ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ସୁରାଣାଂ ସୁରଭୋଗ୍ଯାଶ୍ଚ ଭୋଗଂ ଜାନନ୍ତି ଦେଵତାଃ । ନ ଜାନନ୍ତ୍ଯେଵ ମର୍ତ୍ଯାଂସ୍ତୁ ତେଷୁ ଦେହେଷୁ ତେ ପୁନଃ ॥ ୩,୧୭.

ଦେବତାମାନେ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ଭୋଗ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ, ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କ ଭୋଗକୁ ଜାଣନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ମାନବମାନେ ସେହି ଦେହକୁ ଜାଣନ୍ତି ନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ସେହି ଦେହରେ ସେମାନେ ପୁଣି ଅଲଗା।

ନୀରକ୍ଷୀରଵିଵିକଂ ଚ ହଂସୋ ଵେତ୍ତି ନ ଚାପରଃ । ଅତଃ ସ୍ଵଭର୍ତୃସଂଯୋଗଂ କୃଷ୍ଣାଦେହେନ ଚିନ୍ତଯେତ୍କୃଷ୍ଣାଦେହେନ୍ଯଗାମିତ୍ଵଂ ନୈଵ ଚିନ୍ତ୍ଯଂ ଖଗେଶ୍ଵର ॥ ୩,୧୭.

ପାଣି ଓ ଦୁଧର ତଫାତ୍ କେବଳ ହଂସ ଜାଣେ, ଅନ୍ୟେ କେହି ନୁହଁନ୍ତି; ତେଣୁ, କୃଷ୍ଣାଙ୍କ ଦେହରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହିତ ମିଳନ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍—କୃଷ୍ଣାଙ୍କ ଦେହରେ ପରପୁରୁଷ ସହିତ ମିଳନ ଉପରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଖଗପତି।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୮ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ଅଥାନନ୍ତରଜାନ୍ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଶୃଣୁ ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ରସତ୍ତମ । ଶୃଣୁ ତାନ୍ସାଵଧାନେନ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତାନଵଧାରଯ ॥ ୩,୧୮.

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ଏବେ ମୁଁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜନ୍ମ ବିଷୟରେ କହିବି; ଖଗରାଜ, ତୁମେ ସାବଧାନ ହୋଇ ଶୁଣ; ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ଶୁଣି, ଭଲଭାବେ ବୁଝ।

ପୁରୁଷାଖ୍ଯଵିରିଞ୍ଚାନୁଜାତଃ ଶେଷୋ ମହାବଲଃ । ହରେ ରମାଯାଶ୍ଚ ଯସ୍ଯ ସ୍ଵସ୍ମିନ୍ନିଦ୍ରାଂ ପ୍ରକୁର୍ଵତଃ ॥ ୩,୧୮.

ବିରିଞ୍ଚି ନାମକ ପୁରୁଷଙ୍କ ଭାଇ ଭାବେ ଶେଷ, ଯିଏ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ହରିଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଯାହାଙ୍କ ଉପରେ ଶୟନ କରନ୍ତି।

ଶଯନାର୍ଥମଭୂଦେଷ ତେନ କୃତ୍ଯଂ ହରେର୍ନ ତୁ । ସର୍ଵଦା ହରିଦାସୋହଂ ସର୍ଵଦା ହରିପୂଜକଃ ॥ ୩,୧୮.

ସେ ହରିଙ୍କ ପାଇଁ ଶୟନ ହେଲେ; ଏହା ତାଙ୍କର କାମ, ହରିଙ୍କ ନୁହେଁ; ମୁଁ ସଦା ହରିଙ୍କ ଦାସ, ସଦା ହରିଙ୍କ ପୂଜକ।

ହରେ ସଦା ନମାମି ତ୍ଵାଂ ବହୁ ଜନ୍ମନି ଜନ୍ମନି । ଏଵଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ତୁ ଗରୁଡୋ ହ୍ଯଭୂଚ୍ଚ ଶଯନଂ ହରେଃ ॥ ୩,୧୮.

ହେ ହରି, ମୁଁ ପ୍ରତିଜନ୍ମରେ, ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ସଦା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ; ଏଭଳି ବୁଝି, ଗରୁଡ଼ ନିଶ୍ଚୟ ହରିଙ୍କ ଶୟନ ହେଲେ।

ସୂତ୍ରନାମ୍ନସ୍ତଥା ଵାଯୋଃ ସଦାଯଂ ଵିନତାସୁତ । କାଲନାମା ଚ ଗରୁଡୋ ଵାହନାର୍ଥଂ ହରେରଭୂତ୍ ॥ ୩,୧୮.

ଏଭଳି, ହେ ବିନତାନନ୍ଦନ, ସୂତ୍ର ଓ ବାୟୁ ନାମକ ଯିଏ ସଦା ସେବା କରନ୍ତି; ଗରୁଡ଼, ଯିଏ କାଳ ନାମରେ ଅଛନ୍ତି, ହରିଙ୍କ ବାହନ ହେଲେ।

ତତୋ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ଵତନୋର୍ଵିରିଞ୍ଚାତ୍ତୁ ଖଗେଶ୍ଵର । ଅହଂ କାରାତ୍ମକୋ ରୁଦ୍ରଃ ସମଭୂତ୍ସୋଵିତୁଂ ହରିମ୍ ॥ ୩,୧୮.

ତାପରେ, ଖଗପତି, ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଦେହ ଓ ବିରିଞ୍ଚିଠାରୁ, ମୁଁ ରୁଦ୍ର, ଅହଂକାର ରୂପେ ହରିଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଲି।

ତ୍ରଯ ଏତେ ମହାଭାଗ ପରସ୍ପରସମାଃ ସ୍ମୃତାଃ । ଗାଯତ୍ରୀଭାରତୀଭ୍ଯାଂ ତେ ତ୍ରଯଃ ଶତଗୁଣା ଵରାଃ ॥ ୩,୧୮.

ଏହି ତିନିଜଣ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ପରସ୍ପର ସମାନ ବୋଲି ମନାଯାନ୍ତି; ଗାୟତ୍ରୀ ଓ ଭାରତୀ ଦ୍ୱାରା ଏହି ତିନିଜଣ ଶତଗୁଣ ଉତ୍ତମ ବୋଲି ଗଣାଯାନ୍ତି।

ଶେଷଃ ସ ଏଵ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଭକ୍ତୋ ନାରାଯଣସ୍ଯ ଚ । ଵିଷ୍ଣୋର୍ଵାଯୋରନନ୍ତସ୍ଯ ତ୍ରିଭିରଂଶୈର୍ଯୁତଃ ସଦା ॥ ୩,୧୮.

ଏହି ଶେଷଙ୍କୁ ନାରାୟଣଙ୍କ ଭକ୍ତ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ୍; ସେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁ, ବାୟୁ ଓ ଅନନ୍ତଙ୍କ ତିନି ଅଂଶରେ ଯୁକ୍ତ।

ସୁମିତ୍ରାଂଶୋ ଦଶରଥାଜ୍ଜାତୋ ଯୋ ଲକ୍ଷ୍ମଣଃ ଖଗ । ସୋପି ଶେଷସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଵାଯ୍ଵନନ୍ତାଂଶସଂଯୁତଃ ॥ ୩,୧୮.

ଖଗ, ଦଶରଥଙ୍କଠାରୁ ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ଅଂଶରେ ଯିଏ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଶେଷ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ୍, ବାୟୁ ଓ ଅନନ୍ତଙ୍କ ଅଂଶରେ ଯୁକ୍ତ।

ରାମସ୍ଯ ସେଵାଂ କର୍ତୁଂ ସା ସୀତା ଭୂମ୍ଯାଂ ଖଗାଧିପ । ବଲଭଦ୍ରସ୍ତୁ ରୋହିଣ୍ଯାଂ ଵସୁଦେଵାଦଭୂତ୍ଖଗ ॥ ୩,୧୮.

ରାମଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ, ସେ ସୀତା ଭୂମିରୁ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଖଗାଧିପତି; ଏବଂ ବଳଭଦ୍ର ରୋହିଣୀ ଠାରୁ ବସୁଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଖଗ।

ସୋଯମେପ ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯସ୍ତ୍ଵଂଶଦ୍ଵଯସମନ୍ଵିତଃ । ଆଵିଷ୍ଟଃ ଶୁକ୍ଲକୃଷ୍ଣେ ହରିଣା ରୋହିଣୀସୁତଃ ॥ ୩,୧୮.

ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଇ ଅଂଶରେ ଯୁକ୍ତ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ୍; ରୋହିଣୀଙ୍କ ପୁତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ ଦୁଇ ରୂପରେ ହରିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆବିଷ୍ଟ ହେଲେ।

ତ୍ରଯ ଏତେ ମାହାଭାଗାଵତାରାଃ ଫଣିନଃ ସ୍ମୃତାଃ । ନ ଵୀନ୍ଦ୍ରାସ୍ଯାଵତାରୋସ୍ତି ଭୂମ୍ଯାଂ ଚାଜ୍ଞା ତଥା ହରେଃ ॥ ୩,୧୮.

ଏହି ତିନିଜଣ ଗରିମାମୟ ଫଣିନାଥଙ୍କ ଅବତାର ବୋଲି ମନାଯାନ୍ତି; ଭୂମିରେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅବତାର ନାହିଁ, ଏବଂ ଏପରି ହରିଙ୍କ ଆଦେଶ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

ରୁଦ୍ରାଵତାରାନ୍ଵକ୍ଷ୍ଯେହଂ ତାଞ୍ଛୃଣୁ ତ୍ଵଂ ସମାହିତଃ । ଯୋହଙ୍କାରାତ୍ମକୋ ରୁଦ୍ରଃ ସ ଏଵାଭୂତ୍ଖଗେଶ୍ଵର ॥ ୩,୧୮.

ଏବେ ମୁଁ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅବତାର ବିଷୟରେ କହିବି; ତୁମେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ। ଯିଏ ଅହଂକାର ରୂପୀ ରୁଦ୍ର, ସେଇ ଏଭଳି ହେଲେ, ଖଗପତି।

ସଦାଶିଵ ଇତି ତ୍ଵାଖ୍ଯାମଵାପ ସ ଵିନାଶକଃ । ତମୋଭିମାନୀ ସ ଜ୍ଞେଯସ୍ତ୍ଵଶିଵତ୍ଵାତ୍ସଦାଶିଵଃ ॥ ୩,୧୮.

ଯିଏ ସଦାଶିବ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ, ସେ ମୂଳତଃ ସଂହାରକ; ସେ ଅନ୍ଧକାରର ଅଭିମାନୀ, ଏବଂ ନିଜେ ସଦାଶିବ ନାମ ଧରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରକୃତରେ ଶୁଭ ନୁହେଁ।

କପାଲମାଲାମଶିଵାଂ ସଦା ଧାରଯତେ ଯତଃ । ଅତଃ ସଦାଽଶିଵୋ ଜ୍ଞେଯୋ ନ ଚ ଭାଗଵତଃ ଶିଵଃ ॥ ୩,୧୮.

ସେ ସଦା ଅଶୁଭ କପାଳମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବାରୁ, ସେଠାରୁ ସଦାଶିବ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ, କିନ୍ତୁ ଭାଗବତ ଶିବ ନୁହେଁ।

ଗଜାଜିନଂ ଚାପଵିତ୍ରଂ ଯତୋ ଧାରଯତେ ହରଃ । ଲୋକାନମଙ୍ଗଲାନ୍ସର୍ଵାନ୍ହରତେ ଚ ସଦା ହରଃ ॥ ୩,୧୮.

ହରା ଯେଉଁଥିରେ ଅପବିତ୍ର ଗଜଚର୍ମ ପିନ୍ଧନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ସବୁବେଳେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଅଶୁଭତା ଦୂର କରନ୍ତି, ଏହିକାରଣରୁ ସେଙ୍କୁ ହରା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ହର୍ଯାଜ୍ଞଯା ସଦା ଲୋକାନ୍ଵିଷଯାସକ୍ତଚେତସଃ । ଵିମୁଖାନ୍କୁରୁତେ ଯସ୍ମାଦ୍ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତସ୍ମାତ୍ସଦାଶିଵଃ ॥ ୩,୧୮.

ହରିଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଯେଉଁମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖରେ ଆସକ୍ତ, ସେମାନେ ସଦା ବିଷ୍ଣୁଠାରୁ ଦୂର ହେବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି; ଏହିକାରଣରୁ ସେ ସଦାଶିବ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ।

କଦାଚିଦସୁରାଵେଶାଦ୍ଵିରୁଦ୍ଧଂ କୁରୁତେ ହରଃ । ଅତଃ ସଦାଶିଵୋ ଜ୍ଞେଯୋ ନ ଚ ଭାଗଵତଃ ଶିଵଃ ॥ ୩,୧୮.

କେବେ କେବେ ଦାନବମାନଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ, ହରା ବିପରୀତ କାମ କରନ୍ତି; ଏହିକାରଣରୁ ସେ ସଦାଶିବ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ, କିନ୍ତୁ ଭାଗବତ ଶିବ ନୁହେଁ।

ସୋଯଂ ଶ୍ମଶାନଵସତିଂ କର୍ତୁମୈଚ୍ଛଦ୍ଯତୋ ହରଃ । ଅତଃ ସଦାଶିଵୋ ଜ୍ଞେଯୋ ନ ଚ ଭାଗଵତଃ ଶିଵଃ ॥ ୩,୧୮.

ହରା ଯେଉଁଥିରେ ଶ୍ମଶାନରେ ବାସ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ, ଏହିକାରଣରୁ ସେ ସଦାଶିବ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ, କିନ୍ତୁ ଭାଗବତ ଶିବ ନୁହେଁ।

ଦଶଵର୍ଷଂ ତପଃ କର୍ତୁଂ ଵିଵେଶ ଲଵଣାଂଭସି । ଅତୋ ରୁଦ୍ରସ୍ତପଃ ସଂଜ୍ଞାମଵାପ ଚ ଖଗୋତ୍ତମ ॥ ୩,୧୮.

ଦଶ ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରିବା ପାଇଁ, ସେ ଲୁଣ ପାଣିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏହିପରି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପକ୍ଷୀ, ରୁଦ୍ର 'ତପସ୍' ବୋଲି ନାମ ପାଇଲେ।

ଵ୍ଯାସପୁତ୍ରଃ ଶୁକଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ଵାଯୋରାଵେଶସଂଯୁତଃ । ରୁଦ୍ରାଵତାରୋ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଜ୍ଞାନାର୍ଥମଭଵଦ୍ଭୁଵି ॥ ୩,୧୮.

ବ୍ୟାସଙ୍କ ପୁଅ ଶୁକ, ଯିଏ ବାୟୁଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଅନୁପ୍ରବେଶିତ, ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅବତାର ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ସେ ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ପୃଥିବୀରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

ଅତ୍ରିପତ୍ନ୍ଯନୁସୂଯାଯାଂ ଜଜ୍ଞେ ରୁଦ୍ରୋ ମହାତପାଃ । ଦୁର୍ଵାସାସ୍ତୁ ସ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ମାନଭଙ୍ଗାଯ ଭୂଭୃତାମ୍ ॥ ୩,୧୮.

ଅତ୍ରିଙ୍କ ଜଣେ ପତ୍ନୀ ଅନସୂୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ମହାତପସ୍ବୀ ରୁଦ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ; ସେ ଦୁର୍ବାସା ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ, ଯିଏ ରାଜାମାନେଙ୍କ ଅହଂକାର ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ।

ଦ୍ରୋଣାଜ୍ଜାତୋ ଦ୍ରୌଣିସଂଜ୍ଞୋ ରୁଦ୍ର ଏଵ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ । ପ୍ରାରବ୍ଧଂ ଭୋକ୍ତୁକାମୋସୌ ପରପକ୍ଷପ୍ରକାଶକଃ ॥ ୩,୧୮.

ଦ୍ରୋଣଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଦ୍ରୌଣି ନାମକ, ସେ ରୁଦ୍ର ବୋଲି ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ; ନିଜର ଭାଗ୍ୟ ଭୋଗ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ସେ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷର ଗୁପ୍ତ ତଥ୍ୟ ଖୋଲାସା କଲେ।

ଈଶାନକୋଣେ ସଂସ୍ଥିତୋ ଯସ୍ତୁ ରୁଦ୍ରୋ ହ୍ଯଵାପ ଵୈ ଵାମଦେଵେତି ସଂଜ୍ଞାମ୍ । ସ୍ଵଵାମଭାଗେ ସଂସ୍ଥିତଂ ଚୈଵ ଵାଯୁସ୍ତଂ ଯୋଗ୍ଯଭକ୍ତଂ ସେଵତେ ସର୍ଵଦୈଵ ॥ ୩,୧୮.

ଯିଏ ଇଶାନ କୋଣରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେ ରୁଦ୍ର 'ବାମଦେବ' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ; ବାୟୁ ନିଜ ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଥିବା ସେଉଁଠି ସଦା ଯୋଗ୍ୟ ଭକ୍ତ ଭାବେ ସେଙ୍କୁ ସେବନ୍ତି।

ଅତୋ ରୁଦ୍ରୋ ଵାମଦେଵେତି ସଂଜ୍ଞା ମଵାପ ଶିଷ୍ଟତ୍ଵମଥୋତ୍ତମତ୍ଵମ୍ । କାଲାତ୍ମକତ୍ଵଂ ଚ ବଲାତ୍ମକତ୍ଵମଵାପ ରୁଦ୍ରୋ ନ ତୁ ସୁଂଦରତ୍ଵତଃ ॥ ୩,୧୮.

ଏହିପରି, ରୁଦ୍ର 'ବାମଦେବ' ନାମ ଅର୍ଜନ କଲେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ଓ ଉତ୍ତମତା ଲାଭ କଲେ; ସେ କାଳ ଓ ବଳର ମୂର୍ତ୍ତି ହେଲେ, କିନ୍ତୁ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ନୁହେଁ।

ସଦା ରୁଦ୍ରୋ ତ୍ରିପୁରସ୍ଥାଂଶ୍ଚ ଦୈତ୍ଯାନ୍ଵିଷ୍ଣୁଦୁହୋ ହନ୍ତୁ କାମୋ ମହାତ୍ମା । ଅଘୋରରୂପଂ ଧୃପଵାନ୍ରୁଦ୍ର ଏଵ ତତସ୍ତ୍ଵଘୋରେତି ସ ଆପ ସଂଜ୍ଞାମ୍ ॥ ୩,୧୮.

ରୁଦ୍ର ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ତ୍ରିପୁରାରେ ଥିବା ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ସଂହାର କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ; ଏହିପରି, ଭୟଙ୍କର ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସେ 'ଅଘୋର' ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ ହେଲେ।

ସେଵାଂ କର୍ତୁଂ ତ୍ଵିଚ୍ଛତୋ ଦୈତ୍ଯସଂଘାନ୍କିଞ୍ଚିତ୍କାଲଂ ତପସା କ୍ଲିଶ୍ଯମାନାନ୍ । ଵରାନ୍ଦାତୁଂ ସଦ୍ଯ ଏଵାଭିଜାତଃ ସଦ୍ଯୋଜାତେତ୍ଯେଵ ସଂଜ୍ଞାମଵାପ ॥ ୩,୧୮.

ଅଳ୍ପ ସମୟ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ଦାନବମାନେଙ୍କୁ ସେବା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ସେ ତୁରନ୍ତ ଜନ୍ମ ନେଲେ ଓ ତାଙ୍କୁ ବର ଦେଲେ; ଏହିପରି, ସେ 'ସଦ୍ୟୋଜାତ' ବୋଲି ନାମ ପାଇଲେ।