ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଚକ୍ରଦ୍ଵ୍ଯସମାଯୁକ୍ତଂ ଶିରଶ୍ଚକ୍ରସମନ୍ଵିତମ୍ । ସୁଵର୍ଣବିନ୍ଦୁସଂଯୁକ୍ତଂ ଵଜ୍ରାଙ୍କୁଶସମାନ୍ଵତମ୍ ॥ ୩,୨୬.

ଏହି ଶିଳାର ଦୁଇଟି ଚକ୍ର, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଏକ ଚକ୍ର, ସୁନା ରଙ୍ଗର ତିଲକ ଓ ବଜ୍ର ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଚିହ୍ନ ଥାଏ।

ତନ୍ମୂର୍ତିଦାନଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ତତ୍ର ଦେଵଃ ପ୍ରୀଣାତି ଯସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରୀନିଵାସୋ ମହାତ୍ମା । ଯଦା ଦାନଂ ଦୁର୍ଘଟଂ ସ୍ଯାଚ୍ଚ ଦେଵି ତଦା ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ଲକ୍ଷଣଂ ତସ୍ଯ ମୂର୍ତେଃ ॥ ୩,୨୬.

ଏହି ମୂର୍ତ୍ତି ଦାନ କରିବା ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ସେଠି ଶ୍ରୀନିବାସ ମହାତ୍ମା ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଦାନ ଦୁର୍ଲଭ ହୁଏ, ହେ ଦେବୀ, ସେଠି ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିର ଲକ୍ଷଣ ଶୁଣିବା ଉଚିତ।

ପାଶିନୈରୃତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଶେଷତୀର୍ଥଂ ପରଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଶେଷମୂର୍ତିଂ ପ୍ରଦଦାତି ଦ୍ଵିଜାତଯେ ॥ ୩,୨୬.

ପାଶିନ ଓ ନୈରୃତ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶେଷ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେଠି ସ୍ନାନ କରି ଶେଷ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଦ୍ୱିଜାତିକୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

ସ ଯାତି ପରମଂ ଲୋକଂ ପୁନରାଵୃତ୍ତିଵର୍ଜିତମ୍ । ଔଦୁଂବରଫଲାକାରଂ କୁଣ୍ଡଲାକୃତିମେଵ ଚ ॥ ୩,୨୬.

ସେ ପରମ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ, ଯେଉଁଠାରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ। ଏହି ମୂର୍ତ୍ତି ଉଦୁମ୍ବର ଫଳ ଭଳି ଆକୃତି ଓ ବେଣ୍ଡାକାର ଅଛି।

ଶେଷଵଦ୍ଵଦନଂ ତସ୍ଯ ତସ୍ମିଂଶ୍ଚକ୍ରଦ୍ଵଯଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଫଲଂ ତମେକଚକ୍ରେଣ ସଂଯୁତଂ ଵଲ୍ମିକାନ୍ଵିତମ୍ ॥ ୩,୨୬.

ଏହାର ମୁହଁ ଶେଷଙ୍କ ଭଳି, ଏଠି ଦୁଇଟି ଚକ୍ର ଥାଏ। ଏହି ଫଳ ଏକ ଚକ୍ର ସହିତ ଏବଂ ପିଲା ଗୁହା ଚିହ୍ନ ଥାଏ।

କିଞ୍ଚିଦ୍ଵର୍ଣସମାଯୁକ୍ତଂ ଶେଷମୂର୍ତି ମତିସ୍ଫୁଟମ୍ । ସୁପ୍ତା ପ୍ରବୁଦ୍ଧା ଦ୍ଵିଵିଧା ଶେଷମୂର୍ତିରୁଦାହୃତା ॥ ୩,୨୬.

ଶେଷ ମୂର୍ତ୍ତି କିଛି ରଙ୍ଗ ଥିବାରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଚିହ୍ନିହେବାଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ମୂର୍ତ୍ତି ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ଘୁମାଉଥିବା ଓ ଜାଗ୍ରତ।

ଫଣୋନ୍ନତା ପ୍ରବୁଦ୍ଧା ସ୍ଯାତ୍ସପ୍ତଲକ୍ଷଫଣାନ୍ଵିତା । ତତ୍ରାପି ଦୁର୍ଲଭା ସୁପ୍ତା ମହାଭାଗ୍ଯକରୀସ୍ମୃତା ॥ ୩,୨୬.

ଯେଉଁ ମୂର୍ତ୍ତିର ଫଣା ଉଠିଛି, ସେଠି ସାତ ଲକ୍ଷ ଫଣା ଥାଏ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଘୁମାଉଥିବା ଶେଷ ମୂର୍ତ୍ତି ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଦାୟି।

ଇହ ଲୋକେ ପରତ୍ରାପି ମୋକ୍ଷଦା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ନଵଚକ୍ରାଦୁପକ୍ରମ୍ଯ ଵିଂଶତ୍ଯନ୍ତଂ ଚ ଯତ୍ର ସଃ ॥ ୩,୨୬.

ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଏହା ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ନଅଟି ଚକ୍ର ଥିବାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କୁଡ଼ିଏ ଚକ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁଠି ମିଳେ—

ଅନନ୍ତ ଇତି ଵିଜ୍ଞେଯୋ ହ୍ଯନନ୍ତଫଲଦାଯକଃ । ଵିଶ୍ଵଂଭରଃ ସ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଵିଂଶତ୍ଯୂର୍ଧ୍ଵଂ ଵରାନନେ ॥ ୩,୨୬.

ଏହାକୁ ଅନନ୍ତ ବୋଲି ଜଣାଯିବ, ଯେଉଁଠି ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। କୁଡ଼ିଏ ଚକ୍ର ଉପରେ ଥିଲେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏହାକୁ ବିଶ୍ୱମ୍ଭର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ତତ୍ରାପି କେସରୈଶ୍ଚୈକ୍ରର୍ଲକ୍ଷଣୈଶ୍ଚ ସମନ୍ଵିତମ୍ । କଲୌ ତୁ ଦୁର୍ଲଭଂ ନଣାଂ ତଦ୍ଦାନଂ ଚାତିଦୁର୍ଲଭମ୍ ॥ ୩,୨୬.

ସେଠି ମଧ୍ୟ ଏହି ମୂର୍ତ୍ତି କେଶ ଓ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ସହିତ ଥାଏ। କଳିଯୁଗରେ ଏହି ଦାନ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ।

ସ୍ନାନଂ କୃତ୍ଵା ଶେଷତୀର୍ଥେ ଵିଶୁଦ୍ଧେନୈଵ ଚେତସା । ଏତେଷାଂ ଲକ୍ଷଣଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଯାତି ପରମାଂ ଗତିମ୍ ॥ ୩,୨୬.

ଶେଷ ତୀର୍ଥରେ ପବିତ୍ର ମନେ ସ୍ନାନ କରି, ଏହି ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ଶୁଣିଲେ, ମଣିଷ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।

ତତଃ ପରଂ ମହାଭାଗେ ଵାରୁଣଂ ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । ତତ୍ରାସ୍ତେ ଵରୁଣୋ ଦେଵଃ ପୂଜାଂ କର୍ତୁଂ ହରେଃ ସଦା ॥ ୩,୨୬.

ତାପରେ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବାରୁଣ ତୀର୍ଥ ଅଛି । ସେଠାରେ ବରୁଣ ଦେବତା ସଦା ହରିଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ପାଇଁ ବସିଛନ୍ତି ।

ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଂ ଦାତଵ୍ଯଂ ଦାନମୁତ୍ତମମ୍ । ଶିଶୁମାରଂ ଚ ମତ୍ସ୍ଯଂ ଚ ତ୍ରିଵିକ୍ରମମଥାପି ଵା । ଦାତଵ୍ଯଂ ଭୂତିକାମେନ ତୀର୍ଥେସ୍ମିନ୍ଵିରଵର୍ଣିନି ॥ ୩,୨୬.

ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ । ଭାଗ୍ୟ ଲାଗି, ଏଠି ଶିଶୁମାର, ମାଛ କିମ୍ବା ତ୍ରିବିକ୍ରମ ଦେବା ଉଚିତ, ହେ ନିରମଳ ବର୍ଣ୍ଣାବଳୀ ।

ଜଂବୂଫଲସମାକାରା ପୁଚ୍ଛେ ସୂକ୍ଷ୍ମା ସବିନ୍ଦୁକା । ଚକ୍ରତ୍ରଯା ଚ ଵଦନେ ପୁଚ୍ଛୋପରି ସଚକ୍ରକା ॥ ୩,୨୬.

ଯାଁବୁ ଫଳ ଆକୃତିର ପୁଛ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ଚିହ୍ନ ଥିବା, ମୁହଁରେ ତିନିଟି ଚକ୍ର ଏବଂ ପୁଛ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଚକ୍ର ଥିବା ଆକୃତି ଅଟେ ।

ଶ୍ରୀଵତ୍ସବିନ୍ଦୁମାଲାଢ୍ଯା ମତ୍ସ୍ଯମୂର୍ତିରୁଦାହୃତା । ପୁଚ୍ଛାଦଧଶ୍ଚକ୍ରଯୁତଂ ଶିଶୁମାରମୁଦାହୃତମ୍ ॥ ୩,୨୬.

ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଓ ଚିଟିକି ଲାଗିଥିବା ମାଛ ଆକୃତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି; ପୁଛ ତଳେ ଚକ୍ର ଥିବା ଶିଶୁମାର ବି ଏହିପରି ।

ଵକ୍ରଚକ୍ରଯୁତଶ୍ଚେତ୍ସ୍ଯାତ୍ତ୍ରିଵିକ୍ରମ ଉଦାହୃତଃ । ଏତେଷାଂ ଲକ୍ଷଣଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାରୁଣେ ତୀର୍ଥ ଉତ୍ତମେ ॥ ୩,୨୬.

ବାକ୍ର ଚକ୍ର ଥିବା ତ୍ରିବିକ୍ରମ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଏହି ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ବାରୁଣ ତୀର୍ଥରେ—

ଏତଦ୍ଦାନଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୋଦତେ ଵିଷ୍ଣୁମନ୍ଦିରେ । ପୂର୍ଵୌକ୍ତା ମୂର୍ତଯୋ ଯସ୍ମିନ୍ ଗୃହେ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଭାମିନି । ଭାଗୀରଥୀ ତୀର୍ଥଵରା ସଂନିଧତ୍ତେ ନ ସଂଶଯଃ ॥ ୩,୨୬.

ଏପରି ଦାନର ଫଳ ପାଇଁ, ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ଆନନ୍ଦ କରେ; ଯେଉଁଠି ଏହି ଉଲ୍ଲେଖିତ ଆକୃତି ଘରେ ରହେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସେଠି ନିଶ୍ଚୟ ଭାଗୀରଥୀ, ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତୀର୍ଥ, ବସିଥାଏ ।

ସ୍ଵାମି ପୁଷ୍କରିଣୀସ୍ନାନଂ ଦୁର୍ଘଟଂ ତୁ କଲୌ ନୃଣାମ୍ । ତତ୍ର ସ୍ଥିତାନାଂ ତୀର୍ଥାନାଂ ସ୍ନାନଂ ଚାପ୍ଯତିଦୁର୍ଘଟମ୍ ॥ ୩,୨୬.

କଳିଯୁଗରେ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀପୁଷ୍କରିଣୀରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର; ସେଠାରେ ଥିବା ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ ସ୍ନାନ କରିବା ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ।

ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଦାନଂ ଦୁର୍ଘଟଂ ଚ ତଥା ସ୍ମୃତାମ୍ । ସ୍ଵାମିପୁଷ୍କରିଣୀତୀରେ କନ୍ଯାଦାନଂ ସୁଦୁର୍ଘଟମ୍ ॥ ୩,୨୬.

ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ଦେବା ମଧ୍ୟ କଠିନ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ; ସ୍ୱାମୀପୁଷ୍କରିଣୀ କୂଳରେ କନ୍ୟା ଦାନ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ।

ଦୁର୍ଘଟଂ କପିଲାଦାନଂ ଭକ୍ଷ୍ଯଦାନଂ ସୁଦୁର୍ଘଟମ୍ । ସ୍ଵାମିପୁଷ୍କରିଣୀତୀର୍ଥେ ତୀର୍ଥେଷ୍ଵନ୍ଯେଷୁ ଭାମିନି ॥ ୩,୨୬.

କପିଳା ଦେବା କଠିନ, ଖାଦ୍ୟ ଦେବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ; ସ୍ୱାମୀପୁଷ୍କରିଣୀ ତୀର୍ଥରେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ ।

ସ୍ନାନଂ କୁରୁ ଯଥାନ୍ଯା ଯଂ ଶଯ୍ଯାଦାନଂ ତଥା କୁରୁ । ଜୈଗୀଷଵ୍ଯେନ ମୁନିନା ତ୍ଵେଵମୁକ୍ତା ଚ କନ୍ଯକା ॥ ୩,୨୬.

ଅନ୍ୟମାନେ ଯେପରି ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସ୍ନାନ କର; ଏବଂ ଶଯ୍ୟା ଦିଅ । ଏପରି ମୁନି ଜୈଗୀଷବ୍ୟ କନ୍ୟାକୁ କହିଥିଲେ ।

ସ୍ଵାମିପୁଷ୍କରିଣୀସ୍ନାନଂ ସା ଚକାର ଧୃତଵ୍ରତା । ତୀର୍ଥେଷ୍ଵେତେଷୁ ସୁସ୍ନାତା ଦାନଂ ଚକ୍ରେ ସୁଭାମିନୀ ॥ ୩,୨୬.

ସେ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରି, ସ୍ୱାମୀପୁଷ୍କରିଣୀରେ ସ୍ନାନ କଲେ; ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରି, ସୁନ୍ଦରୀ ଦାନ କଲେ ।

ଉଵାସ ତତ୍ର ସା ଦଵୀ ତ୍ରିଃ ସପ୍ତକନ୍ଦିନାନି ଚ । ସ୍ଵାମିପୁଷ୍କରଣୀତୀରମହିମାନଂ ଶୃଣୋତି ଯଃ । ସ ଯାତି ପରମାଂ ଭକ୍ତିଂ ଶ୍ରୀନିଵାସେ ଜଗନ୍ମଯେ ॥ ୩,୨୬.

ସେ ସେଠି ଏକୋଇଶି ଦିନ ରହିଲେ; ଯେଉଁଯିଏ ସ୍ୱାମୀପୁଷ୍କରିଣୀ କୂଳର ମହିମା ଶୁଣେ, ସେ ଶ୍ରୀନିବାସ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥଙ୍କୁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଭକ୍ତି ଲାଭ କରେ ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୨୭ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ସା ଗତା ସ୍ନାତୁକାମାଥ ନନ୍ଦାଂ ପାପନିଵାରିଣୀମ୍ । ପପ୍ରଚ୍ଛ ତଂ ଗୁରୁଂ ଵିପ୍ରଂ ଵିନଯାଵନତା ସୁଧୀଃ ॥ ୩,୨୭.

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ସେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ନନ୍ଦା ନଦୀକୁ ଗଲେ; ସେ ବିନୟ ଓ ବୁଦ୍ଧି ସହିତ ତାଙ୍କର ଗୁରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ ।

କିନ୍ନାମେଯଂ ନଦୀ ଵିପ୍ର କିଂ କାର୍ଯଂ ଚାତ୍ର ମେ ଵଦ । ଜୈଗୀଷଵ୍ଯସ୍ତ୍ଵେଵମୁକ୍ତୋ ଵାକ୍ଯମେତଦୁଵାଚ ହ ॥ ୩,୨୭.

‘ଏହି ନଦୀର ନାମ କଣ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ? ଏଠି ମୁଁ କଣ କରିବି? ମୋତେ କହନ୍ତୁ।’ ଏପରି ପଚାରିଲେ, ଜୈଗୀଷବ୍ୟ ଏହିପରି କହିଲେ ।

ଜୈଗୀଷଵ୍ଯ ଉଵାଚ । ଶୃଣୁ ଭଦ୍ରେ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପାପନାଶନମ୍ । ଇଯଂ ନଦୀ ମହାଭାଗେ ସଦା ପାପଵିନାଶିନୀ ॥ ୩,୨୭.

ଜୈଗୀଷବ୍ୟ କହିଲେ: ‘ଶୁଣ, ହେ ଭାଗ୍ୟବତୀ, ମୁଁ ଏହାର ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ମହିମା କହିବି; ଏହି ନଦୀ ସଦା ପାପ ନାଶ କରେ ।’

ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିପାପୌଘୋ ଯତ୍ର ସ୍ନାନେନ ନଶ୍ଯତି । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ହ୍ଯତ୍ର ସ୍ନାନଂ କର୍ତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତୈଃ ॥ ୩,୨୭.

ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଆଦି ସମସ୍ତ ପାପ ଏଠି ସ୍ନାନ କଲେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଯେଉଁମାନେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏଠି ସିଧାସଳଖ ଦେଖନ୍ତି ।

ଜଲଂ ଚାଶୁଭ୍ରରୂପେଣ ପାପୈଶ୍ଚ ପରିଦୃଶ୍ଯତେ । ଯାଵଚ୍ଛୁଭ୍ରୋଦକଂ ଦେଵି ତାଵତ୍ସନାନଂ ଚ କାରଯେତ୍ ॥ ୩,୨୭.

ପାପ ଦ୍ୱାରା ଜଳ ଅଶୁଭ୍ର ଦେଖାଯାଏ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳ ଅପବିତ୍ର ରହିଛି, ହେ ଦେବୀ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ ।

ଯାଵଚ୍ଛୁଭ୍ରୋଦକଂ ନୈଵ ତାଵତ୍ପାପଂ ନ ନଶ୍ଯତି । ଶୁଦ୍ଧୋଦକେ ସମାଯାତେ ପାପଂ ନଷ୍ଟମିତି ଧ୍ରୁଵମ୍ ॥ ୩,୨୭.

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳ ପବିତ୍ର ହୁଏନାହିଁ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏନାହିଁ; ଯେତେବେଳେ ପବିତ୍ର ଜଳ ଦେଖାଯାଏ, ନିଶ୍ଚୟ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ।