ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ହ୍ରସ୍ଵଂ ତଥା ଵର୍ତୁଲଂ ନୀଲଵର୍ଣଂ ସୂକ୍ଷ୍ମଂ ମୁଖଂ ମୁଖଚକ୍ରଂ ସୁଶୁଦ୍ଧମ୍ । ସୁଵେଣୁଯୁକ୍ତଂ ଵାସୁଦେଵାଭିଧେଯଂ ଦାନଂ କଲୌ ଦୁର୍ଲଭଂ ତସ୍ଯ ଭଦ୍ରେ ॥ ୩,୨୬.

ଛୋଟ, ଗୋଲା, ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ମୁଁହ, ଶୁଧ୍ଧ ମୁଁହ ଚକ୍ର, ସୁନ୍ଦର ଶିରା ଥିବା, ବାସୁଦେବ ନାମକ ପାହାଡ଼ କଳିଯୁଗରେ ଦାନ କରିବା ଭାଗ୍ୟବତୀ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।

ଦାନେ ତସ୍ଯାଃ ଶକ୍ତ୍ଯ ଭାଵେ ଚ ଦେଵି ସ୍ନାତ୍ଵା ତୀର୍ଥେ ଵାସୁଦେଵାଭିଧସ୍ଯ । ସମ୍ଯକ୍ଶ୍ରାଵ୍ଯଂ ଲକ୍ଷଣଂ ଵୈ ଶିଲାଯାସ୍ତଯୋସ୍ତୁଲ୍ଯଂ ଫଲମାହୁର୍ମହାନ୍ତଃ ॥ ୩,୨୬.

ଯଦି ଦାନ କରିବାର ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ହେ ଦେବୀ, ତେବେ ବାସୁଦେବ ନାମକ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ପାହାଡ଼ର ଲକ୍ଷଣ ଭଲଭାବେ ଶୁଣିବା ଉଚିତ। ଦୁଇଟିର ଫଳ ସମାନ ବୋଲି ମହାନ ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି।

ଦକ୍ଷିଣେ ଶ୍ରୀନିଵାସସ୍ଯ ଯମତୀର୍ଥଂ ଚ ସଂସ୍ମୃତମ୍ । ତତ୍ରାସ୍ତେ ଯମରାଜସ୍ତୁ ପୂଜାଂ କର୍ତୁଂ ହରେଃ ସଦା ॥ ୩,୨୬.

ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ଯମତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେଠାରେ ଯମରାଜ ସଦା ହରିଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ବସିଛନ୍ତି।

ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ଚ ଦାନଂ ଚାପ୍ଯକ୍ଷଯଂ ପରମଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଦାନଂ କାର୍ଯଂ ତତ୍ର ମହାମୁନେ ॥ ୩,୨୬.

ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ଦାନ ଦେବାକୁ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଅକ୍ଷୟ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ମହାମୁନି, ସେଠି ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

ପଟ୍ଟାଭିରାମସଂଜ୍ଞାଯାଃ ଶିଲାଯା ଦାନମିଷ୍ଯତେ । ତଚ୍ଚୂତଫଲଵତ୍ସ୍ଥୂଲଂ ଵଦନତ୍ରଯସଂଯୁତମ୍ ॥ ୩,୨୬.

ପଟ୍ଟାଭିରାମ ନାମର ଯେଉଁ ଶିଳା, ତାହା ଦାନ କରିବା ପ୍ରଶଂସିତ। ଏହି ଶିଳା ଏକ ଆମ୍ବ ଫଳ ଭଳି ମୋଟା ଓ ତିନିଟି ମୁହଁ ଥାଏ।

ଶିରଶ୍ଚକ୍ରେଣ ରହିତଂ ସପ୍ତଚକ୍ରୈଃ ସମନ୍ଵିତମ୍ । ନୀଲଵର୍ଣଂ ସ୍ଵର୍ଣରେଖଂ ଗୋଶୁରାଦ୍ଯୈଃ ସମନ୍ଵିତମ୍ ॥ ୩,୨୬.

ଏହି ଶିଳାର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଚକ୍ର ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ସାତଟି ଚକ୍ର ଅଛି। ଏହା ଗାଢ଼ ନୀଳ ରଙ୍ଗର, ସୁନା ରେଖା ଓ ଗାଈର ଖୁର ଓ ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଥାଏ।

ପଟ୍ଟଵର୍ଧନରାମଂ ତୁ ଦୁର୍ଲଭଂ ବହୁଭାଗ୍ଯଦମ୍ । ପଟ୍ଟଵର୍ଧନରାମଂ ତୁ ଯୋ ଦଦାତି ଚ ତତ୍ର ଵୈ । ପଟ୍ଟାଭିଷିକ୍ତୋ ଭଵତି ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା ॥ ୩,୨୬.

ପଟ୍ଟବର୍ଧନରାମ ଶିଳା ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁଠି ଏହି ଶିଳା ଦାନ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଦାତା ରାଜା ଭାବେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହୁଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଶ୍ରୀନିଵାସସ୍ଯ ନୈରୃତ୍ଯେ ନୈରୃତଂ ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । ଆସ୍ତେ ହି ନିରୃତିସ୍ତତ୍ର ପୂଜାଂ କୁର୍ତୁଂ ଚ ସର୍ଵଦା ॥ ୩,୨୬.

ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କର ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ନୈରୃତ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେଠି ନିରୃତି ଦେବୀ ସଦା ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ବସିଛନ୍ତି।

ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଂ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନ ଵିଦ୍ଯତେ । ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଯାଶ୍ଚଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମସଂଜ୍ଞିକାମ୍ ॥ ୩,୨୬.

ସେଠି ସ୍ନାନ କରିଲେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ। ଏଠାରେ ଥିବା ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳାକୁ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ।

ମୂର୍ତିଂ ଦଦାତି ଯୋ ମର୍ତ୍ଯଃ ସ ଯାତି ପରମାଂ ଗତିମ୍ । ଔଦୁଂବରଫଲାକାରଂ ପ୍ରସନ୍ନଵଦନଂ ଶୁଭମ୍ ॥ ୩,୨୬.

ଏହି ମୂର୍ତ୍ତି ଯିଏ ଦାନ କରେ, ସେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏହା ଉଦୁମ୍ବର ଫଳ ଭଳି ଆକୃତି, ମଧୁର ମୁହଁ ଓ ଶୁଭ ଦେଖାଯାଏ।

ଚକ୍ରଦ୍ଵ୍ଯସମାଯୁକ୍ତଂ ଶିରଶ୍ଚକ୍ରସମନ୍ଵିତମ୍ । ସୁଵର୍ଣବିନ୍ଦୁସଂଯୁକ୍ତଂ ଵଜ୍ରାଙ୍କୁଶସମାନ୍ଵତମ୍ ॥ ୩,୨୬.

ଏହି ଶିଳାର ଦୁଇଟି ଚକ୍ର, ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଏକ ଚକ୍ର, ସୁନା ରଙ୍ଗର ତିଲକ ଓ ବଜ୍ର ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଚିହ୍ନ ଥାଏ।

ତନ୍ମୂର୍ତିଦାନଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ତତ୍ର ଦେଵଃ ପ୍ରୀଣାତି ଯସ୍ମାଚ୍ଛ୍ରୀନିଵାସୋ ମହାତ୍ମା । ଯଦା ଦାନଂ ଦୁର୍ଘଟଂ ସ୍ଯାଚ୍ଚ ଦେଵି ତଦା ଶ୍ରୋତଵ୍ଯଂ ଲକ୍ଷଣଂ ତସ୍ଯ ମୂର୍ତେଃ ॥ ୩,୨୬.

ଏହି ମୂର୍ତ୍ତି ଦାନ କରିବା ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ସେଠି ଶ୍ରୀନିବାସ ମହାତ୍ମା ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ଏହି ଦାନ ଦୁର୍ଲଭ ହୁଏ, ହେ ଦେବୀ, ସେଠି ଏହି ମୂର୍ତ୍ତିର ଲକ୍ଷଣ ଶୁଣିବା ଉଚିତ।

ପାଶିନୈରୃତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଶେଷତୀର୍ଥଂ ପରଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଶେଷମୂର୍ତିଂ ପ୍ରଦଦାତି ଦ୍ଵିଜାତଯେ ॥ ୩,୨୬.

ପାଶିନ ଓ ନୈରୃତ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶେଷ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେଠି ସ୍ନାନ କରି ଶେଷ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଦ୍ୱିଜାତିକୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

ସ ଯାତି ପରମଂ ଲୋକଂ ପୁନରାଵୃତ୍ତିଵର୍ଜିତମ୍ । ଔଦୁଂବରଫଲାକାରଂ କୁଣ୍ଡଲାକୃତିମେଵ ଚ ॥ ୩,୨୬.

ସେ ପରମ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ, ଯେଉଁଠାରେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ। ଏହି ମୂର୍ତ୍ତି ଉଦୁମ୍ବର ଫଳ ଭଳି ଆକୃତି ଓ ବେଣ୍ଡାକାର ଅଛି।

ଶେଷଵଦ୍ଵଦନଂ ତସ୍ଯ ତସ୍ମିଂଶ୍ଚକ୍ରଦ୍ଵଯଂ ସ୍ମୃତମ୍ । ଫଲଂ ତମେକଚକ୍ରେଣ ସଂଯୁତଂ ଵଲ୍ମିକାନ୍ଵିତମ୍ ॥ ୩,୨୬.

ଏହାର ମୁହଁ ଶେଷଙ୍କ ଭଳି, ଏଠି ଦୁଇଟି ଚକ୍ର ଥାଏ। ଏହି ଫଳ ଏକ ଚକ୍ର ସହିତ ଏବଂ ପିଲା ଗୁହା ଚିହ୍ନ ଥାଏ।

କିଞ୍ଚିଦ୍ଵର୍ଣସମାଯୁକ୍ତଂ ଶେଷମୂର୍ତି ମତିସ୍ଫୁଟମ୍ । ସୁପ୍ତା ପ୍ରବୁଦ୍ଧା ଦ୍ଵିଵିଧା ଶେଷମୂର୍ତିରୁଦାହୃତା ॥ ୩,୨୬.

ଶେଷ ମୂର୍ତ୍ତି କିଛି ରଙ୍ଗ ଥିବାରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଚିହ୍ନିହେବାଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ମୂର୍ତ୍ତି ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ଘୁମାଉଥିବା ଓ ଜାଗ୍ରତ।

ଫଣୋନ୍ନତା ପ୍ରବୁଦ୍ଧା ସ୍ଯାତ୍ସପ୍ତଲକ୍ଷଫଣାନ୍ଵିତା । ତତ୍ରାପି ଦୁର୍ଲଭା ସୁପ୍ତା ମହାଭାଗ୍ଯକରୀସ୍ମୃତା ॥ ୩,୨୬.

ଯେଉଁ ମୂର୍ତ୍ତିର ଫଣା ଉଠିଛି, ସେଠି ସାତ ଲକ୍ଷ ଫଣା ଥାଏ। ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଘୁମାଉଥିବା ଶେଷ ମୂର୍ତ୍ତି ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଦାୟି।

ଇହ ଲୋକେ ପରତ୍ରାପି ମୋକ୍ଷଦା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ନଵଚକ୍ରାଦୁପକ୍ରମ୍ଯ ଵିଂଶତ୍ଯନ୍ତଂ ଚ ଯତ୍ର ସଃ ॥ ୩,୨୬.

ଏହି ଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଏହା ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ନଅଟି ଚକ୍ର ଥିବାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି କୁଡ଼ିଏ ଚକ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯେଉଁଠି ମିଳେ—

ଅନନ୍ତ ଇତି ଵିଜ୍ଞେଯୋ ହ୍ଯନନ୍ତଫଲଦାଯକଃ । ଵିଶ୍ଵଂଭରଃ ସ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଵିଂଶତ୍ଯୂର୍ଧ୍ଵଂ ଵରାନନେ ॥ ୩,୨୬.

ଏହାକୁ ଅନନ୍ତ ବୋଲି ଜଣାଯିବ, ଯେଉଁଠି ଅନନ୍ତ ଫଳ ଦେଇଥାଏ। କୁଡ଼ିଏ ଚକ୍ର ଉପରେ ଥିଲେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ଏହାକୁ ବିଶ୍ୱମ୍ଭର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ତତ୍ରାପି କେସରୈଶ୍ଚୈକ୍ରର୍ଲକ୍ଷଣୈଶ୍ଚ ସମନ୍ଵିତମ୍ । କଲୌ ତୁ ଦୁର୍ଲଭଂ ନଣାଂ ତଦ୍ଦାନଂ ଚାତିଦୁର୍ଲଭମ୍ ॥ ୩,୨୬.

ସେଠି ମଧ୍ୟ ଏହି ମୂର୍ତ୍ତି କେଶ ଓ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ସହିତ ଥାଏ। କଳିଯୁଗରେ ଏହି ଦାନ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ।

ସ୍ନାନଂ କୃତ୍ଵା ଶେଷତୀର୍ଥେ ଵିଶୁଦ୍ଧେନୈଵ ଚେତସା । ଏତେଷାଂ ଲକ୍ଷଣଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରଯାତି ପରମାଂ ଗତିମ୍ ॥ ୩,୨୬.

ଶେଷ ତୀର୍ଥରେ ପବିତ୍ର ମନେ ସ୍ନାନ କରି, ଏହି ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ଶୁଣିଲେ, ମଣିଷ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।

ତତଃ ପରଂ ମହାଭାଗେ ଵାରୁଣଂ ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍ । ତତ୍ରାସ୍ତେ ଵରୁଣୋ ଦେଵଃ ପୂଜାଂ କର୍ତୁଂ ହରେଃ ସଦା ॥ ୩,୨୬.

ତାପରେ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବାରୁଣ ତୀର୍ଥ ଅଛି । ସେଠାରେ ବରୁଣ ଦେବତା ସଦା ହରିଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ପାଇଁ ବସିଛନ୍ତି ।

ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯଂ ଦାତଵ୍ଯଂ ଦାନମୁତ୍ତମମ୍ । ଶିଶୁମାରଂ ଚ ମତ୍ସ୍ଯଂ ଚ ତ୍ରିଵିକ୍ରମମଥାପି ଵା । ଦାତଵ୍ଯଂ ଭୂତିକାମେନ ତୀର୍ଥେସ୍ମିନ୍ଵିରଵର୍ଣିନି ॥ ୩,୨୬.

ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଉତ୍ତମ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ । ଭାଗ୍ୟ ଲାଗି, ଏଠି ଶିଶୁମାର, ମାଛ କିମ୍ବା ତ୍ରିବିକ୍ରମ ଦେବା ଉଚିତ, ହେ ନିରମଳ ବର୍ଣ୍ଣାବଳୀ ।

ଜଂବୂଫଲସମାକାରା ପୁଚ୍ଛେ ସୂକ୍ଷ୍ମା ସବିନ୍ଦୁକା । ଚକ୍ରତ୍ରଯା ଚ ଵଦନେ ପୁଚ୍ଛୋପରି ସଚକ୍ରକା ॥ ୩,୨୬.

ଯାଁବୁ ଫଳ ଆକୃତିର ପୁଛ, ସୂକ୍ଷ୍ମ ଏବଂ ଚିହ୍ନ ଥିବା, ମୁହଁରେ ତିନିଟି ଚକ୍ର ଏବଂ ପୁଛ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଚକ୍ର ଥିବା ଆକୃତି ଅଟେ ।

ଶ୍ରୀଵତ୍ସବିନ୍ଦୁମାଲାଢ୍ଯା ମତ୍ସ୍ଯମୂର୍ତିରୁଦାହୃତା । ପୁଚ୍ଛାଦଧଶ୍ଚକ୍ରଯୁତଂ ଶିଶୁମାରମୁଦାହୃତମ୍ ॥ ୩,୨୬.

ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ ଓ ଚିଟିକି ଲାଗିଥିବା ମାଛ ଆକୃତି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି; ପୁଛ ତଳେ ଚକ୍ର ଥିବା ଶିଶୁମାର ବି ଏହିପରି ।

ଵକ୍ରଚକ୍ରଯୁତଶ୍ଚେତ୍ସ୍ଯାତ୍ତ୍ରିଵିକ୍ରମ ଉଦାହୃତଃ । ଏତେଷାଂ ଲକ୍ଷଣଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵାରୁଣେ ତୀର୍ଥ ଉତ୍ତମେ ॥ ୩,୨୬.

ବାକ୍ର ଚକ୍ର ଥିବା ତ୍ରିବିକ୍ରମ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ଏହି ଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣି, ବାରୁଣ ତୀର୍ଥରେ—

ଏତଦ୍ଦାନଫଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୋଦତେ ଵିଷ୍ଣୁମନ୍ଦିରେ । ପୂର୍ଵୌକ୍ତା ମୂର୍ତଯୋ ଯସ୍ମିନ୍ ଗୃହେ ତିଷ୍ଠନ୍ତି ଭାମିନି । ଭାଗୀରଥୀ ତୀର୍ଥଵରା ସଂନିଧତ୍ତେ ନ ସଂଶଯଃ ॥ ୩,୨୬.

ଏପରି ଦାନର ଫଳ ପାଇଁ, ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ଆନନ୍ଦ କରେ; ଯେଉଁଠି ଏହି ଉଲ୍ଲେଖିତ ଆକୃତି ଘରେ ରହେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସେଠି ନିଶ୍ଚୟ ଭାଗୀରଥୀ, ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତୀର୍ଥ, ବସିଥାଏ ।

ସ୍ଵାମି ପୁଷ୍କରିଣୀସ୍ନାନଂ ଦୁର୍ଘଟଂ ତୁ କଲୌ ନୃଣାମ୍ । ତତ୍ର ସ୍ଥିତାନାଂ ତୀର୍ଥାନାଂ ସ୍ନାନଂ ଚାପ୍ଯତିଦୁର୍ଘଟମ୍ ॥ ୩,୨୬.

କଳିଯୁଗରେ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀପୁଷ୍କରିଣୀରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର; ସେଠାରେ ଥିବା ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ ସ୍ନାନ କରିବା ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ।

ଶାଲଗ୍ରାମଶିଲାଦାନଂ ଦୁର୍ଘଟଂ ଚ ତଥା ସ୍ମୃତାମ୍ । ସ୍ଵାମିପୁଷ୍କରିଣୀତୀରେ କନ୍ଯାଦାନଂ ସୁଦୁର୍ଘଟମ୍ ॥ ୩,୨୬.

ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ଦେବା ମଧ୍ୟ କଠିନ ବୋଲି ଗଣାଯାଏ; ସ୍ୱାମୀପୁଷ୍କରିଣୀ କୂଳରେ କନ୍ୟା ଦାନ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ।