ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଦ୍ଯୁଭ୍ଵାଶ୍ରଯଂ ତଵ ମୂର୍ଧାନମାହୁଃ କିରୀଟଯୁକ୍ତଂ କୁଟିଲୈଃ କୁନ୍ତଲୈଶ୍ଚ । ଅନେକଜନ୍ମାର୍ଜିତପୁଣ୍ଯସଂଚଯୈର୍ଦୃଷ୍ଟଂ ମଯା ସଜ୍ଜନସଂଗମାଚ୍ଚ ॥ ୩,୧୮.

ଲୋକେ କହନ୍ତି ତୁମ ମୁଣ୍ଡ ଦିବ୍ୟଲୋକର ଆଶ୍ରୟ, ମୁକୁଟ ଓ ବାକୁଡ଼ା କେଶରେ ଶୋଭିତ; ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟ ଓ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ, ମୁଁ ଏହାକୁ ଦେଖିପାରିଲି।

ଅନେକଜନ୍ମାର୍ଜିତପାପସଂଚଯୈରଦର୍ଶନଂ ଯାସ୍ଯତି ଦେଵଦେଵ । ଏଵଂ ସୁଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ରୁରୋଦ ରୁଦ୍ରୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରିଂ ସୁର୍ଵଗୁଣୈଃ ସଂପୂର୍ଣମ୍ ॥ ୩,୧୮.

ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପର ଫଳରେ, ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ଅଅବସର ହରାଇଯିବ। ଏଭଳି ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହିତ ରୁଦ୍ର ହରିଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବା ଦେଖି, କାନ୍ଦିଲେ।

ପାଦାରଵିନ୍ଦଂ ତଵ ଵିଶ୍ଵମୂର୍ତେ ଯୋଗୀଶ୍ଵରୈର୍ହୃଦଯେ ସଂଗୃହୀତମ୍ । ଦୃଷ୍ଟଂ ମଯା ଦଯଯା ଵାସୁଦେଵ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯେ କଥଂ ପୁନରିତ୍ଥଂ ରୁରୋଦ ॥ ୩,୧୮.

ହେ ବିଶ୍ୱରୂପ, ଯେଉଁ ତୁମର ପଦପଦ୍ମ ଯୋଗୀଶ୍ୱରମାନେ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେହି ଚରଣ ମୁଁ ତୁମର କୃପାରେ ଦେଖିପାରିଛି, ହେ ବାସୁଦେବ। ଏମିତି ଦେଖିବାକୁ ପୁଣି କେମିତି ପାଇବି? ଏଭଳି କହି ରୁଦ୍ର କାନ୍ଦିଲେ।

ଦୃଷ୍ଟଂ ମଯା ତ୍ଵରିଵଲେ ଭଵିନାଶିଶଙ୍ଖଚକ୍ରାଦିକୈସ୍ତ୍ରିଜଗତାପି ଚ ଦେଵ ପୂର୍ଣମ୍ । ଏତାଦୃଶଂ ତ୍ଵଦୁଦରଂ ଚ କଥଂ ରମେଶ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯେ ପୁନଃ ପୁନରହଂ ତ୍ଵିତି ସଂରୁରୋଦ ॥ ୩,୧୮.

ହେ ମୁର ଶତ୍ରୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନ ସହିତ, ତିନି ଲୋକରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଦେଖିଛି। ଏମିତି ରୂପକୁ ମୁଁ ପୁଣିପୁଣି କେମିତି ଦେଖିପାରିବି, ହେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ନାଥ? ଏଭଳି କହି ସେ ପୁଣିପୁଣି କାନ୍ଦିଲେ।

ଆନନ୍ଦପୂର୍ଣ ନଖପୂର୍ଣ ସୁକେଶପୂର୍ଣ ଲୋମାଦିପୂର୍ଣ ଗୁଣପୂର୍ଣ ସୁଘୋଣପୂର୍ଣ । ଵକ୍ଷଃ ସ୍ଥଲଂ ତଵ ଵିଭୋସ୍ତୁ ଵିଶାଲଭୂତଂ ସଦ୍ଭୂଷଣଂ ଵିମଲକୌସ୍ତୁଭଶୋଭି ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ॥ ୩,୧୮.

ହେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ, ତୁମର ବିସ୍ତୃତ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଚମକୁଥିବା ନଖ, ସୁନ୍ଦର କେଶ, ମୂଳାଦିରେ ଭରିଥିବା, ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୀପ୍ତିମାନ କଣ୍ଠରେ ଶୋଭିତ। ଏହା ଶୁଭ୍ର କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସହିତ ଅଲଙ୍କୃତ।

ସୁକୋମଲଂ ଶ୍ରୀତୁଲସ୍ଯାସ୍ତଥୈଵ ସୁପୁଷ୍ପିତଂ ଚନ୍ଦ ନୈଶ୍ଚର୍ଚିତଂ ଚ । ଏତାଦୃଶଂ ତଵ ଵକ୍ଷଃ ସ୍ଥଲଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟଂ ମଯା ତଵ କାରୁଣ୍ଯଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ॥ ୩,୧୮.

ଶ୍ରୀ ତୁଳସୀର ସ୍ପର୍ଶରେ ତୁମର ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ସୁକୋମଳ, ଶୁଭ୍ର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ପୂଜିତ। ଏମିତି ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ମୁଁ ତୁମର କୃପା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିପାରିଛି।

ପୁନଃ ପୁନର୍ଦର୍ଶନଂ ମେ କଥଂ ସ୍ଯାଦେଵଂ ରୁଦ୍ରଃ ସ ଚ ଭକ୍ତ୍ଯା ରୁରୋଦ । ଅତସ୍ତୂରୁର୍ନାମ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ରୁଦ୍ରସ୍ତତ୍ପୁତ୍ରୋଭୂଦ୍ଦୌର୍ଵସଂଜ୍ଞଃ ସ ଏଵ ॥ ୩,୧୮.

ମୁଁ ପୁଣିପୁଣି କେମିତି ତୁମକୁ ଦେଖିପାରିବି? ଏଭଳି ଭକ୍ତି ସହିତ ରୁଦ୍ର କାନ୍ଦିଲେ। ପରେ, ତୂର୍ଣ୍ଣ ନାମ ପାଇଁ, ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ, ଯିଏ ଦୌର୍ବସ ନାମରେ ପରିଚିତ।

ଯସ୍ମାଦ୍ରୁଦଂ ଚୋର୍ଵରିତଂ ଵୈ ଚକାର ତସ୍ମାତ୍ସ ରୁଦ୍ରସ୍ତ୍ଵୌର୍ଵସଂଜ୍ଞୋ ବଭୂଵ । ଔର୍ଵସ୍ତୁ ଲୋକାନ୍ମୋକ୍ଷଯୋଗ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହ୍ଯତ୍ଯନ୍ତଂ ଵୈ ଵିଷଯେଷ୍ଵେଵ ନିଷ୍ଠାନ୍ ॥ ୩,୧୮.

ଯେହେତୁ ସେ କାନ୍ଦିଲେ ଓ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କଲେ, ତେଣୁ ସେ ରୁଦ୍ର ଓ ଦୌର୍ବସ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଦୌର୍ବସ ଲୋକମାନେ ମୁକ୍ତିଯୋଗ୍ୟ କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ଲଗ୍ନ ଦେଖିଲେ।

ସ୍ତୁଵଦ୍ଦୈଵ ଚୌର୍ଵୋ ଵିଷ୍ଣୁପାଦାରଵିଦଂ ସ୍ମୃତ୍ଵାସ୍ମୃତ୍ଵା ରୁଦ୍ଧକଣ୍ଠୋ ବଭୂଵ । ତେ ପାପିଷ୍ଠାଃ ପାପରୂପାନ୍ଭଜନ୍ତୋ ଦିନେଦିନେ ଦୁର୍ଵିଷଯାନ୍କଦିନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ ॥ ୩,୧୮.

ଦୌର୍ବସ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପଦପଦ୍ମର ସ୍ତୁତି କରି, ସ୍ମରଣ କରି ଓ ଭୁଲି, କଣ୍ଠ ଅଟକିଗଲା। ସେହି ଅତିପାପୀ, ପାପ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦୁଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଦିନ ଦୁର୍ଲଭ ଭୋଗବସ୍ତୁକୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି।

କଦା ଚୈତାନ୍ହେଯବୁଦ୍ଧ୍ଯା ଵିମୁଞ୍ଚେ ନ ଜାନେହଂ ଚେତି ସମ୍ଯଗ୍ରୁରୋଦ । ଏତେ ହି ମୂର୍ଖା ଵିଷଯାନର୍ଥଲବ୍ଧ୍ଯୈ କୁର୍ଵନ୍ତି ଯତ୍ନଂ ପରମାଦରେଣ ॥ ୩,୧୮.

କେବେ ଏମାନେ ବିରାଗ ମନ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକୁ ଛାଡିବେ? ମୁଁ ଜାଣେନି—ଏଭଳି ଦୌର୍ବସ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ। ଏମାନେ ମୂର୍ଖ, ଭୋଗବସ୍ତୁ ପାଇଁ ଅତ୍ୟଧିକ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି।

କଦିନ୍ଦ୍ରିଯାର୍ଥଂ ହି ଧନାଦିକଂ ଚ ତ୍ଯଜନ୍ତି ଚ ସର୍ଵେ ଵିଷଯେଷୁ ନିଷ୍ଠାଃ । ତ୍ଵନ୍ମାଯଯା ମୋହିତାନ୍ନଷ୍ଟବୁଦ୍ଧୀନ୍କଦା ଚୈତାନ୍ମୁଞ୍ଚସେ ଵିଶ୍ଵମୂର୍ତେ ॥ ୩,୧୮.

ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ପାଇଁ ସମସ୍ତେ ଧନ ଓ ଅନ୍ୟ ସମ୍ପତ୍ତି ଛାଡିଦିଅନ୍ତି, ଭୋଗବସ୍ତୁରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଲଗ୍ନ। ତୁମର ମାୟାରେ ମୋହିତ, ବୁଦ୍ଧି ନଷ୍ଟ, ହେ ବିଶ୍ୱରୂପ, କେବେ ତୁମେ ଏମାନେକୁ ମୁକ୍ତ କରିବେ?

ସ୍ମୃତ୍ଵାସ୍ମୃତ୍ଵା ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ମାଯାଂ ରୁରୋଦ ଚୌର୍ଵୋ ଭଯକଂପିତାଙ୍ଗଃ । ଅତୀଵ କଷ୍ଟେନ ଚ ଲୋକଵୃତ୍ତ୍ଯା ଶ୍ରିତା ଦୈନ୍ଯଂ ସ୍ଵୀଯକାର୍ଯଂ ଵିହାଯ ॥ ୩,୧୮.

ବାସୁଦେବଙ୍କର ମାୟାକୁ ସ୍ମରଣ କରି ଓ ଭୁଲି, ଦୌର୍ବସ ଭୟରେ ଅଙ୍ଗ କମ୍ପିଥିଲେ ଓ କାନ୍ଦିଲେ। ଲୋକର ଜୀବନରେ ବହୁ ଦୁଃଖ ସହି, ସେମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ ଛାଡି ଦୁଃଖକୁ ଅଙ୍ଗୀକାର କରନ୍ତି।

ଅତୀଵ ଦୈନ୍ଯେନ ଧନାଦିକଂ ଚ ସଂପାଦ୍ଯ ସର୍ଵେଽପି ସୁପାପଶୀଲାଃ । କଷ୍ଟାର୍ଜିତଂ ଦ୍ରଵ୍ଯଧନାଦିକଂ ଚ ତ୍ଯଜନ୍ତି ସର୍ଵେ ପଶଵୋ ଵ୍ଯର୍ଥମେଵ ॥ ୩,୧୮.

ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖରେ ଧନ ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ଅର୍ଜନ କରି, ସମସ୍ତେ ଅତିପାପୀ ହୋଇ, କଷ୍ଟରେ ଅର୍ଜିତ ଧନ ଓ ସମ୍ପତ୍ତି ଗାଈଁମାନଙ୍କ ପରି ବ୍ୟର୍ଥରେ ଛାଡିଦିଅନ୍ତି।

ସତ୍ପାତ୍ରଭୂତେ ଵିଷ୍ଣୁବୁଦ୍ଧ୍ଯା କଦାପି ତ୍ଯଜନ୍ତି ନୈତେ ମାଯଯା ଵୈ ମୁରାରେଃ । ଏଷାମାଯୁର୍ଵ୍ଯର୍ଥମାହୁର୍ମହାନ୍ତଃ କଥଂ ନଷ୍ଟା ଇତି ସମ୍ଯଗ୍ରୁରୋଦ ॥ ୩,୧୮.

ଯେତେବେଳେ ଉପଯୁକ୍ତ ଲୋକ ମିଳିଥାଏ, ତଥାପି ଏମାନେ କିଛି ଦେଉନାହାନ୍ତି, ମୁରାରିଙ୍କ ମାୟାରେ ମୋହିତ। ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି ଏମାନଙ୍କ ଜୀବନ ବ୍ୟର୍ଥ। କିପରି ଏମାନେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ? ଏଭଳି ଦୌର୍ବସ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ।

ଏଷାମାଯୁର୍ଵ୍ଯର୍ଥମେଵଂ ଗତଂ ଚ ଏଷାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୌଵନଂ ତୁ ଧ୍ରୁଵଂ ଚ । ସ୍କନ୍ଧସ୍ଥମୃତ୍ଯୁର୍ହସତେ କୃଷ୍ଣ ଵିଷ୍ଣୋ ତଂ ଵୈ ନ ଜାନନ୍ତି ଵିମୂଢଚେତସଃ ॥ ୩,୧୮.

ଏମାନଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ହେଲା; ଯୁବାବସ୍ଥା ଓ ନିଶ୍ଚିତତା ଦେଖି, ମୃତ୍ୟୁ କାନ୍ଧରେ ଦାଉଡ଼ି ହସୁଛି, ହେ କୃଷ୍ଣ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, କିନ୍ତୁ ମୂଢ଼ ମନ ଥିବା ଏମାନେ ଏହା ଜାଣନ୍ତିନାହାନ୍ତି।

ଗୃହଂ ମଦୀଯଂ ଶତଵର୍ଷଂ ଚ ଜୀଵେତ୍ପୁତ୍ରା ମଦୀଯା ଶଵତଵର୍ଷଂ ତଥୈଵ । ଅହଂ ଚ ଜୀଵେ ଶତଵର୍ଷଂ ସୁଖେନ ମଦୀଯଭାର୍ଯାପି ସୁଲକ୍ଷଣାଽସ୍ତେ ॥ ୩,୧୮.

ମୋ ଘର ଶତବର୍ଷ ରହିବା ଉଚିତ, ମୋ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ଶତବର୍ଷ ଜୀବନ୍ତୁ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଶତବର୍ଷ ସୁଖରେ ବଞ୍ଚିବି, ଓ ମୋର ଗୁଣବତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟ ରହିବେ।

ଗାଵଶ୍ଚ ମେ ସଂତି ସଦୁଗ୍ଧପୂର୍ଣା ମିତ୍ରାଣି ମେ ସଂତି ମୁଦା ହି ଯୁକ୍ତାଃ । ଦାସ୍ଯେ ସୁତଂ ଵାରଣାର୍ଥଂ ତୁ ଵଧ୍ଵୈ ପୁତ୍ରୀଂ ଵିଵାହାର୍ଥମହଂ ଦଦାମି ॥ ୩,୧୮.

ମୋ ପାଖରେ ଦୁଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗାଈଁମାନେ ଅଛନ୍ତି, ମୋ ସଙ୍ଗୀମାନେ ଖୁସିରେ ଅଛନ୍ତି। ମୁଁ ପୁଅକୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଦେବି, ଓ ଝିଅକୁ ବିବାହ ପାଇଁ ଦେବି।

ଦାସ୍ଯେ ଚାହଂ ସତ୍ସୁ ପୁତ୍ରୀଂ ଧନଂ ଵା ଦାସ୍ଯେ ଚାହଂ ଧନିକେଷ୍ଵେଵ ନିତ୍ଯମ୍ । ଅଦୃଷ୍ଟଶୂନ୍ଯାନ୍ ଭଗଵାନ୍ଵାସୁଦେଵୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହସତେ ସର୍ଵଦୈଵ ॥ ୩,୧୮.

ମୁଁ ଯୋଗ୍ୟ ଘରେ ଝିଅକୁ ବିବାହ ଦେବି, କିମ୍ବା ଧନି ଲୋକଙ୍କୁ ଧନ ଦେବି। ଭଗବାନ ବାସୁଦେବ, ଯେଉଁମାନେ ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଓ ନାଦେଖି, ସଦା ହସନ୍ତି।

ନାହଂ କରିଷ୍ଯେ ଶ୍ରଵଣଂ କଥାଯା ମଦ୍ଭାଗ୍ଯନା ଶଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯତୀତି । ନାହଂ ହରିଂ ପୂଜଯିଷ୍ଯେ ସଦୈଵ ପୁତ୍ରାଦିନାଶଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯତୀତି ॥ ୩,୧୮.

ମୁଁ କଥା ଶୁଣିବିନି; ମୋ ଭାଗ୍ୟ କେବେ ନଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ। ମୁଁ ସଦା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜିବିନି; ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ନାଶ କେବେ ହେବ ନାହିଁ।

କାଲେକାଲେ ଦିଷ୍ଟନାମା ହରିସ୍ତୁ ଫଲପ୍ରଦୋ ଵାସୁଦେଵୋଽଖିଲସ୍ଯ । ଏତାଦୃଶାନ୍ମୂର୍ଖଜନାଂଶ୍ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରୁରୋଦ ଚୌର୍ଵୋ ଵାସୁଦେଵୈକନିଷ୍ଠଃ ॥ ୩,୧୮.

ଯଥାଯଥିକ ସମୟରେ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ହରି ନାମକୁ ଦେଇ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି; ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଫଳ ଦେବାଳେ ବାସୁଦେବ ଅଦ୍ୱିତୀୟ। ଏପରି ମୂର୍ଖ ଲୋକମାନେକୁ ଦେଖି, ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ଭାବେ ଭଜୁଥିବା ଔର୍ବ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ।

ଅତସ୍ତ୍ଵୌର୍ଵୋ ରୁଦ୍ରରୂପୀ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ଜାନୀହି ନିତ୍ଯଂ କୃଷ୍ଣସୁଶିକ୍ଷିତାର୍ଥଃ । ଯଦା ସତୀ ଦକ୍ଷପୁତ୍ରୀ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ଦକ୍ଷାଧ୍ଵରେ ସ୍ଵଶରୀରଂ ଵିସୃଜ୍ଯ ॥ ୩,୧୮.

ଏହିପରି ଦେଖି, ଔର୍ବ ରୁଦ୍ର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ, ସେ ସଦା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶିକ୍ଷାରେ ନିପୁଣ ଥିଲେ। ଯେବେ ସତୀ, ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା, ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞରେ ନିଜ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ—

ଜଜ୍ଞେ ପୁନର୍ମେନକାଯାଂ ହିମାଦ୍ରେସ୍ତଦା ରୁଦ୍ରସ୍ତ୍ଵୌର୍ଵସଂଜ୍ଞା ମଵାପ । ଊର୍ଧ୍ଵରେତା ଭଵେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଊର୍ଧ୍ଵରେତା ବଭୂଵ ହ ॥ ୩,୧୮.

ସେ ହିମାଦ୍ରିର ମେନକାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ତାପରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ 'ଔର୍ବ' ନାମ ମିଳିଲା। 'ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେତା ହେଉ' ବୋଲି କହି, ସେ ଏହି ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।

ପାଣିଗ୍ରାହଂ ରୁଦ୍ରଦେଵୋ ମହାତ୍ମା ଯଦା ହିମାଦ୍ରେଃ କନ୍ଯକାଯାଶ୍ଚକାର । ତସ୍ଯାଂ ପରଂ ଲଂପଟଃ ସଂବଭୂଵ ଅତୋ ରୁଦ୍ରଃ ପରସଂଜ୍ଞାମଵାପ ॥ ୩,୧୮.

ଯେବେ ମହାତ୍ମା ରୁଦ୍ର ହିମାଦ୍ରିର କନ୍ୟାଙ୍କ ହସ୍ତଗ୍ରହଣ କଲେ, ସେ ତାଙ୍କ ସହ ଅତ୍ୟଧିକ ଆସକ୍ତ ହେଲେ; ଏହି କାରଣରୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ 'ପର' ନାମ ମିଳିଲା।

ସଦାଶିଵାଦ୍ଯା ଦଶ ରୁଦ୍ରଭ୍ରାତରଃ ସୌମିତ୍ରେଯୋ ହୌହିଣେଯସ୍ତ୍ରଯଶ୍ଚ । ସମା ଏତେ ମୋକ୍ଷକାଲେ ସୃତୌ ଚ ଶତୈର୍ଗୁଣୈର୍ନ୍ଯୂନଭୂତାଶ୍ଚ ତାଭ୍ଯାମ୍ ॥ ୩,୧୮.

ସଦାଶିବ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦଶ ଜଣ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଭାଇ, ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ପୁତ୍ର, ଏବଂ ହଉହିଣୀଙ୍କ ତିନି ପୁଅ—ଏମାନେ ମୁକ୍ତି ଓ ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ସମାନ, କିନ୍ତୁ ସେହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଶତଶଃ ଗୁଣରେ କମ୍।

ଗରୁଡ ଉଵାଚ । ଆନନ୍ଦନିର୍ଣଯଂ ବ୍ରୂହି କୃଷ୍ଣ ପୂର୍ଣଦଯାନିଘେ । ନିର୍ଣେତୁଂ ଜ୍ଞାନିନାଂ ଯଦ୍ଵଜ୍ଜ୍ଞାପନାର୍ଥଂ ତଥା ମମ ॥ ୩,୧୮.

ଗରୁଡ଼ କହିଲେ: ହେ କୃଷ୍ଣ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦୟାର ସମୁଦ୍ର, ଆନନ୍ଦର ନିଶ୍ଚୟ କଥା କହ, ଯାହା ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଓ ମୋ ପାଇଁ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେବ।

ବ୍ରୂହି ଶିଷ୍ଯାଯ ଦଯଯା ଉଦ୍ଧର୍ତୁଂ ମାଂ ଚ ସର୍ଵଦା । ପୂର୍ଣକାମସ୍ଯ ତେ କୃଷ୍ଣ କା ସ୍ପୃହା ଵିଦ୍ଯତେ ପ୍ରଭୋ ॥ ୩,୧୮.

ଦୟାକରି ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ କଥା କହ, ସଦା ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କର। ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମର ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ, ପ୍ରଭୁ, ତେବେ ତୁମେ କଣ ଆଉ କିଛି ଆଶା କରୁଛ?

ଏଵମୁକ୍ତୋ ହୃଷୀକେଶଃ ପକ୍ଷୀଶେନ ମହାତ୍ମନା । ଉଵାଚ କୃପଯା କୃଷ୍ଣଃ ପ୍ରସନ୍ନଃ କମଲେକ୍ଷଣଃ ॥ ୩,୧୮.

ଏପରି ମହାତ୍ମା ପକ୍ଷୀରାଜଙ୍କ ଉପରେ କଥା ହେବା ପରେ, ହୃଷୀକେଶ, କୃଷ୍ଣ, କମଳନୟନ, କୃପାପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କଥା କହିଲେ।

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ଗାଯତ୍ର୍ଯାଶ୍ଚ ଶତାନନ୍ଦ ଏକାନନ୍ଦସ୍ତୁ ଵେଧସଃ ଏତାଦୃଶଃ ଶତାନନ୍ଦୋ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରିକୀର୍ତିତଃ ॥ ୩,୧୮.

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ଗାୟତ୍ରୀରୁ ଶତାନନ୍ଦ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କୁ ଏକାନନ୍ଦ ମିଳିଲେ। ଏପରି ଶତାନନ୍ଦ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଶେଷାଦେଶ୍ଚ ଶତାନନ୍ଦଃ ସରସ୍ଵତ୍ଯାଃ ଖଗୋତ୍ତମ । ଏକାନନ୍ଦସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଭାରତ୍ଯା ଵିନତାସୁତ ॥ ୩,୧୮.

ଶେଷ ଓ ସରସ୍ୱତୀଠାରୁ ଶତାନନ୍ଦ ହେଲେ, ହେ ପକ୍ଷୀମଣି; ଏକାନନ୍ଦ ଭାରତୀଠାରୁ ଜଣାଯାଉଛନ୍ତି, ହେ ବିନତାନନ୍ଦନ।