୁ ଅନୁସର।

ମଯା ସାର୍ଧଂ ସଦ୍ଗୁରୁଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସମ୍ଯଗ୍ଵୈରାଗ୍ଯପୂର୍ଵଂ ତତ୍ତ୍ଵମାତ୍ରଂ ଵିଦିତ୍ଵା । ତେନୈଵ ମୋକ୍ଷଂ ପ୍ରାପ୍ନୁମୋ ନାର୍ଜଵୈର୍ଯତ୍ତାର୍ଯା ଵିଷ୍ଣୋଃ ସଂପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଃ ॥ ୩,୨୮.

ମୋ ସହିତ ସତ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପାଇଁ, ଠିକ୍ ଭାବରେ ବିରାଗ୍ୟ ସହ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବୁଝିଲେ, ଏହି ଉପାୟରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—କୌଟିଳ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ମହାନ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଦୟାରେ।

ଇତ୍ଯାଶଯଂ ମନସା ସନ୍ନିଧାଯ ତଥା ଚୋକ୍ତଂ ଭକ୍ତଵର୍ଯୋ ମଦୀଯଃ । ଅତୋ ଭକ୍ତଃ ପ୍ରଵହେତ୍ଯେଵ ସଂଜ୍ଞାମଵାପ ଵୀନ୍ଦ୍ର ପ୍ରକୃତଂ ତଂ ଶୃଣୁ ତ୍ଵମ୍ ॥ ୩,୨୮.

ଏହି ଭାବନାକୁ ମନରେ ଧରି, ଯେପରି ମୁଁ କହିଲି, ମୋ ଭକ୍ତ ସମସ୍ତ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ। ସେହିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ 'ପ୍ରବାହ' ବୋଲି ଡାକାଯାଉଥିଲା; ଏବେ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠିର କଥା ଶୁଣ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୨୯ ପ୍ରଵହାନନ୍ତରାନ୍ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଶୃଣୁ ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ରସତ୍ତମ । ଯୋ ଧର୍ମୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁତ୍ରୋ ହ୍ଯାଦିସୃଷ୍ଟୌ ତ୍ଵଗୁଦ୍ଭଵଃ

ଏବେ ମୁଁ ପ୍ରବାହଙ୍କ ପରମ୍ପରା ବିଷୟରେ କହିବି, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧର୍ମ, ଯିଏ ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ ତାଙ୍କ ଶରୀରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

ସଜ୍ଜନାନ୍ସୌମ୍ଯରୂପେଣ ଧାରଣାଦ୍ଧର୍ମନାମକଃ । ସ ଏଵ ସୂର୍ଯପୁତ୍ରୋଭୂଦ୍ଯମସଂଜ୍ଞାମଵାପ ସଃ । ପାପିନାଂ ଶିକ୍ଷକତ୍ତ୍ଵାତ୍ସ ଯମ ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ

ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କୁ ମୃଦୁ ରୂପରେ ଧାରଣ କରି, ସେ 'ଧର୍ମ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ସେଇ ଧର୍ମ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ହୋଇ 'ଯମ' ନାମ ହେଲେ। ପାପୀମାନଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେବାରୁ, ପଣ୍ଡିତମାନେ ତାଙ୍କୁ 'ଯମ' ବୋଲି କହନ୍ତି।

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ପ୍ରହ୍ଲାଦାନନ୍ତରଂ ଗଙ୍ଗା ଭାର୍ଯା ଵୈ ଵରୁଣସ୍ଯ ଚ । ପ୍ରହ୍ଲାଦାଦଧମା ଜ୍ଞେଯା ମହିମ୍ନା ଵରୁଣାଧିକା

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ପ୍ରହ୍ଲାଦ ପରେ ଗଙ୍ଗା, ଯିଏ ବରୁଣଙ୍କ ଜଣେ ପତ୍ନୀ। ଜନ୍ମରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦଠାରୁ ନିମ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମହିମାରେ ବରୁଣଠାରୁ ଅଧିକ।

ସ୍ଵରୂପାଦଧମା ଜ୍ଞେଯା ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା । ଜ୍ଞାନସ୍ଵରୂପଦଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଯମୋ ଜାନାତି ସର୍ଵଦା

ସ୍ୱଭାବରେ ସେ ନିମ୍ନ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ—ଏଥିରେ ଅଧିକ ଚିନ୍ତା କରିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ। ଯମ ସବୁବେଳେ ଜାଣନ୍ତି ଯେ ବିଷ୍ଣୁ ହେଉଛନ୍ତି ଜ୍ଞାନର ସ୍ୱରୂପ।

ଅତୋ ଗଙ୍ଗେତି ସା ଜ୍ଞେଯା ସର୍ଵଦା ଲୋକପାଵନୀ । ଭକ୍ତ୍ଯା ଵିଷ୍ଣୁପଦୀତ୍ଯେଵ କୀର୍ତିତା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ

ତେଣୁ ସେ ସଦା 'ଗଙ୍ଗା' ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି। ଭକ୍ତିରେ, ସେ 'ବିଷ୍ଣୁପଦୀ' ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଯା ପୂର୍ଵକାଲେ ଯଜ୍ଞଲିଙ୍ଗସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଧରେର୍ଵିକ୍ରମତଃ ଖଗେନ୍ଦ୍ର । ଵାମସ୍ଯ ପାଦସ୍ଯ ନଖାଗ୍ରତଶ୍ଚ ନିର୍ଭିଦ୍ଯ ଚୋର୍ଧ୍ଵାଣ୍ଡକଟାହଖଣ୍ଡମ୍

ପୁରୁଣା କାଳରେ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ରାଜା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବାମ ପାଦର ନଖ ଶିଖରରୁ, ବିଶ୍ୱର ଅଣ୍ଡର ଉପର ଭାଗକୁ ଭେଦି, ଯଜ୍ଞ ଚିହ୍ନ ରୂପେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦକ୍ରମରେ ଗଙ୍ଗା ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

ତଦୁଦରମତିଵେଗାତ୍ସମ୍ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଵହନ୍ତୀଂ ଜଗଦଘତତିହନ୍ତୁଃ ପାଦକିଞ୍ଜଲ୍କଶୁଦ୍ଧାମ୍ । ନିଖିଲମଲନିହନ୍ତ୍ରୀଂ ଦର୍ଶନାତ୍ସ୍ପର୍ଶନାଚ୍ଚ ସକୃଦଵଗହନାଦ୍ଵା ଭକ୍ତିଦାଂ ଵିଷ୍ଣୁପାଦେ । ଶଶିକରଵରଗୌରାଂ ମୀନନେତ୍ରାଂ ସୁପୂଜ୍ଯାଂ ସ୍ମରତି ହରିପଦୋତ୍ଥାଂ ମୋକ୍ଷମେତି କ୍ରମେଣ

ସେ ଚିରଉତ୍ସାହରେ ସେଇ ଚିରାନ୍ତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବହିନେଲେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦ ଧୂଳିରେ ପବିତ୍ର ହୋଇ, ସମସ୍ତ ମଳକୁ ନଶ୍ୱ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବା, ସ୍ପର୍ଶ କରିବା କିମ୍ବା ଏକଥର ନହାଇଲେ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦରେ ଭକ୍ତି ମିଳେ। ହରିଙ୍କ ପାଦରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଧଳା, ମାଛ ଭଳି ଆଖି, ପୂଜ୍ୟ ଗଙ୍ଗାକୁ ସ୍ମରଣ କଲେ କ୍ରମେ ମୋକ୍ଷ ମିଳେ।