ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସର୍ଵଦା ଲକ୍ଷ୍ମଣା ତୁ ହରିଂ ସଦା ପ୍ରୀଣଯାମାସ ଦେଵୀ । ସପର୍ଯଯା ଵୈ କ୍ରିଯମାଣଯା ହରିଃ ପତିର୍ମମ ସ୍ଯାଦିତି ଚିନ୍ତଯାନା

ଏଭଳି ଜାଣି, ଲକ୍ଷ୍ମଣା ସଦା ଦେବୀ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, 'ହରି ମୋ ପତି ହେଉନ୍ତୁ' ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରିଥିଲେ ।

ତତ୍ଯାଜ ଦେହଂ ଵିଷ୍ଣୁପତିତ୍ଵକାମା ମଦ୍ରେଷୁ ଵୈ ଵୀନ୍ଦ୍ର ପୁତ୍ରୀ ପ୍ରଜାତା । ସ୍ଵଯଂଵରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଯା ଅହଂ ଚ ଭିତ୍ତ୍ଵା ଲକ୍ଷ୍ଯଂ ଭୂପତୀନ୍ଦ୍ରାଵଯିତ୍ଵା

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପତ୍ନୀ ହେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ବିନ୍ଦ୍ର ରାଜାଙ୍କର କନ୍ୟା ମୋ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତାଙ୍କର ଦେହ ଛାଡିଲେ । ଲକ୍ଷ୍ମଣାଙ୍କର ସ୍ୱୟଂବରରେ, ମୁଁ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଭେଦ କରି, ଏକାଏକି ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କୁ ପରାଜିତ କରିଥିଲି ।

ପାଣିଗ୍ରହଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଯାଶ୍ଚ କୃତ୍ଵା ଗତ୍ଵା ପୁରୀଂ ରମଯାମାସ ଦେଵୀ । ତଥୈଵାହଂ ଜାଂବଵତ୍ଯା ଵିଵାହଂ ମତ୍ପତ୍ନୀତ୍ଵେ କାରଣଂ ତ୍ଵାଂ ବ୍ରଵୀମି

ଲକ୍ଷ୍ମଣାଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମୋ ନଗରକୁ ନେଇ ରାଣୀଙ୍କୁ ଖୁସି କରିଥିଲି । ଏହିପରି ଭାବରେ, ମୁଁ ଜାମ୍ବବତୀଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରିଥିଲି — ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି, କିଏ ତାଙ୍କୁ ମୋର ପତ୍ନୀ ହେବାର କାରଣ ହେଲେ ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୨୩ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ସୋମସ୍ଯ ପୁତ୍ରୀ ପୂର୍ଵସର୍ଗେ ବଭୂଵ ଭାର୍ଯା ମଦୀଯା ଜାମ୍ବଵତୀ ମମ ପ୍ରିଯା । ତାସାଂ ମଧ୍ଯେ ହ୍ଯଧିକା ଵୀନ୍ଦ୍ର କିଞ୍ଚିଦ୍ରୁଦ୍ରାଦିଭ୍ଯଃ ପଞ୍ଚଗୁଣୈର୍ଵିହୀନା ॥ ୩,୨୩.

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ପୂର୍ବ ଯୁଗରେ, ଜାମ୍ବବତୀ — ମୋର ପ୍ରିୟା — ସୋମଙ୍କର କନ୍ୟା ଥିଲେ ଏବଂ ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଲେ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ବିନ୍ଦ୍ର, ଜାମ୍ବବତୀ କିଛି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଥିଲେ, ତଥାପି ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ପାଞ୍ଚ ଗୁଣ ତାଙ୍କରେ ନଥିଲା ।

ଯଦାଵେଶୋ ବଲଵାନ୍ସ୍ଯାଦ୍ରମାଯାଂ ତଦାନାସ ପ୍ରିଯତେ କେଶଵୋଲମ୍ । ଯଦାଵେଶାଦ୍ଧ୍ରାସମୁପୈତି କାଲେ ତଦା ତାସାଂ ସାମ୍ଯମାହୁର୍ମହାନ୍ତଃ ॥ ୩,୨୩.

ଯେତେବେଳେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଧିଭୂତି ଆସେ, ମହାବଳୀ, ତେବେ କେଶବ ବିଶେଷ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି । ଯେତେବେଳେ ସେ ଅଧିଭୂତି ସମୟ ସହ ହ୍ରାସ ପାଏ, ତେବେ ମହାଜନମାନେ କହନ୍ତି ସେମାନେ ସମାନ ହୋଇଯାନ୍ତି ।

ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଵେଶଃ କିଞ୍ଚିଦସ୍ତ୍ଯେଵ ନିତ୍ଯମତସ୍ତାଭ୍ଯଃ କିଞ୍ଚିଦାଧିକ୍ଯମସ୍ତି ॥ ୩,୨୩.

ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ସଦା କିଛି ଅଛି, ତେଣୁ ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ କିଛି ଅଧିକତା ଅଛି ।

ଗରୁଡ ଉଵାଚ । ତାସାଂ ମଧ୍ଯେ ଜାମ୍ବଵନ୍ତୀ ତୁ କୃଷ୍ଣ ଆରାଧନଂ କୀଦୃଶଂ ସା ଚକାର । ତନ୍ମେ ବ୍ରୂହି କୃପଯା ଵିଶ୍ଵମୂର୍ତେ ଆଧିକ୍ଯେ ଵୈ କାରଣଂ ତାଭ୍ଯ ଏଵ ॥ ୩,୨୩.

ଗରୁଡ କହିଲେ: ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଜାମ୍ବବନ୍ତୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କେମିତି ପୂଜା କରିଥିଲେ? ମୋତେ ଦୟାକରି, ଏହା କହିବେ, ବିଶ୍ୱମୂର୍ତ୍ତି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅଧିକତାର କାରଣ କଣ?

ଗରୁଡେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଭଗଵାନ୍ ଦେଵକୀସୁତଃ । ମେଘଗଂଭୀରଯା ଵାଚା ଉଵାଚ ଵିନତାସୁତମ୍ ॥ ୩,୨୩.

ଗରୁଡଙ୍କ ଏଭଳି ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ, ଦେବକୀଙ୍କର ପୁତ୍ର ଭଗବାନ, ମେଘର ଭଳି ଗମ୍ଭୀର କଣ୍ଠରେ, ବିନତାଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ଯା ପୂର୍ଵସର୍ଗେ ସୋମପୁତ୍ରୀ ବଭୂଵ ପିତୁର୍ଗୃହେ ଵର୍ତମାନାପି ସାଧ୍ଵୀ । ଜନ୍ମ ସ୍ଵକୀଯଂ ସାର୍ଥକଂ ଵୈ ଚକାର ପିତ୍ରା ସାକଂ ଵିଷ୍ଣୁଶୁଶ୍ରୂଷଣେ ନ ଚ ॥ ୩,୨୩.

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ପୂର୍ବ ଯୁଗରେ, ସେ ସୋମଙ୍କର କନ୍ୟା ଥିଲେ, ପିତାଙ୍କ ଘରେ ଥିବା ସଦ୍ଗୁଣବତୀ । ସେ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମକୁ ଅର୍ଥବତ୍ କରିଥିଲେ, ପିତା ସହ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସେବା କରି ।

ଶୁଶ୍ରାଵ ନିତ୍ଯଂ ସତ୍ପୁରାଣାନି ଚୈଵଂ ଚକ୍ରେ ସଦା ଵିଷ୍ଣୁପାଦପ୍ରଣାମମ୍ । ଚକ୍ରେ ସଦା ତାରକସ୍ଯାପି ଵିଷ୍ଣୋଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ସ୍ମରଣଂ କୁର୍ଵତୀ ସା ॥ ୩,୨୩.

ସେ ସଦା ଶୁଦ୍ଧ ପୁରାଣ ଶୁଣୁଥିଲେ, ଏବଂ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦରେ ନମସ୍କାର କରୁଥିଲେ । ସେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ପରିକ୍ରମା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ତାରକଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲେ ।

ପିତ୍ରା ସାକଂ ସା ତୁ କନ୍ଯା ଖଗେନ୍ଦ୍ର ଵୈରାଗ୍ଯଯୁକ୍ତା ଶ୍ରଵଣାତ୍ସଂବଭୂଵ । କେଶଂ ଚ ମିତ୍ରଂ ଦ୍ଵିରଦାଦିକଂ ଚ ଅନର୍ଘ୍ଯରତ୍ନାନି ଗୃହାଦିକଂ ଚ ॥ ୩,୨୩.

ପିତା ସହ, ସେ କନ୍ୟା, ଖଗେଶ୍ୱର, ଶୁଣିବା ଦ୍ୱାରା ବିରାଗୀ ହୋଇଥିଲେ । ସେ କେଶ, ମିତ୍ର, ହାତୀ, ଅମୂଲ୍ୟ ମଣି, ଘର ଓ ଏହିପରି ସମସ୍ତ ଜିନିଷକୁ—

ସର୍ଵଂ ହ୍ଯେତନ୍ନଶ୍ଵରଂ ଚୈଵ ମେନେ ମମାଧୀନଂ ହରିଣା ଵୈ କୃତଂ ଚ । ଯେନୈଵ ଦତ୍ତଂ ପୁତ୍ରମିତ୍ରାଦିକଂ ଚ ତେନା ହୃତଂ ଵେଦନାଂ ନୈଵ ଚକ୍ରେ ॥ ୩,୨୩.

ସେ ସମସ୍ତକୁ ଅସ୍ଥାୟୀ ଏବଂ ମୋ ଅଧିନ ଭାବିଥିଲେ, ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଛି । ଯାହା ଦିଆଯାଇଛି—ପୁତ୍ର, ମିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ—ସେମାନେ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଆଯାଇଛି, ଏବଂ ସେ କେବେ ଦୁଃଖ କରିନଥିଲେ ।

ଅଦ୍ଯୈଵ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପରମୋ ଦଯାଲୁଃ ଦଯାଂ ମଯି କୃତଵାଂସ୍ତେନ ସୁଷ୍ଠୁ । ପିତ୍ରା ସାକଂ କନ୍ଯକା ସା ତୁ ଵୀନ୍ଦ୍ର ସଦାତ୍ମନି ହ୍ଯମଲେ ଵାସୁଦେଵେ ॥ ୩,୨୩.

ଆଜିଯାଏ ବିଷ୍ଣୁ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦୟାଳୁ, ମୋପରେ ବଡ଼ କୃପା କରିଛନ୍ତି । ପିତା ସହ, ସେ କନ୍ୟା, ବିନ୍ଦ୍ର, ସଦା ଶୁଦ୍ଧ ଆତ୍ମା ଭାବେ ବାସୁଦେବରେ ବସିଥିଲେ ।

ଏକାନ୍ତତ୍ଵଂ ସୁଷ୍ଠୁ ଭକ୍ତ୍ଯା ଗତା ସା ଯଦୃଚ୍ଛଯା ସୋପପନ୍ନେନ ଦେଵୀ । ଅକଲ୍ପଯନ୍ତ୍ଯାତ୍ମନୋ ଵୀନ୍ଦ୍ର ଵୃତ୍ତିଂ ଚକାର ଯତ୍ସାଵଧିରାଧଂ ପ୍ରଥୈଵ ॥ ୩,୨୩.

ସେ ଏକାନ୍ତ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରଦ୍ଧା ପାଇଥିଲେ, ବିନ୍ଦ୍ର, ଏବଂ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ, ଦେବୀ ନିଜ ଚରିତ୍ର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ, ଯାହା ପ୍ରଥମ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତ ହୋଇଗଲା ।

ସା ଵୈ ଵିତ୍ତଂ ଵିଷ୍ଣୁପାଦାରଵିନ୍ଦେ ଦୁଃ ଖାର୍ଣଵାତ୍ତରାକେ ସଂଚକାର । ଵାଗୀନ୍ଦ୍ରିଦ୍ରିଯଂ ଖଗ ସମ୍ଯକ୍ଚକାର ହରେର୍ଗୁଣାନାଂ ଵର୍ଣନେ ଵା ସଦୈଵ ॥ ୩,୨୩.

ସେ ନିଜ ଧନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପଦାରବିନ୍ଦରେ ଦାନ କରିଥିଲେ, ଦୁଃଖର ସାଗର ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପାଇଁ ଏକ ବେଳା ଭାବରେ । ଖଗେଶ୍ୱର, ସେ ନିଜ କଥା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଦା ହରିଙ୍କର ଗୁଣ ବର୍ଣ୍ଣନାରେ ଲଗାଇଥିଲେ ।

ହସ୍ତୌ ଚ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଗୃହସଂମାର୍ଜନାଦୌ ଚକାର ଦେଵୀ ଗାତ୍ରମଲାପହାରମ୍ । ଶ୍ରୋତ୍ରଂ ଚ ଚକ୍ରେ ହରିସତ୍କଥୋଦଯେ ମୋକ୍ଷାଦିମାର୍ଗେ ହ୍ଯମୃତୋପମେ ଚ ॥ ୩,୨୩.

ସେ ନିଜ ହାତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଘର ପରିସ୍କାର କରିବାରେ ଓ ତାଙ୍କର ଦେହର ମଲ ଦୂର କରିବାରେ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ । ନିଜ କାନ ହରିଙ୍କର ପବିତ୍ର କଥା ଶୁଣିବାରେ ଓ ମୋକ୍ଷ ଆଦି ମାର୍ଗ, ଯାହା ଅମୃତ ସମାନ, ଶୁଣିବାରେ ଲଗାଇଥିଲେ ।

ନେତ୍ରଂ ଚ ଚକ୍ରେ ପ୍ରତିମାଦିଦର୍ଶନେ ଅନାଦିକାଲୀନମଲାପହରିଣୀ । ସଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ସ୍ପର୍ଶନେ ଚୈଵ ସଂଗେ ନିର୍ମାଲ୍ଯଗନ୍ଧାନୁଵିଲେପନେ ତ୍ଵକ୍ ॥ ୩,୨୩.

ସେ ନିଜ ଆଖି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପ୍ରତିମା ଓ ଆକୃତି ଦେଖିବାରେ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ, ଯାହା ପୁରୁଣା ମଲ ଦୂର କରେ । ତାଙ୍କର ଚର୍ମ ସତ୍ବୈଷ୍ଣବମାନେ ସହ ସଂସ୍ପର୍ଶ ଓ ସଙ୍ଗରେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅର୍ପିତ ମାଳାର ଗନ୍ଧ ଲଗାଇବାରେ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ ।

ଘ୍ରାର୍ଣେଦ୍ରିଯଂ ସା ହରିପାଦସାରେ ଚକାର ସଂସାରଵିମୁକ୍ତିଦେ ଚ । ଜିହ୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯଂ ହରିନୈଵେଦ୍ଯଶେଷେ ଶ୍ରୀମତ୍ତୁଲସ୍ଯାଦିଵିମିଶ୍ରିତେ ଚ ॥ ୩,୨୩.

ସେ ନିଜ ଘ୍ରାଣ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ହରିଙ୍କର ପଦର ଗନ୍ଧରେ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ, ଯାହା ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ । ତାଙ୍କର ଜିଭ ହରିଙ୍କର ନୈବେଦ୍ୟ ଶେଷ, ଶ୍ରୀମତ୍ ତୁଳସୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସଂଯୁକ୍ତ ଭୋଗ ଚାଖିବାରେ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ ।

ପାଦୌ ହରେଃ କ୍ଷେତ୍ରପଥାନୁସର୍ପଣେ ଶିରୋ ହୃଷୀକେଶପଦାଭିଵନ୍ଦନେ । କାମଂ ହୃଦାସ୍ଯେ ତୁ ହରିଦାସ୍ଯକାମ୍ଯା ତଥୋତ୍ତମଶ୍ଲୋକଜନାଶ୍ଚରନ୍ତି ॥ ୩,୨୩.

ସେ ନିଜ ପାଦ ହରିଙ୍କର କ୍ଷେତ୍ର ପଥରେ ଚାଲିବାରେ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ, ଶିର ହୃଷୀକେଶଙ୍କର ପଦରେ ନମସ୍କାର କରିବାରେ । ହୃଦୟ ଓ ମୁଁ ହରିଙ୍କର ଦାସୀ ହେବାର ଇଚ୍ଛାରେ ଲଗାଇଥିଲେ, ଯେପରି ଉତ୍ତମ ଭକ୍ତମାନେ କରନ୍ତି ।

ନିଷ୍କାମରୂପେ ଚ ମତିଂ ଚକାର ଵାଗିନ୍ଦ୍ରିଯଂ ସ୍ତଵନଂ ସ୍ଵୀଚକାର । ଏଵଂ ସଦା କାର୍ଯସମୂହମାତ୍ମନା ସମର୍ପଯିତ୍ଵା ପରମେଶପାଦଯୋଃ ॥ ୩,୨୩.

ସେ ନିଜ ମନକୁ ଆସାହୀନ କରି ରଖିଲେ, ଓ ନିଜ କଥା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଗୁଣଗାନରେ ଲାଗିଲେ। ଏଭଳି, ସେ ସବୁବେଳେ ନିଜ କର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ଅର୍ପଣ କରୁଥିଲେ।

ତୀର୍ଥାଟନାର୍ଥଂ ତୁ ଜଗାମ ପିତ୍ରା ସାକଂ ହରେଃ ପ୍ରୀଣନାଦ୍ଯର୍ଥମେଵ । ଆରାଧଯିତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତାନାଦୌ ଗୃହେ ଵସ୍ତ୍ରସଂଭୂଷଣାଦ୍ଯୈଃ ॥ ୩,୨୩.

ତାପରେ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ସେ ନିଜ ବାପାଙ୍କ ସହିତ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଯାଇଥିଲେ। ପ୍ରଥମେ, ଘରେ ଥିବା ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଭୂଷଣ ଇତ୍ୟାଦି ଦେଇ ପୂଜା କରିଥିଲେ।

ପଶ୍ଚାତ୍କଲ୍ପଂ କାରଯାମାସ ଦେଵୀ ଵିଷ୍ଣୋରଗ୍ରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର୍ଥମେଵ । ଯାଵତ୍କାଲଂ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ମୁକୁନ୍ଦ ତାଵତ୍କାଲଂ ତୂର୍ଧ୍ଵରେତା ଭଵାମି ॥ ୩,୨୩.

ତାପରେ, ଦେବୀ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଗରେ ବିଶେଷ କ୍ରିୟା କଲେ। 'ମୁଁ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବି, ମୁଁ ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିର୍ମଳ ରହିବି, ମୁକୁନ୍ଦ।'

ଯାଵତ୍କାଲଂ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ କରିଷ୍ଯେ ତାଵଦ୍ଦତ୍ତାଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ଚ ସଂଗମ୍ । ହରେଃ କଥାଶ୍ରଵଣଂ ସ୍ଯାନ୍ମୁକୁନ୍ଦ ନାଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ସଂଗିନାମଙ୍ଗସଂଗମ୍ ॥ ୩,୨୩.

'ମୁଁ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବି, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ କେବଳ ଦାନପ୍ରାପ୍ତ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ସହିତ ମିଶିବି। ହରିଙ୍କ କଥା ଶୁଣିବି, ମୁକୁନ୍ଦ, ଓ ଅବୈଷ୍ଣବମାନେ ସହିତ କେବେ ମିଶିବି ନାହିଁ।'

ସୁହୃଜ୍ଜନୈଃ ପୁତ୍ରମିତ୍ରାଦିକୈଶ୍ଚ ଦୀର୍ଥାଟନଂ ନୈଵ କୁର୍ଯାଂ ମୁକୁନ୍ଦ । କୁର୍ଵନ୍ତି ଯେ କାମ୍ଯଯା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ତେଷାଂ ସଂଗଂ କୁରୁ ଦୂରେ ମୁକୁନ୍ଦ ॥ ୩,୨୩.

'ମୁଁ ବନ୍ଧୁ, ପୁଅ, ମିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ସହ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବି ନାହିଁ, ମୁକୁନ୍ଦ। ଯେମାନେ ଆସା ନେଇ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସହିତ ଦୂରେ ରୁହ, ମୁକୁନ୍ଦ।'

ଶାଲଗ୍ରାମଂ ଯେ ଵିହାଯୈଵ ଯାତ୍ରାଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ତେଷାଂ କିଂ ଫଲଂ ପ୍ରାହୁରାର୍ଯାଃ । ଯଦା ତୀର୍ଥାନାଂ ଦର୍ଶନଂ ସ୍ଯାତ୍ତଦୈଵ ଶାଲଗ୍ରାମଂ ପୁରତଃ ସ୍ଥାପଯିତ୍ଵା ॥ ୩,୨୩.

'ଯେମାନେ ଶାଳଗ୍ରାମକୁ ଛାଡ଼ି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ କ'ଣ ଫଳ ମିଳେ ବୋଲି ପଣ୍ଡିତମାନେ କହିଛନ୍ତି? ଯେତେବେଳେ ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଶାଳଗ୍ରାମକୁ ଆଗରେ ରଖିବା ଉଚିତ।'

ତୀର୍ଥାଟନଂ ପାଦଚୈରୈଃ କୃତଂ ଚେତ୍ପୂର୍ଣଂ ଫଲଂ ପ୍ରାହୁରାର୍ଯାଃ ଖଗେନ୍ଦ୍ର । ପାଦତ୍ରାଣଂ ପାଦରକ୍ଷାଂ ଚ କୃତ୍ଵା ତୀର୍ଥାଟନଂ ପାଦହୀନଂ ତଦାହୁଃ ॥ ୩,୨୩.

'ଯଦି ପଦେ ଚାଲି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରାଯାଏ, ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି ଫଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମିଳେ, ଖଗେଶ୍ୱର। ଯଦି ଜୁତା କିମ୍ବା ପାଦରକ୍ଷା ପିନ୍ଧି ଯାତ୍ରା କରାଯାଏ, ସେଠି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ।'

ଯୋ ଵାହନେ ତୁରଗେ ଚୋପଵିଷ୍ଟସ୍ତୀର୍ଥାଟନଂ କୁରୁତେ ଚାର୍ଧହୀନମ୍ । ଵୃଷାଦୀନାଂ ଵାହନେ ପାଦମାହୁଃ ପରାନ୍ନାନାଂ ଭୋଜନେ ଵ୍ଯର୍ଥମାହୁଃ ॥ ୩,୨୩.

'ଯେମାନେ ଘୋଡ଼ା କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଯାନରେ ବସି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଅର୍ଦ୍ଧ ଫଳ ପାଆନ୍ତି। ବୃଷ ଓ ଏପରି ଯାନରେ ଯିବାକୁ ପଦେ ଚାଲିବା ଭାବି ହୁଏ; ଅନ୍ୟର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଲେ ଫଳ ମିଳେ ନାହିଁ।'

ମହାତ୍ମନାଂ ଵେଦଵିଦାଂ ଯତୀନାଂ ପରାନ୍ନାନାଂ ଭୋଜନେ ନୈଵ ଦୋଷଃ । ସଂକଲ୍ପଯିତ୍ଵା ପରମାଦରେଣ ଜଗାମ ସା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର୍ଥମେଵ ॥ ୩,୨୩.

'ମହାତ୍ମା, ବେଦବିଦ୍ ଓ ଯତୀମାନେ ପାଇଁ ଅନ୍ୟର ଖାଦ୍ୟ ଭୋଜନ କରିଲେ ଦୋଷ ନାହିଁ। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭକ୍ତି ସହିତ ନିଶ୍ଚୟ କରି, କେବଳ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ।'

ଆଦୌ ସ୍ନାତ୍ଵା ହରିନିର୍ମାତ୍ଯଗନ୍ଧଂ ଵିସର୍ଜଯିତ୍ଵା ଶ୍ରଵଣଂ ଵୈ ଚକାର । ପିତ୍ରା ସାକଂ ଭୋଜନଂ ଚାପି କୃତ୍ଵା ଅଗ୍ରେ ଦିନେ କ୍ରୋଶମେକଂ ଜଗାମ ॥ ୩,୨୩.

ପ୍ରଥମେ ସ୍ନାନ କରି, ହରିଙ୍କ ଚନ୍ଦନର ସୁଗନ୍ଧ ହଟାଇ, ଶ୍ରବଣ କଲେ। ବାପାଙ୍କ ସହିତ ଭୋଜନ କରି, ପ୍ରଥମ ଦିନ ଗୋଟିଏ କ୍ରୋଶ ଯାତ୍ରା କଲେ।