ଯଦାହୀଶୋ ଵିପୁଲାମୁଦ୍ଧରେଚ୍ଚ ତଦା ରାମଃ ଶ୍ରୀଭିଦାସଂଗମେ ଚ । କରୋତି ତୋଷତ୍ସର୍ଵଦା ଵୈ ରମାଯାସ୍ତସ୍ଯାପ୍ଯାଵେଶୋ ଵ୍ଯଂସ୍ରିତମୋନସଂଗମ୍ ॥ ୩,୨୮.
ଯେତେବେଳେ ନାଗର ସ୍ୱାମୀ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଉଠାଇଥାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ରାମ, ଶ୍ରୀଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ସଦା ରମାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ କାମ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ମନର ଏକତାରେ ଶ୍ରୀଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ପ୍ରକାଶ ପାଏ।
ଯା ରେଵତୀ ରୈଵତସ୍ଯୈଵ ପୁତ୍ରୀ ସା ଵାରୁଣୀ ବଲଭଦ୍ରସ୍ଯ ପତ୍ନୀ । ସୌପର୍ଣନାମ୍ନୀ ବଲପତ୍ନୀ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ଯାସ୍ତାସ୍ତିସ୍ରଃ ଷଡ୍ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚ ସ୍ତ୍ରୀଭ୍ଯଃ । ଦ୍ଵିଗୁଣାଧମା ରୁଦ୍ରଶେଷାଦିକେଭ୍ଯୋ ଦଶାଧମା ତ୍ଵଂ ଵିଜାନୀହି ପୌତ୍ର ॥ ୩,୨୮.
ଯିଏ ରେବତଙ୍କର କନ୍ୟା ରେବତୀ, ସେ ବାରୁଣୀ, ବଳଭଦ୍ରଙ୍କର ଜଣାଇ। ସୌପର୍ଣ୍ଣୀ ବଳଙ୍କର ଜଣାଇ, ହେ ଖଗେନ୍ଦ୍ର। ଏହି ତିନିଜଣ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଛଅଜଣ ଜଣାଇ, ରୁଦ୍ର ଓ ଶେଷଙ୍କର ଜଣାଇଠାରୁ ଦୁଇଗୁଣି ଉତ୍ତମ ଓ ଦଶଗୁଣି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କଥା ଜାଣ, ହେ ପଉତ୍ର।
ଗରୁଡ ଉଵାଚ । ରାମେଣ ରନ୍ତୁଂ ସର୍ଵଦା ଵାରୁଣୀ ତୁ ପୁତ୍ରୀତ୍ଵମାପେ ରେଵତସ୍ଯୈଵ ସୁଭ୍ରୂଃ । ଏଵଂ ତ୍ରିରୂପା ଵାରୁଣୀ ଶେଷପତ୍ନୀ ଦ୍ଵିରୂପଭୂତା ପାର୍ଵତୀ ରୁଦ୍ରପତ୍ନୀ ॥ ୩,୨୮.
ଗରୁଡ଼ କହିଲେ: ରାମଙ୍କର ପ୍ରିୟା ହେବା ପାଇଁ, ବାରୁଣୀ ରେବତଙ୍କର ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏଭଳି, ବାରୁଣୀ ଶେଷଙ୍କର ଜଣାଇ ତିନି ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି, ଓ ପାର୍ବତୀ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଜଣାଇ ଦୁଇ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି।
ନୀଚାଯା ଜାଂବଵତ୍ଯାଶ୍ଚ ଶେଷସାମ୍ଯଂ ଚ କୁତ୍ରଚିତ୍ । ଶ୍ରୂଯତେ ଚ ମଯା କୃଷ୍ଣ ନିମିତ୍ତଂ ବ୍ରୂହି ମେ ପ୍ରଭୋ ॥ ୩,୨୮.
ନୀଚା ଓ ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କ ସମତା, ଏବଂ ଶେଷଙ୍କ ସଦୃଶତା କେବେ କେବେ ଶୁଣାଯାଏ। ଏହାର କାରଣ କ’ଣ, ମୋତେ କହ, ହେ କୃଷ୍ଣ।
ଉମାଯାଶ୍ଚ ତଥା ରୁଦ୍ରଃ ସଦା ବହୁଗୁଣାଧିକଃ । ଏଵଂ ତ୍ଵଯୋକ୍ତଂ ଭଗଵନ୍ନିଶ୍ଚଯାର୍ଥଂ ମମ ପ୍ରଭୋ ॥ ୩,୨୮.
ଏବଂ ରୁଦ୍ର ସଦା ଉମାଠାରୁ ଅଧିକ ଗୁଣବାନ୍। ଏହିପରି ତୁମେ କହିଛ, ମୋ ବୁଝିବା ପାଇଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ରେଵତୀ ଶ୍ରୀଯୁତା ଶ୍ରୀଶ୍ଚ ଶେଷରୂପା ଚ ଵାରୁଣୀ । ସୌପର୍ଣି ପାର୍ଵତୀ ଚୈଵ ତିସ୍ରଃ ଶେଷାଶଂତୋ ଵରାଃ ॥ ୩,୨୮.
ରେବତୀ ଯିଏ ଶ୍ରୀରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଶ୍ରୀ ସ୍ୱୟଂ, ଶେଷ ରୂପରେ ବାରୁଣୀ, ସୌପର୍ଣ୍ଣୀ ଓ ପାର୍ବତୀ—ଏହି ତିନିଜଣ ଶେଷଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଣାଇ।
ଇତ୍ଯପି ଶ୍ରୂଯତେ କୃଷ୍ଣ କୁତ୍ରଚିନ୍ମଧୁସୂଦନ । ନିମିତ୍ତଂ ବ୍ରୂହି ମେ କୃଷ୍ଣ ତଵ ଶିଷ୍ଯାଯ ସୁଵ୍ରତ ॥ ୩,୨୮.
ଏଭଳି କଥା କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଶୁଣାଯାଏ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ମଧୁସୂଦନ। ଏହାର କାରଣ କ’ଣ, ମୋତେ କହ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମର ଭକ୍ତ ଶିଷ୍ୟକୁ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ଵିଜ୍ଞାଯ ଜାଂବଵତ୍ଯାଶ୍ଚ ତଦନ୍ଯେଷାଂ ଖଗାଧିପ । ଉତ୍ତମାନାଂ ଚ ସାମ୍ଯଂ ତୁ ଉତ୍ତମାଵେଶତୋ ଭଵେତ୍ ॥ ୩,୨୮.
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ, ଜାମ୍ବବତୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସମତା ଉତ୍ତମଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।
ଅଵରାଣାଂ ଗୁଣସ୍ଯାପି ହ୍ଯୁତ୍ତମାନାମଧୀନତା । ଅସ୍ତୀତି ଦ୍ଯୋତନାଯୈଵ ଶତାଂଶାଧିକମୁଚ୍ଯତେ ॥ ୩,୨୮.
ନିମ୍ନ ଗୁଣ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଏହିପରି, ଉତ୍ତମଙ୍କର ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଯଥା ମଯୋଚ୍ଯତେ ଵୀନ୍ଦ୍ର ତଥା ଜାନୀହି ନାନ୍ଯଥା । ତଦନନ୍ତରଜାନ୍ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଶୃଣୁ କାଶ୍ଯପଜୋତ୍ତମ ॥ ୩,୨୮.
ମୁଁ ଯେପରି କହିଛି, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ସେପରି ବୁଝ। ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ଏବେ ଆଗର କଥା କହିବି, ଶୁଣ, ହେ କାଶ୍ୟପ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଚତୁର୍ଦଶସୁ ଚେନ୍ଦ୍ରେଷୁ ସପ୍ତମୋ ଯଃ ପୁରନ୍ଦରଃ । ଵୃତ୍ରାଦୀନାଂ ଶରୀରଂ ତୁ ପୁରମିତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ ॥ ୩,୨୮.
ଚୌଦ ଇନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସପ୍ତମ ପୁରନ୍ଦର। ବୃତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦେହକୁ ‘ପୁର’ ବୋଲି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କୁହନ୍ତି।
ତଂ ଦାରଯତି ଵଜ୍ରେଣ ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାତ୍ପୁରନ୍ଦରଃ । ଚତୁର୍ଦଶସୁ ଚେନ୍ଦ୍ରେଷୁ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ତୁ ଷଷ୍ଠକଃ ॥ ୩,୨୮.
ସେ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥିବାରୁ ପୁରନ୍ଦର ନାମ ହେଲା। ଚୌଦ ଇନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଷଷ୍ଠ।
ମନ୍ତ୍ରାନଷ୍ଟ ମହାଵୀନ୍ଦ୍ର ଦେଵୋ ଦ୍ଯୋତଯତେ ଯତଃ । ମନ୍ତ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ତତୋ ଲୋକେ ଉଭାଵପ୍ଯେକ ଏଵ ତୁ ॥ ୩,୨୮.
ମହାଇନ୍ଦ୍ର ମନ୍ତ୍ରାନଷ୍ଟ ଦେବମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରନ୍ତି, ଏହିପାଇଁ ଲୋକରେ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ସେ ଏକେ।
ମନ୍ତ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନାଵତାରୋଭୂତ୍କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋର୍ଜୁନୋ ଭୁଵି । ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵାଯୋରନନ୍ତସ୍ଯ ଚେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଖଗସତ୍ତମ ॥ ୩,୨୮.
ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଅବତାର ହେଲେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ। ଏହି ଭୂମିରେ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ, ବାୟୁ, ଅନନ୍ତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଂଶ।
ପାର୍ଥଶ୍ଚତୁର୍ଭିଃ ସଂଯୁକ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର ଏଵ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ । ଚତୁର୍ଥେପି ଚ ଵାଯୋଶ୍ଚ ଵିଶେଷୋସ୍ତି ସଦାର୍ଜୁନ ॥ ୩,୨୮.
ପାର୍ଥ, ଚାରିଜଣ ସହିତ ଏକତା ହେଲେ ଇନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ ହୁଏ; ଚାରିଥରେ ବାୟୁଙ୍କର ଏକ ବିଶେଷତା ଅଛି, ଯାହା ସଦା ଅର୍ଜୁନ ସହିତ ରହିଥାଏ।
ଵାଲିର୍ନାମା ଵାନରସ୍ତୁ ପୁରନ୍ଦର ଇତି ସ୍ମୃତଃ । ଚନ୍ଦ୍ରଵଂଶେ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଗାଧିରାଜୋ ଵିଚକ୍ଷଣଃ ॥ ୩,୨୮.
ବାଲି ନାମକ ବାନରକୁ ପୁରନ୍ଦର ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ଗାଧି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ମନ୍ତ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନାଵତାରଃ ସ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରପିତା ସ୍ମୃତଃ । ଵେଦୋକ୍ତମନ୍ତ୍ରା ଗାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଧିଯା ସଂଧାରଯେଦ୍ଯତଃ ॥ ୩,୨୮.
ସେ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଅବତାର ଭାବରେ ପରିଚିତ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କର ପିତା ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ବେଦ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚାରିତ ମନ୍ତ୍ରରେ ଗାଁମାନେକୁ ଜ୍ଞାନରେ ସଂରକ୍ଷଣ କରିଥିଲେ।
ଅତୋ ଗାଧିରିତି ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ତଦର୍ଥଂ ଭୂତଲେ ହ୍ଯଭୂତ୍ । ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁପୁତ୍ରୋ ଵୀନ୍ଦ୍ର ଵିକୁକ୍ଷିରିତି ଵିଶ୍ରୁତଃ ॥ ୩,୨୮.
ଏହି କାରଣରୁ ସେ ଗାଧି ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ପୃଥିବୀରେ ଅଛି; ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିକୁକ୍ଷି ସମ୍ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ସ ଏଵେନ୍ଦ୍ରାଵତାରୋଭୂଦ୍ଧରିସେଵାର୍ଥମେଵ ଚ । ଵିଶେଷେଣ ହରିଂ କୁକ୍ଷୌ ଵିଜ୍ଞାନାଚ୍ଚ ହରିଃ ସଦା ॥ ୩,୨୮.
ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅବତାର ଭାବରେ ହରିଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ; ବିଶେଷ ଭାବରେ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ହରି ସଦା ତାଙ୍କର ଗର୍ଭରେ ରହିଥିଲେ।
ଅତୋ ଵିକୁକ୍ଷିନାମାସୌ ଭୂଲୋକେ ଵିଶ୍ରୁତଃ ସଦା । ରାମପୁତ୍ରଃ କୁଶଃ ପ୍ରୋକ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର ଏଵ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ॥ ୩,୨୮.
ଏହି କାରଣରୁ ସେ ପୃଥିବୀରେ ବିକୁକ୍ଷି ନାମରେ ସଦା ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ରାମଙ୍କ ପୁତ୍ର କୁଶକୁ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ ଘୋଷିତ କରାଯାଏ।
ଵାଲ୍ମୀକିଋଷିଣା ଯସ୍ମାତ୍କୁଶେନୈଵ ଵିନିର୍ମିତଃ । ଅତଃ [https://vedastudy.yolasite.com/kusha1.php କୁଶ] ଇତି ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଜାନକୀନନ୍ଦନଃ ପ୍ରଭୁଃ ॥ ୩,୨୮.
ବାଲ୍ମୀକି ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୁଶ ତିଆରି ହେବାରୁ, ଏହି କାରଣରୁ ଜାନକୀଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ଭାବରେ ପ୍ରଭୁ କୁଶ ନାମରେ ପରିଚିତ।
ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ପୁରେଂଦ୍ରସ୍ତୁ ଗାଧୀ ଵାଲୀ ତଥାର୍ଜୁନଃ । ଵିକୁକ୍ଷିଃ କୁଶ ଏଵୈତେ ସପ୍ତ ଚେନ୍ଦ୍ରାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ ॥ ୩,୨୮.
ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ପୁରେନ୍ଦ୍ର, ଗାଧି, ବାଲି, ଅର୍ଜୁନ, ବିକୁକ୍ଷି ଏବଂ କୁଶ — ଏହି ସାତଜଣ ଇନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ।
ଯଃ କୃଷ୍ଣପୁତ୍ତ୍ରଃ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଃ କାମ ଏଵ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ । ପ୍ରକୃଷ୍ଟପ୍ରକାଶରୂପତ୍ଵାତ୍ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନ ଇତି ନାମଵାନ୍ ॥ ୩,୨୮.
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନକୁ କାମ ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଏ; ତାଙ୍କର ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ରୂପ ଥିବାରୁ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମ ରହିଛି।
ଯୋ ରାମଭ୍ରାତା ଭରତଃ କାମ ଏଵାଭଵଦ୍ଭୁଵି । ରାମାଜ୍ଞାଂ ଭରତେ ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଭରତନାମକଃ ॥ ୩,୨୮.
ରାମଙ୍କ ଭାଇ ଭରତ ପୃଥିବୀରେ କାମ ଭାବରେ ହେଲେ; ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନ କରିଥିବାରୁ ଭରତ ନାମରେ ପରିଚିତ।
ଚକ୍ରାଭିମାନି କାମସ୍ତୁ ସୁଦର୍ଶନ ଇତି ସ୍ମୃତଃ । ବ୍ରହ୍ମୈଵ କୃଷ୍ଣପୁତ୍ରସ୍ତୁ ସାଂବୋ ଜାମ୍ବଵତୀସୁତଃ ॥ ୩,୨୮.
ଚକ୍ରର ଅଭିମାନୀ କାମକୁ ସୁଦର୍ଶନ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପୁତ୍ର ସାମ୍ବ, ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କ ପୁତ୍ର, ସେ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମା।
କାମାଵତାରୋ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ସଂଦେହୋ ନାତ୍ର ଵିଦ୍ଯତେ । ଯୋ ରୁଦ୍ରପୁତ୍ରଃ ସ୍କନ୍ଦସ୍ତୁ କାମ ଏଵ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ॥ ୩,୨୮.
ସେ କାମଙ୍କ ଅବତାର ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ, ଏଠାରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର ସ୍କନ୍ଦକୁ କାମ ଭାବରେ ଘୋଷିତ କରାଯାଏ।
ରିପୂନାସ୍କଂଦତେ ନିତ୍ଯମତଃ ସ୍କନ୍ଦ ଇତି ସ୍ମୃତଃ । ଯୋ ଵା ସନତ୍କୁମାରସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରଃ ଖଗାଧିପ । କାମାଵତାରୋ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା ॥ ୩,୨୮.
ସେ ସଦା ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିବାରୁ ସ୍କନ୍ଦ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଏବଂ ସନତ୍କୁମାର, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଏବଂ ପକ୍ଷୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ କାମଙ୍କ ଅବତାର ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ, ଏଠାରେ ଅଧିକ ଚିନ୍ତା ଦରକାର ନାହିଁ।
ସୁଦର୍ଶନଶ୍ଚ ପରମଃ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ସାଂବ ଏଵ ଚ । ସନତ୍କୁମାରଃ ସାଂବଶ୍ଚ ଷଡେତେ କାମରୂପକାଃ ॥ ୩,୨୮.
ସୁଦର୍ଶନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସାମ୍ବ, ସନତ୍କୁମାର ଏବଂ ସାମ୍ବ — ଏହି ଛଅଜଣ କାମଙ୍କ ରୂପ।
ତତଶ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରକାମାଵପ୍ଯୁମାଦିଭ୍ଯୋ ଦଶାଵରୌ । ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ତୁ ଗରୁଡ କାମ ଇନ୍ଦ୍ରାଧମଃ ସ୍ମୃତଃ ॥ ୩,୨୮.
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ କାମ, ଉମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦଶ ଅବତାର ଅଛନ୍ତି; ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଗରୁଡ, କାମକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଠାରୁ ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।
ପ୍ରାଣସ୍ତ୍ଵହଙ୍କାର ଏଵ ଅହଙ୍କାରକସଂଜ୍ଞକଃ । ଗରୁତ୍ମଦଂଶୋ ଵିଜ୍ଞେଯଃ କାମେନ୍ଦ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଦଶାଧମଃ ॥ ୩,୨୮.
ପ୍ରାଣ ହେଉଛି ଅହଂକାର, ଅହଂକାର ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ; ଗରୁତ୍ମଦ ଅଂଶ ଭାବରେ ଜଣାଯିବା ଉଚିତ, କାମ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ସେ ଦଶମ ଏବଂ ସବୁଠୁ ଅପରିପୂର୍ଣ୍ଣ।