ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଵରଂ ଵରଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଵରଦୋହମିହାଗତଃ । ହରିଣୋଦୀରିତଂ ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପ୍ରାହ ସ୍ମିତାନନା ॥ ୩,୧୯.

ବର ଚାହ, ହେ ଶୁଭେ, ମୁଁ ବରଦାତା ହୋଇ ଏଠାରେ ଆସିଛି। ହରିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ହସିଥିବା ମୁହଁରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

ଉଵାଚ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ଶ୍ରୀନିଵାସଂ ଜଗତ୍ପ୍ରଭୁମ୍ । ଅହଂ ହି ଭାର୍ଯା ଭୂଯାସଂ ତଵ ମାଧଵ ସୁଂଦର ॥ ୩,୧୯.

ସେ ଅତି ଭକ୍ତି ସହିତ ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ହେ ସୁନ୍ଦର ମାଧବ, ମୁଁ ତୁମର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେବି'।

ଇତି ତସ୍ଯା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶ୍ରୀନିଵାସୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ । ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ । ଅହଂ କୁମାରି ସୁଭଗେ କୃଷ୍ଣଜନ୍ମନି ଭୂତଲେ ॥ ୩,୧୯.

ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଶ୍ରୀନିବାସ କହିଲେ— 'ହେ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ କନ୍ୟା, କୃଷ୍ଣ ଜନ୍ମରେ—'

ଭଵାମି ତଵ ଭର୍ତାହଂ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା । ଏଵମୁକ୍ତା ସୁତା କନ୍ଯା ପୁରଣ୍ଯରାଶିଂ ହରିଂ ପରମ୍ ॥ ୩,୧୯.

'ମୁଁ ତୁମର ସ୍ୱାମୀ ହେବି, ଏଠାରେ ଆଉ କିଛି ଭାବିବା ଦରକାର ନାହିଁ।' ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ପୁରଣ୍ୟର ଝିଅ ଏହି ପରମ ହରିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।

ଉଵାଚ ପରମପ୍ରୀତା ହର୍ଷଗଦ୍ଗଦଯା ଗିରା । କନ୍ଯୋଵାଚ । କୃଷ୍ଣଜନ୍ମନ୍ଯହଂ ପତ୍ନୀ ଭୂଯାସଂ ପ୍ରଥମେହନି ॥ ୩,୧୯.

ଅତି ଆନନ୍ଦରେ, ହୃଦୟ ଭରି ଉତ୍ସାହରେ, ସେ କନ୍ୟା କହିଲେ— 'କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମର ପ୍ରଥମ ଦିନରେ ମୁଁ ତୁମର ପତ୍ନୀ ହେବି।'

ସଂସ୍କାରାତ୍ପ୍ରଥମଂ ଚାହମଂ ଗନାଭ୍ଯଃ ସମାଵୃଣେ । ଓମିତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପୁନର୍ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ମଧୁସୂଦନଃ ॥ ୩,୧୯.

'ପ୍ରଥମ ସଂସ୍କାରରୁ ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତୁମକୁ ବାଛିଛି।' ଏଭଳି 'ଓଁ' କହି, ସେ କଥା କହିଲାପରେ, ମଧୁସୂଦନ ପୁଣି କହିଲେ।

ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ । କୁମାର୍ଯା ଵିଧୃତତ୍ଵାଚ୍ଚ ମତ୍ପ୍ରଦାନାଚ୍ଚ ଭାମିନି । ତେଷାଂ ମନୋଭୀଷ୍ଟସିଦ୍ଧିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ ॥ ୩,୧୯.

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ— 'ଏହି କନ୍ୟା ମୋତେ ବାଛିଛି ଏବଂ ମୁଁ ତାକୁ ଦେଇଛି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତେଁମାନଙ୍କର ମନର ଇଚ୍ଛା ନିଶ୍ଚୟ ପୂରଣ ହେବ— ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'

ଇତି ତସ୍ଯୈ ଵରଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ତତ୍ରୈଵାନ୍ତରଧୀଯତ । ଦେହଂ ତତ୍ରୈଵ ସଂତ୍ଯଜ୍ଯ କୁମାରୀ ଚୈଵ ପୁତ୍ରିକା ॥ ୩,୧୯.

ଏଭଳି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ସେ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ସେଠାରେ, ସେ କନ୍ୟା ତାଙ୍କର ଦେହ ଛାଡ଼ି, ପୁଣି ଝିଅ ହେଲେ।

କୁମ୍ଭ କସ୍ଯ ଗୃହେ ଜାତା ନୀଲା ନାମ୍ନା ତୁ ସା ସ୍ମୃତା । କୁଂଭକସ୍ତୁ ମହାଭାଗ ନନ୍ଦଶୋଭସ୍ଯ ଶାଲକଃ ॥ ୩,୧୯.

ସେ କୁମ୍ଭକଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ 'ନୀଳା' ବୋଲି ଡାକାଯାଉଥିଲା। ହେ ମହାଭାଗ, କୁମ୍ଭକ ନନ୍ଦଶୋଭଙ୍କ ପୁଅ ଥିଲେ।

କଲ୍ପଵାହଃ ସ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ପିତୄଣାଂ ପ୍ରଥମଃ ସ୍ମୃତଃ । ତସ୍ଯ ଗତ୍ଵା ଗୃହମହଂ ଵୃଷଭାଚଲଵାସିନଃ । ଶିଵସ୍ଯ ଵରତଶ୍ଚୈଵ ତ୍ଵଜେଯଃ ଖଗସତ୍ତମ ॥ ୩,୧୯.

ସେ 'କଳ୍ପବାହ' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ, ପିତୃମାନ୍ୟଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଭାବରେ ସ୍ମୃତ। ମୁଁ ଏହି ବୃଷଭାଚଳର ବାସିନ୍ଦାଙ୍କ ଘରକୁ ଗଲି, ଶିବଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅଜୟ।

ଦିତିଜାନ୍ଵିନିହତ୍ଯୈଵ ନୀଲା ପ୍ରାପ୍ତା ଖଗେଶ୍ଵର । ତତୋ ନାଗ୍ନିଜିତୋ ରାଜ୍ଞୋ ଗୃହେ ଜାତା କୁମାରିକା ॥ ୩,୧୯.

ଦିତିର ସନ୍ତାନମାନେଂକୁ ବଧ କରି, ନୀଳା ଖଗେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ତାପରେ, ସେ ରାଜା ନାଗ୍ନିଜିତଙ୍କ ଘରେ ଏକ କନ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।

ନାଗ୍ନିଜିତ୍କଵ୍ଯଵାହୋଭୂତ୍କନ୍ଯା ନୀଲାହ୍ଵଯାଭଵତ୍ । ତସ୍ଯାଃ ସ୍ଵଯଂଵରେ ଚାହଂ ଗୋଵୃଷାନ୍ସପ୍ତସଂଖ୍ଯକାନ୍ ॥ ୩,୧୯.

ନାଗ୍ନିଜିତଙ୍କ ବିବାହ ବ୍ୟବସ୍ଥାରେ, ସେ କନ୍ୟା 'ନୀଳା' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ସ୍ୱୟଂବରରେ, ମୁଁ ସାତଟି ବଳଦକୁ ବଶ କରିଥିଲି।

ଶିଵସ୍ଯ ଵରତଶ୍ଚୈଵାପ୍ଯଵଧ୍ଯାନ୍ଦେଵମାନୁଷୈଃ । ବଦ୍ଧ୍ଵା ଵୃଷାନ୍ନୃପାଞ୍ଜିତ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ତା ନୀଲା ମହାଖଗ ॥ ୩,୧୯.

ଶିବଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦରେ, ସେଇ ବଳଦମାନେ ଦେବତା କିମ୍ବା ମଣିଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଶ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ ନଥିଲେ। ବଳଦମାନେଂକୁ ବାନ୍ଧି, ରାଜାମାନେଂକୁ ହରାଇ, ମୁଁ ନୀଳାଙ୍କୁ ଜିତିଲି, ହେ ମହାପକ୍ଷୀ।

କୁଂଭକସ୍ଯ ସୁତା ନୀଲା ଦେହସ୍ଥାଃ ପ୍ରାଵିଶନ୍ ଭୃଶମ୍ । ଏକାଵଯଵତୋ ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାତ୍ତତ୍ରୈଵ ସାଵିଶତ୍ ॥ ୩,୧୯.

କୁମ୍ଭକଙ୍କ ଝିଅ ନୀଳା ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ଭଲଭାବେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏକ ଦେହ ଥିବାରୁ, ସେ ସେଠାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ହେଲେ।

ଭୂମୌ ଦ୍ଵିଧା ସଂପ୍ରଜାତା କୁମାର୍ଯେଵ ନ ସଂଶଯଃ । ଭଦ୍ରାଜନ୍ମ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣୁ ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ରସତ୍ତମ ॥ ୩,୧୯.

ପୃଥିବୀରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଇଟି କନ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଏବେ ମୁଁ ଭଦ୍ରାଙ୍କ ଜନ୍ମ କଥା କହିବି; ଶୁଣ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୨୦ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ଯା ପୂର୍ଵସର୍ଗେ ନଲସଂଜ୍ଞସ୍ଯ ଵୀନ୍ଦ୍ର ପୁତ୍ରୀ ଭୂତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁପତ୍ନୀ ସକାମା । ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ଭ୍ରମଣଂ ଵୈ ଚକାର ଗୁଣେନ ଭଦ୍ରା ଭଦ୍ରସଂଜ୍ଞା ବଭୂଵ ॥ ୩,୨୦.

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ପୂର୍ବ ସୃଷ୍ଟିରେ, ନଳ ନାମକ ବୀରଙ୍କ ଝିଅ ଭଦ୍ରା ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ହେଲେ। ତାଙ୍କର ଗୁଣରେ, ସେ ପରିକ୍ରମା କରି, 'ଭଦ୍ରା' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।

କନ୍ଯାଭାଵେ ସଂସ୍ଥିତାଂ ଭଦ୍ରସଂଜ୍ଞାଂ ପିତା ନଲସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀତ୍ତାଂ ସ ପଶ୍ଯନ୍ । ଭଦ୍ରେ କିମର୍ଥଂ ଗାତ୍ରପୀଡାଂ କରୋଷି ଫଲଂ ହି ତନ୍ନନ୍ଦିନି ମେ ଵଦସ୍ଵ ॥ ୩,୨୦.

କନ୍ୟା ଭାବରେ ଥିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ବାପା ନଳ ତାକୁ ଦେଖି କହିଲେ— 'ଭଦ୍ରା, କାହିଁକି ତୁମେ ଦେହକୁ କଷ୍ଟ ଦେଉଛ? ମୋ ଝିଅ, ତୁମେ କଣ ଫଳ ଆଶା କରୁଛ, କହ।'

ଭଦ୍ରୋଵାଚ । ଶୃଣୁତ୍ଵଂ ମେ ତାତ ନମସ୍କ୍ରିଯାଦେଃ ଫଲଂ ଵକ୍ତୁଂ କା ସମର୍ଥା ଭଵେଚ୍ଚ ॥ ୩,୨୦.

ଭଦ୍ରା କହିଲେ— 'ଶୁଣ, ବାପା, ନମସ୍କାର ଓ ପୂଜାର ଫଳ କିଏ ସଠିକ୍ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ?'

ତଥାପ୍ଯହଂ ତଵ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତାତ ଯଥାଶକ୍ତ୍ଯା ଶୃଣୁ ସମ୍ଯଗ୍ଘିତାଯ । ସଦା ହରିମର୍ମ ନାଥୋ ଦଯାଲୁରହଂ ହରେସ୍ତଵ ଦାସାନୁଦାସୀ । ମାଂ ପାହି ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତଵ ଵନ୍ଦେ ପଦେ ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଣାମଂ ଚାକରୋଦ୍ଦଣ୍ଡରୂପମ୍ ॥ ୩,୨୦.

'ତଥାପି, ମୋ ସାଧ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ କହିବି, ବାପା, ଭଲଭାବେ ଶୁଣ। ସଦା ହରି ମୋର ନାଥ, ସେ ଦୟାଳୁ; ମୁଁ ହରିଙ୍କ ଦାସଙ୍କର ଦାସୀ। "ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ହେ ବିଷ୍ଣୁ; ମୁଁ ତୁମ ପାଦକୁ ନମସ୍କାର କରେ"—ଏଭଳି କହି, ସେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ।'

ହରେଃ ପ୍ରଣାମଂ ତ୍ଵିତି କର୍ତଵ୍ଯଶୂନ୍ଯଂ ଵ୍ଯର୍ଥଂ ତମାହୁର୍ଜ୍ଞାନିନସ୍ତଚ୍ଛୃଣୁ ତ୍ଵମ୍ । ରମେଶ ମଧ୍ଵେଶ ସରସ୍ଵତୀଶେତ୍ଯେଵଂ ଵଦନ୍ପ୍ରଣମେଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଦେଵମ୍ ॥ ୩,୨୦.

ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ କହନ୍ତି, ହରିଙ୍କୁ ଅର୍ଥହୀନ ଏବଂ ଖାଲି ନମସ୍କାର କରିବା କୌଣସି ଫଳ ଦେଇନାହିଁ; ଏହି କଥା ଶୁଣ। ରମେଶ, ମଧ୍ବେଶ, ସରସ୍ବତୀଶ ଇତ୍ୟାଦି ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ବିଷ୍ଣୁ ଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।

ଯଥା ପ୍ରସନ୍ନୋ ଵନ୍ଦନାଦ୍ଦେଵଦ୍ଦେଵ ସ୍ତଥା ନ ତୁଷ୍ଟଃ ପୂଜନାତ୍କର୍ମତଶ୍ଚ । ଯଥା ନାମସ୍ମରଣାଦ୍ଵନ୍ଦନାଦ୍ଵା ପାପାନ୍ନିଯଚ୍ଛେତୁ ତଥା ନ ଚାନ୍ଯୈଃ ॥ ୩,୨୦.

ଯେପରି ଦେବତା ନମସ୍କାରରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କୌଣସି କ୍ରିୟା କିମ୍ବା ପୂଜାରେ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ତାଙ୍କର ନାମ ସ୍ମରଣ କିମ୍ବା ନମସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ମାତ୍ର ସପାପ ରୋକାଯାଏ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ନୁହେଁ।

ଦେହଂ ତୁ ଯେ ପୋଷଯନ୍ତ୍ଯେଵ ତାତ ହରେଃ ପ୍ରଣାମୈଃ ଶୂନ୍ଯଭୂତଂ ଚ ପୁଷ୍ଟମ୍ । ତଦେଵମାହୁର୍ଵ୍ଯର୍ଥମେଵେତି ତାତ ତତ୍ପୋଷକାଣାଂ ନରକେ ଦୁଃ ଖମାହୁଃ ॥ ୩,୨୦.

ଯେମାନେ ହରିଙ୍କୁ ଅର୍ଥହୀନ ନମସ୍କାର କରି ନିଜ ଶରୀରକୁ ପୋଷଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ୟର୍ଥ କାମ କରୁଛନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏମିତି ଲୋକମାନେ ନରକରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରନ୍ତି।

ଯମୋଽପି ତଂ ତତ୍ର ଉଲୂଖଲେ ତୁ ନିଧାଯ ପିଷ୍ଟଂ ସୁଖଲୈଃ କରୋତି । ଯୋ ଵା ପରଂ ନ କରୋତ୍ଯେଵ ତାତ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଃ ॥ ୩,୨୦.

ଯେ ଲୋକେ ଦେବଦେବ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେଠାରେ ଯମ ତାଙ୍କୁ ଉଲୂଖଳରେ ରଖି ଆନନ୍ଦରେ ପିଷାନ୍ତି।

ତସ୍ଯୈଵ ପାଦୌ ତଲଯନ୍ତ୍ରେ ନିଧାଯ ଯମଶ୍ଚ ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରକରୋତି ପିଷ୍ଟମ୍ । ଏଷାଂ ଜିହ୍ଵା ହରିକୃଷ୍ଣେତି ନାମ ନ ଵକ୍ତି ନିତ୍ଯଂ ଵ୍ଯର୍ଥଭୂତାଂ ଵଦନ୍ତି ॥ ୩,୨୦.

ଯମ ତାଙ୍କର ପାଦକୁ ଏକ ଯନ୍ତ୍ରରେ ରଖି ସଦା ପିଷାନ୍ତି; ଯେମାନେ ନିତ୍ୟ ହରି କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଯାନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ତେଷାଂ ଜିହ୍ଵା ଯମଲୋକେ ଯମସ୍ତୁ ନିଷ୍କାସ୍ଯ ପିଷ୍ଟଂ ପ୍ରକରୋତି ନିତ୍ଯମ୍ । କାଶୀନିଵାସେନ ଚ କିଂ ପ୍ରଯୋଜନଂ କିଂ ଵା ପ୍ରଯାଗେ ମରଣେନ ତାତ ॥ ୩,୨୦.

ଯମଲୋକରେ ଯମ ତାଙ୍କର ଜିଭାକୁ ବାହାର କରି ସଦା ପିଷାନ୍ତି; ଏମିତି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ କାଶୀରେ ରହିବା କିମ୍ବା ପ୍ରୟାଗରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବାର କଣ ଉପକାର, ଓ ପ୍ରିୟ?

କିଂ ଵାରଣାଗ୍ରେ ମରଣେନ ସୌଖ୍ଯଂ କିଂ ଵା ମଖାଦେଃ ସମନୁଷ୍ଠିତେନ । ସମସ୍ତତୀର୍ଥେଷ୍ଵଟନେନ କିଂ କିମଧୀତଶାସ୍ତ୍ରେଣ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣବୁଦ୍ଧ୍ଯା ॥ ୩,୨୦.

ବାରାଣସୀ ସାମ୍ନାରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲେ କଣ ସୁଖ ମିଳେ? ବଡ଼ ବଡ଼ ଯଜ୍ଞ କଲେ କି ଲାଭ? ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଘୁରିଲେ କି ଉପକାର? ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବୁଦ୍ଧିରେ ଶାସ୍ତ୍ର ପଢିଲେ କି ଲାଭ?

ଯେଷାଂ ଜିହ୍ଵାଗ୍ରେ ହରିନାମୈଵ ନାସ୍ତି ଯେଷାଂ ଗାତ୍ରୈର୍ନମନଂ ନାପି ଵିଷ୍ଣୋଃ । ଯେଷାଂ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ନାସ୍ତି ହରେଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ତେଷାଂ ସର୍ଵଂ ଵ୍ଯର୍ଥମାହୁର୍ମହାନ୍ତଃ ॥ ୩,୨୦.

ଯେମାନଙ୍କ ଜିଭା ଟିପରେ ହରିନାମ ନାହିଁ, ଶରୀର ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରନ୍ତି ନାହିଁ, ପାଦ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରନ୍ତି ନାହିଁ—ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ କାମକୁ ମହାପୁରୁଷମାନେ ବ୍ୟର୍ଥ କହିଛନ୍ତି।

ହର୍ଯର୍ପଣାଦ୍ରିହିତଂ ନାମ କସ୍ମାତ୍ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ନମନଂ ଚାହୁରର୍ଘ୍ଯମ୍ । ଅତୋ ଵିଷ୍ଣୋର୍ନମନଂ କାର୍ଯମେଵ ହରେର୍ନାମସ୍ମରଣଂ ତାତ କାର୍ଯମ୍ ॥ ୩,୨୦.

ହରିଙ୍କୁ ଉପହାର, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଓ ନମସ୍କାର ଦେବାକୁ କୁହାଯାଏ; ତେଣୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଓ ହରିନାମ ସ୍ମରଣ କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ, ଓ ପ୍ରିୟ।

ଜନ୍ମ ହ୍ଯେତଦ୍ଦୁର୍ଲଭଂ ନଶ୍ଵରଂ ତୁ ଯଥା ଜଲସ୍ଥଂ ତତ୍ତଥୈଵ । ନୋ ଵିସ୍ଵାସଂ କୁରୁ ଗାତ୍ରେ ତ୍ଵଦୀଯେ ଜୀଵେଷ୍ଵପି ସ୍ଵଃ ପରଶ୍ଚେତି ତାତ ॥ ୩,୨୦.

ଏହି ଜନ୍ମ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଅସ୍ଥିର, ପାଣିରେ ଥିବା ଜିନିଷ ପରି; ତୁମ ଶରୀର, ନିଜ ଜୀବନ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଙ୍କ ଉପରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଓ ପ୍ରିୟ।