ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

କଦା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯେ ଶ୍ରୀନିଵାସସ୍ଯ ଚୋରୁ ତଲାତଲସ୍ଯାଶ୍ରଯଂ ସର୍ଵଦୈଵ । କଦା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯେ ଶ୍ରୀନିଵାସସ୍ଯ ଜାନୁ ସୁକୋମଲଂ ସୁତଲସ୍ଯାଶ୍ରଯଂ ଚ ॥ ୩,୨୩.

କେବେ ମୁଁ ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କର ଉରୁ, ଯାହା ସଦା ତଳାତଳ ଲୋକର ଆଶ୍ରୟ, ଦେଖିପାରିବି? କେବେ ମୁଁ ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କର ନରମ ଗୁଡ଼ିକୁ, ଯାହା ସୁତଳ ଲୋକର ଆଶ୍ରୟ, ଦେଖିପାରିବି?

କଦା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯେ ଶ୍ରୀନିଵାସସ୍ଯ ଜଙ୍ଘେ ରସାତଲସ୍ଯାଶ୍ରଯେଃ ସର୍ଵଦୈଵ । କଦା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯେ ପାଦତଲଂ ହରେଶ୍ଚ ପାତାଲଲୋକସ୍ଯାଶ୍ରଯଂ ସର୍ଵଦୈଵ ॥ ୩,୨୩.

କେବେ ମୁଁ ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କର ଗୋଡ଼ଫୁଲ, ଯାହା ସଦା ରସାତଳ ଲୋକର ଆଶ୍ରୟ, ଦେଖିପାରିବି? କେବେ ମୁଁ ହରିଙ୍କର ପାଦତଳ, ଯାହା ସଦା ପାତାଳ ଲୋକର ଆଶ୍ରୟ, ଦେଖିପାରିବି?

ଇତ୍ଥଂ ମାର୍ଗେ ଚିନ୍ତଯନ୍ତୀ ଚ ଦେଵୀ ଶେଷାଚଲେ ଶେଷଦେଵଂ ଦଦର୍ଶ । ଫଣୈଃ ସହସ୍ରୈଃ ସୁଵିରାଜମାନଂ ନାନାଦ୍ରୁମୈର୍ଵାନରୈର୍ଵାନରୀଭିଃ ॥ ୩,୨୩.

ଏଭଳି ମନେମନେ ଭାବି ଯିବାବେଳେ, ସେ ଦେବୀ ଶେଷାଚଳ ପର୍ବତରେ ଶେଷଦେବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ହଜାର ଫଣାରେ ଶୋଭିତ ହେଉଛନ୍ତି, ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଗଛ, ବାନର ଓ ବାନରୀମାନେ ଚାରିପାଖରେ ଅଛନ୍ତି।

ଅନନ୍ତ ଜନ୍ମାର୍ଜିତପୁଣ୍ଯସଂଚଯାନ୍ମଯାଦ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟଃ ପରମାଚଲୋ ହି । ତଦ୍ଦର୍ଶନାଦ୍ଵାଷ୍ପକଲାକୁଲେକ୍ଷଣା ସଦ୍ଯଃ ସମୁତ୍ଥାଯ ନନାମ ମୂର୍ଧ୍ନା ॥ ୩,୨୩.

ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟରେ ଆଜି ମୁଁ ଏହି ପରମ ପବିତ୍ର ପାହାଡ଼କୁ ଦେଖିପାରିଛି। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ସେ ଦେବୀଙ୍କ ଚକୁ ଲୁହାରେ ଭରିଗଲା, ଏବଂ ସେ ସହସା ଉଠି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇଲେ।

ମୁଖଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନମନଂ ଚ କାର୍ଯଂ ପୃଷ୍ଠାଦିଭାଗେ ନମନଂ ନ କାର୍ଯମ୍ । ସାପି ଦ୍ଵିଷଟ୍କଂ ନମନଂ ଚ ଚକ୍ରେ ଶାଲଗ୍ରାମଂ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ପୁରୋଽସ୍ଯ ॥ ୩,୨୩.

ମୁହଁ ଦେଖିଲେ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ, ପଛ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଂଶକୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସେ ଦେବୀ ଶାଳଗ୍ରାମ ଥାପି ସମ୍ମୁଖରେ ଦ୍ୱାଦଶ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

ଇତ୍ଥଂ କାର୍ଯଂ ଵୈଷ୍ଣଵୈଃ ପର୍ଵତସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଵୈଷ୍ଣଵୈର୍ଵିପରୀତଂ ଚ କାର୍ଯମ୍ । ମଧ୍ଵାନ୍ତଃସ୍ଥଃ ପର୍ଵତାଗ୍ରେସ୍ତି ନିତ୍ଯଂ ରମାବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯୈଃ ପୂଜିତଃ ଶ୍ରୀନିଵାସଃ ॥ ୩,୨୩.

ଏଭଳି ଭାବେ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ପାହାଡ଼ରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି; ବୈଷ୍ଣବମାନେ ଯେମିତି କରନ୍ତି, ତାହା ପ୍ରତିକୂଳ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଶ୍ରୀନିବାସ ପାହାଡ଼ର ଶିଖରରେ ସଦା ବସିଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ରମା, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ସୁସତ୍ତମଂ ପରମଂ ଶ୍ରୀନିଵାସଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯେଽଥାହଂ ହ୍ଯାରୁରୁକ୍ଷେଽଚଲଞ୍ଚ । ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା କପିଲାଖ୍ଯତୀର୍ଥେ ସ୍ଥାନଂ ଚକ୍ରେ ସା ସ୍ଵପିତ୍ରା ସହୈଵ ॥ ୩,୨୩.

ମୁଁ ଏହିଁଠି ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ପବିତ୍ର ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କୁ ଦେଖିବି, ଏବଂ ଏବେ ପାହାଡ଼ ଚଢ଼ିବି। ଏଭଳି କହି, କପିଳ ନାମକ ତୀର୍ଥରେ ସେ ତାଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ସହିତ ନିଜ ନିବାସ ସ୍ଥାପନ କଲେ।

ଅତ୍ରୈଵାସ୍ତେ ଶ୍ରୀନିଵାସୋ ହରିସ୍ତୁ ଦ୍ରଵ୍ଯେଣ ରୂପେଣ ନ ଚାନ୍ଯଥେତି । ଆଦୌ ସ୍ନାତ୍ଵା ମୁଣ୍ଡନଂ ତତ୍ର କୃତ୍ଵା ତୀର୍ଥଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କାରଯିତ୍ଵା ସୁତୀର୍ଥେ ॥ ୩,୨୩.

ଏଠି ଶ୍ରୀନିବାସ, ହରି, ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ରୂପରେ ବସିଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭାବରେ ନୁହେଁ। ପ୍ରଥମେ ସେ ଏଠି ସ୍ନାନ କରି, ମୁଣ୍ଡ ମୁଣ୍ଡାଇ, ତୀର୍ଥରେ ପିତୃକର୍ମ କଲେ।

ଗୋଭୂହିରଣ୍ଯାଦିସମସ୍ତଦାନଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଶୈଲଂ ଚାରୁରୋହାଥ ସାଧ୍ଵୀ । ଶାଲଗ୍ରାମଂ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ସ ଚାଗ୍ରେ ପୁନଃ ପ୍ରଣାମଂ ସାପି ଚକ୍ରେ ସୁଭକ୍ତ୍ଯା ॥ ୩,୨୩.

ଗାଁ, ଜମି, ସୁନା ଓ ଅନ୍ୟ ଦାନ ଦେଇ, ସେ ସାଧ୍ବୀ ପାହାଡ଼ ଚଢ଼ିଲେ। ଶାଳଗ୍ରାମ ପ୍ରଥମେ ରଖି, ସେ ପୁନି ଭକ୍ତି ସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ।

ସୋପାନାନାଂ ଶତପର୍ଯନ୍ତମେଵମାରୁହ୍ଯ ସା ହ୍ଯୁପଵିଷ୍ଟା ତୁ ତତ୍ର । ଶୁଶ୍ରାଵ ସା ଭାଗଵତଂ ପୁରାଣଂ ଶୁଶ୍ରାଵ ଵୈ ଵେଙ୍କଟାଦ୍ରେଃ ପ୍ରଶଂସାମ୍ ॥ ୩,୨୩.

ଏଭଳି ଶତଟି ସିଢ଼ି ଚଢ଼ି, ସେ ତିଁଠି ବସିଲେ। ସେ ଭାଗବତ ପୁରାଣ ଶୁଣିଲେ ଓ ବେଙ୍କଟାଦ୍ରିର ମହିମା ଶୁଣିଲେ।

ଜୈଗୀଷଵ୍ଯାଦ୍ଗୁରୁପାଦାତ୍ସୁଭକ୍ତ୍ଯା ସୁଶ୍ରାଵ ତତ୍ତ୍ଵଂ ଵେଙ୍କଟାଦ୍ରେଶ୍ଚ ସର୍ଵମ୍ ॥ ୩,୨୩.

ଜୈଗୀଷବ୍ୟ ଗୁରୁଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରୁ ସେ ଭକ୍ତି ସହିତ ବେଙ୍କଟାଦ୍ରିର ସମସ୍ତ ସତ୍ୟ ଶୁଣିଲେ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୨୪ ଜୈଗୀଷଵ୍ଯ ଉଵାଚ । କନ୍ଯେ ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ ଵେଙ୍କଟାଖ୍ଯାଚଲସ୍ଯ ସ୍ମେରାନନାଂ ପୁଣ୍ଯମାଂରୋହଣେଽସ୍ଯ । ଶ୍ରୀଗୀତାଯାଃ ପଠନଂ ଚୈଵ କୁର୍ଵନ୍ନାରୋହଣଂ କୁରୁତେ ସର୍ଵଲୋକଃ ॥ ୩,୨୪.

ଜୈଗୀଷବ୍ୟ କହିଲେ: ମେଘେ ମୁହଁ ହସି ଥିବା ଦିନେ ବେଙ୍କଟ ନାମକ ପାହାଡ଼ ଚଢ଼ିବାର ପୁଣ୍ୟ ଶୁଣ, କନ୍ୟା। ଏହି ପାହାଡ଼ ଚଢ଼ିବା ସମୟରେ ଶ୍ରୀଗୀତା ପାଠ କଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

ପଦେପଦେ ଶ୍ରୀନିଵାସଶ୍ଚ ଦେଵସ୍ତ୍ଵଲଂ ହ୍ଯଲଂ ପ୍ରୀଯତେ ଭକ୍ତଵର୍ଗଃ । ତଂ ପ୍ରୀଣଯନ୍ମୋକ୍ଷମାଯାନ୍ତି ସର୍ଵେ ହରୌ ତୁଷ୍ଟେ କିମଲଭ୍ଯଂ ଚ କନ୍ଯେ ॥ ୩,୨୪.

ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପରେ ଶ୍ରୀନିବାସ ଦେବ ଭକ୍ତମାନେ ଉପରେ ବହୁତ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଲେ ସମସ୍ତେ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି; ହରି ଖୁସି ହେଲେ କଣସି ଅସମ୍ଭବ ନାହିଁ, ହେ କନ୍ୟା।

ସୋପାନଦେଶେ ଯଃ ପୁରାଣଂ ଶୃଣୋତି ତଦା କୃତା ସର୍ଵତୀର୍ଥାଦିଯାତ୍ରା । ତଦା ଦିଵା ପ୍ରସ୍ତୁଵନ୍ତୀହ ମାର୍ଗେ ସଦା ହରିଂ ଶ୍ରୀନିଵାସଂ ଗୁରୁଂ ଚ ॥ ୩,୨୪.

ଯିଏ ସିଢ଼ି ସ୍ଥଳରେ ପୁରାଣ ଶୁଣେ, ସେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କରିଥିବା ହେବ। ଦିନେ ମାର୍ଗରେ ସେ ହରି, ଶ୍ରୀନିବାସ ଓ ଗୁରୁଙ୍କୁ ସଦା ସ୍ତୁତି କରେ।

ସୋପାନାନାଂ ମହିମାନଂ ଚ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶାଲଗ୍ରାମଂ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ଚ ତତ୍ର । ନମସ୍କୃତ୍ଵା ପୁନରେଵାପି ସା ତୁ ସୋପାନାନି ତ୍ଵାରୁରୋହାଥ ସାଧ୍ଵୀ ॥ ୩,୨୪.

ସିଢ଼ିର ମହିମା ଶୁଣି, ଶାଳଗ୍ରାମ ରଖି, ପୁନି ନମସ୍କାର କରି, ସେ ସାଧ୍ବୀ ପୁଣି ସିଢ଼ି ଚଢ଼ିଲେ।

ସୋପାନାନାଂ ଵୀନ୍ଦ୍ର ଚାରୋହଣେନ ତ୍ଵଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ହରିତୋଷୋ ନ ଚୈଵ । ତେନୈଵ ତେଷାଂ ସାଧନଂ ଭୂଯ ଏଵ ତମସ୍ଯନ୍ଧେ ପାତଯିତୁଂ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ॥ ୩,୨୪.

ଖଗେଶ୍ୱର, ବୈଷ୍ଣବ ମନ୍ଦିରର ସିଢ଼ି ଚଢ଼ିବା ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ କେବେ ଖୁସି କରାଯାଏ ନାହିଁ। ଏହି କାମରେ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ବଢ଼ିଯାଏ, କିନ୍ତୁ ପୁଣି ସେମାନେ ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାରରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି।

ସ୍ଥଲେସ୍ଥଲେ ଏଵମେଵାପି କାର୍ଯଂ ଜୈଗୀଷଵ୍ଯଂ ପୁନରେଵାହ ଦେଵୀ । କନ୍ଯୋଵାଚ । ଜୈଗୀଷଵ୍ଯଃ ଶ୍ରୀନିଵାସୋ ହରିସ୍ତୁ ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଶ୍ରୀନିଵାସଃ ॥ ୩,୨୪.

ପ୍ରତ୍ୟେକ ସ୍ଥାନରେ ଏଭଳି ଜୈଗୀଷବ୍ୟ କ୍ରିୟା କରିବା ଦରକାର, ଦେବୀ ପୁଣି କହିଲେ। କନ୍ୟା କହିଲେ: ଜୈଗୀଷବ୍ୟ, ଶ୍ରୀନିବାସ ହରି ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଖିପାରନ୍ତି; ଶ୍ରୀନିବାସ ପ୍ରକଟ।

ଜୈଗୀଷଵ୍ଯ କୃପଯା ତ୍ଵଂ ଵଦସ୍ଵ ଜୈଗୀଷଵ୍ଯୋ ହ୍ଯେଵମୁକ୍ତୋ ହରିଂ ତୁ । ଉଵାଚ କନ୍ଯାଂ ସୋମପୁତ୍ରୀଂ ସତୀଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମାଦୀନାଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଶ୍ରୀନିଵାସଃ ॥ ୩,୨୪.

ଜୈଗୀଷବ୍ୟ, ଦୟାକରି କହ; ଏପରି କହିଲେ, ଜୈଗୀଷବ୍ୟ ହରିଙ୍କୁ କହିଲେ। ସୋମର କନ୍ୟା ଓ ସତୀଙ୍କୁ ସେ କହିଲେ: ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି।

ଅନନ୍ତରୂପୋଧିକକାନ୍ତକାନ୍ତିମାନ୍ରୂଦ୍ରାଦୀନାଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଵେଙ୍କଟେଶଃ । ସସୂର୍ଯଲକ୍ଷାଧିକକାନ୍ତକାନ୍ତିତୋ ରୁଦ୍ରାଦୀନାଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଶ୍ରୀନିଵାସଃ ॥ ୩,୨୪.

ଅନେକ ରୂପ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରୁଥିବା ରୂପ ଓ ଉଜ୍ୱଳତା ଥିବା ବେଙ୍କଟେଶକୁ ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଖନ୍ତି। ଶତ ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ଅଧିକ ଉଜ୍ୱଳ ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କୁ ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଦେଖନ୍ତି।

ସହସ୍ରସୂର୍ଯାଧିକକାନ୍ତିକାନ୍ତଃ ସଵିଦ୍ଯୁତ୍ତ୍ଵାନ୍ମାନୁଷାଣାଂ ରମେଶଃ । ଋଷ୍ଯାଦୀନାଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଚନ୍ଦ୍ରଵଚ୍ଚ ସନ୍ମାନୁଷାଣାମପରୋକ୍ଷୋ ହରିସ୍ତୁ ॥ ୩,୨୪.

ହଜାର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ଅଧିକ ଉଜ୍ୱଳ ଓ ବିଜୁଳି ପରି ଚମକୁଥିବା ରମେଶକୁ ମଣିଷମାନେ ଦେଖନ୍ତି। ଋଷିମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ହରିଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ମଣିଷମାନେ ସେଉଁଠି ସିଧାସଳଖ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

ନକ୍ଷତ୍ରଵଦ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ଶ୍ରୀନିଵାସଃ ସଦା ଋଷୀଣାମପରୋକ୍ଷୋ ହରିସ୍ତୁ । ସ ସୂର୍ଯଵଦ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ଶ୍ରୀନିଵାସଃ ସଂସାରିଣାଂ ଵେଙ୍କଟେଶଃ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ॥ ୩,୨୪.

ଶ୍ରୀନିବାସ ଋଷିମାନେ ପାଇଁ ନକ୍ଷତ୍ର ପରି ସବୁବେଳେ ଦେଖାଯାନ୍ତି; ହରି ସେମାନେ ପାଇଁ ସିଧାସଳଖ ଦେଖାଯାନ୍ତି। ସଂସାରରେ ଅଟକିଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରୀନିବାସ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଖଗେଶ୍ୱର।

ସଂଦୋହଵଦ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ଵୈ ପ୍ରକାଶୋ ମିଥ୍ଯାଵତାଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ଶ୍ରୀନିଵାସଃ । ପାଷାଣଵନ୍ନୈଲ୍ଯରୂପପ୍ରକାଶଃ ଶିଲାମାତ୍ରେ ଦୃଷ୍ଯତେ ଵୈ କଲୌ ଚ ॥ ୩,୨୪.

ମିଥ୍ୟା ଅବତାରମାନେ ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କୁ ଆଲୋକର ଗୁଛ ପରି ଦେଖନ୍ତି। ତାଙ୍କର ରୂପ ପାଷାଣ ପରି ଚମକେ, ଏବଂ କଳିଯୁଗରେ ସେ କେବଳ ପାଷାଣ ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।

ନୃଣାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଶ୍ରୀନିଵାସୋ ହରିସ୍ତୁ କଲୌ ସ୍ଵରୂପଂ ଶ୍ରୀନିଵାସସ୍ଯ ଦେଵୀ । ନ ମାନୁଷାଃ ପ୍ରଵିଜାନନ୍ତି ସର୍ଵେ ଯତଃ କଲୌ ତାମସା ରାଜସାସ୍ତୁ ॥ ୩,୨୪.

ଦେବୀ, କଳିଯୁଗରେ ଶ୍ରୀନିବାସ ହରି ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଉପସ୍ଥିତ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ଲୋକେ ଚିହ୍ନିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। କାରଣ କଳିରେ ସମସ୍ତେ ତାମସିକ ଓ ରାଜସିକ ଗୁଣରେ ଆବୃତ।

ତତ୍ସଂଗିନଃ ସାତ୍ତ୍ଵିକାଃ କେଚିଦେଵ ହ୍ଯତୋ ଭକ୍ତା ଦୁର୍ଲଭା ଵୈ କଲୌ ଚ । ଯେ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ଭକ୍ତଵତ୍ତେ ନ ଭକ୍ତାଃ ଶିଶ୍ରୋଦରଯୋର୍ଭରଣେ ଚୈଵ ସକ୍ତାଃ ॥ ୩,୨୪.

ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିବା କିଛି ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଲୋକମାନେ ମାତ୍ର ଭକ୍ତ; ଏହିପରି କଳିଯୁଗରେ ସତ୍ୟ ଭକ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ। ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତ ଭାବରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ଭକ୍ତ ନୁହଁନ୍ତି, କେବଳ ଶିଶୁ ଓ ନିଜ ପେଟ ପାଇଁ ଲାଗି ରହନ୍ତି।

କୁର୍ଵନ୍ତି ଯାତ୍ରାଂ ଚ ତଦର୍ଥମେଵ ଭକ୍ତିଜ୍ଞାନଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ଵୈ କଲୌ ଚ । ଭକ୍ତା ଯେ ଵୈ ନ ଵିରକ୍ତାଃ ସଦୈଵ ତେଷାଂ ହରେର୍ଦର୍ଶନଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ଚ ॥ ୩,୨୪.

ସେମାନେ କେବଳ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି; କଳିଯୁଗରେ ଭକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନ ଦୁର୍ଲଭ। ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବିରକ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ପାଇଁ ହରିଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସବୁବେଳେ ଦୁର୍ଲଭ।

ଭକ୍ତସ୍ଵରୂପଂ ତଵ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ଯୋ ଜ୍ଞାନପୂର୍ଣଃ ପରମେ ସ୍ନିଗ୍ଧ ଏଵ । ନ ଚ ଦ୍ଵେଷୈର୍ବନ୍ଧୁରୋ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତସ୍ତଵ ଦ୍ଵେଷାଞ୍ଛୃଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଚ ସମ୍ଯକ୍ ॥ ୩,୨୪.

ଖଗେଶ୍ୱର, ମୁଁ ତୁମକୁ ଭକ୍ତଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ କହିବି: ଯିଏ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଗଭୀର ସ୍ନେହ ଥିବା, ଦ୍ୱେଷରେ ବନ୍ଧା ନୁହଁନ୍ତି, ଭକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ। ଏବେ ଦ୍ୱେଷ କଣ ତାହା ଶୁଣ।

ଜୀଵାଭିଦା ହରିଣାପ୍ରାକୃତେନ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରେଣ ହ୍ଯସ୍ଵତନ୍ତ୍ରସ୍ଯ ନିତ୍ଯମ୍ । ଜ୍ଞାନାନନ୍ଦୈଃ ପରିପୂର୍ଣେ ହରୌ ଚ ଗୁଣୈରପୂର୍ଣୋ ହରିରିତ୍ଯେଵ ଚିନ୍ତା ॥ ୩,୨୪.

ଜୀବ ନାମକ ପ୍ରାଣୀ ସଦା ନିଃସ୍ୱାଧୀନ, ହରି ସ୍ୱାଧୀନ ଓ ପ୍ରକୃତିରୁ ଅଲଗା। ହରି ଜ୍ଞାନ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ଭାବନା ହୁଏ।

ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମରୁଦ୍ରାଦିଦିଵୌକସାଂ ସଦା ତଥା ଦ୍ଵିଜାନାଂ ସଂମାନାଯାଶ୍ଚ ଚିନ୍ତା । ଵିଷ୍ଣୋଃ ସକାଶାଦ୍ବ୍ରହ୍ମରୁଦ୍ରାଦିକାନାଂ ସଦାଧିକ୍ଯାଲୋଚନଂ ଦ୍ଵେଷ ଏଵ ॥ ୩,୨୪.

ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଚିନ୍ତା ସଦା ରହେ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଭାବିବାକୁ ଦ୍ୱେଷ କୁହାଯାଏ।

ଵିଷ୍ଣୋର୍ଭଦ୍ରେ ହସ୍ତପାଦାଦିକାନାଂ ଭେଦଜ୍ଞାନଂ ଦ୍ଵେଷମାହୁର୍ମହାନ୍ତଃ । ଅଵତାରାଣା ଛେଦଭେଦାଦିକଂ ଚ ତଥୋଚ୍ଯତେ ମରଣସ୍ଯାପି ଚିନ୍ତା ॥ ୩,୨୪.

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ହାତ, ପାଦ ଇତ୍ୟାଦି ଅଂଗରେ ଭିନ୍ନତା ଜ୍ଞାନକୁ ବଡ଼ମାନେ ଦ୍ୱେଷ କୁହନ୍ତି। ତେଣୁ ତାଙ୍କ ଅବତାରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଭିନ୍ନତା ଓ ଛେଦ ଭାବିବା, ଏବଂ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କୁହାଯାଏ।