ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ମଦୀଯଦୋଷାନ୍ଗଣଯନ୍ନ ପୂର୍ଣ ଦଯାଂ କୁରୁ ତ୍ଵଂ ସୁଦ୍ଧଦାସ୍ଯାନ୍ମୁକୁନ୍ଦ । ଯାଵନ୍ତି ଲୋମାନି ମଦୀଯଗାତ୍ରେ ସଂତି ପ୍ରଭୋ ସର୍ଵଦୋର୍ଷର୍ଵିଦୂର ॥ ୩,୨୧.

ମୋ ଅନେକ ଦୋଷ ଗଣି, ମୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କୃପା ଦିଅ, ମୁକୁନ୍ଦ, ଏବଂ ତୁମ ସେବା ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ପବିତ୍ର କର । ପ୍ରଭୁ, ମୋ ଦେହରେ ଯେତେ ଲୋମ ଅଛି, ସେତେ ଦୋଷ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି, ସେଗୁଡିକ ସମସ୍ତ ନୀତିରୁ ଦୂର ।

ତାଵନ୍ତି ପାପାନି ମଦୀଯଗାତ୍ରେ କଦା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯେ ତଵ ଵକ୍ତ୍ରଂ ମୁକୁନ୍ଦ । ଅନନ୍ତଦେହେ ପତିପୁତ୍ରୈର୍ଗୃହୈଶ୍ଚ ମିତ୍ରୈର୍ଧନୈଃ ପଶୁଭୃତ୍ଯାଦିକୈଶ୍ଚ ॥ ୩,୨୧.

ମୋ ଦେହରେ ଯେତେ ପାପ ଅଛି, ମୁକୁନ୍ଦ, କେବେ ମୁଁ ତୁମ ମୁହଁ ଦେଖିପାରିବି ? ଏହି ଅନନ୍ତ ଦେହରେ, ସ୍ୱାମୀ, ପୁଅ, ଘର, ବନ୍ଧୁ, ଧନ, ଗାଁ, ଚାକର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସହିତ ।

ସୁଖଂ ନାପ୍ତଂ ହ୍ଯପୁମାତ୍ରଂ ମୁକୁନ୍ଦ ସେଵା ମୁକ୍ତା ତଵ ଦେଵସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଃ । ଇତଃ ପରଂ ପୁତ୍ରମିତ୍ରାଦିକଂ ଚ ଯାସ୍ଯେ ନାହଂ ତଵ ଦାସୀ ଭଵାମି ॥ ୩,୨୧.

ମୁଁ କେବେ ସତ୍ୟ ସୁଖ ପାଇନାହିଁ, ମୁକୁନ୍ଦ, ନା ତୁମ ସେବାର ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିଛି, ଦେବ ବିଷ୍ଣୁ । ଏଠାରୁ ପରେ, ମୁଁ ପୁଅ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି; ମୁଁ ତୁମ ଦାସୀ ହେବିନାହିଁ ।

ଯେଯେ ବ୍ରୂଯୁଃ ପୁତ୍ରମିତ୍ରାଦିକୈଶ୍ଚ ସମ୍ଯକ୍ସୁଖଂ ଜାଯତେ ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ । ତେଷାମାସ୍ଯେ ମୂତ୍ରଵିଷ୍ଠାଦିକଂ ଚ ସମ୍ଯକ୍ସଦା ପତିତଂ ଚେତି ଜାନେ ॥ ୩,୨୧.

ଯେମାନେ କହନ୍ତି ଯେ, ପୁଅ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହିତ ଏହି ମରଣଶୀଳ ଜଗତରେ ସୁଖ ମିଳେ, ସେମାନଙ୍କ ମୁଁ ଜାଣିଛି, ସେମାନଙ୍କ ମୁହଁରେ ସବୁବେଳେ ପିଶାବ, ମଳ ଓ ଏପରି ଅପବିତ୍ର ଜିନିଷ ପଡେ ।

ମିତ୍ରାଦୀନାଂ ଯତ୍କୃତଂ ଦ୍ରଵ୍ଯଜାତଂ ଵୃଥା ଗତଂ ମଲରୂପଂ ଚ ଜାତମ୍ । ସଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ଯତ୍କୃତଂ ଦ୍ରଵ୍ଯଜାତଂ ହରିପ୍ରାପ୍ତେଃ କାରଣଂ ସ୍ଯାତ୍ସଦୈଵ ॥ ୩,୨୧.

ମିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଯେ ଧନ ହାସଲ ହୁଏ, ସେ ସବୁ ବ୍ୟର୍ଥ ଯାଏ ଓ ଅପବିତ୍ର ହୁଏ । ଯେ ଧନ ସତ୍ୟ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ପାଇଁ ଉପାର୍ଜନ କରନ୍ତି, ସେ ସବୁ ସଦା ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତିର କାରଣ ହୁଏ ।

ଏତାଦୃଶଂ ତତ୍ତୁ ଜାତଂ ମୁକୁନ୍ଦ ଅଲଂ ହ୍ଯଲଂ ତେନ ଦୁଃଖଂ ଚ ଭୁକ୍ତମ୍ । ସଂଗଂ ଦତ୍ତାତ୍ସଜ୍ଜନାନାଂ ସଦା ତ୍ଵଂ ଵିନା ଚ ତ୍ଵଂ ଦୁର୍ଜନାନାଂ ଚ ସଂଗାତ୍ ॥ ୩,୨୧.

ଏପରି ଘଟଣା ହୋଇଛି, ମୁକୁନ୍ଦ; ଏହି ଦୁଃଖ ଏବେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯଥେଷ୍ଟ । ସଦା ଭଲ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ସଙ୍ଗ ଦିଅ, ଏବଂ ଖରାପ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଛାଡ ।

ସଂଗୈଃ ସଦା ଦୁର୍ଜନାନାଂ ମୁରାରେ ଗାତ୍ରଂ ଦଗ୍ଧଂ ନ ଵିରାଗେଣ ଯୁକ୍ତମ୍ । ଏତାଦୃଶାହଂ କାଂ ଗାତିଂ ଵା ମୁକୁନ୍ଦ ଯାସ୍ଯେ ନ ଜାନେ ଦଯଯା ମାଂ ଚ ପାହି ॥ ୩,୨୧.

ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ରହି, ମୁରାରି, ମୋ ଦେହ ଜଳିଯାଇଛି ଏବଂ ବିରାଗ ନାହିଁ । ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ, ମୁକୁନ୍ଦ, ମୁଁ କେଉଁ ଗତିକୁ ପାଇବି କି ଜାଣିନି; ଦୟାକରି ମୋତେ ରକ୍ଷା କର ।

ଏତାଦୃଶୋ ହ୍ଯନୁତାପଃ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ନ ଚ କ୍ଷୌରାଦିକଂ ଚ । ଭାନୋଃ କନ୍ଯା ହ୍ଯନୁତାପଂ ଚ କୃତ୍ଵା ଵିଚାରଯାମାସ ହରେଃ ସୁତତ୍ତ୍ଵମ୍ ॥ ୩,୨୧.

ଏପରି ପଶ୍ଚାତ୍ତାପ, ଖଗେଶ୍ବର, ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ନୁହେଁ, ନା କେଶ କଟାଇବା ଓ ଏପରି କାମ । ସୂର୍ଯ୍ୟର କନ୍ୟା ପଶ୍ଚାତ୍ତାପ କରି, ହରିଙ୍କ ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ବିଚାର କଲେ ।

ସର୍ଵୋତ୍ତମୋ ହରିରେକଃ ସଦୈଵ ଯତଃ ପୂର୍ଣଃ ସର୍ଵଗୁଣୈସ୍ତତଶ୍ଚ । ସୃଷ୍ଟୌ ଯସ୍ମାଜ୍ଜଯତେ ଵିଶ୍ଵଜାତମତୋ ହରିଃ ସର୍ଵଗୁଣୈଶ୍ଚ ପୂର୍ଣଃ ॥ ୩,୨୧.

ହରି ଏକମାତ୍ର ସର୍ବୋତ୍ତମ, ସେ ସବୁ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ । ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଯେଉଁଠାରୁ ହୁଏ, ସେହିଠାରୁ ହରି ସଦା ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ।

ଯୋ ଦେଵାନାମାଦ୍ଯ ଅକାର ଏଵ ଯତୋ ବ୍ରହ୍ମାଦ୍ଯା ନୈଵ ପୂର୍ଣାଃ ସମସ୍ତାଃ । ଲକ୍ଷ୍ମୀପ୍ରସାଦାଚ୍ଚିରପୁଣ୍ଯେନ ଜାତୋ ଯଥାଯୋଗ୍ଯଂ ପୂର୍ଣଗୁଣୋ ଵିରିଞ୍ଚଃ ॥ ୩,୨୧.

ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମୂଳ କାରଣ; ତାଙ୍କଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହନ୍ତି । ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ କୃପା ଓ ଦୀର୍ଘ ସୁକୃତରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଏବଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁଣ ସହ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି ।

ନ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵଦ୍ଗୁଣପୂର୍ଣୋ ଵିରିଞ୍ଚୋ ନ ଵିଷ୍ଣୁଵଦ୍ଗୁଣପୂର୍ଣା ରମାପି । ନ ଵାଯୁଵଦ୍ଭାରତୀ ଚାପି ପୂର୍ଣା ନ ଶେଷଵଦ୍ଵାରୁଣୀ ଚାପି ପୂର୍ଣା ॥ ୩,୨୧.

ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁଣ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ନାହିଁ, ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୁଣ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ନାହିଁ । ଭାରତୀ ଭଳି ବାୟୁ ପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ, ଶେଷ ପରି ବା ଭାରୁଣୀ ପରି ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହେଁ ।

ନ ଵୈ ରୁଦ୍ରଵତ୍ପାର୍ଵତୀ ପୂର୍ଣରୂପା ହ୍ଯନ୍ଯେପ୍ଯେଵଂ ନୈଵ ପୂର୍ଣାଃ ସଦୈଵ । ଆଲୋଚନାମେଵମେଷା ହି କୃତ୍ଵା ତପଶ୍ଚକ୍ରେ ଯମୁନାଯାଶ୍ଚ ତୀରେ ॥ ୩,୨୧.

ଓଡ଼ିଆରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପ ମାତ୍ର ରୁଦ୍ରଙ୍କ ସହ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ମିଳିଥାଏ, ଅନ୍ୟ କେହି ଏପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନୁହଁନ୍ତି । ଏହି ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କରି ସେ ଯମୁନା ତଟରେ ଉପବାସ ଓ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ ।

ତଦାଚାହଂ ଯମୁନାଯାଶ୍ଚ ତୀରଂ ପାର୍ଥେନ ସାକଂ ମୃଗଯାଂ ଗତଃ ଖଗ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚ ତାଂ ତତ୍ର ତପଶ୍ଚରନ୍ତୀଂ ତଦାବ୍ରୁଵଂ ମତ୍ସଖାଯଂ ଚ ପାର୍ଥମ୍ ॥ ୩,୨୧.

ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ପାର୍ଥଙ୍କ ସହିତ ଯମୁନା ତଟକୁ ଶିକାର କରିବାକୁ ଗଲି ଥିଲି । ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ଦେଖି, ମୁଁ ମୋ ସାଙ୍ଗ ପାର୍ଥଙ୍କୁ କହିଲି ।

ହେ ପାର୍ଥ ଶୀଘ୍ରଂ ଵ୍ରଜ କନ୍ଯାସମୀପଂ ତ୍ଵଂ ପୃଚ୍ଛ କସ୍ମାଦତ୍ର ତପଃ କରୋଷି । ଏଵଂ ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ତତ୍ସମୀପଂ ସ ଗତ୍ଵା ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚୈତତ୍କାରଣଂ ଶୀଘ୍ରମେଵ ॥ ୩,୨୧.

ମୁଁ କହିଲି, 'ହେ ପାର୍ଥ, ଶୀଘ୍ର ଯାଇ ଏହି ଝିଅଙ୍କ ନିକଟକୁ ପଚାର, ସେ କାହିଁକି ଏଠି ତପସ୍ୟା କରୁଛନ୍ତି?' ଏହିପରି ଆଦେଶ ମିଳିବା ସହିତ, ସେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଶୀଘ୍ର କାରଣ ପଚାରିଲେ ।

ଆଗତ୍ଯ ମାମଵଦତ୍ଫାଲ୍ଗୁନୋଯଂ ସର୍ଵଂ ଵୃତ୍ତାଂନ୍ତଂ ତ୍ଵସୌ ମତ୍ସମୀପେ । ତତସ୍ତ୍ଵହଂ ସୁମୁହୂର୍ତେ ଚ ତସ୍ଯାଃ ପାଣିଗ୍ରହଂ କୃତଵାଂସ୍ତତ୍ର ସମ୍ଯକ୍ ॥ ୩,୨୧.

ଫାଲ୍‌ଗୁନୀ ଫେରି ଆସି, ସମସ୍ତ କଥା ମୋ ପାଖରେ ବସି କହିଲେ । ତାପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ, ମୁଁ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସହ ବିବାହ କରି, ତାଙ୍କ ହାତ ଧରିଲି ।

ତସ୍ଯାଶ୍ଚ ତାପାତ୍ସଂତତଂ ମଦ୍ଵିଚାରାତ୍ପ୍ରସନ୍ନୋହଂ ସତତଂ ସୁପ୍ରସନ୍ନଃ । ପୂର୍ଣାନନ୍ଦେ ରମମାଣାସ୍ଯ ନିତ୍ଯଂ ତଯା ଚ ମେ କିଂ ସୁଖଂସ୍ଯାତ୍ଖଗେନ୍ଦ୍ର ॥ ୩,୨୧.

ତାଙ୍କ ଅବିରତ ତପସ୍ୟା ଓ ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ ସଦା ତାଙ୍କୁ ଖୁସି ରହେ । ତାଙ୍କ ସହ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦରେ ବସିବା ସହ, ମୋ ପାଇଁ ଏଠାରୁ ବଡ଼ ସୁଖ କ'ଣ ହେବ, ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ?

ମଯା ଵିଵାହୋନୁଗ୍ରହାର୍ଥଂ ହି ତସ୍ଯା ଅଙ୍ଗୀକୃତୋ ନ ତୁ ସୌଖ୍ଯାଯ ଵୀନ୍ଦ୍ର । ତଥା ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଲକ୍ଷ୍ମଣାଯାଶ୍ଚ ରୂପଂ ପାଣିଗ୍ରାହେ କାରଣଂ ଚାପି ଵୀନ୍ଦ୍ରା ॥ ୩,୨୧.

ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କେବଳ ଦୟାବଶତଃ ବିବାହ କରିଥିଲି, ସୁଖ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ହେ ବୀରମାନ୍ୟ । ଏହିପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣାଙ୍କ ରୂପ ଓ ବିବାହର କାରଣ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ କହିବି, ହେ ପକ୍ଷୀମାନ୍ୟ ।

ଶୃଣୁଷ୍ଵ ତତ୍ତଵ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଗୋପ୍ଯଂ ସଚ୍ଛିଷ୍ଯକେ ନାସ୍ତି ଗୋପ୍ଯଂ ଗୁରୋଶ୍ଚ ॥ ୩,୨୧.

ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା ମୁଁ ଏବେ କହିବି, ଭଲଭାବେ ଶୁଣ । ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଶିଷ୍ୟ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କିଛି ଲୁଚାଇବା ନାହିଁ ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୨୨ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ଯା ଲକ୍ଷ୍ମଣା ପୂର୍ଵସର୍ଗେ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ପୁତ୍ରୀ ହ୍ଯଭୂଦ୍ଵହ୍ନିଵେଦସ୍ଯ ଵେତ୍ତୁଃ । ସୁଲକ୍ଷଣୈଃ ସଂଯୁତତ୍ଵାଦ୍ଯତଃ ସା ସୁଲକ୍ଷ୍ମଣେତି ପ୍ରଥିତା ଖଗେନ୍ଦ୍ର

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ, ପୂର୍ବ ଜନ୍ମରେ ଯିଏ ଅଗ୍ନିବେଦଙ୍କର କନ୍ୟା ଥିଲେ, ସେଇ ଲକ୍ଷ୍ମଣା ସୁ-ଲକ୍ଷ୍ମଣା ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, କାରଣ ସେ ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ ।

ଯଥା ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ଲକ୍ଷଣୈଃ ସା ସୁପୂର୍ଣା ଯଥା ହରିର୍ଲକ୍ଷଣୈର୍ଵୈ ସୁପୂର୍ଣଃ । ଯଥା ଵାଯୁର୍ଲକ୍ଷଣୈଃ ପୂର୍ଣ ଏଵ ଯଥା ଗାଯତ୍ରୀ ଲକ୍ଷଣୈଃ ସା ସୁପୂର୍ଣା

ଯେପରି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯେପରି ହରି ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଯେପରି ବାୟୁ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ଯେପରି ଗାୟତ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ।

ଯଥା ରୁଦ୍ରାଦ୍ଯା ଲକ୍ଷଣୈର୍ଵୈ ପ୍ରପୂର୍ଣା ରୁଦ୍ରାଦିଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମଣା ଚୈଵ ପୂର୍ଣା । ଗୁଣେନୈଵଂ ଧର୍ମତଃ କିଞ୍ଚିଦେଵ ତଥାନୁସଂଧାନାଦ୍ଵ୍ରିଯତେ ନାମ ଚାପି

ଯେପରି ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସେପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣା ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ । କିନ୍ତୁ ଗୁଣ ଓ ଧର୍ମରେ କିଛି ତଫାତ ଅଛି, ଏହିପରି ଭାବି ତାଙ୍କୁ ଏହି ନାମ ଦିଆଯାଇଛି ।

ତସ୍ମାଦାହୁର୍ଲକ୍ଷ୍ମଣେତ୍ଯେଵ ସର୍ଵେ ତଲ୍ଲକ୍ଷଣଂ ଶୃଣୁ ଚାଦୌ ଖଗେନ୍ଦ୍ର । ନାରାଯଣେ ପୂର୍ଣଗୁଣେ ରମେଶେ ଦ୍ଵାତ୍ରିଂଶତ୍ସଂଖ୍ଯାନି ସୁଲକ୍ଷଣାନି

ଏହିକାରଣରୁ ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ 'ଲକ୍ଷ୍ମଣା' ବୋଲି କହନ୍ତି । ଏବେ ଆରମ୍ଭରୁ ସେଇ ଲକ୍ଷଣ ଶୁଣ, ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ । ଶ୍ରୀନାରାୟଣ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତାଙ୍କର ବତ୍ତିସଟି ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ଅଛି ।

ସଂତ୍ଯେଵ ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ର ଵଦାମ୍ଯନୁକ୍ରମାନ୍ମତ୍ତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୋକ୍ଷମାପ୍ନୋତି ନିତ୍ଯମ୍ । ଯଃ ସପ୍ତପାଦଃ ଷଣ୍ଣଵତ୍ଯଙ୍ଗୁଲୋଙ୍ଗଶ୍ଚତୁର୍ହସ୍ତଃ ପୁରୁଷସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଦନ୍ତଃ

ସେଗୁଡ଼ିକ ନିଶ୍ଚୟ ଅଛି, ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ । ମୁଁ ଏହାକୁ କ୍ରମରେ କହିବି — ଯିଏ ଏହା ଶୁଣିଥାଏ, ସେ ସଦା ମୋକ୍ଷ ପାଏ । ସେଇ ପୁରୁଷ ସାତ ହାତ ଉଚ୍ଚ, ଶରୀର ଶୋଳ ଅଂଶୁଳ ଲମ୍ବା, ଚାରିଟି ହାତ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଥାଏ ।

ଯ ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ମିଲିତଂ ଚୈକମେଵ ହରେର୍ଵିଷ୍ଣୋର୍ଲକ୍ଷଣଂ ଚାହୁରାର୍ଯାଃ । ମୁଖଂ ସ୍ତ୍ରିଗ୍ଧଂ ଵର୍ତୁଲଂ ପୁଷ୍ଟିରୂପଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ତଲ୍ଲକ୍ଷଣଂ ଚାହୁରାର୍ଯାଃ

ଏହି ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ଏକାଠି ଥିଲେ, ମହାନ୍ ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ହରି ବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ ବୋଲି କହନ୍ତି । ମୃଦୁ, ଗୋଲା ଓ ପୁଷ୍ଟ ମୁହଁ ଦ୍ୱିତୀୟ ଲକ୍ଷଣ ବୋଲି କହାଯାଏ ।

ହନୁର୍ଯସ୍ଯାନୁନ୍ନତଂ ଚାସ୍ତି ଵୀନ୍ଦ୍ର ତଲ୍ଲକ୍ଷଣଂ ପ୍ରାହୁରାର୍ଯାସ୍ତୃତୀଯମ୍ । ଯଦ୍ଦନ୍ତା ଵୈ ତୀକ୍ଷ୍ଣସୂକ୍ଷ୍ମାଶ୍ଚ ସଂତି ତଲ୍ଲକ୍ଷଣଂ ଚାହୁରାର୍ଯାଶ୍ଚତୁର୍ଥମ୍

ଯାହାଙ୍କ ଠାଉରେ ଠୋଡ଼ ଉଚ୍ଚ ନୁହଁଁ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନ୍ୟ, ଏହା ତୃତୀୟ ଲକ୍ଷଣ । ଯାହାଙ୍କ ଦାନ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଏହା ଚତୁର୍ଥ ଲକ୍ଷଣ ।

ଯସ୍ଯାଧରେ ରକ୍ତିମା ତ୍ଵସ୍ତି ଵୀନ୍ଦ୍ର ତଲ୍ଲକ୍ଷଣଂ ପଞ୍ଚମଂ ଚାହୁରାର୍ଯାଃ । ଯସ୍ଯ ହସ୍ତା ଅତିରକ୍ତାଃ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ତଲ୍ଲକ୍ଷଣଂ ପ୍ରାହୁରାର୍ଯାଶ୍ଚ ଷଷ୍ଠମ୍

ଯାହାଙ୍କ ତଳ ଓଠ ଲାଲ ରଙ୍ଗର, ଏହା ପଞ୍ଚମ ଲକ୍ଷଣ । ଯାହାଙ୍କ ହାତ ଅତି ଲାଲ, ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ, ଏହା ଛଠ ଲକ୍ଷଣ ।

ଯସ୍ମିନ୍ନଖାଃ ସଂତି ରକ୍ତାଃ ସୁଶୋଭାସ୍ତଲ୍ଲକ୍ଷଣଂ ସପ୍ତମଂ ଚାହୁରାର୍ଯାଃ । ଯସ୍ମିନ୍କପୋଲେ ରକ୍ତିମା ତ୍ଵସ୍ତି ଵୀନ୍ଦ୍ର ତଲ୍ଲକ୍ଷଣଂ ହ୍ଯଷ୍ଟମଂ ପ୍ରାହୁରାର୍ଯା

ଯାହାଙ୍କ ନଖ ଲାଲ ଓ ଶୋଭାମୟ, ଏହା ସପ୍ତମ ଲକ୍ଷଣ । ଯାହାଙ୍କ ଗାଳ ଲାଲ ରଙ୍ଗର, ହେ ପକ୍ଷୀମାନ୍ୟ, ଏହା ଅଷ୍ଟମ ଲକ୍ଷଣ ।

ଯସ୍ମିନ୍କରେ ଶଙ୍ଖଚକ୍ରାଦିରେଖା ଵର୍ତନ୍ତେ ତନ୍ନଵମଂ ପ୍ରାହୁରାର୍ଯାଃ । ଯସ୍ଯୋଦରଂ ତନ୍ତୁରୂପଂ ସୁପୁଷ୍ଟଂ ଵଲିତ୍ରଯୈରଙ୍କିତଂ ସୁଂଦରଂ ଚ

ଯାହାଙ୍କ ହାତରେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନ ରେଖା ଅଛି, ଏହା ନବମ ଲକ୍ଷଣ । ଯାହାଙ୍କ ପେଟ ସୁନ୍ଦର, ସୁପୁଷ୍ଟ ଓ ତିନିଟି ଭା ଚିହ୍ନ ଥିବା, ଏହା ଦଶମ ଲକ୍ଷଣ ।

ତଲ୍ଲକ୍ଷଣଂ ଦଶମଂ ପ୍ରାହୁରାର୍ଯା ଏକାଦଶଂ ନିମ୍ନନାଭିଂ ତଦାହୁଃ । ଊରୁଦ୍ଵଯଂ ଯସ୍ଯ ଚ ମାଂସଲଂ ଵୈ ତଲ୍ଲକ୍ଷଣଂ ଦ୍ଵାଦଶଂ ପ୍ରାହୁରାର୍ଯାଃ

ଏହା ଦଶମ ଲକ୍ଷଣ, ଏକାଦଶ ଲକ୍ଷଣ ହେଉଛି ଗଭୀର ନାଭି । ଯାହାଙ୍କ ଦୁଇ ଉରୁ ମାଂସଳ, ଏହା ଦ୍ୱାଦଶ ଲକ୍ଷଣ ।