ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ପୁରେଂଦ୍ରସ୍ତୁ ଗାଧୀ ଵାଲୀ ତଥାର୍ଜୁନଃ । ଵିକୁକ୍ଷିଃ କୁଶ ଏଵୈତେ ସପ୍ତ ଚେନ୍ଦ୍ରାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ ॥ ୩,୨୮.

ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ପୁରେନ୍ଦ୍ର, ଗାଧି, ବାଲି, ଅର୍ଜୁନ, ବିକୁକ୍ଷି ଏବଂ କୁଶ — ଏହି ସାତଜଣ ଇନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ।

ଯଃ କୃଷ୍ଣପୁତ୍ତ୍ରଃ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଃ କାମ ଏଵ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ । ପ୍ରକୃଷ୍ଟପ୍ରକାଶରୂପତ୍ଵାତ୍ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନ ଇତି ନାମଵାନ୍ ॥ ୩,୨୮.

କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନକୁ କାମ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ; ତାଙ୍କର ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପ ଥିବାରୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମ ରହିଛି।

ଯୋ ରାମଭ୍ରାତା ଭରତଃ କାମ ଏଵାଭଵଦ୍ଭୁଵି । ରାମାଜ୍ଞାଂ ଭରତେ ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଭରତନାମକଃ ॥ ୩,୨୮.

ରାମଙ୍କ ଭାଇ ଭରତ ପୃଥିବୀରେ କାମ ଭାବରେ ହେଲେ; ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିଥିବାରୁ ଭରତ ନାମରେ ପରିଚିତ।

ଚକ୍ରାଭିମାନି କାମସ୍ତୁ ସୁଦର୍ଶନ ଇତି ସ୍ମୃତଃ । ବ୍ରହ୍ମୈଵ କୃଷ୍ଣପୁତ୍ରସ୍ତୁ ସାଂବୋ ଜାମ୍ବଵତୀସୁତଃ ॥ ୩,୨୮.

ଚକ୍ରର ଅଭିମାନୀ କାମକୁ ସୁଦର୍ଶନ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ସାମ୍ବ, ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସେ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମା।

କାମାଵତାରୋ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ସଂଦେହୋ ନାତ୍ର ଵିଦ୍ଯତେ । ଯୋ ରୁଦ୍ରପୁତ୍ରଃ ସ୍କନ୍ଦସ୍ତୁ କାମ ଏଵ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ॥ ୩,୨୮.

ସେ କାମଙ୍କ ଅବତାର ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ, ଏଠାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ସ୍କନ୍ଦକୁ କାମ ଭାବରେ ଘୋଷିତ କରାଯାଏ।

ରିପୂନାସ୍କଂଦତେ ନିତ୍ଯମତଃ ସ୍କନ୍ଦ ଇତି ସ୍ମୃତଃ । ଯୋ ଵା ସନତ୍କୁମାରସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରଃ ଖଗାଧିପ । କାମାଵତାରୋ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା ॥ ୩,୨୮.

ସେ ସଦା ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିବାରୁ ସ୍କନ୍ଦ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଏବଂ ସନତ୍କୁମାର, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏବଂ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ କାମଙ୍କ ଅବତାର ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ, ଏଠାରେ ଅଧିକ ଚିନ୍ତା ଦରକାର ନାହିଁ।

ସୁଦର୍ଶନଶ୍ଚ ପରମଃ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ସାଂବ ଏଵ ଚ । ସନତ୍କୁମାରଃ ସାଂବଶ୍ଚ ଷଡେତେ କାମରୂପକାଃ ॥ ୩,୨୮.

ସୁଦର୍ଶନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସାମ୍ବ, ସନତ୍କୁମାର ଏବଂ ସାମ୍ବ — ଏହି ଛଅଜଣ କାମଙ୍କ ରୂପ।

ତତଶ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରକାମାଵପ୍ଯୁମାଦିଭ୍ଯୋ ଦଶାଵରୌ । ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ତୁ ଗରୁଡ କାମ ଇନ୍ଦ୍ରାଧମଃ ସ୍ମୃତଃ ॥ ୩,୨୮.

ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ କାମ, ଉମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦଶ ଅବତାର ଅଛନ୍ତି; ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଗରୁଡ, କାମକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ପ୍ରାଣସ୍ତ୍ଵହଙ୍କାର ଏଵ ଅହଙ୍କାରକସଂଜ୍ଞକଃ । ଗରୁତ୍ମଦଂଶୋ ଵିଜ୍ଞେଯଃ କାମେନ୍ଦ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଦଶାଧମଃ ॥ ୩,୨୮.

ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ଅହଂକାର, ଅହଂକାର ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ; ଗରୁତ୍ମଦ ଅଂଶ ଭାବରେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ, କାମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ସେ ଦଶମ ଏବଂ ସବୁଠୁ ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।

ତଦନନ୍ତରଜାନ୍ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଶୃଣୁ ଵୀନ୍ଦ୍ର ସମାହିତଃ । ଶ୍ରଵଣାନ୍ମୋକ୍ଷମାପ୍ନୋତି ମହାପାପାଦ୍ଵିମୁଚ୍ଯତେ ॥ ୩,୨୮.

ଏହା ପରେ ଯାହା ଆସିବ, ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; ଏହାକୁ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଶୁଣ, ବିନ୍ଦ୍ର। ଏହା ଶୁଣିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ଏବଂ ମହାପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

କାମପୁତ୍ରୋନିରୁଦ୍ଧୋଽପି ହରେରନ୍ଯଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ । ସ ଏଵାଭୂଦ୍ଧରେଃ ସେଵାଂ କର୍ତୁଂ ରାମାନୁଜୋ ଭୁଵି ॥ ୩,୨୮.

କାମଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅନିରୁଦ୍ଧକୁ ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଭାବରେ ଘୋଷିତ କରାଯାଏ; ସେ ପୃଥିବୀରେ ହରିଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ ରାମଙ୍କ ଭାଇ ଭାବରେ ଅବତାର ନେଇଥିଲେ।

ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଇତି ଵିଖ୍ଯାତଃ ଶତ୍ରୂନ୍ସୂଦଯତେ ଯତଃ । ଅନିରୁଦ୍ଧଃ କୃଷ୍ଣପୁତ୍ରୋ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନାଦ୍ଯୋଽଜନିଷ୍ଟ ହ ॥ ୩,୨୮.

ଯିଏ ଶତ୍ରୁମାନୋକୁ ନଶ୍ୱନ କରନ୍ତି, ସେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ଅନିରୁଦ୍ଧ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁଅ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ।

ସଂକର୍ଷଣାଦିରୂପୈସ୍ତୁ ତ୍ରିଭିରାଵିଷ୍ଟ ଏଵ ସଃ । ଏଵଂ ଦ୍ଵିରୂପୋ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ହ୍ଯନିରୁଦ୍ଧୋ ମହାମତିଃ ॥ ୩,୨୮.

ସେ ସଂକର୍ଷଣ ଆଦି ତିନି ରୂପରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଛନ୍ତି । ଏହିପରି ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ରୂପରେ ବୁଝିବା ଉଚିତ, ସେ ଅତି ବୁଦ୍ଧିମାନ ।

କାମଭାର୍ଯା ରତିର୍ଯା ତୁ ଦ୍ଵିରୂପା ସଂପ୍ରକୀର୍ତିତା । ରୁଗ୍ମପୁତ୍ରୀ ରୁଗ୍ମଵତୀ କାମଭାର୍ଯା ପ୍ରକୀର୍ତିତା ॥ ୩,୨୮.

କାମଦେବଙ୍କ ଜଣେ ଝିଅ ରତି, ଦୁଇଟି ରୂପ ଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ରୁକ୍ମଙ୍କ ଝିଅ ରୁଗ୍ମବତୀ, କାମଦେବଙ୍କ ଝିଅ ଭାବେ ପରିଚିତ ।

ଅତିପ୍ରକାଶଯୁକ୍ତତ୍ଵାତ୍ତସ୍ମାଦ୍ରୁଗ୍ମଵତୀ ସ୍ମୃତା । ଦୁର୍ଯୋଧନସ୍ଯ ଯା ପୁତ୍ରୀ ଲକ୍ଷଣା ସା ରତିଃ ସ୍ମୃତା ॥ ୩,୨୮.

ଅତି ତେଜସ୍ୱି ଥିବାରୁ ସେ ରୁଗ୍ମବତୀ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ । ଦୁର୍ଯୋଧନଙ୍କ ଝିଅ ଲକ୍ଷଣା, ସେ ମଧ୍ୟ ରତି ଭାବେ ମନେ ପକାଯାଏ ।

କାଷ୍ଠା ସାଂବସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ସା ଲକ୍ଷଣଂ ସଂଯୁନକ୍ତ୍ଯତଃ । ଲକ୍ଷଣାଭିଧଯା ଭୂମୌ ଦୁଷ୍ଟ ଵୀର୍ଯୋଦ୍ଭଵା ହ୍ଯପି ॥ ୩,୨୮.

ସାମ୍ବଙ୍କ ଝିଅ ଲକ୍ଷଣା, ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଥିବାରୁ ଏହି ନାମ ପାଇଛି । ଭୂମିରେ ସେ ଲକ୍ଷଣା ନାମରେ ପରିଚିତ, ଯଦିଓ ଦୁଷ୍ଟ ପ୍ରଭାବରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ।

ଏଵଂ ଦ୍ଵିରୂପା ଵିଜ୍ଞେଯା କାମଭାର୍ଯା ରତିଃ ସ୍ମୃତା । ସ୍ଵାଯଂଭୁଵୋ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରୋ ମନୁସ୍ତ୍ଵାଦ୍ଯୋ ଗୁରୌ ସମଃ । ରାଜଧର୍ମେଣ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚ ଜାତଃ ପ୍ରୀଣଯିତୁଂ ହରେଃ ॥ ୩,୨୮.

ଏହିପରି, କାମଦେବଙ୍କ ଝିଅ ରତିଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ରୂପରେ ଜାଣିବା ଉଚିତ । ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ, ପ୍ରଥମ ମନୁ, ଗୁରୁ ସମାନ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ରାଜଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଜନ୍ମ ନେଇ, ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ ।

ବୃହସ୍ପତିର୍ଦେଵଗୁରୁର୍ମହାତ୍ମା ତସ୍ଯାଵତାରାସ୍ତ୍ରଯ ଆସନ୍ ଖଗେନ୍ଦ୍ର । ରାମାଵତାରେ ଭରତାଖ୍ଯୋ ବଭୂଵ ହ୍ଯଂଭୋଜଜାଵେଶଯୁତୋ ବୃହସ୍ପତିଃ ॥ ୩,୨୮.

ଦେବତାମାନଙ୍କ ଗୁରୁ ବୃହସ୍ପତି, ମହାତ୍ମା, ତିନି ଅବତାର ନେଇଥିଲେ, ଖଗେଶ୍ୱର । ରାମ ଅବତାରରେ, ପଦ୍ମଜ ତତ୍ତ୍ୱରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ବୃହସ୍ପତି, ଭାରତ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ ।

ଦେଵାଵତାରାନ୍ଵାନରାଂସ୍ତାରଯିତ୍ଵା ଶ୍ରୀରାମଦିଵ୍ଯାଽଚରିତାନ୍ଯଵାଦୀତ୍ । ଅତୋ ହ୍ଯସୌ ନାରନାମା ବଭୂଵ ହ୍ଯଙ୍ଗତ୍ଵମାପ୍ତୁଂ ରାମଦେଵସ୍ଯ ଭୂମ୍ଯାମ୍ ॥ ୩,୨୮.

ଶ୍ରୀରାମଙ୍କ ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବାନରମାନୋକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି, ସେ ନର ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଏବଂ ଭୂମିରେ ରାମଦେବଙ୍କ ସନ୍ନିକଟତା ପାଇଲେ ।

କୃଷ୍ଣାଵତାରେ ଦ୍ରୋଣନାମା ବଭୂଵ ଅଂଭୋଜଜାଵେଶଯୁତୋ ବୃହସ୍ପତିଃ । ଯସ୍ମାଦ୍ଦୋଣାତ୍ସଂବଭୂଵ ଗୁରୁଶ୍ଚ ତସ୍ମାଦସୌ ଦ୍ରୋଣସଂଜ୍ଞୋ ବଭୂଵ ॥ ୩,୨୮.

କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅବତାରରେ, ପଦ୍ମଜ ତତ୍ତ୍ୱରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ବୃହସ୍ପତି, ଦ୍ରୋଣ ନାମରେ ଜଣାପଡିଲେ । ଡୋଣାରୁ ଜନ୍ମ ହେବାରୁ ସେ ଦ୍ରୋଣ ଭାବେ ପରିଚିତ ।

ଭୂଭାରଭୂତାଦ୍ଯୁଦ୍ଧୃତୌ ହ୍ଯଙ୍ଗଭୂତୋ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସେଵାଂ କର୍ତୁମେଵାସ ଭୂମୌ । ବୃହସ୍ପତିଃ ପଵନାଵେଶଯୁକ୍ତା ସ ଉଦ୍ଧଵଶ୍ଚେତ୍ଯମିଧାନମାପ ॥ ୩,୨୮.

ଭୂମିର ଭାର ହ୍ରାସ କରିବା ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ, ବୃହସ୍ପତି, ବାୟୁ ତତ୍ତ୍ୱରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ହୋଇ, ଭୂମିରେ ଉଦ୍ଧବ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ ।

ଯସ୍ମାଦୁତ୍କୃଷ୍ଟୋ ହରିରତ୍ର ସମ୍ଯଗତୋ ହ୍ଯସୌ ବୁଧଵନ୍ନାମ ଚାପ । ସଖା ହ୍ଯଭୂତ୍କୃଷ୍ଣଦେଵସ୍ଯ ନିତ୍ଯଂ ମହାମତିଃ ସର୍ଵଲୋକେଷୁ ପୂଜ୍ଯଃ ॥ ୩,୨୮.

ହରି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିବାରୁ, ସେ ବୁଧବନ୍ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ । ସେ ସଦା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବନ୍ଧୁ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜ୍ୟ ।

ଦକ୍ଷିଣାଙ୍ଗୁଷ୍ଠଜୋ ଦକ୍ଷୋ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରୋ ମହାମତିଃ । କନ୍ଯାଂ ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରେଃ ପ୍ରୀଣନ୍ନାସ ଭୂମା ପ୍ରଜାପତିଃ । ପୁତ୍ରାନୁଦପାଦଯଦ୍ଦକ୍ଷସ୍ତ୍ଵତୋ ଦକ୍ଷ ଇତି ସ୍ମୃତଃ ॥ ୩,୨୮.

ଡାକ୍ଷ୍ୟ, ଡାହାଣ ଅଙ୍ଗୁଠିରୁ ଜନ୍ମିଥିବା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ । ସେ ଜଣେ ଝିଅ ତିଆରି କରି, ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଭୂମିରେ ପ୍ରଜାପତି ହେଲେ । ଡାକ୍ଷ୍ୟ, ପୁଅମାନୋକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ, ଏହିପରି ସେ ଡାକ୍ଷ୍ୟ ଭାବେ ମନେ ପକାଯାନ୍ତି ।

ଶଚୀଂ ଭାର୍ଯାଂ ଦେଵରାଜସ୍ଯ ଵିଦ୍ଧି ତସ୍ଯା ହ୍ଯଵତାରଂ ଶୃଣୁ ସମ୍ଯକ୍ ଖଗେନ୍ଦ୍ର । ରାମାଵତାରେ ନାମ ତାରା ବଭୂଵ ସା ଵାଲିପତ୍ନୀ ଶଚୀସଂଜ୍ଞକା ଚ ॥ ୩,୨୮.

ଦେବରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଝିଅ ଶଚୀଙ୍କ ଏହି ଅବତାର ଥିଲା ବୋଲି ଜାଣ । ଖଗେଶ୍ୱର, ଭଲଭାବେ ଶୁଣ । ରାମ ଅବତାରରେ ସେ ତାରା ନାମରେ, ବାଲିଙ୍କ ଝିଅ ଏବଂ ଶଚୀ ଭାବେ ପରିଚିତ ହେଲେ ।

ରାମାନ୍ମୃତେ ଵାଲିସଂଜ୍ଞେ ପତୌ ହି ସୁଗ୍ରୀଵସଂଗଂ ସା ଚକାରାଥ ତାରା । ଅତୋ ନାଗାତ୍ସ୍ଵର୍ଗଲୋକଂ ଚ ତାରା କ୍ଵ ଵା ଯାଯାଦନ୍ତରିକ୍ଷେ ଚ ପାପା ॥ ୩,୨୮.

ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାଲି ମୃତ୍ୟୁ ପରେ, ତାରା ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କ ସହିତ ଯୋଗ ଦେଲେ । ଏହିପରି, ନାଗଲୋକ ଛାଡି, ତାରା କେଉଁଠି ଯିବେ, ଆକାଶରେ କିଛି ଅବସ୍ଥାନ ନାହିଁ ।

କୃଷ୍ଣାଵତାରେ ସୈଵ ତାରା ଚ ଵୀନ୍ଦ୍ର ବଭୂଵ ଭୂମୌ ଵିଜଯସ୍ଯ ପତ୍ନୀ । ପିଶଙ୍ଗଦେତି ହ୍ଯଭିଧା ସ୍ଯାଚ୍ଚ ତସ୍ଯାଃ ସାମୀପ୍ଯମସ୍ଯାସ୍ତ୍ଵର୍ଜୁନେନୈଵ ଚାସୀତ୍ ॥ ୩,୨୮.

କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅବତାରରେ, ସେଇ ତାରା ଭୂମିରେ ବିନ୍ଦ୍ରା ଭାବେ ଜଣାପଡିଲେ, ଯିଏ ବିଜୟଙ୍କ ଝିଅ । ସେ ପିଶଙ୍ଗଦୀ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ, ତାଙ୍କର ସନ୍ନିକଟତା ଅର୍ଜୁନ ସହିତ ଥିଲା ।

ଉତ୍ପାଦଯିତ୍ଵା ବଭ୍ରୁଵାହଂ ଚ ପୁତ୍ରଂ ତସ୍ଯାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ହ୍ଯର୍ଜୁନୋ ଵୈ ମହାତ୍ମା । ଅତଶ୍ଚୋଭେ ଵାରଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦେ ଚ ଶଚୀରୂପେ ନାତ୍ର ଵିଵାର୍ଯମସ୍ତି ॥ ୩,୨୮.

ତାଙ୍କରେ ବବ୍ରୁ ନାମକ ପୁଅ ଜନ୍ମିଥିଲା, ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ, ମହାତ୍ମା, ତାଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ଏହିପରି, ବାରା ଓ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦା ଦୁହେଁ ଶଚୀ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି — ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।

ପୁଲୋମଜା ମନ୍ତ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଯା କାଶିକା ଗାଧିରାଜସ୍ଯ ଭାର୍ଯା । ଵିକୁକ୍ଷିଭାର୍ଯା ସୁମତିଶ୍ଚେତି ସଂଜ୍ଞା କୁଶସ୍ଯ ପତ୍ନୀ କାନ୍ତିମତୀତି ସଂଜ୍ଞା ॥ ୩,୨୮.

ପୁଲୋମଜା, ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଝିଅ; କାଶିକା, ଗାଧି ରାଜାଙ୍କ ଝିଅ; ସୁମତି, ବିକୁକ୍ଷିଙ୍କ ଝିଅ; ଏବଂ କାନ୍ତିମତୀ, କୁଶଙ୍କ ଝିଅ — ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ।

ଏତା ହି ସପ୍ତ ହ୍ଯଵରାଶ୍ଚ ଶଚ୍ଯା ଜାନୀହି ଵୈ ନାସ୍ତି ଵିଚାରଣାତ୍ର । ଶଚୀ ରତିଶ୍ଚାନିରୁଦ୍ଧୋ ମନୁର୍ଦକ୍ଷୋ ବୃହସ୍ପତିଃ । ଷଡନ୍ଯୋନ୍ଯସମାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଅହଙ୍କାରାଦ୍ଦଶାଧମାଃ ॥ ୩,୨୮.

ଏହି ସପ୍ତଜନ ଓ ଶଚୀ, ଏମାନେ ଅଧମ ଭାବେ ଜାଣ । ଏଠି କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଶଚୀ, ରତି, ଅନିରୁଦ୍ଧ, ମନୁ, ଡାକ୍ଷ୍ୟ ଓ ବୃହସ୍ପତି — ଏହି ଛଅଜଣ ଏକାପରି ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅହଂକାର ଦ୍ୱାରା ଦଶ ମଧ୍ୟରେ ଅଧମ ଭାବେ ଗଣାଯାନ୍ତି ।