ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ତେଷାଂ ସକାଶାଦତିବାହୁଲ୍ଯସଂଖ୍ଯା ଗୁଣା ହରୌ ତେଽଵିଦିତା ଵୈ ରମାଯାଃ । ଅତୋ ହରେ ସ୍ତଵନେ କ୍ଵାସ୍ତି ଶକ୍ତିସ୍ତଥାପି ଯତ୍ନଂ ସ୍ତଵନେ ତେ କରିଷ୍ଯେ ॥ ୩,୨୫.

ହରିଙ୍କ ଗୁଣ ଏତେ ବେଶି ଓ ଅସଂଖ୍ୟା, ଯାହା ରମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜଣା ନାହିଁ। ଏହିପରି ହରିଙ୍କୁ କେଉଁଠି ସ୍ତୁତି କରିବାର ଶକ୍ତି ଅଛି? ତଥାପି, ମୁଁ ତୁମ ସ୍ତୁତି କରିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିବି।

ତଵ ପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ରମାପ୍ରସାଦାଦ୍ଵିଧିପ୍ରସାଦାତ୍ଭାରତୀଶପ୍ରସାଦାତ୍ । ରୁଦ୍ରପ୍ରସାଦାତ୍ସ୍ତଵନଂ ତେ କରିଷ୍ଯେ ତଥାପି ଵିଷ୍ଣୋ ମଯି ଶାନ୍ତିଂ କୁରୁଷ୍ଵ ॥ ୩,୨୫.

ତୁମର କୃପା, ରମାଙ୍କ କୃପା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କୃପା, ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ କୃପା ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ କୃପାରେ ମୁଁ ତୁମ ସ୍ତୁତି କରିବି; ତଥାପି, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ମୋତେ ଶାନ୍ତି ଦିଅ।

ଯଦି ପ୍ରସନ୍ନୋସି ମଯି ତ୍ଵମୀଶ ତ୍ଵତ୍ପାଦମୂଲେ ଦେହି ଭକ୍ତିଂ ସଦୈଵ । ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନାଦ୍ଦେଵ ଶୁଭାଶୁଭଂ ଚ ନଷ୍ଟଂ ମଦୀଯଂ ହ୍ଯଶୁଭଂ ଚ ନିତ୍ଯମ୍ ॥ ୩,୨୫.

ଯଦି ତୁମେ ମୋପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ସଦା ତୁମର ପାଦପଦ୍ମରେ ଭକ୍ତି ଦିଅ। ତୁମ ଦର୍ଶନରେ, ହେ ଦେବ, ମୋର ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଅଶୁଭ ଦୂର ହୁଏ, ଓ ମୋର ଅଶୁଭ ସଦା ନଶ୍ଟ ହୁଏ।

ତ୍ଵନ୍ମାଯଯା ନଷ୍ଟମିମଂ ଚ ଲୋକଂ ମଦେନ ମତ୍ତଂ ବଧିରଂ ଚାନ୍ଧଭୂତମ୍ । ଐଶ୍ଵର୍ଯଯୋଗେନ ଚ ଯୋ ହି ମୂକୋ ଜାତଃ ସଦା ଦୀନାଗୁର୍ଵାଦିକେଷୁ ॥ ୩,୨୫.

ତୁମର ମାୟାରେ ଏହି ସଂସାର ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ି, ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ, ବିରକ୍ତ ଓ ଅନ୍ଧ ହୋଇଯାଏ। ଧନ ଓ ସମ୍ପଦର ଶକ୍ତିରେ ଲୋକ ମୌନ ହୋଇ, ବଡ଼ମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ସଦା ଦୁଃଖି ରହନ୍ତି।

ମା ଦେହି ଐଶ୍ଵର୍ଯମନୁତ୍ତମଂ ତ୍ଵତ୍ପାଦାରଵିନ୍ଦସ୍ଯ ଵିରୁଦ୍ଧଭୂତମ୍ । ତ୍ଵଂ ଦେଵ ମେ ଦେହି ସତାଂ ଚ ସଂଗଂ ତଵ ସ୍ଵରୂପପ୍ରତିପାଦକାନାମ୍ ॥ ୩,୨୫.

ମୋତେ ଅପରିମିତ ଧନ ଦିଅନାହିଁ, ଯାହା ତୁମର ପାଦପଦ୍ମ ପାଇଁ ବିରୋଧୀ। ହେ ଦେବ, ମୋତେ ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଦିଅ, ଯେଉଁମାନେ ତୁମର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପକୁ ଜଣାଇଦିଅନ୍ତି।

ପୁତ୍ରାଦୀନାମୈହିକଂ ଵାସୁଦେଵ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ଚ ମେ ଦେହି ପାଦାରଵିନ୍ଦେ । ସଦ୍ଵଷ୍ଣଵେ କ୍ରିଯମାଣଂ ଚ କୋପଂ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ଚ ମେ ଦେହି ପାଦରଵିନ୍ଦେ ॥ ୩,୨୫.

ହେ ବାସୁଦେବ, ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମଜନ୍ମାନ୍ତର ମୋହ ଜଳାଇ, ମୋତେ ତୁମର ପାଦପଦ୍ମ ଦିଅ। ସତ୍ୟ ଭକ୍ତରେ ମଧ୍ୟ ଯେ ରୋଷ ଆସେ, ତାହା ଦୂର କରି, ମୋତେ ତୁମର ପାଦପଦ୍ମ ଦିଅ।

ଦ୍ରଵ୍ଯାଦିକେ କ୍ରିଯମାଣଂ ଚ ଲୋଭଂ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ଵୈ ମେ ଦେହି ପାଦାବ୍ଜମୂଲେ । ପୁତ୍ରାଦିକେ କ୍ରିଯମାଣଂ ଚ ମୋହଂ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ଚ ମେ ଦେହି ପାଦାବ୍ଜମୂଲେ ॥ ୩,୨୫.

ଧନ ଓ ଅନ୍ୟ ଜିନିଷ ପାଇଁ ଯେ ଲୋଭ ହୁଏ, ତାହା ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଦୂର କରି, ମୋତେ ତୁମର ପାଦପଦ୍ମର ମୂଳ ଦିଅ। ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ୟ ଯେ ମୋହ ହୁଏ, ତାହା ଦୂର କରି, ମୋତେ ତୁମର ପାଦପଦ୍ମର ମୂଳ ଦିଅ।

ଵିଦ୍ଯାଂ ପୁତ୍ରଂ ଦ୍ରଵ୍ଯଜାତଂ ମଦଂ ଚ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ଚ ମେ ଦେହି ପାଦାବ୍ଜମୂଲେ । ସଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵାସହମାନସ୍ଵରୂପଂ ଦଗ୍ଧ୍ଵା ମାତ୍ସର୍ଯଂ ପାହି ମାଂ ଵେଙ୍କଟେଶ ॥ ୩,୨୫.

ବିଦ୍ୟା, ପୁଅ, ଧନ ଓ ଅହଂକାର ଦାହି, ମୋତେ ତୁମର ପାଦପଦ୍ମର ମୂଳ ଦିଅ। ହେ ବେଙ୍କଟେଶ, ସତ୍ୟ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖି ଯେ ଇର୍ଷ୍ୟା ହୁଏ, ତାହା ଦାହି, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।

ମନ୍ତ୍ରଂ ଚ ମେ ଦେହି ନିଦାନମୂର୍ତେ ଯେନୈଵ ମେ ସ୍ଯାତ୍ତଵ ସଂଗଶ୍ଚ ଭୂଯଃ । ନାନ୍ଯଂ ଵୃଣେ ତଵ ପାଦାବ୍ଜସଂଗାତ୍ତଦେଵ ମେ ଦେହି ମମ ପ୍ରସନ୍ନଃ ॥ ୩,୨୫.

ହେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମୂଳ, ଏମିତି ମନ୍ତ୍ର ଦିଅ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପୁଣି ତୁମ ସାଙ୍ଗ ପାଇପାରିବି। ତୁମର ପାଦପଦ୍ମ ସଙ୍ଗ ଛଡ଼ା ମୁଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ଚାହେଁନି; ଯଦି ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ, ଏହି ଦିଅ।

ଇତୀରିତଃ ଶ୍ରୀନିଵାସଃ ପ୍ରସନ୍ନ ଉଵାଚ ଦେଵୋ ହ୍ଯମୃତସ୍ତ୍ରଵଂ ଚ । ଅତ୍ରୈଵ କନ୍ଯେ ପ୍ରଜପସ୍ଵ ମନ୍ତ୍ରଂ ସୁଗୋପ୍ଯରୂପଂ ପରମାଦରେଣ ॥ ୩,୨୫.

ଏପରି କହିବା ପରେ, ଶ୍ରୀନିବାସ ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ, 'ଓ କନ୍ୟା, ଏଠିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁପ୍ତ ଓ ନିରାକାର ମନ୍ତ୍ରଟିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଦର ସହିତ ଉଚ୍ଚାରଣ କର।'

ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମନ୍ତ୍ରଂ ପରମାଦରେଣ ଶୃଣ୍ଵଦ୍ଯ ଭକ୍ତ୍ଯା ପରମାଦରେଣ । ଅନ୍ତଃ ସ୍ଥମନ୍ତ୍ଯଂ ହ୍ଯାଦ୍ଯସଂଯୁକ୍ତମେଵ ସବିନ୍ଦୁ ତଦ୍ଵତ୍ସ୍ପର୍ଶକାଦ୍ଯେନ ଯୁକ୍ତମ୍ ॥ ୩,୨୫.

ମୁଁ ଏହି ମନ୍ତ୍ରଟିକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଦର ସହିତ କହିବି, ତୁମେ ଭକ୍ତି ଓ ଆଦର ସହିତ ଶୁଣ। ଏହା ଭିତରେ ରହିଥିବା, 'ଅ' ରେ ଶେଷ, ଆରମ୍ଭରେ ପ୍ରଥମ ଅକ୍ଷର, ବିନ୍ଦୁ ସହିତ ଓ ଆରମ୍ଭର ସ୍ପର୍ଶ ବର୍ଣ୍ଣ ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ ରହିଛି।

ଏକାରଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରଥମାନ୍ତଃ ସ୍ଥଯୁକ୍ତଂ ସମତ୍ରିକୋଣେ ଚୋଷ୍ମଣା ସଂଯୁତଂ ଚ । ତକାରସକ୍ତଂ ସ୍ଵର୍ଶମନ୍ତଃ ସ୍ଥଯୁକ୍ତମାଦ୍ଯନ୍ତ ଓଂକାରସମନ୍ଵିତଂ ଚ ॥ ୩,୨୫.

ଏହି ମନ୍ତ୍ରଟି 'ଏ' ରେ ଆରମ୍ଭ, ପ୍ରଥମ ସ୍ୱରରେ ଶେଷ, ଭିତରେ ଯୋଡାଯାଇଛି, ତ୍ରିକୋଣ ଆକାର ଓ ଉଷ୍ମା ସହିତ ଏକତ୍ରିତ, 'ତ' ରେ ଯୋଡାଯାଇଛି, ଶ୍ବସ୍ ଧ୍ୱନିରେ ଶେଷ, ଭିତରେ ଯୋଡାଯାଇଛି, ଆରମ୍ଭ ଓ ଶେଷରେ 'ଓଁ' ରହିଛି।

ଅନେନ ମନ୍ତ୍ରେଣ ତଵେପ୍ସିତଂ ଚ ଭଵେଦ୍ଧି କନ୍ଯେ ନାନ୍ତ୍ର ଵିଚାର୍ଯମସ୍ତି । ଏଵଂ ସ ଉକ୍ତ୍ଵା ଶ୍ରୀନିଵାସୋ ହରିସ୍ତୁ ପ୍ରତୀକଵଦ୍ଦର୍ଶଯାମାସ ରୂପମ୍ ॥ ୩,୨୫.

ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଓ କନ୍ୟା, ତୁମେ ଯାହା ଚାହଁ, ନିଶ୍ଚୟ ହେବ; ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏପରି କହି, ଶ୍ରୀନିବାସ, ହରି, ତାଙ୍କ ରୂପକୁ ଚିତ୍ର ଭଳି ଦେଖାଇଲେ।

ନତ୍ଵା ତୁ ସା ଶ୍ରୀନିଵାସଂ ଚ ଦେଵୀ ଉଵାସ ହ ସ୍ଵାମିସରଃ ସମୀପେ । ତସ୍ମିନ୍ଦିନେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଦୀଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାନ୍ସଂତର୍ପଯାମାସ ଚ ଷଡ୍ରସାନ୍ନୈଃ ॥ ୩,୨୫.

ସେ ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଦେବୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସରୋବର ନିକଟରେ ରହିଲେ। ସେହି ଦିନ ସେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଂକୁ ଛଅ ରସର ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ।

ସାଯଙ୍କାଲେ ଶ୍ରୀନିଵାସସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଉତ୍ସାହରୂପୈଃ ଶ୍ରୀନିଵାସପ୍ରତୀକୈଃ । ସାକଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ସଂପ୍ରଣମ୍ଯାଥ ଦେଵୀ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ଶ୍ରୀନିଵାସସ୍ଯ ସୁଷ୍ଠୁ ॥ ୩,୨୫.

ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ, ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କ ଉତ୍ସାହମୟ ରୂପଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି, ଭକ୍ତି ସହିତ ସେ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କୁ ଠିକ୍ ଭଳି ପରିକ୍ରମା କଲେ।

ନନର୍ତ ଦେଵୀ ସୁପ୍ରତୀକସ୍ଯ ଚାଗ୍ରେ ଲଜ୍ଜାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଜଯ ଦେଵେତି ଚୋକ୍ତ୍ଵା । ଆନୃତ୍ତକାଲେ ଚ ହରେଶ୍ଚ ଵକ୍ତ୍ରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ତୁ ପରଂ ନନର୍ତ ॥ ୩,୨୫.

ଦେବୀ ସୁନ୍ଦର ପ୍ରତିମା ସାମ୍ନାରେ ଲଜ୍ଜା ଛାଡ଼ି 'ଜୟ ଦେବ' ବୋଲି ନୃତ୍ୟ କଲେ। ନୃତ୍ୟ ସମୟରେ ହରିଙ୍କ ମୁହଁକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସେଠି ରଖି ଆଉ ଅଧିକ ନୃତ୍ୟ କଲେ।

ମମାଦ୍ଯ ଗାତ୍ରଂ ପାଵିତଂ ଶ୍ରୀନିଵାସ ମମାଦ୍ଯ ନେତ୍ରଂ ସଫଲଂ ସଂବଭୂଵ । ମମାଦ୍ଯ ପାଦୌ ସାର୍ଥକୌ ଚୈଵ ଜାତୌ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ଶ୍ରୀନିଵାସେଶ କୃତ୍ଵା ॥ ୩,୨୫.

ଆଜି ମୋ ଶରୀର ପବିତ୍ର ହେଲା, ଓ ଶ୍ରୀନିବାସ; ଆଜି ମୋ ଆଖି ଫଳଦାୟକ ହେଲା। ଆଜି ମୋ ପାଦ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି।

ହସ୍ତୌ ଚ ମେ ସାର୍ଥକାଵଦ୍ଯ ଜାତୌ ଅଗ୍ରେ କୃତ୍ଵା ହସ୍ତଶବ୍ଦଂ ମୁରାରେଃ । ଏଵଂ ଵଦନ୍ତୀ ପ୍ରୀଣଯନ୍ତୀ ଚ ଦେଵଂ ଜଗାମସା ସ୍ତୋତ୍ରଵଚଃ କଦମ୍ବୈଃ ॥ ୩,୨୫.

ଆଜି ମୋ ହାତ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା, ମୁରାରିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ହାତ ଧ୍ୱନି କରି। ଏପରି କହି ଓ ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ସେ ଷ୍ଟୁତିର ଗୁଛ ଗାଇଲେ।

ଦେଵାସ୍ତଦା ଦୁନ୍ଦୁଂଭଯୋ ଵିନେଦିରେ ତନ୍ମସ୍ତକେ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଂ ଚ ଚକ୍ରୁଃ । ତସ୍ମିନ୍କାଲେ ଉଭଯୋଃ ପାର୍ଶ୍ଵଯୋଶ୍ଚ ନୃତ୍ଯଂ ଚକ୍ରୁର୍ଦେଵତାଵାରନାର୍ଯଃ ॥ ୩,୨୫.

ତେବେ ଦେବତାମାନେ ଡ଼ଙ୍ଗ ଧ୍ୱନି କଲେ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଫୁଲ ବୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ସମୟରେ, ଦୁଇ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦେବୀମାନେ ନୃତ୍ୟ କଲେ।

ତଥୈଵ ତାସ୍ତଲଶବ୍ଦଂ ଚ କୃତ୍ଵା ତଦା ସର୍ଵା ନମନଂ ଚାପି ଚକ୍ରୁଃ । ଆନନ୍ଦଶୈଲେ ସର୍ଵଦା ତ୍ଵିତ୍ଥମେଵ ସା ସର୍ଵଦା ନର୍ତଯନ୍ତୀ ଚ ଵୀନ୍ଦ୍ର ॥ ୩,୨୫.

ସେମାନେ ତାଳି ମାରି ଧ୍ୱନି କଲେ ଓ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ଆନନ୍ଦ ପାହାଡ଼ରେ, ସେ ସଦା ଏଭଳି ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଓ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର।

ଆନନ୍ଦମଗ୍ନା ସାପି ଦେଵୀ ଜଗାମ ସ୍ଵମାଶ୍ରମଂ ଜୈଗିଷଵ୍ଯେଣ ସାର୍ଧମ୍ । ଯାତ୍ରାମେଵଂ ଯେ ନ କୁର୍ଵନ୍ତି ଵୀନ୍ଦ୍ର ତେଷାଂ ଚ ସର୍ଵଂ ନିଷ୍ଫଲଂ ଚାହୁରାର୍ଯାଃ ॥ ୩,୨୫.

ଆନନ୍ଦରେ ଡୁବିଥିବା ଦେବୀ, ଜୈଗିଷବ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏଭଳି ଯାତ୍ରା ଯେଉଁମାନେ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଓ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଫଳ।

ଗତ୍ଵାଶ୍ରମଂ ଜୈଗିଷଵ୍ଯେଣ ସାର୍ଧଂ ଗୁରୁଂ ତ୍ଵପୃଚ୍ଛଦ୍ଵେଙ୍କଟେଶସ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରମ୍ । ମନ୍ତ୍ରସ୍ଯାର୍ଥଂ ବ୍ରୂହି ମେ ଜୈଗିଷଵ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରାଵୃତ୍ତିଂ କୁର୍ଵତାଂ ଵୈ ଫଲାଯ ॥ ୩,୨୫.

ଜୈଗିଷବ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ, ସେ ଗୁରୁଙ୍କୁ ବେଙ୍କଟେଶଙ୍କ ମନ୍ତ୍ର ବିଷୟରେ ପଚାରିଲେ: 'ମୋତେ ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥ କହ, ଓ ଜୈଗିଷବ୍ୟ, ମନ୍ତ୍ର ପଠନ କରୁଥିବାମାନେ କେଉଁ ଫଳ ପାଆନ୍ତି?'

ଜୈଗୀଷ୍ଵ୍ଯ ଉଵାଚ । ଶୃଣୁଷ୍ଵ ଭଦ୍ରେ ଵେଙ୍କଟେ ଶସ୍ଯ ନାମ୍ନସ୍ତ୍ଵର୍ଥଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ହୃଦଯେ ସଂନିଧତ୍ସ୍ଵ ॥ ୩,୨୫.

ଜୈଗିଷବ୍ୟ କହିଲେ: 'ଶୁଣ, ଭାଗ୍ୟଶାଳିନୀ, ବେଙ୍କଟେଶ ନାମର ଅର୍ଥ। ଶୁଣି ଏହାକୁ ହୃଦୟରେ ଧର।'

ଵିତି ହ୍ଯୁତ୍ତମଵାଚୀ ସ୍ଯାଦ୍ଯେତି ଜ୍ଞାନମୁଦାହୃତମ୍ । କକାରଃ ସୁଖଵାଚୀ ସ୍ଯାଟ୍ଟେତି ଚିତ୍ତମୁଦାହୃତମ୍ ॥ ୩,୨୫.

'ଭି' ଶବ୍ଦ ଉତ୍ତମ ବାଣୀକୁ ଦର୍ଶାଏ, ଏହିପରି ଜ୍ଞାନ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୁଏ। 'କ' ଶବ୍ଦ ସୁଖକୁ ଦର୍ଶାଏ, ଏହିପରି ମନସ୍କୁ ଦର୍ଶାଏ।

ଈଶତ୍ଵମାତ୍ମଵାଚି ସ୍ଯାଦେଵଂ ଜ୍ଞେଯଂ ତୁ କନ୍ଯକେ । ପୂର୍ଣଜ୍ଞାନଂ ସୁଖଂ ଵିତ୍ତଂ ଵ୍ଯାପ୍ତତ୍ଵାଦ୍ଵ୍ଯଙ୍କଟାଭିଧଃ ॥ ୩,୨୫.

'ଈଶ' ଶବ୍ଦ ଆତ୍ମାର ଶାସନକୁ ଦର୍ଶାଏ; ଏହିପରି ବୁଝିବା ଉଚିତ, ଓ କନ୍ୟା। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନ, ସୁଖ ଓ ଧନ—ବ୍ୟାପ୍ତି ଥିବାରୁ ଏହି ନାମ 'ବେଙ୍କଟ'।

ଵ୍ଯ (ଵେ) ମିନ୍ଦ୍ରିଯାଦିକଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵ୍ଯଙ୍ଗଭୂତଂ ହରୌ ଯତଃ । କଟଶ୍ଚ ସମୁଦାଯାର୍ଥୋ ଵ୍ଯଂ (ଵେଂ) କଟଶ୍ଚେନ୍ଦ୍ରିଯୌଘକଃ ॥ ୩,୨୫.

'ବ୍ୟ' (କିମ୍ବା 'ବେ') ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଏହାଦିକୁ ଅର୍ଥ କରାଯାଏ, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକି ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି; 'କଟ' ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଏକ ଗୋଷ୍ଠୀ, ଏବଂ 'ବ୍ୟଂ' (କିମ୍ବା 'ବେଂ') 'କଟ' ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଗୋଷ୍ଠୀ।

ସ୍ଵସ୍ମିନ୍ପ୍ରେରଯତେ ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାଦ୍ଵ୍ଯଙ୍କଟନାମକଃ । ଵିଷଯେ ପ୍ରେଷଯେନ୍ନିତ୍ଯମତୋ ଵ୍ଯଙ୍କଟନାମକଃ ॥ ୩,୨୫.

ସେ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଚଳାଇଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ 'ବ୍ୟଙ୍କଟ' ବୋଲାଯାଏ; ସେ ସଦା ସେମାନଙ୍କୁ ବିଷୟ ପ୍ରତି ଚଳାଇଥିବାରୁ, ତାଙ୍କୁ 'ବ୍ୟଙ୍କଟ' ବୋଲାଯାଏ।

ଵିଶିଷ୍ଟଜ୍ଞାନରୂପତ୍ଵାଦ୍ଵ୍ଯେତି ମୁକ୍ତାଃ ସଦା ସ୍ମୃତାଃ । ମୁକ୍ତାନାଂ ଚ ସମୂହସ୍ତୁ ଵ୍ଯଙ୍କଟେତି ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ॥ ୩,୨୫.

ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନ ରୂପ ଥିବାରୁ, ଯେଉଁମାନେ ମୁକ୍ତ, ସେମାନେ ସଦା ସ୍ମରଣୀୟ। ଏହି ମୁକ୍ତମାନଙ୍କର ଏକ ସମୂହକୁ 'ବ୍ୟଙ୍କଟ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସଦା ମୁକ୍ତସମୂହାନାମୀଶତ୍ଵାଦ୍ଵ୍ଯଙ୍କଟାଭିଧଃ । ଲିଙ୍ଗଦେହମତୋ ଜୀଵୋ ଵ୍ଯଙ୍କଟେତି ସମାହୃତଃ ॥ ୩,୨୫.

ସଦା ମୁକ୍ତମାନଙ୍କ ସମୂହର ଅଧିକାର ଥିବାରୁ ଏହାକୁ 'ବ୍ୟଙ୍କଟ' ନାମ ଦିଆଯାଇଛି। ଏହିପରି, ଦେହଧାରୀ ଜୀବକୁ ମଧ୍ୟ 'ବ୍ୟଙ୍କଟ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।