ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ସଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଵନ୍ଦଯେତ୍ପାଦମୂଲେ ହସ୍ତୌ ଚ ଦ୍ଵୌ ସଂପୁଟୀକୃତ୍ଯ ଦେଵି । ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗରୁପଂ ଵନ୍ଦନଂ ଚୈଵ ଵିଷ୍ଣୋଃ କୁର୍ଯାତ୍ତଥା ଗୁରଵେ ଵିଷ୍ଣୁବୁଦ୍ଧ୍ଯା ॥ ୩,୨୪.

ସତ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଦ ତଳେ ହସ୍ତ ଦୁଇଟି ଯୋଡି ଶିରୋପରି ଭକ୍ତି ସହିତ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ, ହେ ଦେବୀ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଲି ଭାବି ସେଭଳି ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ।

ଗଙ୍ଗାଦୀନାଂ ଵନ୍ଦନଂ କାର୍ଯମେଵ ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗଂ ଵୈ ତୁଲସୀନାଂ ତଥୈଵ । ଅଶ୍ଵତ୍ଥାନାଂ ନମନଂ କାର୍ଯମେଵ ଗଵାଦୀନାଂ ନମନଂ ମାନସେନ ॥ ୩,୨୪.

ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ନଦୀମାନଙ୍କୁ ସଦା ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ, ତୁଳସୀ ଗଛକୁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ପ୍ରଣାମ କରିବା ଦରକାର। ଅଶ୍ୱଥ ଗଛକୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ, ଗାଈ ଓ ଏପରି ପବିତ୍ର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ମନରେ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ।

ପୂଜା ସଦା ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଃ କାର୍ଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ଵୈଷ୍ଣଵୈରେଵ ନାନ୍ଯୈଃ । ଯେ ନାମକା ଜ୍ଞାନଵନ୍ତଃ ସୁଭକ୍ତାଃ ସଦୈଵ କାର୍ଯା ଵିଷ୍ଣୁପୂଜା ଚ କନ୍ଯେ ॥ ୩,୨୪.

ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା ସଦା ଭକ୍ତି ସହିତ କେବଳ ବୈଷ୍ଣବମାନେ କରିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ନାମ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ, ସେମାନେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର, ଓ କନ୍ୟା।

ଯେ ନାମକା ଜ୍ଞାନଵନ୍ତଃ ସୁଭକ୍ତାଃ ସଦୈଵଂ କାର୍ଯା ଵିଷ୍ଣୁପୂଜା ଚ କନ୍ଯେ । ଯେନାମକା ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତାଃ ସଦୈଵ ପୂଜା ଵିଷ୍ଣୋର୍ନୈଵ କାର୍ଯାତ୍ର ଦେଵି ॥ ୩,୨୪.

ଯେଉଁମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ନାମ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଗଭୀର ଭକ୍ତିଶୀଳ, ସେମାନେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ଓ କନ୍ୟା। ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ନାମ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ଓ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ, ସେମାନେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ଓ ଦେବୀ, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।

ମୋହାଦ୍ଯୋ ଵୈ ପୂଜଯେଦ୍ଦେଵଦେଵଂ ମହାଧର୍ମାଦ୍ଯାତି ଚାନ୍ଧଂ ତମୋ ଵୈ । ବ୍ରହ୍ମାଦିନାମାନି ହରେର୍ହି ଦେଵୀଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସ୍ଵନାମାନି ଦଦୌ ଦିଵୌକସାମ୍ ॥ ୩,୨୪.

ଯିଏ ମୂଢ଼ତାବଶତଃ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ କିନ୍ତୁ ମହାପାପରେ ଲିପ୍ତ ରହେ, ସେ ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଓ ଦେବୀ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ନାମ ହରିଠାରୁ ପାଇଛନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ନାମ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେକୁ ଦେଇଛନ୍ତି।

ନାଦାଦ୍ଧୀରଃ କେଶଵାଦୀନି କନ୍ଯେ ସ୍ଵକଂ ପୁରଂ ପ୍ରଵିହାଯୈଵ ରାଜା । ଏଵଂ ମଯୋକ୍ତଂ କନ୍ଯକେ ସର୍ଵମେତଦେତତ୍ପରଂ ସମ୍ଯଗାରୋହଣୀଯମ୍ ॥ ୩,୨୪.

ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି କେବେ ନିଜ ସ୍ୱନଗର ଛାଡ଼ି କେଶବ ଆଦି ନାମ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଓ କନ୍ୟା। ଏପରି ଭାବେ, ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି—ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପଦେଶକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଗୋଵିନ୍ଦ ନାରାଯଣ ମାଧଵେତି ଯୂଯଂ ମଯା ସର୍ଵମାରାଧିତଵ୍ଯମ୍ । ସର୍ଵେ ମିଲିତ୍ଵା ପୁନରେଵଂ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ସମାରୁହନ୍ଵୈଙ୍କଟାଦ୍ରିଂ ଗୃଣନ୍ତଃ ॥ ୩,୨୪.

ଗୋବିନ୍ଦ, ନାରାୟଣ, ମାଧବ—ଏହି ସମସ୍ତ ନାମରେ ତୁମେ ମୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୂଜିବା ଦରକାର। ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇ, ଖଗରାଜ, ବୈକୁଣ୍ଠ ପାହାଡ଼କୁ ଯାଇ, ଗୀତ ଗାଇ ଉପରକୁ ଚଢ଼ିଲେ।

ହରେର୍ନାମାନ୍ଯତ୍ର ପୂର୍ଵଂ ଗୃଣନ୍ତସ୍ତ୍ଵାସ୍ଵାଦଯନ୍ତଃ ଶ୍ରୀନିଵାସସ୍ଯ ନାମ । ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସର୍ଵେ ଶ୍ରୀନିଵାସଂ ତଥୈଵ କୁର୍ଵନ୍ତସ୍ତେ ତଲଶବ୍ଦଂ ନଦନ୍ତଃ ॥ ୩,୨୪.

ହରିଙ୍କ ନାମ ପୂର୍ବବତ୍ ପଢ଼ି, ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କ ନାମର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ସମସ୍ତେ ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ, ହାତ ତାଳି ଦେଇ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ।

ଇତି କୃଷ୍ଣଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାର୍କ୍ଷ୍ଯଃ କୃଷ୍ଣମୁଵାଚହ କଥମାସ୍ଵାଦନଂ ଚକ୍ରୁରେତଦ୍ଵିସ୍ତୀର୍ଯମେ ଵଦ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ଭୋ ଶ୍ରୀନିଵାସ ତଵ ନାମୈଵ ଚୈତନ୍ନାମ ସ୍ଵାମୀ ନନୁ ନାମୈଵ ସ୍ଵାମୀ । ଯାଂ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯା ଆଶ୍ରଯନ୍ତୀତ୍ତି ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାଦ୍ରମା ଶ୍ରୀରିତି ନାମ ଚାପ ॥ ୩,୨୪.

କୃଷ୍ଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—'ସେମାନେ କିପରି ଏହି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ? ଏହା ଖୁବ ଭଲଭାବେ କହ।' ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ—'ହେ ଶ୍ରୀନିବାସ, ତୁମର ନାମ ହିଁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନାମ; ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ନାମ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠି ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି, ସେହିଠାରୁ ତୁମକୁ ରମା, ଶ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟ ନାମରେ ଡାକାଯାଏ।'

ରମାଶ୍ରଯତ୍ଵାନ୍ନିତରାଂ ସର୍ଵଦା ଚେତ୍ଯତୋ ହରିଃ ଶ୍ରୀନିଵାସାଭିଧାନଃ । ଭୋ ଶ୍ରୀନିଵାସେତି ତୁ ନର୍ତଯନ୍ତୋ ରୋମାଞ୍ଚମାତ୍ରାସ୍ତଲଶବ୍ଦକାରିଣଃ ॥ ୩,୨୪.

ତୁମେ ସଦା ଶ୍ରୀଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଥିବାରୁ, ହରିଙ୍କୁ ଶ୍ରୀନିବାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ହେ ଶ୍ରୀନିବାସ, ସେମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହର ଲୋମ ଖଡ଼ିଉଠୁଥିଲା ଓ ତାଳିର ଶବ୍ଦ ହେଉଥିଲା।

ଅଦ୍ଯୈଵ ପଶ୍ଯାମ ହରେସ୍ତଵାସ୍ଯଂ କଦା ଵଯଂ କୃତ କୃତ୍ଯା ଭଵାମଃ । ଭୋଃ କେଶଵାଦ୍ଯୈଵ ପଦାରଵିନ୍ଦଂ ସଂଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ସୁଦଯାଂ କୁରୁଷ୍ଵ ॥ ୩,୨୪.

ଆଜି ହିଁ ଆମେ ହରିଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ—କେବେ ଆମେ ସଫଳ ହେବୁ? ହେ କେଶବ, ଆଜି ଆମକୁ ତୁମର ପଦପଦ୍ମ ଦେଖାଇ ଅପାର କୃପା କର।

ବ୍ରହ୍ମାଣମାହୁଶ୍ଚ ପୁରାଣମାହୁଃ କଶବ୍ଦଵାଚ୍ଯଂ ସର୍ଵଲୋକେଶମାହୁଃ । ଈଶଂ ଚାର୍ହଂ ରୁଦ୍ରମିତ୍ଯେଵ ଚାହୁସ୍ତତ୍ପ୍ରେରକଂ ସୃଷ୍ଟିସଂହାରକାର୍ଯେ ॥ ୩,୨୪.

ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା, ପୁରାତନ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ନାଥ ବୋଲି କୁହନ୍ତି, 'କ' ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଉଲ୍ଲେଖ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଈଶ୍ୱର, ରୁଦ୍ର ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହନ୍ତି, ଯିଏ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି।

ଅତୋ ହରିଃ କେଶଵନାମଧେଯୋ ଭୋଃ କେଶଵେତି ଚ ନର୍ତଯନ୍ତଃ । ଆନନ୍ଦଵାପୀଂ ସଂସ୍ତ୍ରଵନ୍ତୋଭି ଜଗ୍ମୁର୍ନାରାଯଣେତି ପ୍ରଵଦନ୍ତୋ ହି ଜଗ୍ମୁଃ ॥ ୩,୨୪.

ଏହି କାରଣରୁ ହରିଙ୍କୁ କେଶବ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ। ସେମାନେ 'ହେ କେଶବ' ବୋଲି ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଆନନ୍ଦ ସରୋବରକୁ ଗଲେ, 'ନାରାୟଣ' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।

ଅତୋ ଦୋଷାସ୍ତଦ୍ଵିରୁଦ୍ଧା ଗୁଣାଶ୍ଚ ନାରାଶ୍ଚ ତେଷାମାଶ୍ରଯତ୍ଵାନ୍ମୁରାରିଃ । ନାରାଯଣେତି ପ୍ରଵଦନ୍ତୀହ ଲୋକେ ନାରାନୁବନ୍ଧାତ୍ସର୍ଵମୁକ୍ତାଃ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ॥ ୩,୨୪.

ଏହିପରି, ଖଗରାଜ, ତାଙ୍କ ବିପରୀତ ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ମୁରାରିଙ୍କ ସହିତ ଜଡିତ। ଏହି କାରଣରୁ ଲୋକେ 'ନାରାୟଣ' ବୋଲନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।

ନାରାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଆଶ୍ରଯତ୍ଵାଚ୍ଚ ତେଷାମତୋପି ନାରାଯଣ ଏଵ ଵୀନ୍ଦ୍ର । ମୁକ୍ତାଶ୍ଚ ଯେ ତୁ ପ୍ରପଦଂନୁ ଜଗ୍ମୁରଣ୍ଡୋଦକଂ ଯସ୍ଯ କଟାକ୍ଷମାତ୍ରାତ୍ ॥ ୩,୨୪.

ଯେଉଁମାନେ ସଦା ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି, ସେହିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ନାରାୟଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଖଗରାଜ। ଯେଉଁମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ମାତ୍ରରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥା, ଅଣ୍ଡ ଜଳକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।

ଯଦୁତ୍ପନ୍ନଂ ତେନ ନାରାଃ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ତେଷାଂ ସଦାପ୍ଯାଶ୍ରଯତ୍ଵାଚ୍ଚ ଵୀନ୍ଦ୍ର । ନାରାଯଣେତି ପ୍ରଵଦନ୍ତୀହ ଲୋକେ ହ୍ଯନନ୍ତବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଵିସର୍ଜକତ୍ଵାତ୍ ॥ ୩,୨୪.

ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ଅଛନ୍ତି, ଖଗରାଜ। ଏହି କାରଣରୁ ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ନାରାୟଣ ବୋଲନ୍ତି, କାରଣ ସେ ଅନେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।

ଏଵଂ ନନୃତୁଃ ପରିଶଂସଯନ୍ତୋ ଗୋଵିନ୍ଦ ନାନ୍ଯୋ ହି ନ ଚୈଵ ଦର୍ଶନମ୍ । ଗୋଶବ୍ଦଵାଚ୍ଯାସ୍ତୁ ସମସ୍ତଵାଚୋ ଗୋଭିଶ୍ଚ ସର୍ଵୈଃ ପ୍ରତିପାଦ୍ଯତେ ଯତଃ ॥ ୩,୨୪.

ଏଭଳି ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ—'ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଭଳି ଅନ୍ୟ କେହି ନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ଦର୍ଶନ ଅନ୍ୟ କୌଣସିଠି ମିଳେନି।' ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦ 'ଗୋ' ଦ୍ୱାରା ଉଲ୍ଲେଖିତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ କଥା ଗାଈ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିର ହୁଏ।

ଅତୋ ହି ଗୋଵିନ୍ଦ ଇତି ସ୍ମୃତଃ ସଦା ଭୋ ଵେଦଵେଦ୍ଯେତି ତଥା ନ ନନୃତୁଃ । ଆନନ୍ଦବାଷ୍ପୈଶ୍ଚ ସମନ୍ଵିତା ହି ହରେ ମୁରାରେ ତଵ ଦର୍ଶନଂ ହି ॥ ୩,୨୪.

ଏହିପରି, ସେ ସଦା 'ଗୋବିନ୍ଦ' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏବଂ ବେଦ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାନ୍ତି। ସେମାନେ ଏପରି ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଆନନ୍ଦ ଲୁହାରେ ଭିଜିଥିଲେ, ହେ ମୁରାରି, ତୁମର ଦର୍ଶନରେ।

ଦେହି ପ୍ରଭୋ ଵୈ ତଵଦାସଦାସାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶେ ଭୁଵନେ ସର୍ଵଦାପି । ଯତସ୍ତ୍ଵମେଵଂ ଵସତୀତି ଵାସୁଶ୍ଚାତ୍ରୈଵ ନିତ୍ଯଂ କ୍ରୀଡତେ ସର୍ଵଦୈଵ ॥ ୩,୨୪.

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଚୌଦ ଭୂବନରେ ତୁମର ଦାସମାନେ ସଦା ରହନ୍ତୁ। କାରଣ, ତୁମେ ଏଠି ବାସୁ ଭାବେ ବସିଛ, ଏଠି ସଦା ଲୀଳା କରୁଛ।

ଯତୋ ଦେଵେତ୍ଯେଵମାହୁର୍ମହାନ୍ତସ୍ତ୍ଵତୋ ହରିଂ ଵାସୁଦେଵେତି ଚାହୁଃ । ଭୋ ଵାସୁଦେଵେତି ନନୃତୁଃ ସର୍ଵଦୈଵ ଭୋ ମାଧଵେତି ନନୃତୁଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵେ ॥ ୩,୨୪.

ଏହିପରି ମହାନ୍‌ମାନେ କହନ୍ତି — ସେହି ଦେବତା, ଏବଂ ହରିଙ୍କୁ 'ବାସୁଦେବ' ବୋଲି ଡାକନ୍ତି । ସେମାନେ ସଦା 'ହେ ବାସୁଦେବ!' ବୋଲି ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ 'ହେ ମାଧବ!' ବୋଲି ସମସ୍ତେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ ।

ଲକ୍ଷ୍ମୀପତେ ଚେତି ଵଦନ୍ତି ସର୍ଵେ ଧନୀତି ଶବ୍ଦଃ ସ୍ଵାଭିଵାଚୀ ଯତୋ ହି । ଅତୋପ୍ଯାର୍ଯା ମାଧଵେତି ବ୍ରୁଵନ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମୀପତେ ପାହି ତଥୈଵ ଭକ୍ତାନ୍ ॥ ୩,୨୪.

'ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି' ବୋଲି ସମସ୍ତେ ଡାକନ୍ତି, କାରଣ 'ଧନ' ଶବ୍ଦଟି ତାଙ୍କୁ ଇଂଗିତ କରେ । ଏହିକାରଣରୁ ଆଦରିଆ ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ 'ମାଧବ' ବୋଲି କହନ୍ତି । ହେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି, ଏଭଳି ଭାବେ ତୁମେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର ।

ତେ ଵୈ ବ୍ରୁଵନ୍ତୋ ନନୃତୁଶ୍ଚ ଜଗ୍ମୁର୍ଵିଷ୍ଣୋ ସଦାସ୍ମାନ୍ପରିପାହି ନିତ୍ଯମ୍ । ସର୍ଵତ୍ର ଯସ୍ମାଦ୍ଵିତତୋସି ତସ୍ମାଦିତ୍ଯାଦିନାମାନି ଗୃଣନ୍ତ ଏଵ । ଜଗ୍ମୁଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ଦଦୃଶୁଶ୍ଚ ତୀର୍ଥଂ ଭକ୍ତ୍ଯୋପେତାଃ ଶ୍ରୀନିଵାସଂ ସ୍ମରନ୍ତଃ ॥ ୩,୨୪.

ସେମାନେ ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସଦା 'ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଆମକୁ ସଦା ରକ୍ଷା କର' ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିଲେ । ତୁମେ ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିତ ଅଟୁଅଛ, ଏହିପରି ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ । ସମସ୍ତେ ଯାଇ, ସେ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ।

କନ୍ଯୋଵାଚ । କିଂ ନାମକଂ ତୀର୍ଥମିଦଂ ମୁନୀନ୍ଦ୍ର କିଂ କାର୍ଯମତ୍ର ପ୍ରଵଦାସ୍ମାନ୍କୃତୀଶ । କସ୍ମୈ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାଞ୍ଛ୍ରୀନିଵାସସ୍ତ୍ଵସ୍ମିନ୍ସୁତୀର୍ଥଂ ଵଦ ଵିସ୍ତରେଣ ॥ ୩,୨୪.

କନ୍ୟା କହିଲେ: ହେ ମହାମୁନି, ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ନାମ କ'ଣ? ଏଠାରେ କ'ଣ କରିବା ଉଚିତ? ଆମକୁ କୁହନ୍ତୁ, ହେ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ନାଥ । ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ କାହା ପାଇଁ ଶ୍ରୀନିବାସ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ? ଦୟାକରି ଏହିକଥା ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ ।

ଜୈଗୀଷଵ୍ଯ ଉଵାଚ । କନ୍ଯେ ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ ହ୍ଯଭଵତ୍ସୁବୁଦ୍ଧିମାନ୍ପ୍ରହ୍ରାଦସଂଜ୍ଞୋ ହରିଭକ୍ତଵର୍ଯଃ । ନିଷ୍କାମବୁଦ୍ଧ୍ଯା ତୁ ଯଦା ଜଗାମ ଶେଷାଚଲସ୍ଥଂ ଶ୍ରୀନିଵାସଂ ଚ ଦ୍ରଷ୍ଟୁମ୍ ॥ ୩,୨୪.

ଜୈଗୀଷବ୍ୟ କହିଲେ: ହେ କନ୍ୟା, ଶୁଣ । ଏଠାରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ନାମକ ଏକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ହରିଭକ୍ତ ଥିଲେ । ସେ ନିଷ୍କାମ ଭାବରେ ଶେଷାଚଳରେ ବସିଥିବା ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ ।

ଅସ୍ମିଂସ୍ଥଲେ ଦୈତ୍ଯକୁମାରକାନ୍ପ୍ରତି ହରେଶ୍ଚ ତତ୍ତ୍ଵଂ ପରିପୃଷ୍ଟଵାନ୍ପ୍ରଭୁଃ । ନୃସିଂହରୂପଂ ଶ୍ରୀନିଵାସଂ ଭଜସ୍ଵ ସୁଦୁର୍ଲଭଂ ମାନୁଷଂ ଜନ୍ମ କନ୍ଯେ ॥ ୩,୨୪.

ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଦେବତା ଦୈତ୍ୟପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ହରିଙ୍କ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ବିଷୟରେ ପଚାରିଥିଲେ । ହେ କନ୍ୟା, ତୁମେ ନୃସିଂହ ରୂପ ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କୁ ଭଜ; ମାନବ ଜନ୍ମ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ ।

ତତ୍ରାପି ଵିଷ୍ଣୋର୍ନୃହରେ ସୁତତ୍ତ୍ଵଂ ସୁଦୁର୍ଲଭଂ ସୁଷ୍ଠୁ ଯାତ୍ରା ତଥୈଵ । ଯସ୍ଯାଂ ଯାତ୍ରାଯାଂ ଯତ୍ର କୁତ୍ରାପି ଦେଶେ ହରେଃ କଥା ଵର୍ତତେ ଦୈତ୍ଯଵର୍ଯାଃ ॥ ୩,୨୪.

ସେଠାରେ ବି ନୃସିଂହ ରୂପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ, ଯେପରି ଏହି ଯାତ୍ରା ବି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ । ଯେଉଁ ଦେଶରେ ଏହି ଯାତ୍ରା ହୁଏ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୈତ୍ୟ, ସେଠାରେ ହରିଙ୍କ କଥା ହୁଏ ।

ତତ୍ର ସ୍ଥଲେ ହରିରାସ୍ତେ ସଦୈଵ ଯତୋ ଵ୍ଯାପ୍ତଃ ସର୍ଵତୋ ଵୈ ନୃସିଂହଃ । ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯକୁମାରକାସ୍ତେ ପ୍ରହ୍ଲାଦମୂଚୁର୍ଭକ୍ତଵର୍ଯଂ ହରେଶ୍ଚ ॥ ୩,୨୪.

ସେଠାରେ ହରି ସଦା ବସିଛନ୍ତି, କାରଣ ନୃସିଂହ ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିତ । ଏହିକଥା ଶୁଣି ଦୈତ୍ୟପୁତ୍ରମାନେ ହରିଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତ ପ୍ରହ୍ଲାଦଙ୍କୁ କହିଲେ ।

ଵ୍ଯାପ୍ତୋ ହରିଶ୍ଚେତ୍କଥମତ୍ର ଵୈ ସଖେ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ ଜଲରୂପୀ ନୃସିଂହଃ । ସ ଏଵମୁକ୍ତୋ ଦାନଵାନାଂ ସୁତୈଶ୍ଚ ତୁଷ୍ଟାଵ ଵିଷ୍ଣୁଂ ପରମାଦରେଣ ॥ ୩,୨୪.

ଯଦି ହରି ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିତ, ହେ ବନ୍ଧୁ, ତେବେ ଏଠାରେ ଜଳରେ ଥିବା ନୃସିଂହ କାହିଁକି ଦେଖାଯାଉନାହିଁ? ଦାନବପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନରେ ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଅତି ଆଦରରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ ।

ତଵ ସ୍ଵରୂପଂ ମମ ଦର୍ଶଯସ୍ଵ ସ୍ଵଯୋଗ୍ଯରୂପଂ ଦାନଵାନାଂ ସୁତାନାମ୍ । ଇତି ସ୍ତୁତଃ ଶ୍ରୀନିଵାସୋ ହରିସ୍ତୁ ତସ୍ମିନ୍ନନ୍ତର୍ଜଲରୂପଂ ସମାଯାତ୍ ॥ ୩,୨୪.

'ତୁମର ସ୍ୱରୂପ ଆମକୁ ଦେଖାଅ, ଯାହା ଦାନବପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ' — ଏଭଳି ସ୍ତୁତି ପାଇଁ ଶ୍ରୀନିବାସ, ହରି, ସେଠାରେ ଜଳମଧ୍ୟରେ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ ।