ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

କୃଷ୍ଣାଵତାରେ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ମରୁଦଂଶଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ॥ ୩,୧୬.

କୃଷ୍ଣ ଅବତାରରେ ସେ ମାରୁତଙ୍କ ଅଂଶ ବୋଲି ବୁଝିବାକୁ ହେବ ।

ମଣିମାନ୍ନାମ ଦୈତ୍ଯସ୍ତୁ ସଂକରାଖ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ସର୍ଵେଷାଂ ସଂକରଂ ଯସ୍ତୁ କରିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ ॥ ୩,୧୬.

ମଣିମାନ୍ ନାମକ ଦୈତ୍ୟ ପରେ ସଂକର ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବେ । ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭ୍ରମ ସୃଷ୍ଟି କରିବେ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।

ତେନ ସଂକରନାମାସୌ ଭଵିଷ୍ଯତି ଖଗେଶ୍ଵର । ଧର୍ମାନ୍ଭାଗଵତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଵିନାଶଯତି ସର୍ଵଥା ॥ ୩,୧୬.

ଏହି କାରଣରୁ ସେ ସଂକର ନାମରେ ଚିହ୍ନଟ ହେବେ, ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ । ସେ ସମସ୍ତ ଭାଗବତ ଧର୍ମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଶ୍ଟ କରିଦେବେ ।

ତଦା ଭୂମୌ ଵାସୁଦେଵୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ । ଯଜ୍ଞାର୍ଥୈଃ ସଦୃଶୋ ଯସ୍ଯ ନାସ୍ତି ଲୋକେ ଚତୁର୍ଦଶେ ॥ ୩,୧୬.

ସେ ସମୟରେ ଭୂମିରେ ବାସୁଦେବ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବେ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଚଉଦ ଲୋକରେ ଯେଉଁପରି ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ସମାନ କେହି ନଥିବେ ।

ଅତଃ ସ ପ୍ରଜ୍ଞଯା ପୂର୍ଣୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ । ଅଵତାରାସ୍ତ୍ରଯୋ ଵାଯୋର୍ମତଂ ଭାଗଵତାଭିଧମ୍ ॥ ୩,୧୬.

ଏହି କାରଣରୁ ସେ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବେ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ବାୟୁଙ୍କ ତିନିଟି ଅବତାରକୁ ଭାଗବତ ପରମ୍ପରାରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ ।

ସ୍ଥାପନଂ ଦୁଷ୍ଟଦମନଂ ଦ୍ଵଯମେଵ ପ୍ରଯୋଜନମ୍ । ନାନ୍ଯତ୍ପ୍ରଯୋଜନଂ ଵାଯୋସ୍ତଥା ଵୈରୋଚନାତ୍ମକେ ॥ ୩,୧୬.

ସ୍ଥାପନ ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନେଙ୍କୁ ଦମନ କରିବା—ଏହି ଦୁଇଟି ହେଉଛି ବାୟୁ ଓ ବୈରୋଚନ ସ୍ୱଭାବର ଲୋକମାନେଙ୍କର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ; ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ।

ଅଵତାରତ୍ରଯେ ଵୀନ୍ଦ୍ର ଦୁଃଖଂ ଗର୍ଭାଦିସଂଭଵମ୍ । ନାସ୍ତି ନାସ୍ତ୍ଯେଵ ଵାଯୋସ୍ତୁ ତଥା ଵୈରୋଚନାଦିକେ ॥ ୩,୧୬.

ଓ ପକ୍ଷୀରାଜ, ତିନିଟି ଅବତାରରେ ବାୟୁ ଓ ବୈରୋଚନ ପ୍ରକୃତିର ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ହେବା ଭଳି କୌଣସି ଦୁଃଖ ନାହିଁ, କେବଳ ନାହିଁ।

ଶୁକ୍ରଶୋଣିତସଂବନ୍ଧୋ ହ୍ଯଵତାରଚତୁଷ୍ଟଯେ । ନାସ୍ତି ନାସ୍ତ୍ଯେଵ ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ର ଯତୋ ନାସ୍ତ୍ଯଶୁଭଂ ତତଃ ॥ ୩,୧୬.

ଚାରିଟି ଅବତାରରେ, ଓ ପକ୍ଷୀରାଜ, ଶୁକ୍ର ଓ ରକ୍ତ ସହ କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ; ତେଣୁ କୌଣସି ଅଶୁଭତା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

ପୂର୍ଵଂ ଗର୍ଭଂ ସମାଶୋଷ୍ଯ ସମଯେ ପ୍ରଭଵସ୍ଯ ଚ । ପ୍ରାଦୁର୍ଭଵତି ଦେଵେଶୀ ହ୍ଯଵତାରଚତୁଷ୍ଟଯେ ॥ ୩,୧୬.

ପୂର୍ବରୁ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଗର୍ଭକୁ ଶୋଷି ନେଇ, ଦେବୀ ଚାରିଟି ଅବତାରରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି।

ତ୍ରଯୋଵିଂଶତିରୂପାଣାଂ ଵାଯୋଶ୍ଚୈଵ ଖଗେଶ୍ଵର । ରୂପୈର୍ଋଜୁସ୍ଵରୂପୈଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ ॥ ୩,୧୬.

ବାୟୁଙ୍କର ଏକୋଣିଶତି ତିନିଟି ରୂପ ଅଛି, ଓ ପକ୍ଷୀରାଜ; ସେମାନଙ୍କର ରୂପ ସିଧା ଓ ସତ୍ୟ, ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ।

ସତ୍ଯମେଵ ନ ସଂଦେହୋ ନିତ୍ଯାନନ୍ଦସୁଖାଦିଷୁ । ଏଵମେଵ ଵିଜାନୀଯାନ୍ନାନ୍ଯଥା ତୁ କଥଞ୍ଚନ ॥ ୩,୧୬.

ଏହା ସତ୍ୟ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ନିତ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁଖ ଆଦି ନେଇ; ଏହିପରି ଜାଣ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭାବରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଏତସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣାଦେଵ ମୋକ୍ଷଂ ଯାନ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ । ତଦନନ୍ତରଜାନ୍ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଶୃଣୁ ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ରସତ୍ତମ ॥ ୩,୧୬.

ଏହାକୁ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏବେ ପରେ କ'ଣ ଆସୁଛି, ତାହା କହିବି, ଶୁଣ, ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ।

କୃତୌ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନତଶ୍ଚୈଵ ସମୁତ୍ପନ୍ନେ ଖଗେଶ୍ଵର । ସ୍ତ୍ରିଯୌ ଦ୍ଵେ ଯମଲେ ଚୈଵ ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ତୁ ଯଦ୍ଯିକା ॥ ୩,୧୬.

କୃତଯୁଗରେ, ଓ ପକ୍ଷୀରାଜ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ସମୟରେ ଦୁଇ ଯମଜ ଜଣେ ଝିଅ ଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯଦି ଗୋଟିଏ—

ଵାଣୀତିସଂଜ୍ଞକାଂ ଵୀନ୍ଦ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣୀସଂଜ୍ଞକାଂ ଵିଦୁଃ । ପୁରୁଷାଖ୍ଯଵିରିଞ୍ଚସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ସାଵିତ୍ରିକା ମତା । ଚତୁର୍ମୁଖସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ତୁ କୀର୍ତିତା ସା ସରସ୍ଵତୀ ॥ ୩,୧୬.

ଓ ପକ୍ଷୀରାଜ, ଗୋଟିଏଙ୍କୁ ବାଣୀ ଭାବେ ଓ ଅନ୍ୟଜଣକୁ ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ; ପୁରୁଷ ଭାବରେ ପରିଚିତ ବିରିଞ୍ଚିଙ୍କର ଜଣେ ସାତୀ ସାବିତ୍ରୀ ଭାବେ ମନାଯାନ୍ତି, ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଜଣେ ସାତୀ ସରସ୍ୱତୀ ଭାବେ ପରିଚିତ।

ଏଵଂ ତ୍ରିରୂପଂ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ଵାଣ୍ଯାଶ୍ଚ ଖଗସତ୍ତମ । ଵକ୍ଷ୍ଯେଽଵତାରାନ୍ ଭାରତ୍ଯାଃ ସମାହିତମନାଃ ଶୃଣୁ ॥ ୩,୧୬.

ଏଭଳି ବାଣୀଙ୍କୁ ତିନିଟି ରୂପରେ ବୁଝିବା ଉଚିତ୍, ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ; ଏବେ ଭାରତୀଙ୍କ ଅବତାର ବିଷୟରେ କହିବି—ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ଶୁଣ।

ସର୍ଵଵେଦାଭିମାନିତ୍ଵାତ୍ସର୍ଵଵେଦାତ୍ମିକା ସ୍ମୃତା । ମହାଧ୍ଯାତୁଶ୍ଚ ଵାଯୋସ୍ତୁ ଭାର୍ଯା ସା ପରିକୀର୍ତିତା ॥ ୩,୧୬.

ସେ ସମସ୍ତ ବେଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେବାରୁ, ସମସ୍ତ ବେଦର ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ମନାଯାନ୍ତି; ସେ ବଡ଼ ଧ୍ୟାନୀ ବାୟୁଙ୍କର ସାତୀ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ।

ଜ୍ଞାନରୂପସ୍ଯ ଵାଯୋସ୍ତୁ ଭାର୍ଯା ସା ପରିକୀର୍ତିତା । ସଦା ସୁଖସ୍ଵରୂପତ୍ଵାଦ୍ଭାରତୀ ତୁ ସୁଖାତ୍ମିକା ॥ ୩,୧୬.

ଜ୍ଞାନର ସ୍ୱରୂପ ବାୟୁଙ୍କର ସାତୀ ଭାବେ ସେ ପରିଚିତ; ଏବଂ ସେ ସଦା ସୁଖର ସ୍ୱରୂପ ଥିବାରୁ, ଭାରତୀ ସୁଖର ମୂଳ ଭାବେ ମନାଯାନ୍ତି।

ସୁଖସ୍ଵରୂପ ଵାଯୋସ୍ତୁ ଭାର୍ଯା ସା ପରିକୀର୍ତିତା । ଗୁରୁସ୍ତୁ ଵାଯୁରେଵୋକ୍ତସ୍ତସ୍ମିନ୍ ଭକ୍ତିଯୁତା ସତୀ ॥ ୩,୧୬.

ସୁଖର ସ୍ୱରୂପ ବାୟୁଙ୍କର ସାତୀ ଭାବେ ସେ ପରିଚିତ; ଗୁରୁ ବାୟୁ ହେବାକୁ କୁହାଯାଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କ ସହ ସଦା ଭକ୍ତିରେ ଏକତ୍ରିତ।

ତତସ୍ତୁ ଭାରତୀ ନିତ୍ଯା ଗୁରୁଭକ୍ତିରିତି ସ୍ମୃତା । ମହାଗୁରୋର୍ହି ଵାଯୋଶ୍ଚ ଭାର୍ଯା ଵୈ ପରିକୀର୍ତିତା ॥ ୩,୧୬.

ଏହିପରି, ଭାରତୀକୁ ନିତ୍ୟ ଗୁରୁଭକ୍ତି ଭାବେ ମନାଯାଏ; ସେ ବଡ଼ ଗୁରୁ ବାୟୁଙ୍କର ସାତୀ ଭାବେ ପରିଚିତ।

ହରୌ ସ୍ନେହଯୁତତ୍ଵାଚ୍ଚ ହରିପ୍ରୀତିରିତି ସ୍ମୃତା । ଧୃତିରୂପସ୍ଯ ଵାଯୋଶ୍ଚ ଭାର୍ଯା ସା ପରିକୀର୍ତିତା ॥ ୩,୧୬.

ହରିଙ୍କୁ ସ୍ନେହ ଥିବାରୁ, ସେ ହରିପ୍ରୀତି ଭାବେ ମନାଯାନ୍ତି; ଧୃତିର ସ୍ୱରୂପ ବାୟୁଙ୍କର ସାତୀ ଭାବେ ସେ ପରିଚିତ।

ସର୍ଵମନ୍ତ୍ରାଭିମାନିତ୍ଵାତ୍ସର୍ଵମନ୍ତ୍ରାତ୍ମିକା ସ୍ମୃତା । ମହାପ୍ରଭୋଶ୍ଚ ଵାଯୋଶ୍ଚ ଭାର୍ଯା ଵୈ ସା ପ୍ରକୀର୍ତିତା ॥ ୩,୧୬.

ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେବାରୁ, ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ମନାଯାନ୍ତି; ସେ ବଡ଼ ପ୍ରଭୁ ବାୟୁଙ୍କର ସାତୀ ଭାବେ ପରିଚିତ।

ଭୁଜ୍ଯନ୍ତେ ସର୍ଵଭୋଗାସ୍ତୁ ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥମେଵ ଚ । ଅତସ୍ତୁ ଭାରତୀ ଜ୍ଞେଯା ଭୁଜିନାମ୍ନା ପ୍ରକୀର୍ତିତା ॥ ୩,୧୬.

ସମସ୍ତ ଭୋଗ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଅନୁଭବ କରାଯାଏ; ଏହିପରି, ଭାରତୀକୁ 'ଭୁଜିନୀ' ନାମରେ ଜଣାଯାଏ।

ଚିତ୍ରରୂପସ୍ଯ ଵାଯୋସ୍ତୁ ଭାର୍ଯା ସା ପରିକୀର୍ତିତା । ରୋଚନେନ୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଚ ଶ୍ରଦ୍ଧାଖ୍ଯା ପରିକୀର୍ତିତା ॥ ୩,୧୬.

ବିଭିନ୍ନ ରୂପର ବାୟୁଙ୍କର ସାତୀ ଭାବେ ସେ ପରିଚିତ; ରୋଚନେନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ସାତୀ ମଧ୍ୟ 'ଶ୍ରଦ୍ଧା' ଭାବେ ପରିଚିତ।

ହନୁମାଂଶ୍ଚ ତଦା ଜଜ୍ଞେ ତ୍ରେତାଯାଂ ପକ୍ଷିସତ୍ତମ । ତଦା ଶିଵାଖ୍ଯଵିପ୍ରାଚ୍ଚ ଜଜ୍ଞେ ସା ଭାରତୀ ସ୍ମୃତା ॥ ୩,୧୬.

ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ହନୁମାନ୍ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସେ ସମୟରେ 'ଶିବ' ନାମକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କଠାରୁ ଭାରତୀ ଭି ଜନ୍ମ ନେଲେ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ।

ନ କେଵଲଂ ଭାରତୀ ସା ଶଚ୍ଯାଦ୍ଯୈଶ୍ଚୈଵ ସଂଯୁତା । ତସ୍ମିନ୍ସଂଜନିତାଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରାପୁର୍ଯୋଗଂ ସ୍ଵଭର୍ତୃଭିଃ ॥ ୩,୧୬.

କେବଳ ଭାରତୀ ନୁହେଁ, ଶଚୀ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦେବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ। ସେଠି ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସମସ୍ତେ ନିଜ-ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ୱ ପାଇଲେ।

ଅନ୍ଯଗେତି ଚ ଵିଜ୍ଞେଯା କନ୍ଯା ତନ୍ମତିସଂଜ୍ଞିକା । ତ୍ରେତାନ୍ତେ ସୈଵ ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ର ଶଚ୍ଯାଦ୍ଯୈଶ୍ଚୈଵ ସଂଯୁତା ॥ ୩,୧୬.

ଅନ୍ୟ ଜଣେ କନ୍ୟା, ଯାହାଙ୍କୁ ତନ୍ମତିସଂଜ୍ଞିକା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ସେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି। ତ୍ରେତାଯୁଗର ଶେଷରେ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ରାଜା, ସେ ମଧ୍ୟ ଶଚୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ୱ ହେଲେ।

ଦମଯନ୍ତ୍ଯନଲାଜ୍ଜାତା ଇନ୍ଦ୍ରସେନେତି ଚୋଚ୍ଯତେ । ନଲଂ ନନ୍ଦଯତେ ଯସ୍ମାତ୍ତସ୍ମାଚ୍ଚ ନଲନନ୍ଦିନୀ ॥ ୩,୧୬.

ଦମୟନ୍ତୀ ଓ ଅନଳଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଯିଏ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ସେ ଇନ୍ଦ୍ରସେନା ବୋଲି ଡାକାଯାନ୍ତି। ନଳଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ ଯେହেতୁ, ସେ ନଳନନ୍ଦିନୀ ବି ନାମରେ ପରିଚିତ।

ତତ୍ର ସ୍ଵଭର୍ତୃସଂଯୋଗଂ ନୈଵ ଚାପ ଖଗେଶ୍ଵର । ତତ୍ରାନ୍ଯଗାତ୍ଵଂ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ପୁରୁଷସ୍ଥେନ ଵାଯୁନା ॥ ୩,୧୬.

ସେଠି, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ରାଜା, ସେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ୱ ପାଇଲେ ନାହିଁ। ସେଠି ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ରୂପ ହେବାକୁ, ପୁରୁଷ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ହେଇଥିଲା ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ।

କିଞ୍ଚିତ୍କାଲଂ ତଥା ସ୍ଥିତ୍ଵା କନ୍ଯୈଵ ମୃତିମାପ ସା । ଶଚ୍ଯାଦିସଂଯୁତା ସୈଵ ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ॥ ୩,୧୬.

କିଛି ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କନ୍ୟା ଭାବେ ରହି, ସେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲେ। ପରେ, ଶଚୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଏକତ୍ୱ ହୋଇ, ସେ ମହାତ୍ମା ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ କନ୍ୟା ହେଲେ।