ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ବ୍ରଵୀମି ସତ୍ଯଂ ପୁରୁଷୋ ଵିଷ୍ଣୁରେଵ ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଭୁଜମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ସତ୍ଯମ୍ । ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ଯଦି ମିଥ୍ଯା ଭଵେତ୍ତୁ ତଦା ତ୍ଵସୌ ମାଂ ଦଶତୁ ହ୍ଯହୀନ୍ଦ୍ର ॥ ୩,୨୮.

ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି: ପରମପୁରୁଷ କେବଳ ବିଷ୍ଣୁ; ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ମୁଁ ହାତ ଉଠାଇ ସତ୍ୟ କହୁଛି । ଯଦି ଏହି ସବୁ ମିଥ୍ୟା ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ଏହି ନାଗରାଜ ମୋତେ କାମିଁ ।

ଜୀଵଶ୍ଚ ସତ୍ଯଃ ପରମାତ୍ମା ଚ ସତ୍ଯସ୍ତଯୋର୍ଭେଦଃ ସତ୍ଯେ ଏତତ୍ସଦାପି । ଜଡଶ୍ଚସତ୍ଯୋ ଜୀଵଜଡଯୋଶ୍ଚ ଭେଦୋ ଭେଦଃ ସତ୍ଯଃ କିଂ ଚ ଜଡୈଶଯୋର୍ଭିଦା ॥ ୩,୨୮.

ଜୀବ ଏକ ସତ୍ୟ, ପରମାତ୍ମା ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ; ଦୁଇଁଠାରେ ଥିବା ଭିନ୍ନତା ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ, ଏହା ସଦା ଏଭଳି । ପଦାର୍ଥ ସତ୍ୟ, ଜୀବ ଓ ପଦାର୍ଥର ଭିନ୍ନତା ସତ୍ୟ; ତେବେ ପଦାର୍ଥ ଓ ପଦାର୍ଥର ଅଧିପତିର ଭିନ୍ନତା କଣ?

ଭେଦଃ ସତ୍ଯଃ ସର୍ଵଜୀଵେଷୁ ନିତ୍ଯଂ ସତ୍ଯା ଜଡାନାଂ ଚ ଭେଦା ସଦାପି । ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ଯଦି ମିଥ୍ଯା ଭଵେତ୍ତୁ ତଦା ତ୍ଵସୌ ଦଶତୁ ମାଂ ହ୍ଯହୀନ୍ଦ୍ରଃ ॥ ୩,୨୮.

ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତା ସଦା ସତ୍ୟ, ଜଡ଼ ବସ୍ତୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତା ମଧ୍ୟ ସଦା ସତ୍ୟ । ଯଦି ଏହି ସବୁ ମିଥ୍ୟା ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ଏହି ନାଗରାଜ ମୋତେ କାମିଁ ।

ଏଵଂ ବ୍ରୁଵନ୍ନୁରଗଂ କୋପଯୁକ୍ତଂ ସମଗ୍ରହୀନ୍ନାଦଶତ୍ସୋପ୍ଯୁରଙ୍ଗଃ । ଏତସ୍ଯ ସଂଧାରଣାଦେଵଵୀଦ୍ରେ ସା ଵାଯୁପୁତ୍ରଃ ପ୍ରଵହେତ୍ଯାପ ସଂଜ୍ଞାମ୍ ॥ ୩,୨୮.

ଏପରି କହି, ସେ ରୋଷିତ ନାଗକୁ ଧରିଲେ, କିନ୍ତୁ ନାଗ ତାଙ୍କୁ କାମିଲେ ନାହିଁ । ଏହି ସବୁକୁ ଧାରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା, ବିନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁର ପୁତ୍ର ପ୍ରବାହ ନାମ ପାଇଛି ।

ଦ୍ଵଯଂ ସ୍ଵରୂପଂ ପ୍ରଵିଦିତ୍ଵୈଵ ପୂର୍ଵଂ ତ୍ଵଂ ସ୍ଵୀକୁରୁଷ୍ଵ ଦ୍ଵଯମେଵ ନିତ୍ଯମ୍ । ସ୍ନାନାଦିକଂ ଚ ପ୍ରକରୋତି ନିତ୍ଯଂ ପାପୀ ସ ଆତ୍ମା ନୈଵ ମୋକ୍ଷଂ ପ୍ରଯାତି ॥ ୩,୨୮.

ପ୍ରାରମ୍ଭରୁ ଦୁଇଁ ପ୍ରକୃତି ବୁଝି, ସଦା ଦୁଇଁକୁ ଗ୍ରହଣ କର । ଯଦି କେହି ପ୍ରତିଦିନ ସ୍ନାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ସେ ପାପୀ, ତାହାର ଆତ୍ମା ମୁକ୍ତି ପାଉନାହିଁ ।

ତସ୍ମାଦ୍ଦ୍ଵଯଂ ପ୍ରଵିଚାର୍ଯୈଵ ନିତ୍ଯଂ ସୁଖୀ ଭଵେନ୍ନାତ୍ର ଵିଚାର୍ଯମସ୍ତି । ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ଯଦି ମିଥ୍ଯା ଭଵେତ୍ତୁ ତଦା ତ୍ଵସୌ ମାଂ ଦଶତୁ ହ୍ଯହୀନ୍ଦ୍ରଃ ॥ ୩,୨୮.

ତେଣୁ ଦୁଇଁ ପ୍ରକୃତିକୁ ସଦା ବିଚାର କରି, ଜୀବନରେ ସୁଖୀ ହେବାଯୋଗ୍ୟ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଯଦି ଏହି ସବୁ ମିଥ୍ୟା ହୋଇଯାଏ, ତେବେ ଏହି ନାଗରାଜ ମୋତେ କାମିଁ ।

ଗରୁଡ ଉଵାଚ । କିଂ ତଦ୍ଦ୍ଵଯଂ ଦେଵଦେଵେଶ କିଂ ଵା ତତ୍କାରଣଂ କୀଦୃଶଂ ମେ ଵଦସ୍ଵ । ଦ୍ଵଯୋସ୍ତ୍ଯାଗଂ କୀଦୃଶଂ ମେ ଵଦସ୍ଵ ତ୍ଯାଗାତ୍ସୁଖଂ କୀଦୃଶଂ ମେ ଵଦସ୍ଵ ॥ ୩,୨୮.

ଗରୁଡ଼ କହିଲେ: ଦେବଦେବେଶ, ସେହି ଦୁଇଁ ପ୍ରକୃତି କଣ? ତାହାର କାରଣ କଣ? କେମିତି ଦେଖାଯାଏ? ମୋତେ କହ । ଦୁଇଁ ପ୍ରକୃତିକୁ ଛାଡ଼ିବା କେମିତି? ଛାଡ଼ିଲେ କେମିତି ସୁଖ ମିଳେ? ମୋତେ କହ ।

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ଦ୍ଵଯଂ ଚାହୁସ୍ତ୍ଵିନ୍ଦ୍ରିଯେ ଦ୍ଵେ ବଲିଷ୍ଠେ ଦେହେ ହ୍ଯସ୍ମିଞ୍ଶ୍ରୋତ୍ରନେତ୍ରେ ସୁସୃଷ୍ଟେ । ଅଵାନ୍ତରେ ଶ୍ରୋତ୍ରନେତ୍ରେ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ଦ୍ଵଯଂ ଚାହୁସ୍ତତ୍ସ୍ଵରୂପଂ ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ॥ ୩,୨୮.

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ଏହି ଦେହରେ ଦୁଇଟି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବୋଲି କୁହାଯାଏ—ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଭଲ ଭାବରେ ଗଢ଼ା ଶ୍ରବଣ ଓ ଦୃଷ୍ଟି। ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କାନ ଓ ଆଖିର ଭିତରେ ଦୁଇଟି ଅଂଶ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ମୁଁ ଏବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି।

ଶ୍ରୋତ୍ରସ୍ଵଭାଵୋ ଲୋକ ଵାର୍ତାଶ୍ରୁତୌ ଚ ହ୍ଯତୀଵ ମୋଦସ୍ତ୍ଵାଦରାସ୍ଵାଦନେନ । ହରେର୍ଵାର୍ତାଶ୍ରଵଣେ ଦୁଃଖଜାଲଂ ଶ୍ରୋତ୍ରସ୍ଵଭାଵୋ ଜଡତା ଦମଶ୍ଚ ॥ ୩,୨୮.

କାନର ସ୍ୱଭାବ ହେଉଛି ସାଧାରଣ ଜଗତର ଖବର ଶୁଣିବାରେ ବହୁତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିବା, ଏହାକୁ ଭଲପାଇ ମନରେ ରସ ନେଇ ଶୁଣେ; କିନ୍ତୁ ହରିଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଲେ ଏହା ଦୁଃଖର ଜାଲରେ ଆବୃତ ହୁଏ—କାନର ସ୍ୱଭାବ ହେଉଛି ଅଜ୍ଞାନ ଓ ନିୟମିତ ଦମନ।

ନେତ୍ରସ୍ଵଭାଵୋ ଦର୍ଶନେ ସ୍ତ୍ରୀନରାଣାଂ ହ୍ଯତ୍ଯାଦରାନ୍ନାସ୍ତି ନିଦ୍ରାଦିକଂ ଚ । ହରେର୍ଭକ୍ତାନାଂ ଦର୍ଶନେ ଦୁଃଖରୂପୋ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପୂଜାଦର୍ଶନେ ଦୁଃଖଜାଲମ୍ ॥ ୩,୨୮.

ଆଖିର ସ୍ୱଭାବ ହେଉଛି ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀଙ୍କୁ ଦେଖିବାରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିବା, ଏପରି ଭାବରେ ଶୟନ ଓ ଅନ୍ୟ କିଛି ମନେ ପଡ଼େ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ଦୁଃଖ ହୁଏ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଲାଗେ।

ତଯୋଃ ସ୍ଵରୂପଂ ପ୍ରଵିଦିତ୍ଵୈଵ ପୂର୍ଵଂ ପୁନଃ ପୁନଃ ସ୍ଵୀକରୋତ୍ଯେଵ ମୂଢଃ । ଶିଶ୍ନଂ ମୌର୍ଖ୍ଯାଚ୍ଚୈଵ କୁତ୍ରାପି ଯୋନୌ ପ୍ରଵେଶଯେତ୍ସର୍ଵଦା ହ୍ଯାଦରେଣ ॥ ୩,୨୮.

ଏହି ଦୁଇଟିର ସ୍ୱରୂପ ବୁଝିଲେ ମଧ୍ୟ ମୂର୍ଖ ଲୋକ ପୁନିପୁନି ସେମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରେ; ଅଜ୍ଞାନରେ ସେ ସବୁବେଳେ ଅତି ଆଗ୍ରହରେ ଜନନେନ୍ଦ୍ରିୟକୁ କୌଣସି ଯୋନିରେ ପ୍ରବେଶ କରାଏ।

ଭଯଂ ଚ ଲଜ୍ଜା ନୈଵ ଚାସ୍ତେ ଵଧୂନାଂ ତଥା ନୃଣାଂ ଵନିତାନାଂ ଯତୀନାମ୍ । ସ୍ଵସାରଂ ତେ ହ୍ଯଵିଦିତ୍ଵା ଦିନେପି ସୁଵାମ ଯଜ୍ଞେନ ସ୍ଵାଭାଵଶ୍ଚ ଵୀନ୍ଦ୍ର ॥ ୩,୨୮.

ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ପୁରୁଷମାନେ କିମ୍ବା ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନେ—ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ବିଷୟରେ କୌଣସି ଭୟ କିମ୍ବା ଲଜ୍ଜା ନାହିଁ; ସେମାନେ ନିଜ ସହୋଦରୀକୁ ଚିହ୍ନି ପାରିନଥିବାରୁ ଦିନେ ଦିନେ ମଧ୍ୟ ବିବାହ ନାମରେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହୁଅନ୍ତି—ଏହି ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମଜାତ ସ୍ୱଭାବ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ରସାସ୍ଵଭାଵୋ ଭକ୍ଷଣେ ସର୍ଵଦାପି ହ୍ଯନର୍ପିତସ୍ଯାନ୍ନଭକ୍ଷ୍ଯସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଃ । ତଥୋପହାରସ୍ଯ ଚ ତତ୍ସ୍ଵଭାଵଃ ଅଭକ୍ଷ୍ଯାଣାଂ ଭକ୍ଷଣେ ତତ୍ସ୍ଵଭାଵଃ ॥ ୩,୨୮.

ରସର ସ୍ୱଭାବ ହେଉଛି ସବୁବେଳେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନ ଦେଇ ଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଓ ଭୋଜ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ଖାଇବା; ଏହିପରି ଉପହାର ମଧ୍ୟ ଏହିଭଳି ଖାଇବା, ଏବଂ ଯାହା ଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ତାହା ଭୋଜନ କରିବା ମଧ୍ୟ ଏହାର ସ୍ୱଭାବ।

ଅଲେହ୍ଯଲେହସ୍ଯ ଚ ତତ୍ସ୍ଵଭାଵଃ ପାତୁଂ ତ୍ଵପେଯସ୍ଯ ଚ ତତ୍ସ୍ଵଭାଵଃ । ଦ୍ଵଯୋଃ ସ୍ଵରୂପଂ ଚ ଵିହାଯ ମୂଢଃ ପୁନଃ ପୁନଃ ସ୍ଵୀକରୋତ୍ଯେଵ ନିତ୍ଯମ୍ ॥ ୩,୨୮.

ଯାହା ଚାଟିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ତାହା ଚାଟିବାରେ, ଯାହା ପିଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ତାହା ପିଇବାରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ରସର ସ୍ୱଭାବ; ଏହି ଦୁଇଟିର ସ୍ୱରୂପ ଛାଡ଼ି ମୂର୍ଖ ଲୋକ ପୁନିପୁନି ସେମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କରେ।

ତସ୍ଯ ସ୍ନାନଂ ଵ୍ଯର୍ଥମାହୁଶ୍ଚ ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ନ ଦ୍ଵଯୋଃ କାର୍ଯମେଵ । ଅଭିପ୍ରାଯଂ ହ୍ଯେତମେଵଂ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ଜାନୀହି ତ୍ଵଂ ପ୍ରହସ୍ଯୈଵ ନିତ୍ଯମ୍ ॥ ୩,୨୮.

ଏପରି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ନାନ ବ୍ୟର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହିକାରଣରୁ ଏହି ଦୁଇଟି ଅନୁଯାୟୀ କୌଣସି କାମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ମୋର ଏହି ଭାବନାକୁ ଜାଣ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବଂ ସବୁବେଳେ ଏହାକୁ ହସି ଦୃଷ୍ଟି କର।

ଭାର୍ଯାଦ୍ଵଯଂ ହ୍ଯଵିଦିତ୍ଵା ସ୍ଵରୂପଂ ସ୍ଵୀକୃତ୍ଯ ଚୈକାଂ ପ୍ରଵିହାଯୈଵ ଚୈକାମ୍ । ସ୍ନାନାଦିକଂ କୁରୁତେ ମୂଢବୂଦ୍ଧିଃ ଵ୍ଯର୍ଥଂ ଚାହୁର୍ମୋକ୍ଷଭୋଗୌ ଚ ନୈଵ । ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ଯଦି ମିଥ୍ଯା ଭଵେତ୍ତୁ ତଦା ତ୍ଵସୌ ମାଂ ଦଶତୁ ହ୍ଯହୀନ୍ଦ୍ରଃ ॥ ୩,୨୮.

ଦୁଇଟି ଭାର୍ଯ୍ୟାର ସ୍ୱରୂପ ନ ଜାଣି, ଗୋଟିଏକୁ ଧରି ଅନ୍ୟଟିକୁ ଛାଡ଼ି, ମୂର୍ଖ ଲୋକ ସ୍ନାନ ଓ ଏହାପରି କାମ କରେ, ଯାହା ବ୍ୟର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ମୁକ୍ତି କିମ୍ବା ଭୋଗ କିଛି ମିଳେ ନାହିଁ। ଯଦି ଏହି ସବୁ ମିଥ୍ୟା ହୁଏ, ତେବେ ମୋତେ ନାଗମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଦେଉ।

ଗରୁଡ ଉଵାଚ । ଭାର୍ଯାଦ୍ଵଯଂ କିଂ ଵଦ ତ୍ଵଂ ମମାପି ତଯୋଃ ସ୍ଵରୂପଂ କିଂ ଵଦ ତ୍ଵଂ ମୁରାରେ । ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଗ୍ରାହ୍ଯଭାର୍ଯାଂ ଵଦ ତ୍ଵମଗ୍ରାହ୍ଯଭାର୍ଯାଂ ଚାପି ସମ୍ଯଗ୍ଵଦ ତ୍ଵମ୍ ॥ ୩,୨୮.

ଗରୁଡ଼ କହିଲେ: ଏହି ଦୁଇଟି ଭାର୍ଯ୍ୟା କିଏ? ମୋତେ କୁହ, ମୁରାରି, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ କ'ଣ ତାହା ମଧ୍ୟ କୁହ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଠି ଗ୍ରହଣୀୟ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ କେଉଁଠି ଅଗ୍ରହଣୀୟ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ସେଥିରେ ମଧ୍ୟ ସଠିକ୍ କହ।

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ବୁଦ୍ଧିଃ ପତ୍ନୀ ସା ଦ୍ଵିରୂପା ଖଗେନ୍ଦ୍ର ଦୁଷ୍ଟା ଚୈକା ତ୍ଵପରା ସୁଷ୍ଠୁରୂପା । ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଦୁଷ୍ଟରୂପା କନିଷ୍ଠା ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ତୁ ଯା ସୁଷ୍ଠୁବୁଦ୍ଧିସ୍ଵରୂପା ॥ ୩,୨୮.

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ବୁଦ୍ଧି ହେଉଛି ପତ୍ନୀ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ଗୋଟିଏ ଖରାପ, ଅନ୍ୟଟି ଭଲ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଖରାପ ବୁଦ୍ଧି ଛୋଟ, ଭଲ ବୁଦ୍ଧି ବଡ଼।

କନିଷ୍ଠଯା ନଷ୍ଟତାଂ ଯାତି ଜୀଵଃ ସୁତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯା ଯାତି ଯୋଗ୍ଯାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠାମ୍ । କନିଷ୍ଠାଯାଃ ଶୃଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ସ୍ଵରୂପଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତସ୍ଯାସ୍ତ୍ଯାଗବୁଦ୍ଧିଂ କୁରୁଷ୍ଵ ॥ ୩,୨୮.

ଛୋଟ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଜୀବ ନାଶ ପାଏ; ଦୃଢ଼ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ଉଚିତ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚେ। ଏବେ ଛୋଟ ବୁଦ୍ଧିର ସ୍ୱରୂପ ଶୁଣ, ଏହା ଶୁଣି ତାହାକୁ ଛାଡ଼ିବା ନିଶ୍ଚୟ କର।

ଜୀଵଂ ଯଂ ଵୈ ପ୍ରେରଯନ୍ତୀ କନିଷ୍ଠା କାମ୍ଯଂ ଧର୍ମଂ କୁରୁତେ ସର୍ଵଦାପି । କ୍ଵ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ କ୍ଵ ଚ ଵିଷ୍ଣୁର୍ମହାତ୍ମା କ୍ଵ ଵୈ କଥା କ୍ଵ ଚ ଯଜ୍ଞାଃ କ୍ଵ ଗାଵଃ ॥ ୩,୨୮.

ଏହି ଛୋଟ ବୁଦ୍ଧି ଜୀବକୁ ପ୍ରେରିତ କରି ସବୁବେଳେ ଇଚ୍ଛାମୂଳକ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଏ; ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କେଉଁଠି, ବିଷ୍ଣୁ କେଉଁଠି, ଶାସ୍ତ୍ର କେଉଁଠି, ଯଜ୍ଞ କେଉଁଠି, ଗାଁ କେଉଁଠି?

କ୍ଵ ଚାଶ୍ଵତ୍ଥଃ କ୍ଵ ଚ ସ୍ନାନଂ କ୍ଵ ଶୌଚମେତତ୍ସର୍ଵଂ ନାମ ନାଶଂ କରୋତି । ମୂଢଂ ପତିଂ ରେଣୁକାଂ ପୂଜଯସ୍ଵ ମାଯାଦେଵ୍ଯା ଦୀପଦାନଂ କୁରୁଷ୍ଵ ॥ ୩,୨୮.

ଅଶ୍ୱଥ କେଉଁଠି, ସ୍ନାନ କେଉଁଠି, ଶୁଚିତା କେଉଁଠି? ଏହି ସବୁକୁ ସେ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ। ମୂର୍ଖ ପତିଙ୍କୁ ପୂଜ, ରେଣୁକାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କର, ମାୟାଦେବୀଙ୍କୁ ଦୀପ ଦିଅ।

ସୁଭୈରଵାଦୀନ୍ ଭଜ ମୂଢ ତ୍ଵମନ୍ଧ ହାରିଦ୍ରଚୂର୍ଣନ୍ଧାରଯେଃ ସର୍ଵଦାପି । ଜ୍ଯେଷ୍ଠାଷ୍ଟମ୍ଯାଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଦେଵୀଂ ଭଜସ୍ଵ ଭକ୍ତ୍ଯା ସୂତ୍ରଂ ଗଲବନ୍ଧଂ କୁରୁଷ୍ଵ ॥ ୩,୨୮.

ହେ ମୂର୍ଖ, ସୁଭୈରବ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପୂଜ, ସବୁବେଳେ ହଳଦୀ ଚୂର୍ଣ୍ଣ ପିନ୍ଧ; ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଅଷ୍ଟମୀରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ଜ୍ୟେଷ୍ଠାଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜ, ଗଳାରେ ସୂତା ପିନ୍ଧ।

ମରିଗନ୍ଧାଷ୍ଟମ୍ଯାଂ ମରିଗନ୍ଧଂ ଭଜସ୍ଵ ତଥା ସୂତ୍ରଂ ସ୍ଵଗଲେ ଧାରଯସ୍ଵ । ଦୀପସ୍ତଂଭଂ ସୁଦିନେ ପୂଜଯସ୍ଵ ତତ୍ସୂତ୍ରମେଵ ସ୍ଵଗଲେ ଧାରଯସ୍ଵ ॥ ୩,୨୮.

ମାରିଗନ୍ଧା ଅଷ୍ଟମୀରେ ମାରିଗନ୍ଧାଙ୍କୁ ପୂଜ, ଏବଂ ଗଳାରେ ସୂତା ପିନ୍ଧ; ଶୁଭ ଦିନରେ ଦୀପସ୍ତମ୍ଭକୁ ପୂଜ, ସେହି ସୂତା ଗଳାରେ ପିନ୍ଧ।

ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ଚାଦ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମୀଂ ଚ ସମ୍ଯକ୍ପୂଜାଂ କୁରୁ ତ୍ଵଂ ହି ଭକ୍ତ୍ଯାଥ ଜୀଵ । ଲକ୍ଷ୍ମୀସୂତ୍ରଂ ସ୍ଵାଗଲେ ଧାରଯସ୍ଵ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଵାନ୍ ଭଵସୀତ୍ଯୁତ୍ତରତ୍ର ॥ ୩,୨୮.

ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଅଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ଭଲ ଭାବରେ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜ, ହେ ଆତ୍ମା; ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସୂତା ଗଳାରେ ପିନ୍ଧ, ଏବଂ ପରେ ତୁମେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ସମ୍ପନ୍ନ ହେବ।

ଵିହାଯ ମୌଞ୍ଜୀଦିଵସେ ଭାଗ୍ଯକାମଃ ସୁଗୁଗ୍ଗୁଲାନ୍ଧାରଯସ୍ଵାତିଭକ୍ତ୍ଯା । ସୁଵାସିନୀଃ ପୂଜଯସ୍ଵାଶୁ ଭକ୍ତ୍ଯା ଗନ୍ଧୈଃ ପୁଷ୍ପୈର୍ଧୂପଦୀପୈଃ ପ୍ରତୋଷ୍ଯ ॥ ୩,୨୮.

ମୌଞ୍ଜୀବନ୍ଧନ ଦିନରେ ଭାଗ୍ୟ ଚାହିଁ, ଉତ୍ତମ ଗୁଗୁଳୁ ପିନ୍ଧ, ଅତି ଭକ୍ତି ସହିତ; ଶୀଘ୍ର ଭକ୍ତି ସହିତ ସୁବାସିନୀମାନଙ୍କୁ ପୂଜ, ସୁଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଧୂପ, ଦୀପ ଦେଇ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କର।

ଵରାର୍ତିକ୍ଯଂ କାଂସ୍ଯପାତ୍ରେ ନିଧାଯ କୁର୍ଵାର୍ତିକ୍ଯଂ ଦେଵତାଦେଵତାନାମ୍ । ପିଚୁମନ୍ଦପତ୍ରାଣି ଵିତତ୍ଯ ଭୂମୌ ନମସ୍ଵ ତ୍ଵଂ କ୍ଷମ୍ଯତାଂ ଚେତି ଚୋକ୍ତ୍ଵା ॥ ୩,୨୮.

ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ କାଂସ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ଆରତି ଦୀପ ରଖ, ପିଚୁମନ୍ଦା ଗଛର ପତ୍ର ଭୂମିରେ ପିଛାଇଦେ, ମାଥା ନମାଇ କହ, 'ମୋତେ ଖ୍ମା କରିବେ'।

ମହାଦେଵୀଂ ପୂଜଯସ୍ଵାଦ୍ଯ ଭକ୍ତ୍ଯା ସଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ମା ଦଦସ୍ଵାପ୍ଯଥାନ୍ନମ୍ । ସଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ଯଦି ଵାନ୍ନଂ ଦଦାସି ଭାଗ୍ଯଂ ଚ ତେ ପଶ୍ଯତୋ ନାଶମେତି ॥ ୩,୨୮.

ଏବେ ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କର। ସଠିକ୍ ଭାବରେ ବୈଷ୍ଣବ ନୁହଁଥିବାଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯଦି ସତ୍ ବୈଷ୍ଣବଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଉଛ, ତେବେ ତୋର ଭାଗ୍ୟ ଆଖି ଦେଖି ନଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ।

ସ୍ଵଵାମହସ୍ତେ ଵେଣୁପାତ୍ରେ ନିଧାଯ ଦୀପଂ ଧୃତ୍ଵା ସଵ୍ଯହସ୍ତେ ପତେ ତ୍ଵମ୍ । ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ଭୋଃ ପଞ୍ଚଗୃହେଷୁ ଭିକ୍ଷାଂ କୁରୁଷ୍ଵ ସମ୍ଯକ୍ପ୍ରଵିହାଯୈଵ ଲଜ୍ଜାମ୍ ॥ ୩,୨୮.

ନିଜ ବାମ ହାତରେ ବାଁଶ ପାତ୍ରରେ ଦୀପ ରଖ, ଡାହାଣ ହାତରେ ଧର, ଏବଂ କହ, 'ଉଠ, ପ୍ରଭୁ, ପାଞ୍ଚଟି ଘରରୁ ଭିକ୍ଷା ନେ, ସମସ୍ତ ଲଜ୍ଜା ଛାଡିଦେ'।

ଆଦୌ ଗୃହେ ଷଡ୍ରସାନ୍ନଂ ଚ କୁତ୍ଵା ଜଗଦ୍ଗୋପ୍ଯଂ ଭୋଜନଂ ତ୍ଵଂ କୁରୁଷ୍ଵ । ତଚ୍ଛେଷାନ୍ନଂ ଭୋଜଯିତ୍ଵା ପତେ ତ୍ଵଂ ତାସାଂ ଚ ରେ ଶରଣଂ ତ୍ଵଂ କୁରୁଷ୍ଵ ॥ ୩,୨୮.

ପ୍ରଥମେ ଘରେ ଛଅ ରସର ଖାଦ୍ୟ ପକାଇ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ରକ୍ଷକ ଦେବୀମାନେ ପାଇଁ ଭୋଜନ କରା। ତାଙ୍କର ଅବଶିଷ୍ଟ ଭୋଜନ ଦେଇ, ପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ତାଙ୍କର ଶରଣ ନିଅ।