ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ନକ୍ଷତ୍ରଵଦ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ଶ୍ରୀନିଵାସଃ ସଦା ଋଷୀଣାମପରୋକ୍ଷୋ ହରିସ୍ତୁ । ସ ସୂର୍ଯଵଦ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ଶ୍ରୀନିଵାସଃ ସଂସାରିଣାଂ ଵେଙ୍କଟେଶଃ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ॥ ୩,୨୪.

ଶ୍ରୀନିବାସ ଋଷିମାନେ ପାଇଁ ନକ୍ଷତ୍ର ପରି ସବୁବେଳେ ଦେଖାଯାନ୍ତି; ହରି ସେମାନେ ପାଇଁ ସିଧାସଳଖ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ସଂସାରରେ ଅଟକିଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରୀନିବାସ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଖଗେଶ୍ୱର।

ସଂଦୋହଵଦ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ଵୈ ପ୍ରକାଶୋ ମିଥ୍ଯାଵତାଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଶ୍ରୀନିଵାସଃ । ପାଷାଣଵନ୍ନୈଲ୍ଯରୂପପ୍ରକାଶଃ ଶିଲାମାତ୍ରେ ଦୃଷ୍ଯତେ ଵୈ କଲୌ ଚ ॥ ୩,୨୪.

ମିଥ୍ୟା ଅବତାରମାନେ ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କୁ ଆଲୋକର ଗୁଛ ପରି ଦେଖନ୍ତି। ତାଙ୍କର ରୂପ ପାଷାଣ ପରି ଚମକେ, ଏବଂ କଳିଯୁଗରେ ସେ କେବଳ ପାଷାଣ ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।

ନୃଣାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଶ୍ରୀନିଵାସୋ ହରିସ୍ତୁ କଲୌ ସ୍ଵରୂପଂ ଶ୍ରୀନିଵାସସ୍ଯ ଦେଵୀ । ନ ମାନୁଷାଃ ପ୍ରଵିଜାନନ୍ତି ସର୍ଵେ ଯତଃ କଲୌ ତାମସା ରାଜସାସ୍ତୁ ॥ ୩,୨୪.

ଦେବୀ, କଳିଯୁଗରେ ଶ୍ରୀନିବାସ ହରି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଉପସ୍ଥିତ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ଲୋକେ ଚିହ୍ନିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। କାରଣ କଳିରେ ସମସ୍ତେ ତାମସିକ ଓ ରାଜସିକ ଗୁଣରେ ଆବୃତ।

ତତ୍ସଂଗିନଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକାଃ କେଚିଦେଵ ହ୍ଯତୋ ଭକ୍ତା ଦୁର୍ଲଭା ଵୈ କଲୌ ଚ । ଯେ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଭକ୍ତଵତ୍ତେ ନ ଭକ୍ତାଃ ଶିଶ୍ରୋଦରଯୋର୍ଭରଣେ ଚୈଵ ସକ୍ତାଃ ॥ ୩,୨୪.

ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିବା କିଛି ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଲୋକମାନେ ମାତ୍ର ଭକ୍ତ; ଏହିପରି କଳିଯୁଗରେ ସତ୍ୟ ଭକ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ। ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତ ଭାବରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ଭକ୍ତ ନୁହଁନ୍ତି, କେବଳ ଶିଶୁ ଓ ନିଜ ପେଟ ପାଇଁ ଲାଗି ରହନ୍ତି।

କୁର୍ଵନ୍ତି ଯାତ୍ରାଂ ଚ ତଦର୍ଥମେଵ ଭକ୍ତିଜ୍ଞାନଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ଵୈ କଲୌ ଚ । ଭକ୍ତା ଯେ ଵୈ ନ ଵିରକ୍ତାଃ ସଦୈଵ ତେଷାଂ ହରେର୍ଦର୍ଶନଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ଚ ॥ ୩,୨୪.

ସେମାନେ କେବଳ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି; କଳିଯୁଗରେ ଭକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନ ଦୁର୍ଲଭ। ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବିରକ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ପାଇଁ ହରିଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସବୁବେଳେ ଦୁର୍ଲଭ।

ଭକ୍ତସ୍ଵରୂପଂ ତଵ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ଯୋ ଜ୍ଞାନପୂର୍ଣଃ ପରମେ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଏଵ । ନ ଚ ଦ୍ଵେଷୈର୍ବନ୍ଧୁରୋ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତସ୍ତଵ ଦ୍ଵେଷାଞ୍ଛୃଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଚ ସମ୍ଯକ୍ ॥ ୩,୨୪.

ଖଗେଶ୍ୱର, ମୁଁ ତୁମକୁ ଭକ୍ତଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ କହିବି: ଯିଏ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଗଭୀର ସ୍ନେହ ଥିବା, ଦ୍ୱେଷରେ ବନ୍ଧା ନୁହଁନ୍ତି, ଭକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ। ଏବେ ଦ୍ୱେଷ କଣ ତାହା ଶୁଣ।

ଜୀଵାଭିଦା ହରିଣାପ୍ରାକୃତେନ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରେଣ ହ୍ଯସ୍ଵତନ୍ତ୍ରସ୍ଯ ନିତ୍ଯମ୍ । ଜ୍ଞାନାନନ୍ଦୈଃ ପରିପୂର୍ଣେ ହରୌ ଚ ଗୁଣୈରପୂର୍ଣୋ ହରିରିତ୍ଯେଵ ଚିନ୍ତା ॥ ୩,୨୪.

ଜୀବ ନାମକ ପ୍ରାଣୀ ସଦା ନିଃସ୍ୱାଧୀନ, ହରି ସ୍ୱାଧୀନ ଓ ପ୍ରକୃତିରୁ ଅଲଗା। ହରି ଜ୍ଞାନ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ଭାବନା ହୁଏ।

ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମରୁଦ୍ରାଦିଦିଵୌକସାଂ ସଦା ତଥା ଦ୍ଵିଜାନାଂ ସଂମାନାଯାଶ୍ଚ ଚିନ୍ତା । ଵିଷ୍ଣୋଃ ସକାଶାଦ୍ବ୍ରହ୍ମରୁଦ୍ରାଦିକାନାଂ ସଦାଧିକ୍ଯାଲୋଚନଂ ଦ୍ଵେଷ ଏଵ ॥ ୩,୨୪.

ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଚିନ୍ତା ସଦା ରହେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଭାବିବାକୁ ଦ୍ୱେଷ କୁହାଯାଏ।

ଵିଷ୍ଣୋର୍ଭଦ୍ରେ ହସ୍ତପାଦାଦିକାନାଂ ଭେଦଜ୍ଞାନଂ ଦ୍ଵେଷମାହୁର୍ମହାନ୍ତଃ । ଅଵତାରାଣା ଛେଦଭେଦାଦିକଂ ଚ ତଥୋଚ୍ଯତେ ମରଣସ୍ଯାପି ଚିନ୍ତା ॥ ୩,୨୪.

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହାତ, ପାଦ ଇତ୍ୟାଦି ଅଂଗରେ ଭିନ୍ନତା ଜ୍ଞାନକୁ ବଡ଼ମାନେ ଦ୍ୱେଷ କୁହନ୍ତି। ତେଣୁ ତାଙ୍କ ଅବତାରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତା ଓ ଛେଦ ଭାବିବା, ଏବଂ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କୁହାଯାଏ।

ତଦ୍ଭକ୍ତାନାଂ ଦ୍ଵେଷଣଂ ଚାହୁରାର୍ଯାସ୍ତଦ୍ଵାକ୍ଯାନାଂ ଦୂଷଣଂ ଦ୍ଵେଷ ଏଵ । ନଚ ଦ୍ଵେଷୈଃ ସଂଯୁତା ଯେ ଚ ଲୋକେ କନ୍ଯେ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ନ ତୁ ଭକ୍ତାଃ କଦାଚିତ୍ ॥ ୩,୨୪.

ତାଙ୍କର ଭକ୍ତମାନେ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷ କରିବା, ତାଙ୍କର କଥା ନିନ୍ଦା କରିବାକୁ ଆର୍ୟମାନେ ଦ୍ୱେଷ କୁହନ୍ତି। ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଯେଉଁମାନେ ଦ୍ୱେଷରେ ଲିପ୍ତ, ସେମାନେ କେବେ ଭକ୍ତ ହେବେ ନାହିଁ, ହେ କନ୍ୟା।

କନ୍ଯୋଵାଚ । ଜୈଗୀଷଵ୍ଯ ବ୍ରୂହି ମେ କେ ଚ ଭକ୍ତା ଭକ୍ତିଂ କଥଂ ଦର୍ଶଯାମାସୁରେତେ । ତେଷାଂ ହରିଃ ଶ୍ରୀନିଵାସୋ ମହାତ୍ମା ତ୍ରାତା ସଦା ଭକ୍ତଵର୍ଗେ ଦଯାଲୁଃ ॥ ୩,୨୪.

କନ୍ୟା କହିଲେ: ଜୈଗୀଷବ୍ୟ, କିଏ ଭକ୍ତ ଏବଂ ସେମାନେ କିପରି ଭକ୍ତି ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି, ମୋତେ କହ। ସେମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରୀନିବାସ ହରି, ମହାତ୍ମା, ସଦା ରକ୍ଷାକାରୀ ଓ ଭକ୍ତମାନେ ପ୍ରତି ଦୟାଳୁ।

ଜୈଗୀଷଵ୍ଯସ୍ତ୍ଵେଵମୁକ୍ତୋ ମହାତ୍ମା ଉଵାଚ କନ୍ଯାଂ ସଂସ୍ମରନ୍ ଭକ୍ତଵର୍ଯଃ । ଜୈଗୀଷଵ୍ଯ ଉଵାଚ । ପ୍ରହାଦାଦ୍ଯା ଶ୍ରୀନିଵାସସ୍ଯ ଭକ୍ତାଃ କୃତ୍ଵା ନୃସିଂହେ ଚୋତ୍ତମାଂ ଭକ୍ତିମେଵ ॥ ୩,୨୪.

ଏପରି କହାଯିବା ପରେ, ମହାତ୍ମା ଜୈଗୀଷବ୍ୟ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି କନ୍ୟାଙ୍କୁ କହିଲେ: ପ୍ରହ୍ଲାଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କ ଭକ୍ତ, ସେମାନେ ନୃସିଂହଙ୍କୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭକ୍ତି କରିଥିଲେ।

ଅଵାପ ସାମ୍ରାଜ୍ଯମନୁତ୍ତମଂ ଚ ଜ୍ଞାନଂ ନୃସିଂହାତ୍ସମଵାପ ପଶ୍ଚାତ୍ । ପରାଶରଃ ଶ୍ରୀନିବାସସ୍ଯ ଭକ୍ତୋ ଭକ୍ତିଂ କୃତ୍ଵା ଵ୍ଯାସରୂପଂ ହରିଂ ଚ ॥ ୩,୨୪.

ସେ ଅପୂର୍ବ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଲାଭ କଲେ ଏବଂ ପରେ ନୃସିଂହଙ୍କୁ ଠାରୁ ଜ୍ଞାନ ପାଇଲେ। ପରାଶର, ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କ ଭକ୍ତ, ଭକ୍ତି କରିଥିଲେ ଏବଂ ହରି ବ୍ୟାସ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

ସ୍ତୁତ୍ଵା ତେନ ଜ୍ଞାନତତ୍ତ୍ଵଂ ହ୍ଯଵାପ୍ଯ ଜଗାମ ମୋକ୍ଷଂ ଭକ୍ତିସଂଵର୍ଧିତାତ୍ମା । ଯୋ ନାରଦଃ ଶ୍ରୀନିଵାସସ୍ଯ ଭକ୍ତୋ ଭକ୍ତିଂ କୃତ୍ଵା ଗର୍ଭଵାସେ ହରୌ ଚ ॥ ୩,୨୪.

ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ନାରଦ ଜ୍ଞାନର ସାର ଲାଭ କରିଲେ ଏବଂ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଆତ୍ମା ଭକ୍ତିରେ ପୁଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା। ସେ ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କର ଭକ୍ତ, ଗର୍ଭରେ ଥିବାବେଳେ ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିଥିଲେ।

ତଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରତ୍ଵମାପ ଜ୍ଞାନପ୍ରାପ୍ତ୍ଯା ତେନ ମୁକ୍ତିଂ ଜଗାମ । ଯୋ ହ୍ଯଂବରୀଷଃ ଶ୍ରୀନିଵାସସ୍ଯ ଭକ୍ତଃ କୃତ୍ଵା ଭକ୍ତିଂ ପରଦେଵ ହରୌ ଚ ॥ ୩,୨୪.

ସେଇ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଅମ୍ବରୀଷ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ହେବାର ସମ୍ମାନ ଲାଭ କରିଥିଲେ, ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ମୁକ୍ତିକୁ ଲାଭ କରିଥିଲେ। ସେ ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କର ଭକ୍ତ, ପରମଦେବ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରିଥିଲେ।

ଜପ୍ତ୍ଵା ଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦୁର୍ଵାସକଶ୍ଚାପ୍ଯଵାପ ମୋକ୍ଷଂ ତେନ ସଂଵର୍ଧିତାତ୍ମା । ମୁଚୁକୁନ୍ଦୋ ଵୈ ଶ୍ରୀନିଵାସସ୍ଯ ଭକ୍ତୋ ଵୈରାଗ୍ଯତୋ ଭକ୍ତିଦାର୍ଢ୍ଯଂ ଚ କୃତ୍ଵା ॥ ୩,୨୪.

ଜପ କରି ଦୁର୍ବାସା ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରିଥିଲେ ଏବଂ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଆତ୍ମା ଏହିଭଳି ପୁଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା। ମୁଚୁକୁନ୍ଦ ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କର ଭକ୍ତ, ବିରାକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତିରେ ଦୃଢତା ଲାଭ କରିଥିଲେ।

ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋର୍ମହାତ୍ମା ହ୍ଯଵାପ ମୋକ୍ଷଂ ତେନ ସଂଵର୍ଧିତାତ୍ମା । ସ ପୁଣ୍ଡରୀକଃ ଶ୍ରୀନିଵାସସ୍ଯ ଭକ୍ତଃ ପିତ୍ରାଦିଷ୍ଟୋ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିଂ ଚ କୃତ୍ଵା ॥ ୩,୨୪.

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି, ସେ ମହାତ୍ମା ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ଆତ୍ମା ଏହିଭଳି ପୁଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା। ସେ ପୁଣ୍ଡରୀକ, ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କର ଭକ୍ତ, ପିତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେପରି ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି କରିଥିଲେ।

ହରିପ୍ରାସାଦାଜ୍ଜ୍ଞାନମନୁତ୍ତମଂ ଚାପ୍ଯଵାପ ମୋକ୍ଷଂ ଭକ୍ତିସଂଵର୍ଧିତାତ୍ମା । ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଵାଯୁଶ୍ଚ ସରସ୍ଵତୀ ଚ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯାଃ ସର୍ଵେ ଋଜୁଯୋଗିନଶ୍ଚ ॥ ୩,୨୪.

ହରିଙ୍କ ଦୟାରେ ସେମାନେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ମୁକ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଆତ୍ମା ଭକ୍ତିରେ ପୁଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା। ବ୍ରହ୍ମା, ବାୟୁ, ସରସ୍ୱତୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ନିଷ୍ପଟ୍ଟ ଯୋଗୀମାନେ ଏଭଳି ଜଣାଯିବେ।

ଅଚ୍ଛିନ୍ନଭକ୍ତାଶ୍ଚ ସଦା ମୁରାରେର୍ନ କାମ୍ଯରକ୍ତାଃ ଶୁଦ୍ଧରୂପା ହି ତେ ଚ । ଗିରୀଶନାଗେଶଖଗେଶସଂଜ୍ଞା ଦେଵାଃ ଶୁକ୍ରାରୌ ଗୁରୁଚନ୍ଦ୍ରେନ୍ଦୁସୂର୍ଯାଃ ॥ ୩,୨୪.

ଯେମାନେ ସଦା ମୁରାରିଙ୍କୁ ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, କାମନାରେ ରତ ନୁହନ୍ତି, ସେମାନେ ପବିତ୍ର ସ୍ୱଭାବର। ଗିରୀଶ, ନାଗେଶ, ଖଗେଶ, ଶୁକ୍ର, ଅରୌ, ଗୁରୁ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଇନ୍ଦୁ ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ନାମକ ଦେବତାମାନେ।

ଜଲେଶୋଗ୍ନିର୍ମନୁଧର୍ମୌ କୁବେରଃ ଵିଘ୍ନେଶନାସତ୍ଯମରୁଦ୍ଗଣାଶ୍ଚ । ପର୍ଜନ୍ଯମିତ୍ରାଦଯ ଏଵ ସର୍ଵେ ସଦା ହ୍ଯେତେ ଶ୍ରୀନିଵାସସ୍ଯ ଭକ୍ତାଃ ॥ ୩,୨୪.

ଜଳେଶ, ଅଗ୍ନି, ମନୁ, ଧର୍ମ, କୁବେର, ବିଘ୍ନେଶ, ନାସତ୍ୟ, ମାରୁତ ଗଣ, ପର୍ଜ୍ୟନ୍ୟ, ମିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ଏମାନେ ସବୁବେଳେ ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କର ଭକ୍ତ।

ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ଭୃଗୁରୌର୍ଵଶ୍ଚ କୁତ୍ସୋ ମରୀଚିରତ୍ରିଃ ପୁଲହଃ କ୍ରତୁଶ୍ଚ । ଶକ୍ତିର୍ଵସିଷ୍ଠୋ ସୌତମୀଯୋ ପୁଲସ୍ତ୍ଯୋ ଭାରଦ୍ଵାଜଃ ଶ୍ରୀନିଵାସସ୍ଯ ଭକ୍ତାଃ ॥ ୩,୨୪.

ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଭୃଗୁ, ଔର୍ବ, କୁତ୍ସ, ମରୀଚି, ଅତ୍ରି, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ, ଶକ୍ତି, ବଶିଷ୍ଠ, ସୌତମୀୟ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ଭାରଦ୍ୱାଜ—ଏମାନେ ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କର ଭକ୍ତ।

ମାନ୍ଧାତା ନହୁଷୋଂବରୀଷସଗରୌ ରାଜା ପୃଥୁର୍ହୈହଯୋ ଇକ୍ଷ୍ଵାକୁର୍ଭରତୋ ଯଯାତିସୁତଲୌ ଧର୍ମୋ ଵିକୁକ୍ଷିସ୍ତଥା । ଉତ୍ତାନଶ୍ଚ ବିଭୀଷଣୋ ଦଶରଥୋ ହ୍ଯେତେ ମହାଜ୍ଞାନିନଃ ଶ୍ରୀମଦ୍ଵେଙ୍କଟନାଯକସ୍ଯ ଚ ଗୁରୋର୍ଭକ୍ତାଃ ସଦା ସଂସ୍ମୃତାଃ ॥ ୩,୨୪.

ମାନ୍ଧାତା, ନହୁଷ, ଅମ୍ବରୀଷ, ସଗର, ରାଜା ପୃଥୁ, ହୈହୟ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ଭରତ, ଯୟାତି, ସୁତଳ, ଧର୍ମ, ବିକୁକ୍ଷି, ଉତ୍ତାନ, ବିଭୀଷଣ, ଦଶରଥ—ଏହି ମହାଜ୍ଞାନୀମାନେ ସଦା ଶ୍ରୀମଦ୍ ବେଙ୍କଟନାୟକ ଓ ତାଙ୍କର ଗୁରୁଙ୍କର ଭକ୍ତ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।

ଭାଗୀରଥୀ ସମୁଦ୍ରଶ୍ଚ ଯମୁନା ଚ ସରସ୍ଵତୀ । ଗୋଦାଵରୀ ନର୍ମଦା ଚ କୃଷ୍ଣା ଭୀମରଥୀ ତଥା ॥ ୩,୨୪.

ଭାଗୀରଥୀ, ସମୁଦ୍ର, ଯମୁନା, ସରସ୍ୱତୀ, ଗୋଦାବରୀ, ନର୍ମଦା, କୃଷ୍ଣା, ଭୀମରଥୀ ମଧ୍ୟ।

ସରଯୂଫଲ୍ଗୁକାଵେରୀଗଣ୍ଡକୀ କପିଲା ସ୍ତଥା । ଇତ୍ଯେତାଶ୍ଚ ହରେର୍ଭକ୍ତାଃ ସଂତି ଚାତ୍ରୈଵ ଭାମିନି ॥ ୩,୨୪.

ସରୟୂ, ଫଳ୍ଗୁ, କାଭେରୀ, ଗଣ୍ଡକୀ, କପିଳା—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତ।

ଅଭିପ୍ରାଯଂ ତତ୍ର ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଶୃଣୁ କନ୍ଯେ ମଯା ସତି । ଯତ୍ର ପ୍ରଵର୍ତତେ ମାର୍ଗେ କଥା ଵିଷ୍ଣୋର୍ମହାତ୍ମନଃ ॥ ୩,୨୪.

ମୁଁ ସେଠାରେ ଅର୍ଥ କହିବି, ଶୁଣ, ହେ କନ୍ୟା, ଯେଉଁଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମହିମାର କଥାର ପଥ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ, ମୋ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବ।

ଵର୍ତନ୍ତେ ଵୈଷ୍ଣଵା ଯତ୍ର ହରିତତ୍ତ୍ଵାର୍ଥବୋଧକାଃ । ତତ୍ରୈଵ ଭକ୍ତାଃ ସର୍ଵେପି ସଂତି ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତଥୈଵ ଚ ॥ ୩,୨୪.

ଯେଉଁଠାରେ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ଥାନ୍ତି, ହରିଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱର ଅର୍ଥ ବୁଝାନ୍ତି, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ ଥାନ୍ତି।

ଯେ ଦେଵଯାତ୍ରାଂ ପରମାତ୍ମଚିନ୍ତଯା କୁର୍ଵନ୍ତି ତେ ହରିଭକ୍ତାଶ୍ଚ ନାନ୍ଯେ । ଯତୋ ହରୌ ପରମେ ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ସର୍ଵଂ ନିଷ୍ଠାମେତି କୃତ୍ଯଂ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ॥ ୩,୨୪.

ଯେମାନେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି ଦେବଯାତ୍ରା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତ, ଅନ୍ୟେ ନୁହନ୍ତି। କାରଣ, ହେ ଖଗେନ୍ଦ୍ର, ସମସ୍ତ ବୈଷ୍ଣବଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହରିଙ୍କରେ ଏକତ୍ରିତ ହୁଏ।

ଶେଷାଚଲଂ ସମାସାଦ୍ଯ ହ୍ଯନ୍ନଵସ୍ତ୍ରାଦିଭୂଷଣମ୍ । ଯୋ ନ ଦଦ୍ଯାଦଭକ୍ତଃ ସ ତତଃ କୋ ନୁ ପରଃ ପଶୁଃ ॥ ୩,୨୪.

ଶେଷାଚଳ ପହଞ୍ଚି, ଯିଏ ଖାଦ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭୂଷଣ ଦେଇନାହାନ୍ତି, ସେ ଭକ୍ତିହୀନ। ତାଠାରୁ ଅଧିକ ପଶୁ କିଏ ଅଛି?

ଭକ୍ତା ହରେଃ ଶ୍ରୀନିଵାସାଚଲେ ଚ ଗଙ୍ଗାଦିରୂପେଣ ଚ ତତ୍ରତତ୍ର । ତିଷ୍ଠନ୍ତି ସେଵାର୍ଥମୁରୁକ୍ରମସ୍ଯ ତେଷାଂ ପୂଜା ନୈଵ କାର୍ଯା ଚ ଦେଵି ॥ ୩,୨୪.

ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତମାନେ, ଶ୍ରୀନିବାସାଚଳରେ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ରୂପରେ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଉରୁକ୍ରମଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ ରହନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ହେ ଦେବୀ।