ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ଭୃଗୁରୌର୍ଵଶ୍ଚ କୁତ୍ସୋ ମରୀଚିରତ୍ରିଃ ପୁଲହଃ କ୍ରତୁଶ୍ଚ । ଶକ୍ତିର୍ଵସିଷ୍ଠୋ ସୌତମୀଯୋ ପୁଲସ୍ତ୍ଯୋ ଭାରଦ୍ଵାଜଃ ଶ୍ରୀନିଵାସସ୍ଯ ଭକ୍ତାଃ ॥ ୩,୨୪.

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଭୃଗୁ, ଔର୍ବ, କୁତ୍ସ, ମରୀଚି, ଅତ୍ରି, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ଶକ୍ତି, ବଶିଷ୍ଠ, ସୌତମୀୟ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ଭାରଦ୍ୱାଜ—ଏମାନେ ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କର ଭକ୍ତ।

ମାନ୍ଧାତା ନହୁଷୋଂବରୀଷସଗରୌ ରାଜା ପୃଥୁର୍ହୈହଯୋ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁର୍ଭରତୋ ଯଯାତିସୁତଲୌ ଧର୍ମୋ ଵିକୁକ୍ଷିସ୍ତଥା । ଉତ୍ତାନଶ୍ଚ ବିଭୀଷଣୋ ଦଶରଥୋ ହ୍ଯେତେ ମହାଜ୍ଞାନିନଃ ଶ୍ରୀମଦ୍ଵେଙ୍କଟନାଯକସ୍ଯ ଚ ଗୁରୋର୍ଭକ୍ତାଃ ସଦା ସଂସ୍ମୃତାଃ ॥ ୩,୨୪.

ମାନ୍ଧାତା, ନହୁଷ, ଅମ୍ବରୀଷ, ସଗର, ରାଜା ପୃଥୁ, ହୈହୟ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ଭରତ, ଯୟାତି, ସୁତଳ, ଧର୍ମ, ବିକୁକ୍ଷି, ଉତ୍ତାନ, ବିଭୀଷଣ, ଦଶରଥ—ଏହି ମହାଜ୍ଞାନୀମାନେ ସଦା ଶ୍ରୀମଦ୍ ବେଙ୍କଟନାୟକ ଓ ତାଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କର ଭକ୍ତ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।

ଭାଗୀରଥୀ ସମୁଦ୍ରଶ୍ଚ ଯମୁନା ଚ ସରସ୍ଵତୀ । ଗୋଦାଵରୀ ନର୍ମଦା ଚ କୃଷ୍ଣା ଭୀମରଥୀ ତଥା ॥ ୩,୨୪.

ଭାଗୀରଥୀ, ସମୁଦ୍ର, ଯମୁନା, ସରସ୍ୱତୀ, ଗୋଦାବରୀ, ନର୍ମଦା, କୃଷ୍ଣା, ଭୀମରଥୀ ମଧ୍ୟ।

ସରଯୂଫଲ୍ଗୁକାଵେରୀଗଣ୍ଡକୀ କପିଲା ସ୍ତଥା । ଇତ୍ଯେତାଶ୍ଚ ହରେର୍ଭକ୍ତାଃ ସଂତି ଚାତ୍ରୈଵ ଭାମିନି ॥ ୩,୨୪.

ସରୟୂ, ଫଳ୍ଗୁ, କାଭେରୀ, ଗଣ୍ଡକୀ, କପିଳା—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତ।

ଅଭିପ୍ରାଯଂ ତତ୍ର ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଶୃଣୁ କନ୍ଯେ ମଯା ସତି । ଯତ୍ର ପ୍ରଵର୍ତତେ ମାର୍ଗେ କଥା ଵିଷ୍ଣୋର୍ମହାତ୍ମନଃ ॥ ୩,୨୪.

ମୁଁ ସେଠାରେ ଅର୍ଥ କହିବି, ଶୁଣ, ହେ କନ୍ୟା, ଯେଉଁଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମହିମାର କଥାର ପଥ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ମୋ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବ।

ଵର୍ତନ୍ତେ ଵୈଷ୍ଣଵା ଯତ୍ର ହରିତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥବୋଧକାଃ । ତତ୍ରୈଵ ଭକ୍ତାଃ ସର୍ଵେପି ସଂତି ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତଥୈଵ ଚ ॥ ୩,୨୪.

ଯେଉଁଠାରେ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ଥାନ୍ତି, ହରିଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱର ଅର୍ଥ ବୁଝାନ୍ତି, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ ଥାନ୍ତି।

ଯେ ଦେଵଯାତ୍ରାଂ ପରମାତ୍ମଚିନ୍ତଯା କୁର୍ଵନ୍ତି ତେ ହରିଭକ୍ତାଶ୍ଚ ନାନ୍ଯେ । ଯତୋ ହରୌ ପରମେ ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ସର୍ଵଂ ନିଷ୍ଠାମେତି କୃତ୍ଯଂ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ॥ ୩,୨୪.

ଯେମାନେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି ଦେବଯାତ୍ରା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତ, ଅନ୍ୟେ ନୁହନ୍ତି। କାରଣ, ହେ ଖଗେନ୍ଦ୍ର, ସମସ୍ତ ବୈଷ୍ଣବଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହରିଙ୍କରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ।

ଶେଷାଚଲଂ ସମାସାଦ୍ଯ ହ୍ଯନ୍ନଵସ୍ତ୍ରାଦିଭୂଷଣମ୍ । ଯୋ ନ ଦଦ୍ଯାଦଭକ୍ତଃ ସ ତତଃ କୋ ନୁ ପରଃ ପଶୁଃ ॥ ୩,୨୪.

ଶେଷାଚଳ ପହଞ୍ଚି, ଯିଏ ଖାଦ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭୂଷଣ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ସେ ଭକ୍ତିହୀନ। ତାଠାରୁ ଅଧିକ ପଶୁ କିଏ ଅଛି?

ଭକ୍ତା ହରେଃ ଶ୍ରୀନିଵାସାଚଲେ ଚ ଗଙ୍ଗାଦିରୂପେଣ ଚ ତତ୍ରତତ୍ର । ତିଷ୍ଠନ୍ତି ସେଵାର୍ଥମୁରୁକ୍ରମସ୍ଯ ତେଷାଂ ପୂଜା ନୈଵ କାର୍ଯା ଚ ଦେଵି ॥ ୩,୨୪.

ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ, ଶ୍ରୀନିବାସାଚଳରେ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଉରୁକ୍ରମଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ ରହନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହେ ଦେବୀ।

ଅଭିପ୍ରାଯଂ ତତ୍ର ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ ତତ୍ର ସ୍ଥଲେ ଵସ୍ତ୍ରଗନ୍ଧାଦିଧୂପୈଃ । ପୁରାଣୋକ୍ତା ଅପି ଭେଦେନ ପୂଜ୍ଯା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ତାନ୍ଵନ୍ଦଯେତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞ ଏଵ ॥ ୩,୨୪.

ମୁଁ ସେଠାରେ ଅର୍ଥ କହିବି, ଶୁଣ, ସେଠାରେ ବସ୍ତ୍ର, ଗନ୍ଧ, ଧୂପ ଓ ଆଦି ଦ୍ୱାରା, ପୁରାଣରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ପୂଜିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଦେଖିବା ସମୟରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଲୋକେ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।

ସଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଵନ୍ଦଯେତ୍ପାଦମୂଲେ ହସ୍ତୌ ଚ ଦ୍ଵୌ ସଂପୁଟୀକୃତ୍ଯ ଦେଵି । ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗରୁପଂ ଵନ୍ଦନଂ ଚୈଵ ଵିଷ୍ଣୋଃ କୁର୍ଯାତ୍ତଥା ଗୁରଵେ ଵିଷ୍ଣୁବୁଦ୍ଧ୍ଯା ॥ ୩,୨୪.

ସତ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଦ ତଳେ ହସ୍ତ ଦୁଇଟି ଯୋଡି ଶିରୋପରି ଭକ୍ତି ସହିତ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ, ହେ ଦେବୀ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଲି ଭାବି ସେଭଳି ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ।

ଗଙ୍ଗାଦୀନାଂ ଵନ୍ଦନଂ କାର୍ଯମେଵ ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗଂ ଵୈ ତୁଲସୀନାଂ ତଥୈଵ । ଅଶ୍ଵତ୍ଥାନାଂ ନମନଂ କାର୍ଯମେଵ ଗଵାଦୀନାଂ ନମନଂ ମାନସେନ ॥ ୩,୨୪.

ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ନଦୀମାନଙ୍କୁ ସଦା ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ, ତୁଳସୀ ଗଛକୁ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି ପ୍ରଣାମ କରିବା ଦରକାର। ଅଶ୍ୱଥ ଗଛକୁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ, ଗାଈ ଓ ଏପରି ପବିତ୍ର ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ମନରେ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ।

ପୂଜା ସଦା ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଃ କାର୍ଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ଵୈଷ୍ଣଵୈରେଵ ନାନ୍ଯୈଃ । ଯେ ନାମକା ଜ୍ଞାନଵନ୍ତଃ ସୁଭକ୍ତାଃ ସଦୈଵ କାର୍ଯା ଵିଷ୍ଣୁପୂଜା ଚ କନ୍ଯେ ॥ ୩,୨୪.

ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା ସଦା ଭକ୍ତି ସହିତ କେବଳ ବୈଷ୍ଣବମାନେ କରିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ। ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ନାମ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ, ସେମାନେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଦରକାର, ଓ କନ୍ୟା।

ଯେ ନାମକା ଜ୍ଞାନଵନ୍ତଃ ସୁଭକ୍ତାଃ ସଦୈଵଂ କାର୍ଯା ଵିଷ୍ଣୁପୂଜା ଚ କନ୍ଯେ । ଯେନାମକା ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତାଃ ସଦୈଵ ପୂଜା ଵିଷ୍ଣୋର୍ନୈଵ କାର୍ଯାତ୍ର ଦେଵି ॥ ୩,୨୪.

ଯେଉଁମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ନାମ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଗଭୀର ଭକ୍ତିଶୀଳ, ସେମାନେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ଓ କନ୍ୟା। ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ନାମ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ଓ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ, ସେମାନେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ, ଓ ଦେବୀ, ଅନ୍ୟ କେହି ନୁହେଁ।

ମୋହାଦ୍ଯୋ ଵୈ ପୂଜଯେଦ୍ଦେଵଦେଵଂ ମହାଧର୍ମାଦ୍ଯାତି ଚାନ୍ଧଂ ତମୋ ଵୈ । ବ୍ରହ୍ମାଦିନାମାନି ହରେର୍ହି ଦେଵୀଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସ୍ଵନାମାନି ଦଦୌ ଦିଵୌକସାମ୍ ॥ ୩,୨୪.

ଯିଏ ମୂଢ଼ତାବଶତଃ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ କିନ୍ତୁ ମହାପାପରେ ଲିପ୍ତ ରହେ, ସେ ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଓ ଦେବୀ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କ ନାମ ହରିଠାରୁ ପାଇଛନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ନାମ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀମାନେକୁ ଦେଇଛନ୍ତି।

ନାଦାଦ୍ଧୀରଃ କେଶଵାଦୀନି କନ୍ଯେ ସ୍ଵକଂ ପୁରଂ ପ୍ରଵିହାଯୈଵ ରାଜା । ଏଵଂ ମଯୋକ୍ତଂ କନ୍ଯକେ ସର୍ଵମେତଦେତତ୍ପରଂ ସମ୍ଯଗାରୋହଣୀଯମ୍ ॥ ୩,୨୪.

ଏକ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି କେବେ ନିଜ ସ୍ୱନଗର ଛାଡ଼ି କେଶବ ଆଦି ନାମ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଓ କନ୍ୟା। ଏପରି ଭାବେ, ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲି—ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉପଦେଶକୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ।

ଗୋଵିନ୍ଦ ନାରାଯଣ ମାଧଵେତି ଯୂଯଂ ମଯା ସର୍ଵମାରାଧିତଵ୍ଯମ୍ । ସର୍ଵେ ମିଲିତ୍ଵା ପୁନରେଵଂ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ସମାରୁହନ୍ଵୈଙ୍କଟାଦ୍ରିଂ ଗୃଣନ୍ତଃ ॥ ୩,୨୪.

ଗୋବିନ୍ଦ, ନାରାୟଣ, ମାଧବ—ଏହି ସମସ୍ତ ନାମରେ ତୁମେ ମୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପୂଜିବା ଦରକାର। ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇ, ଖଗରାଜ, ବୈକୁଣ୍ଠ ପାହାଡ଼କୁ ଯାଇ, ଗୀତ ଗାଇ ଉପରକୁ ଚଢ଼ିଲେ।

ହରେର୍ନାମାନ୍ଯତ୍ର ପୂର୍ଵଂ ଗୃଣନ୍ତସ୍ତ୍ଵାସ୍ଵାଦଯନ୍ତଃ ଶ୍ରୀନିଵାସସ୍ଯ ନାମ । ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସର୍ଵେ ଶ୍ରୀନିଵାସଂ ତଥୈଵ କୁର୍ଵନ୍ତସ୍ତେ ତଲଶବ୍ଦଂ ନଦନ୍ତଃ ॥ ୩,୨୪.

ହରିଙ୍କ ନାମ ପୂର୍ବବତ୍ ପଢ଼ି, ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କ ନାମର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରି, ସମସ୍ତେ ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଗଲେ, ହାତ ତାଳି ଦେଇ ଶବ୍ଦ କରୁଥିଲେ।

ଇତି କୃଷ୍ଣଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାର୍କ୍ଷ୍ଯଃ କୃଷ୍ଣମୁଵାଚହ କଥମାସ୍ଵାଦନଂ ଚକ୍ରୁରେତଦ୍ଵିସ୍ତୀର୍ଯମେ ଵଦ । ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ଭୋ ଶ୍ରୀନିଵାସ ତଵ ନାମୈଵ ଚୈତନ୍ନାମ ସ୍ଵାମୀ ନନୁ ନାମୈଵ ସ୍ଵାମୀ । ଯାଂ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯା ଆଶ୍ରଯନ୍ତୀତ୍ତି ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାଦ୍ରମା ଶ୍ରୀରିତି ନାମ ଚାପ ॥ ୩,୨୪.

କୃଷ୍ଣଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ତାର୍କ୍ଷ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—'ସେମାନେ କିପରି ଏହି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ? ଏହା ଖୁବ ଭଲଭାବେ କହ।' ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ—'ହେ ଶ୍ରୀନିବାସ, ତୁମର ନାମ ହିଁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ନାମ; ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ନାମ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାନ୍ତି। ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠି ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି, ସେହିଠାରୁ ତୁମକୁ ରମା, ଶ୍ରୀ ଓ ଅନ୍ୟ ନାମରେ ଡାକାଯାଏ।'

ରମାଶ୍ରଯତ୍ଵାନ୍ନିତରାଂ ସର୍ଵଦା ଚେତ୍ଯତୋ ହରିଃ ଶ୍ରୀନିଵାସାଭିଧାନଃ । ଭୋ ଶ୍ରୀନିଵାସେତି ତୁ ନର୍ତଯନ୍ତୋ ରୋମାଞ୍ଚମାତ୍ରାସ୍ତଲଶବ୍ଦକାରିଣଃ ॥ ୩,୨୪.

ତୁମେ ସଦା ଶ୍ରୀଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଥିବାରୁ, ହରିଙ୍କୁ ଶ୍ରୀନିବାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ହେ ଶ୍ରୀନିବାସ, ସେମାନେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦେହର ଲୋମ ଖଡ଼ିଉଠୁଥିଲା ଓ ତାଳିର ଶବ୍ଦ ହେଉଥିଲା।

ଅଦ୍ଯୈଵ ପଶ୍ଯାମ ହରେସ୍ତଵାସ୍ଯଂ କଦା ଵଯଂ କୃତ କୃତ୍ଯା ଭଵାମଃ । ଭୋଃ କେଶଵାଦ୍ଯୈଵ ପଦାରଵିନ୍ଦଂ ସଂଦର୍ଶଯିତ୍ଵା ସୁଦଯାଂ କୁରୁଷ୍ଵ ॥ ୩,୨୪.

ଆଜି ହିଁ ଆମେ ହରିଙ୍କ ମୁହଁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ—କେବେ ଆମେ ସଫଳ ହେବୁ? ହେ କେଶବ, ଆଜି ଆମକୁ ତୁମର ପଦପଦ୍ମ ଦେଖାଇ ଅପାର କୃପା କର।

ବ୍ରହ୍ମାଣମାହୁଶ୍ଚ ପୁରାଣମାହୁଃ କଶବ୍ଦଵାଚ୍ଯଂ ସର୍ଵଲୋକେଶମାହୁଃ । ଈଶଂ ଚାର୍ହଂ ରୁଦ୍ରମିତ୍ଯେଵ ଚାହୁସ୍ତତ୍ପ୍ରେରକଂ ସୃଷ୍ଟିସଂହାରକାର୍ଯେ ॥ ୩,୨୪.

ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା, ପୁରାତନ, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ନାଥ ବୋଲି କୁହନ୍ତି, 'କ' ଶବ୍ଦ ଦ୍ୱାରା ଉଲ୍ଲେଖ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଈଶ୍ୱର, ରୁଦ୍ର ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହନ୍ତି, ଯିଏ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି।

ଅତୋ ହରିଃ କେଶଵନାମଧେଯୋ ଭୋଃ କେଶଵେତି ଚ ନର୍ତଯନ୍ତଃ । ଆନନ୍ଦଵାପୀଂ ସଂସ୍ତ୍ରଵନ୍ତୋଭି ଜଗ୍ମୁର୍ନାରାଯଣେତି ପ୍ରଵଦନ୍ତୋ ହି ଜଗ୍ମୁଃ ॥ ୩,୨୪.

ଏହି କାରଣରୁ ହରିଙ୍କୁ କେଶବ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ। ସେମାନେ 'ହେ କେଶବ' ବୋଲି ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଆନନ୍ଦ ସରୋବରକୁ ଗଲେ, 'ନାରାୟଣ' ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।

ଅତୋ ଦୋଷାସ୍ତଦ୍ଵିରୁଦ୍ଧା ଗୁଣାଶ୍ଚ ନାରାଶ୍ଚ ତେଷାମାଶ୍ରଯତ୍ଵାନ୍ମୁରାରିଃ । ନାରାଯଣେତି ପ୍ରଵଦନ୍ତୀହ ଲୋକେ ନାରାନୁବନ୍ଧାତ୍ସର୍ଵମୁକ୍ତାଃ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ॥ ୩,୨୪.

ଏହିପରି, ଖଗରାଜ, ତାଙ୍କ ବିପରୀତ ଦୋଷ ଓ ଗୁଣ, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି, ସମସ୍ତେ ମୁରାରିଙ୍କ ସହିତ ଜଡିତ। ଏହି କାରଣରୁ ଲୋକେ 'ନାରାୟଣ' ବୋଲନ୍ତି, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।

ନାରାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଆଶ୍ରଯତ୍ଵାଚ୍ଚ ତେଷାମତୋପି ନାରାଯଣ ଏଵ ଵୀନ୍ଦ୍ର । ମୁକ୍ତାଶ୍ଚ ଯେ ତୁ ପ୍ରପଦଂନୁ ଜଗ୍ମୁରଣ୍ଡୋଦକଂ ଯସ୍ଯ କଟାକ୍ଷମାତ୍ରାତ୍ ॥ ୩,୨୪.

ଯେଉଁମାନେ ସଦା ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି, ସେହିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ନାରାୟଣ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଖଗରାଜ। ଯେଉଁମାନେ ମୁକ୍ତି ପାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ମାତ୍ରରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥା, ଅଣ୍ଡ ଜଳକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।

ଯଦୁତ୍ପନ୍ନଂ ତେନ ନାରାଃ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ତେଷାଂ ସଦାପ୍ଯାଶ୍ରଯତ୍ଵାଚ୍ଚ ଵୀନ୍ଦ୍ର । ନାରାଯଣେତି ପ୍ରଵଦନ୍ତୀହ ଲୋକେ ହ୍ଯନନ୍ତବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଵିସର୍ଜକତ୍ଵାତ୍ ॥ ୩,୨୪.

ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ତାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟରେ ଅଛନ୍ତି, ଖଗରାଜ। ଏହି କାରଣରୁ ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ନାରାୟଣ ବୋଲନ୍ତି, କାରଣ ସେ ଅନେକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ସୃଷ୍ଟି କରନ୍ତି।

ଏଵଂ ନନୃତୁଃ ପରିଶଂସଯନ୍ତୋ ଗୋଵିନ୍ଦ ନାନ୍ଯୋ ହି ନ ଚୈଵ ଦର୍ଶନମ୍ । ଗୋଶବ୍ଦଵାଚ୍ଯାସ୍ତୁ ସମସ୍ତଵାଚୋ ଗୋଭିଶ୍ଚ ସର୍ଵୈଃ ପ୍ରତିପାଦ୍ଯତେ ଯତଃ ॥ ୩,୨୪.

ଏଭଳି ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ—'ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଭଳି ଅନ୍ୟ କେହି ନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ଏହି ଦର୍ଶନ ଅନ୍ୟ କୌଣସିଠି ମିଳେନି।' ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦ 'ଗୋ' ଦ୍ୱାରା ଉଲ୍ଲେଖିତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ କଥା ଗାଈ ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥିର ହୁଏ।

ଅତୋ ହି ଗୋଵିନ୍ଦ ଇତି ସ୍ମୃତଃ ସଦା ଭୋ ଵେଦଵେଦ୍ଯେତି ତଥା ନ ନନୃତୁଃ । ଆନନ୍ଦବାଷ୍ପୈଶ୍ଚ ସମନ୍ଵିତା ହି ହରେ ମୁରାରେ ତଵ ଦର୍ଶନଂ ହି ॥ ୩,୨୪.

ଏହିପରି, ସେ ସଦା 'ଗୋବିନ୍ଦ' ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏବଂ ବେଦ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାନ୍ତି। ସେମାନେ ଏପରି ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ଆନନ୍ଦ ଲୁହାରେ ଭିଜିଥିଲେ, ହେ ମୁରାରି, ତୁମର ଦର୍ଶନରେ।

ଦେହି ପ୍ରଭୋ ଵୈ ତଵଦାସଦାସାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶେ ଭୁଵନେ ସର୍ଵଦାପି । ଯତସ୍ତ୍ଵମେଵଂ ଵସତୀତି ଵାସୁଶ୍ଚାତ୍ରୈଵ ନିତ୍ଯଂ କ୍ରୀଡତେ ସର୍ଵଦୈଵ ॥ ୩,୨୪.

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଚୌଦ ଭୂବନରେ ତୁମର ଦାସମାନେ ସଦା ରହନ୍ତୁ। କାରଣ, ତୁମେ ଏଠି ବାସୁ ଭାବେ ବସିଛ, ଏଠି ସଦା ଲୀଳା କରୁଛ।