ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଵାଣୀ ଵିଜାନାତି ହରେର୍ଗୁଣାଂଶ୍ଚ ସ୍ଵଯଂଭୁଵୋ ନୈଵ ତାଵଦ୍ଵିଶେଷାନ୍ । ତ୍ରୈଗୁଣ୍ଯରୂପାତ୍ପରତଃ ସଦୈଵ ପଶ୍ଯେଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଂ କୃଷ୍ଣରୂପଂ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ॥ ୩,୧୯.

ବାଣୀ ହରିଙ୍କର ଗୁଣ ଜାଣନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସ୍ୱୟଂଭୂ ବିଶେଷତା ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ; ସେ ସଦା ତିନି ଗୁଣ ଉପରେ ଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ରୂପରେ ଦେଖନ୍ତି, ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ।

ଶେଷୋ ରୁଦ୍ରୋ ଵୀନ୍ଦ୍ର ଏତୈଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ତମୋ ମାତ୍ରେ ପ୍ରଵିଜାନନ୍ତି ସଂସ୍ଥମ୍ । ଵାଣୀଦୃଷ୍ଟାନ୍ସଵିଶେଷାନ୍ ଗୁଣାଂସ୍ତେ ଜାନନ୍ତି ନୋ ସତ୍ଯମେଵୋକ୍ତମଙ୍ଗ ॥ ୩,୧୯.

ଶେଷ, ରୁଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କେବଳ ଅନ୍ଧକାର ଅବସ୍ଥାକୁ ଜାଣନ୍ତି; ବାଣୀ ଦେଖିଥିବା ବିଶେଷତା ସହିତ ଗୁଣ ସେମାନେ ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ—ଏହି କଥା ସତ୍ୟ, ହେ ପ୍ରିୟ।

ଉମା ସୁପର୍ଣା ଵାରୁଣୀ ଚେତି ତିସ୍ରଃ ସହୈଵ ତଃ ପ୍ରଵିଜାନନ୍ତି ସୁସ୍ଥମ୍ । ହରେର୍ଵିଶେଷାନରୁଦ୍ର ଦୃଷ୍ଟାନ୍ଖଗେନ୍ଦ୍ର ଜାନନ୍ତି ନୈତାଃ କ୍ଵାପି ଦେଶେ ଚ କାଲେ ॥ ୩,୧୯.

ଉମା, ସୁପର୍ଣ୍ଣା ଓ ବାରୁଣୀ—ଏଠି ତିନିଜଣେ ଏକାସାଥିରେ ଭଲଭାବେ ଜାଣନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ରୁଦ୍ର ଦେଖିଥିବା ହରିଙ୍କ ବିଶେଷତା, ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ, ଏମାନେ କେଉଁଠି ବା କେବେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ।

ଇନ୍ଦ୍ରାଦଯଃ ପ୍ରଵିଜାନନ୍ତି ଵୀନ୍ଦ୍ର ଅହଙ୍କାରେ ଵ୍ଯାପ୍ତରୂପଂ ହରିଂ ଚ । ଦକ୍ଷାଦ୍ଯା ଵୈ ବୁଦ୍ଧିତତ୍ତ୍ଵେ ସ୍ଥିତଂ ତଂ ଜାନନ୍ତି ତେ ସୋମସୂର୍ଯାଦଯଶ୍ଚ ॥ ୩,୧୯.

ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଅହଂକାରରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ରୂପରେ ହରିଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି; ଦକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବୁଦ୍ଧି ତତ୍ତ୍ୱରେ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି, ସୋମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ।

ଵିଷ୍ଣୁଂ ହରିଂ ଭୂତତତ୍ତ୍ଵେ ସ୍ଥିତଂ ଚ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ପ୍ରଵିଜାନନ୍ତି ନିତ୍ଯମ୍ । ଅନ୍ଯେ ଚ ପଶ୍ଯନ୍ତି ଯଥା ସ୍ଵଯୋଗ୍ଯମଣ୍ଡାନ୍ତରସ୍ଥଂ ହରିରୂପଂ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ॥ ୩,୧୯.

ଯେମାନେ ବିଷ୍ଣୁ, ହରିଙ୍କୁ ଭୂତତ୍ତ୍ୱରେ ଥିବା ଭାବରେ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ଜାଣନ୍ତି; ଅନ୍ୟମାନେ ନିଜ ଯୋଗ୍ୟତା ଅନୁଯାୟୀ ମଣ୍ଡଳ ଭିତରେ ଥିବା ହରିଙ୍କ ରୂପକୁ ଦେଖନ୍ତି, ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ।

କେଚିତ୍ପ୍ରପଶ୍ଯନ୍ତି ହରେଶ୍ଚ ରୂପଂ ତ୍ଵଦୀଯହୃତ୍ସ୍ଥଂ ହୃଦି କେଚିତ୍ସଦୈଵ । ଏଵଂପ୍ରକାରଂ ପ୍ରଵିଜାନୀହି ଵୀନ୍ଦ୍ର ହ୍ଯଥୋ ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂମମ ଭାର୍ଯାଃ ଷଡେତାଃ ॥ ୩,୧୯.

କେହିମାନେ ନିଜ ହୃଦୟରେ ହରିଙ୍କ ରୂପକୁ ସଦା ଦେଖନ୍ତି, ଆଉ କେହିମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ହେ ପକ୍ଷୀମଣ୍ଡଳର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କଥାକୁ ଭଲଭାବରେ ବୁଝ। ଏବେ ମୋ ଛଅଜଣ ଜଣାଣୀ ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ରୁକ୍ମିଣ୍ଯାଦ୍ଯାଃ ଷଣ୍ମହିଷ୍ଯୋ ମମଶ୍ରୀର୍ନୀଲା ଚ ଯା ମମ ଭାର୍ଯା ଖଗେନ୍ଦ୍ର । ସର୍ଗେ ପୂର୍ଵସ୍ମିନ୍ହଵ୍ଯଵାହସ୍ଯ ପୁତ୍ରୀ ତାସ୍ତା ଭଜେ ସଦ୍ଯ ଏଵା ଵିଶେଷାତ୍ ॥ ୩,୧୯.

ରୁକ୍ମିଣୀ ଓ ଅନ୍ୟ ପାଞ୍ଚ ରାଣୀ, ଏମିତି ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟାମାନେ ଅଛନ୍ତି, ଏବଂ ମୋର ଶ୍ରୀ ନୀଳା ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି, ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ। ପୂର୍ବ ସୃଷ୍ଟିରେ, ହବ୍ୟବାହନଙ୍କ ଯଜ୍ଞବେଳେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଥିଲେ। ମୁଁ ବିଶେଷ ଭାବେ ଏଠି ମଧ୍ୟ ସେମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରେଇ ଆସୁଛି।

କନ୍ଯୈଵ ସା କୃଷ୍ଣପତ୍ନୀ ଚ କାମାଂସ୍ତାଂସ୍ତାନ୍ ଭଜେନ୍ମନସା ଚିନ୍ତିତାଂଶ୍ଚ । ଅତୀଵ ଯତ୍ନଂ କଵ୍ଯଵାହଂ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ପିତୃଷ୍ଵେକଃ ସର୍ଵଦା ଵୈ ଚକାର ॥ ୩,୧୯.

ସେ କନ୍ୟା, ଯଦିଓ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଲେ, ମନରେ କେବଳ ତାଙ୍କୁ ଅଭିଲାଷା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ଚିନ୍ତାରେ ସେମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ, ହବ୍ୟବାହନ ସେ କନ୍ୟା ପାଇଁ ପିତୃମାନେ ନିମିତ୍ତେ ସଦା ବିଶେଷ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ।

ତଥୈଵ ସା ନୈଵ ଭର୍ତାରମାପ ଯତସ୍ତୁ ସା କୃଷ୍ଣନିଷ୍ଠୈକଚିତ୍ତା ॥ ୩,୧୯.

ତଥାପି, ସେ କେବେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାବେ କାହାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେନି, କାରଣ ସେ ମନରେ କେବଳ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ।

ତଦାବ୍ରଵୀତ୍କଵ୍ଯଵାହଶ୍ଚ ପୁତ୍ରୀଂ ପତିଂ କିମର୍ଥଂ ନେଚ୍ଛସି ମୂଢବୁଦ୍ଧେ । ତଦାବ୍ରଵୀତ୍କଵ୍ଯଵାହଂ ଚ ପୁତ୍ତ୍ରୀ ହରିଂ ଵିନା ସର୍ଵଗୁଣୋପପନ୍ନେ । ଜନ୍ମନ୍ଯସ୍ମିନ୍ ଭର୍ତୃତା ନାସ୍ତି ଦେଵ ଯତୋ ଭର୍ତା ହରିରେଵୈକ ଏଵ ॥ ୩,୧୯.

ତେବେ ହବ୍ୟବାହନ ତାଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ କହିଲେ, 'ମୂଢ଼ା, କାହିଁକି ତୁମେ ପତି ଚାହୁଁନାହା?' ତେବେ କନ୍ୟା ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ପିତା, ହରି ବ୍ୟତୀତ ଯିଏ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଏହି ଜନ୍ମରେ ମୋ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପତି ନାହିଁ, କାରଣ ହରି ହିଁ ଏକମାତ୍ର ପତି।'

ଯତୋ ଲୋକେ ସୁସ୍ତ୍ରିଯଃ ସର୍ଵ ଏଵ ସଂଦା ଜ୍ଞେଯା ଵିଧଵାସ୍ତେ ହି ନିତ୍ଯମ୍ । ଅନାଦିନିତ୍ଯଂ ଭୁଵନୈକସାରଂ ସୁସୁଂଦରଂ ମୋକ୍ଷଦଂ କାମଦଂ ଚ ॥ ୩,୧୯.

ଏହି କାରଣରୁ, ଏହି ସଂସାରରେ ସମସ୍ତ ଜଣାଣୀକୁ ବିଧବା ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ, କାରଣ ସେମାନଙ୍କର ପତି ସଦା ଏମିତି। ଯିଏ ଆଦିହୀନ, ନିତ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସାର, ଅତି ସୁନ୍ଦର, ମୋକ୍ଷ ଓ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତି, ସେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।

ଏତାଦୃଶଂ ନ ଵିଜାନନ୍ତି ଯାସ୍ତୁ ସର୍ଵାସ୍ତା ଵୈ ଵିଧଵାଃ ସର୍ଵଦୈଵ । ନିମିତ୍ତଭୂତଂ ଭର୍ତୃରୂପଂ ଚ ଜୀଵଂ ଦୈଵୋପେତଂ ହରିଭକ୍ତ୍ଯା ଵିହୀନମ୍ ॥ ୩,୧୯.

ଯେଉଁ ଜଣାଣୀମାନେ ଏହି କଥା ଜାଣନ୍ତିନାହାଁ, ସେମାନେ ସଦା ସତ୍ୟରେ ବିଧବା। ଯିଏ ପତିର ରୂପରେ ଦେଖାଯାଏ, ସେ ଜୀବ ମାତ୍ର କାରଣ ହେଉଛି, ଯଦି ହରିଭକ୍ତି ନାହିଁ ଏବଂ କର୍ମଫଳରେ ବନ୍ଧା।

ସୁକଶ୍ମଲଂ ନଵରନ୍ଧ୍ରୈଃ ସ୍ରଵନ୍ତଂ ଦୁର୍ଗନ୍ଧଯୁକ୍ତଂ ସର୍ଵଦା କୁତ୍ସିତଂ ଚ । ଏତାଦୃଶେ ଭର୍ତୃଜୀଵେ ନୁ ତାତ ପ୍ରଯୋଜନଂ ନାସ୍ତି କୃଷ୍ଣଂ ଵିହାଯ ॥ ୩,୧୯.

ହେ ପ୍ରିୟ, ଯଦି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଦିଅ, ତେବେ ଏମିତି ନବ ରନ୍ଧ୍ରରୁ ସରୁଥିବା, ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଭରା, ସଦା ଅପବିତ୍ର ଏବଂ ଘୃଣିତ ଦେହର ପତି କଣ କାମର?

ଦେଵସ୍ତ୍ରିଯୋ ନିଜଭର୍ତୄନ୍ଵିହାଯ ତତ୍ର ସ୍ଥିତଂ ପ୍ରୀଣଯନ୍ତ୍ଯେଵ ନିତ୍ଯମ୍ । ଅତଶ୍ଚ ତାଃ ସଧଵାଃ ସର୍ଵଦୈଵ ଲୋକୈର୍ଵନ୍ଦ୍ଯା ନାତ୍ର ଵିଚାର୍ଯମସ୍ତି ॥ ୩,୧୯.

ଦେବୀମାନେ ନିଜ ପତିମାନେଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି, ସେଠାରେ ବସିଥିବା ତାଙ୍କୁ ସଦା ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ, ସେମାନେ ସଦା ସତୀ ଓ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପୂଜ୍ୟ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଭର୍ତାସ୍ତେ ହରିଭକ୍ତା ଯଦି ସ୍ଯୁରାସାଂ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଜନ୍ମସାଫଲ୍ଯମେଵ । ଅନେକଜନ୍ମାର୍ଜିତପୁଣ୍ଯସଂଚଯୈସ୍ତଦ୍ଭର୍ତାରୋ ହରିଭକ୍ତା ଭଵେଯୁଃ ॥ ୩,୧୯.

ଯଦି ଜଣାଣୀମାନେଙ୍କର ପତିମାନେ ହରିଭକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନଙ୍କର ଜନ୍ମ ସଫଳ। ଅନେକ ଜନ୍ମର ନିର୍ମଳ ପୁଣ୍ୟ ସଞ୍ଚୟ ଦ୍ୱାରା ଏମିତି ହରିଭକ୍ତ ପତି ମିଳେ।

ଯଦ୍ଭର୍ତାରୋ ହରିଭକ୍ତା ନ ସଂତି ତାଭିସ୍ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ସ୍ଵୀଯଗାତ୍ରଂ ଭୃଶଂ ହି । ସ୍ଵଭର୍ତୃତଂ କୃଷ୍ଣରୂପଂ ହରିଂ ଚ ସ୍ମୃତ୍ଵା ସମ୍ଯଗ୍ଯଦି ଗାତ୍ରଂ ତ୍ଯଜେଯୁଃ ॥ ୩,୧୯.

ଯଦି ପତିମାନେ ହରିଭକ୍ତ ନୁହଁନ୍ତି, ତେବେ ଏମିତି ଜଣାଣୀମାନେ ନିଜ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ। ନିଜ ପ୍ରକୃତ ପତି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମନେ କରି, ଯଦି ଠିକ୍ ଭାବରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ତେବେ ଏହା ଉଚିତ।

ତଦା ନୈଵ ହ୍ଯାତ୍ମହତ୍ଯାଦିଦୋଷାଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାମେଵଂ ନିର୍ଣଯୋଯଂ ହି ଶାସ୍ତ୍ରେ । ଯଦ୍ଭର୍ତାରୋ ନ ଵିଜାନନ୍ତି ଵିଷ୍ଣୁଂ ତାସାଂ ସଂଗୋ ନୈଵ କାର୍ଯଃ କଦାପି ॥ ୩,୧୯.

ତେବେ, ଏମିତି ଜଣାଣୀମାନେ ପାଇଁ ଆତ୍ମହତ୍ୟା ଓ ଏପରି ଦୋଷ ନାହିଁ; ଏହି ନିଷ୍କର୍ଷ ଶାସ୍ତ୍ରର। ଯଦି ପତିମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତିନାହାଁ, ସେମାନଙ୍କ ସହ କେବେ ମିଶିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଅନେକ ଜନ୍ମାର୍ଜିତପୁଣ୍ଯସଂଚଯାତ୍ତଦ୍ଭର୍ତାରୋ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତା ଭଵେଯୁଃ । କଲୌ ଯୁଗେ ଦୁର୍ଲଭା ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତା ହରେଭକ୍ତିର୍ଦୁର୍ଲଭା ସର୍ଵଦୈଵ ॥ ୩,୧୯.

ଅନେକ ଜନ୍ମର ପୁଣ୍ୟ ସଞ୍ଚୟ ଦ୍ୱାରା ଏମିତି ଜଣାଣୀମାନେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ପତି ପାଆନ୍ତି। କଳିଯୁଗରେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ, ହରିଭକ୍ତି ସଦା ଦୁର୍ଲଭ।

ହରେଃ କଥା ଦୁର୍ଲଭା ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ହରେର୍ଦୀକ୍ଷା ଦୁର୍ଲଭା ଦୁର୍ଲଭା ଚ । ହରେସ୍ତତ୍ତ୍ଵେ ନିର୍ଣଯୋ ଦୁର୍ଲଭୋ ହି ହରେର୍ଦାସୈଃ ସଂଗମୋ ଦୁର୍ଲଭଶ୍ଚ ॥ ୩,୧୯.

ମାନବ ଲୋକରେ ହରିଙ୍କ କଥା ଦୁର୍ଲଭ, ହରିଙ୍କ ଦୀକ୍ଷା ଦୁର୍ଲଭ, ହରିଙ୍କ ସତ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ବୁଝିବା ଦୁର୍ଲଭ, ହରିଙ୍କ ଦାସମାନଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।

ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ଵୈ ମୁରାରେର୍ନମସ୍କାରୋ ଦୁର୍ଲଭୋ ଵୈ କଲୌ ଚ । ତଦ୍ଭକ୍ତାନାଂ ପାଲନଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ଚ ସଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ହ୍ଯନ୍ନଦାନମ୍ ॥ ୩,୧୯.

ମୁରାରିଙ୍କ ପରିକ୍ରମା କରିବା କଳିଯୁଗରେ ଦୁର୍ଲଭ, ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ତାଙ୍କ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଦୁର୍ଲଭ, ସତ୍ୟ ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କୁ ଅନ୍ନ ଦାନ କରିବା ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।

ତନ୍ତ୍ରୋକ୍ତପୂଜା ଦୁର୍ଲଭା ଵୈ ମୁରାରେର୍ନାମଗ୍ରହୋ ଦୁର୍ଲଭଶ୍ଚଵ ଵିଷ୍ଣୋଃ । ସୁଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ପୁଜନଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ହି ସଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ଭାଷଣଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ଚ ॥ ୩,୧୯.

ତନ୍ତ୍ର ଉପଦେଶିତ ମୁରାରିଙ୍କ ପୂଜା ଦୁର୍ଲଭ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ସତ୍ୟ ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଦୁର୍ଲଭ, ସତ୍ୟ ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ସହ କଥା ହେବା ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।

ଶାଲଗ୍ରାମସ୍ପର୍ଶନଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ଚ ସଦ୍ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ଦର୍ଶନଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ହି । ଗୋସ୍ପର୍ଶନଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ସଦ୍ଗାଯନଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ସଦ୍ଗୁରୁଞ୍ଚ ॥ ୩,୧୯.

ଶାଳଗ୍ରାମ ଶିଳା ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଦୁର୍ଲଭ, ସତ୍ୟ ବୈଷ୍ଣବମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଦୁର୍ଲଭ। ମାନବ ଲୋକରେ ଗାଈ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଦୁର୍ଲଭ, ପବିତ୍ର ଗୀତ ଗାଇବା ଏବଂ ସତ୍ୟ ଗୁରୁ ମିଳିବା ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।

ସଦ୍ଭାର୍ଯାଃ ସତ୍ପୁତ୍ରକା ଦୁର୍ଲଭା ହି ଶେଷାଚଲସ୍ଥସ୍ଯ ହରେଶ୍ଚ ଦର୍ଶନମ୍ । ସୁଦୁର୍ଲଭଂ ରଙ୍ଗନାଥସ୍ଯ ତୀରେ କାଵେର୍ଯା ଵୈ ଦର୍ଶନଂ ଵିଷ୍ଣୁପଦ୍ଯାଃ ॥ ୩,୧୯.

ସତ୍ୟ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ସତ୍ପୁତ୍ର ଦୁର୍ଲଭ, ଶେଷାଚଳରେ ବସିଥିବା ହରିଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। କାବେରୀ ତୀରରେ ରଙ୍ଗନାଥଙ୍କ ଦର୍ଶନ, ବିଷ୍ଣୁପଦରେ ଦର୍ଶନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।

କାଞ୍ଚୀକ୍ଷେତ୍ରେ ଵରଦରାଜସ୍ଯ ସେଵା ସୁଦୁର୍ଲଭା ଦର୍ଶନଂ ଚୈଵ ଲୋକେ । ସୁଦୁର୍ଲଭଂ ଦର୍ଶନଂ ରାମସେତୋଃ ସୁଦୁର୍ଲଭା ମଧ୍ଵଶାସ୍ତ୍ରେ ଚ ଶକ୍ତିଃ ॥ ୩,୧୯.

କାଞ୍ଚୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ବରଦରାଜଙ୍କ ସେବା ଏହି ଜଗତରେ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ, ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ। ରାମଙ୍କ ସେତୁ ଦେଖିବା ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ, ମଧ୍ବ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତତା ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।

ଭୀମାତୀରେ ସଂସ୍ଥିତସ୍ଯାପି ଵିଷ୍ଣୋଃ ସୁଦୁର୍ଲଭଂ ଦର୍ଶନଂ ଚାହୁରାର୍ଯାଃ । ରେଵାତୀରେ ସଂସ୍ଥିତସ୍ଯାପି ଵିଷ୍ଣୋର୍ଗଯାକ୍ଷେତ୍ରେ ଵିଷ୍ଣୁପାଦସ୍ଯ ଚୈଵ ॥ ୩,୧୯.

ଭୀମା ନଦୀ ପାରେ ରହୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ବୋଲି ମହାନ୍ଭାବମାନେ କହିଛନ୍ତି। ଏହିପରି ଭାବେ ରେବା ନଦୀ ପାରେ ଓ ଗୟା କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦ ଦେଖିବା ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ।

ତଥା ବଦ୍ରୌ ସଂସ୍ଥିତ ସ୍ଯାପି ଵିଷ୍ଣୋଃ ସୁଦୁର୍ଲଭଂ ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ସ୍ଥିତାନାମ୍ । ଶେଷାଚଲେ ଶ୍ରୀନିଵାସାଶ୍ରମେ ଚ ତପସ୍ଵିନୋ ଦୁର୍ଲଭା ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ॥ ୩,୧୯.

ଏହିପରି ବଦରୀରେ ରହୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଏହି ମଣିଷ ଲୋକରେ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ। ଶେଷାଚଳ ଓ ଶ୍ରୀନିବାସ ଆଶ୍ରମରେ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ତପସ୍ବୀମାନେ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହି ଲୋକରେ ଦର୍ଶନ ଦୁର୍ଲଭ।

ପ୍ରଯାଗାଖ୍ଯେ ମାଧଵସ୍ଯାପି ନିତ୍ଯଂ ସୁଦର୍ଶନଂ ଦୁର୍ଲଭଂ ଵୈ ନୃଣାଂ ହି ॥ ୩,୧୯.

ପ୍ରୟାଗ ନାମକ ସ୍ଥାନରେ ମଧବଙ୍କ ନିତ୍ୟ ଦର୍ଶନ ମଣିଷମାନେ ପାଇବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର।

ଅତୋ ନେଚ୍ଛାମି ଭର୍ତାରଂ କୃଷ୍ଣାଦନ୍ଯଂ କଦାଚନ । ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସା ପିତରଂ ଯଯୌ ଶେଷାଚଲଂ ପ୍ରତି ॥ ୩,୧୯.

ଏହିକାରଣରୁ ମୁଁ କେବେ ବି କୃଷ୍ଣାଠାରୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ୱାମୀ ଚାହେଁନି। ଏଭଳି କହି ଶେଷାଚଳକୁ ପିତାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ସେ ଚାଲିଗଲେ।

କପିଲାଖ୍ଯମହାତୀର୍ଥେ ଆରୁରୋହ ମହାଗିରିମ୍ । ତତ୍ରସ୍ଥଂ ଶ୍ରୀନିଵାସଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନତ୍ଵା ମହାସତୀ ॥ ୩,୧୯.

କପିଳ ନାମକ ପବିତ୍ର ତୀରେ ସେ ବଡ଼ ପାହାଡ଼ ଚଢ଼ିଲେ। ସେଠାରେ ଥିବା ଶ୍ରୀନିବାସଙ୍କୁ ଦେଖି, ମହାସତୀ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ।