ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଉରୂ ରୁଦ୍ରୋ ହ୍ଯତଃ ପ୍ରୋକ୍ତସ୍ତତ୍ପୁତ୍ରଶ୍ଚୌର୍ଵସଂଜ୍ଞକଃ । ରୁଦମୁର୍ଵରିତଂ କର୍ତୁମୌର୍ଵୋଭୂଦ୍ରୁଦ୍ର ଏଵ ସଃ ॥ ୩,୧୮.

ଏହିପରି, ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ 'ଉରୁ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତାଙ୍କର ପୁଅ 'ଔର୍ବ' ନାମକ; ରୁଦ୍ର ଉର୍ବ ହେଲେ ଯେଉଁଥିରେ ଭୟଙ୍କର କାନ୍ଦନ ହୁଏ।

ଗରୁଡ ଉଵାଚ । ରୋଦନଂ କୁରୁତେ କସ୍ମାଦୁରୁସଂଜ୍ଞୋ ହରେ ହରଃ । ରୁଦମୁର୍ଵରିତଂ କସ୍ମାତ୍କୁରୁତେ ଔର୍ଵାକାରକଃ ॥ ୩,୧୮.

ଗରୁଡ଼ ପଚାରିଲେ: ହେ ହରି, ହରାଙ୍କୁ କାହିଁକି 'ଉରୁ' ବୋଲାଯାଏ, ଏବଂ ସେ କାହିଁକି କାନ୍ଦନ କରନ୍ତି? ଔର୍ବ କାହିଁକି ଏପରି ଦୁଃଖ ଦେଇଥାଏ?

ଏତଦ୍ଵିସ୍ତାର୍ଯ ମେବ୍ରୂହି ପୌତ୍ରାଯ ତଵ ସୁଵ୍ରତ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତେନ ସ ହରିରୁଵାଚ କରୁଣାନିଧିଃ ॥ ୩,୧୮.

ଏହି ବିଷୟଟି ମୋ ପଉତ୍ର ପାଇଁ ବିସ୍ତାରରେ କୁହନ୍ତୁ, ହେ ସୁବ୍ରତ; ଏପରି ଗରୁଡ଼ଙ୍କ କଥାରେ, କରୁଣାର ସାଗର ହରି କହିଲେ।

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଵବିଂବଂ ସୁଗୁଣୈସ୍ତୁ ପୂର୍ଣଂ ସଂକର୍ଷଣାଖ୍ଯଂ ନତପାଦପଦ୍ମ୍ । ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମଶେଷୈର୍ଜିଷ୍ଣୁକାମୈସ୍ତଥାନ୍ଯୈର୍ଭାରତ୍ଯା ଵୈ ସ୍ଵସ୍ତି ପୈଶ୍ଚାପି ନିତ୍ଯମ୍ ॥ ୩,୧୮.

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ସୁନ୍ଦର ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସଂକର୍ଷଣ ନାମକ ନିଜ ପ୍ରତିବିମ୍ବକୁ ଦେଖି, ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମା, ଶେଷ, ଜିଷ୍ଣୁ, କାମ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ଭାରତୀ ସହିତ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ସଦା ଶୁଭକାମନା ଦେଇ, ପଦପଦ୍ମକୁ ନମସ୍କାର କରିଥିଲେ।

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରିଂ ପୁଲକାଙ୍ଗସ୍ତୁ ରୁଦ୍ରଃ ସଭାଷ୍ପଚକ୍ଷୂ ରୁଦ୍ଧକଣ୍ଠଶ୍ଚ ହୃଷ୍ଟଃ । ଅନାଦ୍ଯନନ୍ତବ୍ରହ୍ମକଲ୍ପେଷୁ ନୈଵ କୃତଂ ଯଯା ସ୍ମରଣଂ ସର୍ଵଦୈଵ ॥ ୩,୧୮.

ହରିଙ୍କୁ ଦେଖି, ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଶରୀରରେ ରୋମାଞ୍ଚ ହେଲା, ଆଖିରେ ଲୁହ, କଣ୍ଠ ଅଟକିଗଲା, ଏବଂ ସେ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନେକ ସୃଷ୍ଟିରେ ଏମିତି ସ୍ମୃତି କେବେ ହୋଇନଥିଲା।

ପାଦାରଵିନ୍ଦେ ସୁନଖୈର୍ଵିଭୂଷିତେ ଦୃଷ୍ଟେ ମଯା କେନ ପୁଣ୍ଯେନ ଦେଵ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାଦପଦ୍ମଂ ମୁରାରେଃ ପୁନଃ ପୁନା ରୁଦ୍ଧକଣ୍ଠୋ ବଭୂଵ ॥ ୩,୧୮.

ସୁନ୍ଦର ନଖରେ ଶୋଭିତ ତୁମ ପଦପଦ୍ମକୁ ମୁଁ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟରେ ଦେଖିପାରିଲି, ହେ ପ୍ରଭୁ? ମୁଁ ମୁରାରିଙ୍କ ପଦପଦ୍ମକୁ ପୁନି ପୁନି ଦେଖି ଓ ଦେଖିନଥିବା ଭାବରେ, ମୋର କଣ୍ଠ ଅଟକିଯାଉଥିଲା।

ରୁରୋଦ ରୁଦ୍ରୋ ଭଯକଂପିତାଙ୍ଗଃ କଥଂ ପୁନର୍ଦର୍ଶନଂ ମେ ପ୍ରଭୋଃ ସ୍ଯାତ୍ । ମୁକୁନ୍ଦ ନାରାଯଣ ଵିଶ୍ଵମୂର୍ତେ ଵାଗିନ୍ଦ୍ରିଯେଣ ସ୍ତଵନଂ ମେ କଥଂ ସ୍ଯାତ୍ ॥ ୩,୧୮.

ଭୟରେ ଶରୀର କମ୍ପିତ ହୋଇ, ରୁଦ୍ର କାନ୍ଦିଲେ: କିପରି ମୁଁ ପୁଣି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇବି? ମୁକୁନ୍ଦ, ନାରାୟଣ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆକାର, ମୋର ଭାଷା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା କିପରି ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ସ୍ତୁତି କରିପାରିବି?

ମଦ୍ଦର୍ଶନଂ ସର୍ଵଦା ପାପୁଯୁକ୍ତଂ ତଥା ମଦ୍ଵାକ୍ସର୍ଵଦା ପାପଯୁକ୍ତା । ମଦ୍ଦର୍ଶନଂ ସର୍ଵଦା ସ୍ତ୍ରୀଷୁ ସକ୍ତମଭୂଚ୍ଚ ତେ ଦର୍ଶନଂ ମେ ହ୍ଯସକ୍ତମ୍ ॥ ୩,୧୮.

ମୋର ଦୃଷ୍ଟି ସଦା ପାପରେ ଲିପ୍ତ, ଏହିପରି ମୋର ଭାଷା ମଧ୍ୟ ସଦା ପାପରେ ଲିପ୍ତ; ମୋର ଦୃଷ୍ଟି ସଦା ନାରୀମାନେ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ରହିଛି, କିନ୍ତୁ ତୁମେ ଯେମିତି ମୋତେ ଦେଖିଛ, ସେଠାରେ କୌଣସି ଆସକ୍ତି ନାହିଁ।

ଆସକ୍ତତା ପୁତ୍ରଦାରାଦିକାନାଂ ସମ୍ଯକ୍ଶକ୍ତିସ୍ତଵନେ ନାସ୍ତି ଵିଷ୍ଣୋଃ । ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତୁତୌ ନାଵକାଶୋସ୍ତି ଵାଚୋ ଦୃଷ୍ଟୋହଂ ତ୍ଵଂ କେନ ପୁଣ୍ଯେନ ଦେଵ ॥ ୩,୧୮.

ପୁଅ, ଜଣାଣୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସ୍ତୁତିରେ ସଠିକ୍ ଶକ୍ତି ହୁଏନାହିଁ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସ୍ତୁତିରେ ମୋର ଭାଷାକୁ ସୁଯୋଗ ମିଳେନାହିଁ; ମୁଁ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟରେ ତୁମକୁ ଦେଖିପାରିଲି, ହେ ପ୍ରଭୁ?

ଅନନ୍ତକର୍ଣେଶ ସୁଚନ୍ଦ୍ରସଂଜ୍ଞ ଶ୍ରୋତ୍ରେଣ ନିତ୍ଯଂ ନ କଥା ଶ୍ରୁତା ତେ । ଶ୍ରୁତା ମଯା ବହୁଧା ଲୋକଵାର୍ତା ଦୃଷ୍ଟୋ ମଯା ତ୍ଵଂ କେନ ପୁଣ୍ଯେନ ଦେଵ ॥ ୩,୧୮.

ଅନନ୍ତ କାନ୍ ଥିବା, ସୁଚନ୍ଦ୍ର ନାମକ ପ୍ରଭୁ, ମୋର କାନରେ କେବେ ତୁମ କଥା ପହଞ୍ଚିନାହିଁ; ମୁଁ ବହୁ ପ୍ରକାର ଲୋକକଥା ଶୁଣିଛି, କିନ୍ତୁ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିପାରିଲି, ହେ ପ୍ରଭୁ?

ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପାଦପୀଠଂ ହରେଶ୍ଚ ପୁନଃ ପୁନା ରୁଦ୍ଧଙ୍କଠୋ ବଭୂଵ । ରୁରୋଦ ରୁଦ୍ରୋ ଭଯକଂପିତାଙ୍ଗଃ କଥଂ ପୁନଃ ଶ୍ରଵଣଂ ସ୍ଯାତ୍କଥାଯାଃ ॥ ୩,୧୮.

ହରିଙ୍କ ପାଦପୀଠକୁ ପୁନି ପୁନି ଦେଖି ଓ ଦେଖିନଥିବା ଭାବରେ, ମୋର କଣ୍ଠ ଅଟକିଯାଉଥିଲା; ରୁଦ୍ର କାନ୍ଦିଲେ, ଭୟରେ ଶରୀର କମ୍ପିତ ହେଲା: କିପରି ମୁଁ ପୁଣି ତୁମ କଥା ଶୁଣିପାରିବି?

ତ୍ଵମୀଶ ଵୈକୁଣ୍ଠ ସୁଵାଯୁସଂଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵଦର୍ପିତଂ ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପାଦିକଂ ଚ । ସଦା ନ ଲିପ୍ତଂ ଚ ଭୁଜୈର୍ଵିଲିପ୍ତଂ ତନ୍ମୂତ୍ରଵିଷ୍ଠାଦିମକର୍ଦମାମ୍ବୁଭିଃ ॥ ୩,୧୮.

ହେ ଭଗବାନ, ବୈକୁଣ୍ଠ, ସୁବାୟୁ ନାମକ, ତୁମକୁ ଅର୍ପିତ ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ସଦା ମୋର ବାହୁରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ, ବରଂ ମୁତ୍ର, ପଖାନ୍ଡି, ମାଟି ଓ ଦୁଷ୍ଟ ପାଣିରେ ଦୂଷିତ ହୋଇଯାଏ।

ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ କୁଚୋଦୈଶ୍ଚ କଚୋଦକୈଶ୍ଚକକ୍ଷୋଦକୈର୍ଗାତ୍ରଜଲୈର୍ମୁକୁନ୍ଦ । ଅନର୍ପିତୈର୍ଵସ୍ତ୍ରଗନ୍ଧାଦିକୈଶ୍ଚ ଦୃଷ୍ଟୋ ମଯା କେନ ପୁଣ୍ଯେନ ଦେଵ ॥ ୩,୧୮.

ହେ ମୁକୁନ୍ଦ, ନାରୀମାନଙ୍କ ଛାତି, କେଶ, ବାହୁଡି ଓ ଶରୀରର ପାଣି, ଏବଂ ତୁମକୁ ଅର୍ପିତ ହୋଇନଥିବା ବସ୍ତ୍ର, ଗନ୍ଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ମୁଁ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟରେ ତୁମକୁ ଦେଖିପାରିଲି, ହେ ପ୍ରଭୁ?

ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵାସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରିନିର୍ମାଲ୍ଯଗନ୍ଧଂ ପୁନଃ ପୁନା ରୁଦ୍ଧକଣ୍ଠୋ ବଭୂଵ । ରୁରୋଦ ରୁଦ୍ରୋ ଭଯକଂପିତାଙ୍ଗଃ କଥଂ ପୁନଃ ସ୍ପର୍ଶନଂ ସ୍ଯାତ୍ସଦା ମେ ॥ ୩,୧୮.

ହରିଙ୍କ ନିର୍ମାଲ୍ୟର ଗନ୍ଧକୁ ପୁନି ପୁନି ଛୁଇଁ ଓ ଛୁଇନଥିବା ଭାବରେ, ମୋର କଣ୍ଠ ଅଟକିଯାଉଥିଲା; ରୁଦ୍ର କାନ୍ଦିଲେ, ଭୟରେ ଶରୀର କମ୍ପିତ ହେଲା: କିପରି ମୁଁ ସଦା ତୁମକୁ ଛୁଇପାରିବି?

ନୃସିଂହ ନାସାସ୍ଥିତ ନାସିକେଶ ମନ୍ନାସଯା କ୍ଵାପି ସୁପଦ୍ମସୌରଭମ୍ । ନାଘ୍ରାତମିତ୍ଥଂ ପୁନରାଘ୍ରାତମେଵ ହ୍ଯନର୍ପିତଂ ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପାଦିକଂ ଚ ॥ ୩,୧୮.

ହେ ନୃସିଂହ, ନାସାର ନାଥ, ମୋର ନାକ କେବେ ଉତ୍ତମ ପଦ୍ମର ସୁଗନ୍ଧ ଘ୍ରାଣ କରିନାହିଁ; ଏଭଳି, ତୁମକୁ ଅର୍ପିତ ହୋଇନଥିବା ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟକୁ ପୁନି ଘ୍ରାଣ କରାଯାଇଛି।

ସୁନାସିକଂ ସୁଷ୍ଠୁଦନ୍ତଂ ମୁରାରେ ଦୃଷ୍ଟଂ ମୁଖଂ କେନ ପୁଣ୍ଯେନ ଦେଵ । ଘ୍ରାତ୍ଵା ଘ୍ରାତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁନିର୍ମାଲ୍ଯଗନ୍ଧଂ ପୁନଃ ପୁନା ରୁଦ୍ଧକଣ୍ଠୋ ବଭୂଵ ॥ ୩,୧୮.

ହେ ମୁରାରି, ସୁନ୍ଦର ନାକ ଓ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଥିବା, ମୁଁ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟରେ ତୁମ ମୁହଁ ଦେଖିପାରିଲି, ହେ ପ୍ରଭୁ? ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିର୍ମାଲ୍ୟର ଗନ୍ଧକୁ ପୁନି ପୁନି ଘ୍ରାଣ କରି, ମୋର କଣ୍ଠ ଅଟକିଯାଉଥିଲା।

ରୁରୋଦ ରୁଦ୍ରୋ ଭଯକଂପିତାଙ୍ଗୋ ଜିଘ୍ରାମି ନିର୍ମାଲ୍ଯମିଦଂ କଥଂ ତେ । ଜିହ୍ଵାସ୍ଥିତୋ ଜିହ୍ଵ ସଂଜ୍ଞୋ ମୁରାରେ ଜିହ୍ଵେନ୍ଦ୍ରିଯେଣାପି ତଥାର୍ପିତଂ ଚ ॥ ୩,୧୮.

ରୁଦ୍ର କାନ୍ଦିଲେ, ଭୟରେ ଶରୀର କମ୍ପିତ ହେଲା: କିପରି ମୁଁ ତୁମ ନିର୍ମାଲ୍ୟ ଘ୍ରାଣ କରିପାରିବି? ହେ ମୁରାରି, ମୋର ଜିଭ, ଜିଭ ନାମରେ ଥିବା, ଜିଭ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଅର୍ପିତ।

ନୈଵେଦ୍ଯଶେଷଂ ତୁଲସୀଵିମିଶ୍ରିତଂ ଵିଶେଷତଃ ପାଦଜଲେନ ସିକ୍ତମ୍ । ଯୋ ସ୍ନାତି ନିତ୍ଯଂ ପୁରତୋ ମୁରାରେଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଯଜ୍ଞାଯୁତକୋଟିପୁଣ୍ଯମ୍ ॥ ୩,୧୮.

ତୁଳସୀ ମିଶିତ ନୈବେଦ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ, ବିଶେଷକରି ପାଦଜଳ ଦ୍ୱାରା ସିଞ୍ଚିତ, ଯେଉଁଠି ମୁରାରିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ପ୍ରତିଦିନ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଦଶ ଲକ୍ଷ ଯଜ୍ଞର ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।

ଏତାଦୃଶଂ ତଵ ନୈଵେଦ୍ଯଶେଷଂ ନ ଭୁକ୍ତଂ ଵୈ ସର୍ଵଦାଦିତ୍ଯରୂପମ୍ । ଅନର୍ପିତଂ ତଵ ଦେଵସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଭୁକ୍ତଂ ମଯା ବହୁଵାରଂ ମୁକୁନ୍ଦ ॥ ୩,୧୮.

ଏପରି ତୁମ ନୈବେଦ୍ୟ ଅବଶିଷ୍ଟ କେବେ ଭୋଜନ କରିନାହିଁ, ଯାହା ସଦା ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ତୁମକୁ ଅର୍ପିତ ହୋଇନଥିବା ଯାହାକୁ, ହେ ଦେବ, ମୁଁ ବହୁବାର ଭୋଜନ କରିଛି, ହେ ମୁକୁନ୍ଦ।

ପାଦାରଵିନ୍ଦେ ନାର୍ପିତଂ ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯଂ ଦୃଷ୍ଟୋ ମଯା କେନ ପୁଣ୍ଯେନ ଦେଵ । ଭୁକ୍ତ୍ଵାଭୁକ୍ତ୍ଵା ହରିନୈରଵେଦ୍ଯଜାତଂ ସୁଖଂ ତ୍ଵଦୀଯଂ ରମଯା ଲାଲିତଂ ଚ ॥ ୩,୧୮.

ପଦପଦ୍ମରେ ଅର୍ପିତ ହୋଇନଥିବା ଭକ୍ଷ୍ୟ ଓ ଭୋଜ୍ୟ, ମୁଁ କେଉଁ ପୁଣ୍ୟରେ ଦେଖିପାରିଲି, ହେ ପ୍ରଭୁ? ହରିଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ହୋଇନଥିବା ଭୋଜନ ଖାଇ ଓ ନ ଖାଇ, ମୁଁ ତୁମ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିଛି, ଯାହା ରାମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲାଡ଼ିଆଯାଇଛି।

ଦ୍ଯୁଭ୍ଵାଶ୍ରଯଂ ତଵ ମୂର୍ଧାନମାହୁଃ କିରୀଟଯୁକ୍ତଂ କୁଟିଲୈଃ କୁନ୍ତଲୈଶ୍ଚ । ଅନେକଜନ୍ମାର୍ଜିତପୁଣ୍ଯସଂଚଯୈର୍ଦୃଷ୍ଟଂ ମଯା ସଜ୍ଜନସଂଗମାଚ୍ଚ ॥ ୩,୧୮.

ଲୋକେ କହନ୍ତି ତୁମ ମୁଣ୍ଡ ଦିବ୍ୟଲୋକର ଆଶ୍ରୟ, ମୁକୁଟ ଓ ବାକୁଡ଼ା କେଶରେ ଶୋଭିତ; ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟ ଓ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ, ମୁଁ ଏହାକୁ ଦେଖିପାରିଲି।

ଅନେକଜନ୍ମାର୍ଜିତପାପସଂଚଯୈରଦର୍ଶନଂ ଯାସ୍ଯତି ଦେଵଦେଵ । ଏଵଂ ସୁଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ରୁରୋଦ ରୁଦ୍ରୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରିଂ ସୁର୍ଵଗୁଣୈଃ ସଂପୂର୍ଣମ୍ ॥ ୩,୧୮.

ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପର ଫଳରେ, ଦେବତାଙ୍କର ଦେବତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ଅଅବସର ହରାଇଯିବ। ଏଭଳି ଗଭୀର ଭକ୍ତି ସହିତ ରୁଦ୍ର ହରିଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିବା ଦେଖି, କାନ୍ଦିଲେ।

ପାଦାରଵିନ୍ଦଂ ତଵ ଵିଶ୍ଵମୂର୍ତେ ଯୋଗୀଶ୍ଵରୈର୍ହୃଦଯେ ସଂଗୃହୀତମ୍ । ଦୃଷ୍ଟଂ ମଯା ଦଯଯା ଵାସୁଦେଵ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯେ କଥଂ ପୁନରିତ୍ଥଂ ରୁରୋଦ ॥ ୩,୧୮.

ହେ ବିଶ୍ୱରୂପ, ଯେଉଁ ତୁମର ପଦପଦ୍ମ ଯୋଗୀଶ୍ୱରମାନେ ହୃଦୟରେ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେହି ଚରଣ ମୁଁ ତୁମର କୃପାରେ ଦେଖିପାରିଛି, ହେ ବାସୁଦେବ। ଏମିତି ଦେଖିବାକୁ ପୁଣି କେମିତି ପାଇବି? ଏଭଳି କହି ରୁଦ୍ର କାନ୍ଦିଲେ।

ଦୃଷ୍ଟଂ ମଯା ତ୍ଵରିଵଲେ ଭଵିନାଶିଶଙ୍ଖଚକ୍ରାଦିକୈସ୍ତ୍ରିଜଗତାପି ଚ ଦେଵ ପୂର୍ଣମ୍ । ଏତାଦୃଶଂ ତ୍ଵଦୁଦରଂ ଚ କଥଂ ରମେଶ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯେ ପୁନଃ ପୁନରହଂ ତ୍ଵିତି ସଂରୁରୋଦ ॥ ୩,୧୮.

ହେ ମୁର ଶତ୍ରୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଚିହ୍ନ ସହିତ, ତିନି ଲୋକରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଦେଖିଛି। ଏମିତି ରୂପକୁ ମୁଁ ପୁଣିପୁଣି କେମିତି ଦେଖିପାରିବି, ହେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ନାଥ? ଏଭଳି କହି ସେ ପୁଣିପୁଣି କାନ୍ଦିଲେ।

ଆନନ୍ଦପୂର୍ଣ ନଖପୂର୍ଣ ସୁକେଶପୂର୍ଣ ଲୋମାଦିପୂର୍ଣ ଗୁଣପୂର୍ଣ ସୁଘୋଣପୂର୍ଣ । ଵକ୍ଷଃ ସ୍ଥଲଂ ତଵ ଵିଭୋସ୍ତୁ ଵିଶାଲଭୂତଂ ସଦ୍ଭୂଷଣଂ ଵିମଲକୌସ୍ତୁଭଶୋଭି ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ॥ ୩,୧୮.

ହେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ, ତୁମର ବିସ୍ତୃତ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଚମକୁଥିବା ନଖ, ସୁନ୍ଦର କେଶ, ମୂଳାଦିରେ ଭରିଥିବା, ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୀପ୍ତିମାନ କଣ୍ଠରେ ଶୋଭିତ। ଏହା ଶୁଭ୍ର କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସହିତ ଅଲଙ୍କୃତ।

ସୁକୋମଲଂ ଶ୍ରୀତୁଲସ୍ଯାସ୍ତଥୈଵ ସୁପୁଷ୍ପିତଂ ଚନ୍ଦ ନୈଶ୍ଚର୍ଚିତଂ ଚ । ଏତାଦୃଶଂ ତଵ ଵକ୍ଷଃ ସ୍ଥଲଂ ଚ ଦୃଷ୍ଟଂ ମଯା ତଵ କାରୁଣ୍ଯଦୃଷ୍ଟ୍ଯା ॥ ୩,୧୮.

ଶ୍ରୀ ତୁଳସୀର ସ୍ପର୍ଶରେ ତୁମର ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ସୁକୋମଳ, ଶୁଭ୍ର ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ, ଚନ୍ଦ୍ରମାଙ୍କର ପୂଜିତ। ଏମିତି ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ମୁଁ ତୁମର କୃପା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିପାରିଛି।

ପୁନଃ ପୁନର୍ଦର୍ଶନଂ ମେ କଥଂ ସ୍ଯାଦେଵଂ ରୁଦ୍ରଃ ସ ଚ ଭକ୍ତ୍ଯା ରୁରୋଦ । ଅତସ୍ତୂରୁର୍ନାମ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ରୁଦ୍ରସ୍ତତ୍ପୁତ୍ରୋଭୂଦ୍ଦୌର୍ଵସଂଜ୍ଞଃ ସ ଏଵ ॥ ୩,୧୮.

ମୁଁ ପୁଣିପୁଣି କେମିତି ତୁମକୁ ଦେଖିପାରିବି? ଏଭଳି ଭକ୍ତି ସହିତ ରୁଦ୍ର କାନ୍ଦିଲେ। ପରେ, ତୂର୍ଣ୍ଣ ନାମ ପାଇଁ, ରୁଦ୍ର ତାଙ୍କର ପୁଅ ହେଲେ, ଯିଏ ଦୌର୍ବସ ନାମରେ ପରିଚିତ।

ଯସ୍ମାଦ୍ରୁଦଂ ଚୋର୍ଵରିତଂ ଵୈ ଚକାର ତସ୍ମାତ୍ସ ରୁଦ୍ରସ୍ତ୍ଵୌର୍ଵସଂଜ୍ଞୋ ବଭୂଵ । ଔର୍ଵସ୍ତୁ ଲୋକାନ୍ମୋକ୍ଷଯୋଗ୍ଯାଂଶ୍ଚ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହ୍ଯତ୍ଯନ୍ତଂ ଵୈ ଵିଷଯେଷ୍ଵେଵ ନିଷ୍ଠାନ୍ ॥ ୩,୧୮.

ଯେହେତୁ ସେ କାନ୍ଦିଲେ ଓ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କଲେ, ତେଣୁ ସେ ରୁଦ୍ର ଓ ଦୌର୍ବସ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଦୌର୍ବସ ଲୋକମାନେ ମୁକ୍ତିଯୋଗ୍ୟ କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ଲଗ୍ନ ଦେଖିଲେ।

ସ୍ତୁଵଦ୍ଦୈଵ ଚୌର୍ଵୋ ଵିଷ୍ଣୁପାଦାରଵିଦଂ ସ୍ମୃତ୍ଵାସ୍ମୃତ୍ଵା ରୁଦ୍ଧକଣ୍ଠୋ ବଭୂଵ । ତେ ପାପିଷ୍ଠାଃ ପାପରୂପାନ୍ଭଜନ୍ତୋ ଦିନେଦିନେ ଦୁର୍ଵିଷଯାନ୍କଦିନ୍ଦ୍ରିଯୈଃ ॥ ୩,୧୮.

ଦୌର୍ବସ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପଦପଦ୍ମର ସ୍ତୁତି କରି, ସ୍ମରଣ କରି ଓ ଭୁଲି, କଣ୍ଠ ଅଟକିଗଲା। ସେହି ଅତିପାପୀ, ପାପ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଦୁଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଦିନ ଦୁର୍ଲଭ ଭୋଗବସ୍ତୁକୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି।