ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ନୈଵେଦ୍ଯଭକ୍ଷିଣାଂ ପୁଂସାମୁପହାସଂ ନ କାରଯେତ୍ । ସ୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରାଶସ୍ତ୍ଯଭାଵେ ତୁ ନୈଵେଦ୍ଯାଦି ଗୁଡାଦିକମ୍ । ଗ୍ରାହ୍ଯମେଵ ନ ସଂଦେହୋ ଅନ୍ଯଥା ନାରକୀ ଭଵେତ୍ ॥ ୩,୨୭.

ନୈବେଦ୍ୟ ଭୋଗ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କେବେ ଉପହାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ନିଜର ଶୁଭ ଗୁଣ ନଥିଲେ ନୈବେଦ୍ୟ ଓ ଗୁଡ଼ ଭଳି ମିଠା ଜିନିଷ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍—ନହେଲେ ନରକରେ ପଡ଼ିବାକୁ ପଡ଼େ।

ଶ୍ରୀନିଵାସାତ୍ପରୋ ଦେଵୋ ନ ଭୂତୋ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି । ସ୍ଵଯଂ ଚ ପାଚଯିତ୍ଵାତ୍ଵଂ ଘୃତପକ୍ଵାଦିକଂ ତଥା । ଶ୍ରୀନିଵାସସ୍ଯ ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଭୋଜନମାଚରେତ୍ ॥ ୩,୨୭.

ଶ୍ରୀନିବାସଠାରୁ ବଡ଼ ଦେବତା କେବେ ଥିଲେ ନାହିଁ, ଆଗକୁ ମଧ୍ୟ ହେବେ ନାହିଁ; ନିଜେ ଘିଅରେ ପକାଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କୁ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇ, ପରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍।

ଇଦଂ ତୁ ପରମଂ ଗୋପ୍ଯଂ ତଵୋକ୍ତଂ ଚ ଖଗେଶ୍ଵର । ନ କସ୍ଯାପି ଚ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ଗୋପ୍ଯତ୍ଵାତ୍ଖଗସତ୍ତମ । ଇତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତାରତମ୍ଯଂ ଶୃଣୁ ପ୍ରଭୋ ॥ ୩,୨୭.

ଏହି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କୁହିଲି, ଖଗେଶ୍ବର; ଏହା କାହାକୁ କୁହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଗୁପ୍ତ ରଖିବା ଦରକାର, ଖଗଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ତାରତମ୍ୟ କଥା କହିବି, ପ୍ରଭୁ, ଶୁଣ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୨୮ ଯା ପୂର୍ଵସର୍ଗେ ଦକ୍ଷପୁତ୍ରୀ ସତୀ ତୁ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ପତ୍ନୀ ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞେ ସ୍ଵଦେହମ୍ । ଵିସୃଜ୍ଯ ସା ମେନକାଯାଂ ଚ ଜଜ୍ଞେ ଧରାଧରାଦ୍ଧେମଵତୋ ଵୈ ସକାଶାତ୍ ॥ ୩,୨୮.

ପୂର୍ବ ସୃଷ୍ଟିରେ ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା ସତୀ, ଯିଏ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ, ଦକ୍ଷ ଯଜ୍ଞରେ ନିଜ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ; ପରେ ସେ ମେନକାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ହେମବତ ପାହାଡ଼ରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ସା ପାର୍ଵତା ରୁଦ୍ରପତ୍ନୀ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ଯା ଶେଷପତ୍ନୀ ଵାରୁଣୀ ନାମ ପୂର୍ଵା । ସୈଵାଗତା ବଲଭଦ୍ରେଣ ରନ୍ତୁଂ ଦ୍ଵିରୂପମାସ୍ଥାଯ ମହାପତିଵ୍ରତା ॥ ୩,୨୮.

ସେହି ପାର୍ବତୀ, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଖଗେଶ୍ବର; ପୂର୍ବରୁ ଶେଷଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ ବାରୁଣୀ ନାମରେ। ସେ ଦୁଇଟି ରୂପ ଧାରଣ କରି, ବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ରମଣ କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ମହାପତିବ୍ରତା ଥିଲେ।

ଶ୍ରୀରିତ୍ଯାଖ୍ଯା ଇନ୍ଦିରାଵେଶଯୁକ୍ତା ତସ୍ଯା ଦ୍ଵିତୀଯା ପ୍ରତିମା ମେଘରୂପା । ଶେଷଣ ରୂପେଣ ଯଦା ହି ଵୀନ୍ଦ୍ର ତପଶ୍ଚଚାର ଵିଷ୍ଣୁନା ସାର୍ଧମେଵ ॥ ୩,୨୮.

ଶ୍ରୀ ନାମରେ ଯିଏ ଜଣାଯାଉଛନ୍ତି, ସେ ଇନ୍ଦିରାଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତିରେ ଅନୁଗତ, ତାଙ୍କର ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପ ମେଘ ସଦୃଶ। ଯେତେବେଳେ ସେ ଶେଷ ରୂପେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହିତ ଏକାଠି ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର।

ତଦୈଵ ଦେଵୀ ଵାରୁଣୀ ଶେଷପତ୍ନୀ ତପଶ୍ଚ କ୍ରେ ଇନ୍ଦିରାପ୍ରୀତଯେ ଚ । ତଦା ପ୍ରୀତା ଇନ୍ଦିରା ସୁପ୍ରସନ୍ନା ଉଵାଚ ତାଂ ଵାରୁଣୀଂ ଶେଷପତ୍ନୀମ୍ ॥ ୩,୨୮.

ସେଇ ସମୟରେ ଦେବୀ ବାରୁଣୀ, ଶେଷଙ୍କର ଜଣାଇ, ଇନ୍ଦିରାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କଲେ। ତାପରେ, ଇନ୍ଦିରା ଖୁସି ହୋଇ, ଶେଷଙ୍କର ଜଣାଇ ବାରୁଣୀଙ୍କୁ କହିଲେ।

ଯଦା ରାମୋ ଵୈଷ୍ଣଵାଂଶେନ ଯୁକ୍ତଃ ସଂପତ୍ସ୍ଯତେ ଭୂତଲେ ରୌହିଣେଯଃ । ମଯ୍ଯାଵେଶାତ୍ସଂଯୁତା ତ୍ଵଂ ତୁ ଭଦ୍ରେ ଶ୍ରୀରିତ୍ଯାଖ୍ଯା ଵଲଭଦ୍ରସ୍ଯ ରନ୍ତୁମ୍ ॥ ୩,୨୮.

ଯେତେବେଳେ ରୋହିଣୀଙ୍କର ପୁଅ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଂକ ଅଂଶ ଧାରଣ କରି ରାମ ଭୂମିରେ ଆସିବେ, ମୋର ଉପସ୍ଥିତିରେ ତୁମେ ଶ୍ରୀ ନାମରେ ଜଣାଯିବା ଓ ବଳଭଦ୍ରଙ୍କର ପ୍ରିୟା ହେବା, ହେ ଭଦ୍ରେ।

ସଂପତ୍ସ୍ଯସେ ନାତ୍ର ଵିଚାର୍ଯମସ୍ତୀତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସା ଵୈ ପ୍ରଯଯୌ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ । ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯଂଶାଚ୍ଛ୍ରୀରିତୀଡ୍ଯାଂ ସମାଖ୍ଯାଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଲୋକେ ଶେଷପତ୍ନୀ ବଭୂଵ ॥ ୩,୨୮.

‘ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହି ସଉଭାଗ୍ୟ ପାଇବ’ ବୋଲି କହି, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ଚାଲିଗଲେ। ଶ୍ରୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ଅଂଶ ଭାବରେ ଶ୍ରୀ ନାମ ପାଇ, ଶେଷଙ୍କର ଜଣାଇ ସଂସାରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

ଯଦାହୀଶୋ ଵିପୁଲାମୁଦ୍ଧରେଚ୍ଚ ତଦା ରାମଃ ଶ୍ରୀଭିଦାସଂଗମେ ଚ । କରୋତି ତୋଷତ୍ସର୍ଵଦା ଵୈ ରମାଯାସ୍ତସ୍ଯାପ୍ଯାଵେଶୋ ଵ୍ଯଂସ୍ରିତମୋନସଂଗମ୍ ॥ ୩,୨୮.

ଯେତେବେଳେ ନାଗର ସ୍ୱାମୀ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଉଠାଇଥାନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ରାମ, ଶ୍ରୀଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ର ହୋଇ, ସଦା ରମାଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ କାମ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ମନର ଏକତାରେ ଶ୍ରୀଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ପ୍ରକାଶ ପାଏ।

ଯା ରେଵତୀ ରୈଵତସ୍ଯୈଵ ପୁତ୍ରୀ ସା ଵାରୁଣୀ ବଲଭଦ୍ରସ୍ଯ ପତ୍ନୀ । ସୌପର୍ଣନାମ୍ନୀ ବଲପତ୍ନୀ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ଯାସ୍ତାସ୍ତିସ୍ରଃ ଷଡ୍ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚ ସ୍ତ୍ରୀଭ୍ଯଃ । ଦ୍ଵିଗୁଣାଧମା ରୁଦ୍ରଶେଷାଦିକେଭ୍ଯୋ ଦଶାଧମା ତ୍ଵଂ ଵିଜାନୀହି ପୌତ୍ର ॥ ୩,୨୮.

ଯିଏ ରେବତଙ୍କର କନ୍ୟା ରେବତୀ, ସେ ବାରୁଣୀ, ବଳଭଦ୍ରଙ୍କର ଜଣାଇ। ସୌପର୍ଣ୍ଣୀ ବଳଙ୍କର ଜଣାଇ, ହେ ଖଗେନ୍ଦ୍ର। ଏହି ତିନିଜଣ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଛଅଜଣ ଜଣାଇ, ରୁଦ୍ର ଓ ଶେଷଙ୍କର ଜଣାଇଠାରୁ ଦୁଇଗୁଣି ଉତ୍ତମ ଓ ଦଶଗୁଣି ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କଥା ଜାଣ, ହେ ପଉତ୍ର।

ଗରୁଡ ଉଵାଚ । ରାମେଣ ରନ୍ତୁଂ ସର୍ଵଦା ଵାରୁଣୀ ତୁ ପୁତ୍ରୀତ୍ଵମାପେ ରେଵତସ୍ଯୈଵ ସୁଭ୍ରୂଃ । ଏଵଂ ତ୍ରିରୂପା ଵାରୁଣୀ ଶେଷପତ୍ନୀ ଦ୍ଵିରୂପଭୂତା ପାର୍ଵତୀ ରୁଦ୍ରପତ୍ନୀ ॥ ୩,୨୮.

ଗରୁଡ଼ କହିଲେ: ରାମଙ୍କର ପ୍ରିୟା ହେବା ପାଇଁ, ବାରୁଣୀ ରେବତଙ୍କର ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏଭଳି, ବାରୁଣୀ ଶେଷଙ୍କର ଜଣାଇ ତିନି ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି, ଓ ପାର୍ବତୀ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଜଣାଇ ଦୁଇ ରୂପରେ ଅଛନ୍ତି।

ନୀଚାଯା ଜାଂବଵତ୍ଯାଶ୍ଚ ଶେଷସାମ୍ଯଂ ଚ କୁତ୍ରଚିତ୍ । ଶ୍ରୂଯତେ ଚ ମଯା କୃଷ୍ଣ ନିମିତ୍ତଂ ବ୍ରୂହି ମେ ପ୍ରଭୋ ॥ ୩,୨୮.

ନୀଚା ଓ ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କ ସମତା, ଏବଂ ଶେଷଙ୍କ ସଦୃଶତା କେବେ କେବେ ଶୁଣାଯାଏ। ଏହାର କାରଣ କ’ଣ, ମୋତେ କହ, ହେ କୃଷ୍ଣ।

ଉମାଯାଶ୍ଚ ତଥା ରୁଦ୍ରଃ ସଦା ବହୁଗୁଣାଧିକଃ । ଏଵଂ ତ୍ଵଯୋକ୍ତଂ ଭଗଵନ୍ନିଶ୍ଚଯାର୍ଥଂ ମମ ପ୍ରଭୋ ॥ ୩,୨୮.

ଏବଂ ରୁଦ୍ର ସଦା ଉମାଠାରୁ ଅଧିକ ଗୁଣବାନ୍। ଏହିପରି ତୁମେ କହିଛ, ମୋ ବୁଝିବା ପାଇଁ, ହେ ପ୍ରଭୁ।

ରେଵତୀ ଶ୍ରୀଯୁତା ଶ୍ରୀଶ୍ଚ ଶେଷରୂପା ଚ ଵାରୁଣୀ । ସୌପର୍ଣି ପାର୍ଵତୀ ଚୈଵ ତିସ୍ରଃ ଶେଷାଶଂତୋ ଵରାଃ ॥ ୩,୨୮.

ରେବତୀ ଯିଏ ଶ୍ରୀରେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଶ୍ରୀ ସ୍ୱୟଂ, ଶେଷ ରୂପରେ ବାରୁଣୀ, ସୌପର୍ଣ୍ଣୀ ଓ ପାର୍ବତୀ—ଏହି ତିନିଜଣ ଶେଷଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜଣାଇ।

ଇତ୍ଯପି ଶ୍ରୂଯତେ କୃଷ୍ଣ କୁତ୍ରଚିନ୍ମଧୁସୂଦନ । ନିମିତ୍ତଂ ବ୍ରୂହି ମେ କୃଷ୍ଣ ତଵ ଶିଷ୍ଯାଯ ସୁଵ୍ରତ ॥ ୩,୨୮.

ଏଭଳି କଥା କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଶୁଣାଯାଏ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ମଧୁସୂଦନ। ଏହାର କାରଣ କ’ଣ, ମୋତେ କହ, ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମର ଭକ୍ତ ଶିଷ୍ୟକୁ।

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ଵିଜ୍ଞାଯ ଜାଂବଵତ୍ଯାଶ୍ଚ ତଦନ୍ଯେଷାଂ ଖଗାଧିପ । ଉତ୍ତମାନାଂ ଚ ସାମ୍ଯଂ ତୁ ଉତ୍ତମାଵେଶତୋ ଭଵେତ୍ ॥ ୩,୨୮.

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ, ଜାମ୍ବବତୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସମତା ଉତ୍ତମଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ଦ୍ୱାରା ହୁଏ।

ଅଵରାଣାଂ ଗୁଣସ୍ଯାପି ହ୍ଯୁତ୍ତମାନାମଧୀନତା । ଅସ୍ତୀତି ଦ୍ଯୋତନାଯୈଵ ଶତାଂଶାଧିକମୁଚ୍ଯତେ ॥ ୩,୨୮.

ନିମ୍ନ ଗୁଣ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଏହିପରି, ଉତ୍ତମଙ୍କର ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଯଥା ମଯୋଚ୍ଯତେ ଵୀନ୍ଦ୍ର ତଥା ଜାନୀହି ନାନ୍ଯଥା । ତଦନନ୍ତରଜାନ୍ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଶୃଣୁ କାଶ୍ଯପଜୋତ୍ତମ ॥ ୩,୨୮.

ମୁଁ ଯେପରି କହିଛି, ହେ ଇନ୍ଦ୍ର, ସେପରି ବୁଝ। ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ। ଏବେ ଆଗର କଥା କହିବି, ଶୁଣ, ହେ କାଶ୍ୟପ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଚତୁର୍ଦଶସୁ ଚେନ୍ଦ୍ରେଷୁ ସପ୍ତମୋ ଯଃ ପୁରନ୍ଦରଃ । ଵୃତ୍ରାଦୀନାଂ ଶରୀରଂ ତୁ ପୁରମିତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ ॥ ୩,୨୮.

ଚୌଦ ଇନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସପ୍ତମ ପୁରନ୍ଦର। ବୃତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦେହକୁ ‘ପୁର’ ବୋଲି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କୁହନ୍ତି।

ତଂ ଦାରଯତି ଵଜ୍ରେଣ ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାତ୍ପୁରନ୍ଦରଃ । ଚତୁର୍ଦଶସୁ ଚେନ୍ଦ୍ରେଷୁ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ତୁ ଷଷ୍ଠକଃ ॥ ୩,୨୮.

ସେ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ଭାଙ୍ଗିଦେଇଥିବାରୁ ପୁରନ୍ଦର ନାମ ହେଲା। ଚୌଦ ଇନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଷଷ୍ଠ।

ମନ୍ତ୍ରାନଷ୍ଟ ମହାଵୀନ୍ଦ୍ର ଦେଵୋ ଦ୍ଯୋତଯତେ ଯତଃ । ମନ୍ତ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ତତୋ ଲୋକେ ଉଭାଵପ୍ଯେକ ଏଵ ତୁ ॥ ୩,୨୮.

ମହାଇନ୍ଦ୍ର ମନ୍ତ୍ରାନଷ୍ଟ ଦେବମାନେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରନ୍ତି, ଏହିପାଇଁ ଲୋକରେ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଓ ସେ ଏକେ।

ମନ୍ତ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନାଵତାରୋଭୂତ୍କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋର୍ଜୁନୋ ଭୁଵି । ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵାଯୋରନନ୍ତସ୍ଯ ଚେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଖଗସତ୍ତମ ॥ ୩,୨୮.

ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଅବତାର ହେଲେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଅର୍ଜୁନ। ଏହି ଭୂମିରେ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ବିଷ୍ଣୁ, ବାୟୁ, ଅନନ୍ତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅଂଶ।

ପାର୍ଥଶ୍ଚତୁର୍ଭିଃ ସଂଯୁକ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର ଏଵ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ । ଚତୁର୍ଥେପି ଚ ଵାଯୋଶ୍ଚ ଵିଶେଷୋସ୍ତି ସଦାର୍ଜୁନ ॥ ୩,୨୮.

ପାର୍ଥ, ଚାରିଜଣ ସହିତ ଏକତା ହେଲେ ଇନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ ଚିହ୍ନିତ ହୁଏ; ଚାରିଥରେ ବାୟୁଙ୍କର ଏକ ବିଶେଷତା ଅଛି, ଯାହା ସଦା ଅର୍ଜୁନ ସହିତ ରହିଥାଏ।

ଵାଲିର୍ନାମା ଵାନରସ୍ତୁ ପୁରନ୍ଦର ଇତି ସ୍ମୃତଃ । ଚନ୍ଦ୍ରଵଂଶେ ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ଗାଧିରାଜୋ ଵିଚକ୍ଷଣଃ ॥ ୩,୨୮.

ବାଲି ନାମକ ବାନରକୁ ପୁରନ୍ଦର ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ଗାଧି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।

ମନ୍ତ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନାଵତାରଃ ସ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରପିତା ସ୍ମୃତଃ । ଵେଦୋକ୍ତମନ୍ତ୍ରା ଗାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଧିଯା ସଂଧାରଯେଦ୍ଯତଃ ॥ ୩,୨୮.

ସେ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଅବତାର ଭାବରେ ପରିଚିତ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କର ପିତା ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ; ବେଦ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚାରିତ ମନ୍ତ୍ରରେ ଗାଁମାନେକୁ ଜ୍ଞାନରେ ସଂରକ୍ଷଣ କରିଥିଲେ।

ଅତୋ ଗାଧିରିତି ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ତଦର୍ଥଂ ଭୂତଲେ ହ୍ଯଭୂତ୍ । ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁପୁତ୍ରୋ ଵୀନ୍ଦ୍ର ଵିକୁକ୍ଷିରିତି ଵିଶ୍ରୁତଃ ॥ ୩,୨୮.

ଏହି କାରଣରୁ ସେ ଗାଧି ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ପୃଥିବୀରେ ଅଛି; ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ବିକୁକ୍ଷି ସମ୍ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ଭିନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ସ ଏଵେନ୍ଦ୍ରାଵତାରୋଭୂଦ୍ଧରିସେଵାର୍ଥମେଵ ଚ । ଵିଶେଷେଣ ହରିଂ କୁକ୍ଷୌ ଵିଜ୍ଞାନାଚ୍ଚ ହରିଃ ସଦା ॥ ୩,୨୮.

ସେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅବତାର ଭାବରେ ହରିଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ ଆସିଥିଲେ; ବିଶେଷ ଭାବରେ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ହରି ସଦା ତାଙ୍କର ଗର୍ଭରେ ରହିଥିଲେ।

ଅତୋ ଵିକୁକ୍ଷିନାମାସୌ ଭୂଲୋକେ ଵିଶ୍ରୁତଃ ସଦା । ରାମପୁତ୍ରଃ କୁଶଃ ପ୍ରୋକ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର ଏଵ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ॥ ୩,୨୮.

ଏହି କାରଣରୁ ସେ ପୃଥିବୀରେ ବିକୁକ୍ଷି ନାମରେ ସଦା ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ରାମଙ୍କ ପୁତ୍ର କୁଶକୁ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ ଘୋଷିତ କରାଯାଏ।