ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ସୁଖହର୍ଷାଦିକଂ କିଂଚିଦ୍ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଭଵତି ପ୍ରଭୋ । ଦେଵାଵେଶୋ ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା ॥ ୩,୧୬.

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦୈତ୍ୟମାନେ କେବେ କେବେ କିଛି ସୁଖ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟ ଅନୁଭବ କରିପାରନ୍ତି । ସେଠାରେ ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ହୁଏ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।

ଦେଵାନାଂ ନିରଯୋ ନାସ୍ତି ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଵିନତାସୁତ । ସୁଖସ୍ଵରୂପଂ ତନ୍ନାସ୍ତି ଵିଷଯୋତ୍ଥମପି ଦ୍ଵିଜ ॥ ୩,୧୬.

ହେ ବିନତାପୁତ୍ର, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ କୌଣସି ନରକ ନାହିଁ; ଦୈତ୍ୟମାନେ ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରକାରର ସୁଖ ନାହିଁ, ସେଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜନିତ ସୁଖ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ ।

ଵିଷଯୋତ୍ଥଂ କିଞ୍ଚିଦପି ଦେଵାଵେଶାଦୁଦୀରିତମ୍ । ତମୋ ନାସ୍ତ୍ଯେଵ ଦେଵାନାଂ ଦୁଃଖଂ ନାସ୍ତି ସ୍ଵରୂପତଃ ॥ ୩,୧୬.

ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜନିତ କିଛି ଅନୁଭବ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ କୌଣସି ଅନ୍ଧକାର ନାହିଁ, ସେମାନେ ପ୍ରକୃତିରୁ କେବେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ ।

ଵିଷଯୋତ୍ଥଂ ମହାଦୁଃଖଂ ଦେଵାନାଂ ନାସ୍ତି ସର୍ଵଦା । ଦୁଃଖଶୋକାଦିକଂ କିଂ ଚିଦସୁରାଵେଶତୋ ଭଵେତ୍ ॥ ୩,୧୬.

ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜନିତ ବଡ଼ ଦୁଃଖ କେବେ ନାହିଁ; ଅସୁର ଭୂତ ପ୍ରଭାବରେ କେବେ କେବେ କିଛି ଦୁଃଖ, ଶୋକ ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟ ଘଟିପାରେ ।

ଅତଃ କଲିଃ ସଦା ଦୁଃଖୀ ସୁଖୀ ଵାଯୁସ୍ତୁ ସର୍ଵଦା । ମନୁଷ୍ଯାଣାମୃଷୀଣାଂ ଚ ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଖଗେଶ୍ଵର ॥ ୩,୧୬.

ଏହି କାରଣରୁ କଳି ସବୁବେଳେ ଦୁଃଖିତ ଓ ବାୟୁ ସବୁବେଳେ ସୁଖୀ । ମଣିଷ ଓ ଋଷିମାନେ ପାଇଁ, ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଦୁହେଁ ଅଛି ।

ଭଵେତ୍ତତ୍ପୁଣ୍ଯପାପାଭ୍ଯାଂ ପୁଣ୍ଯଭୋଗୀ ଚ ମାରୁତଃ । କଷ୍ଟଭଙ୍ଗଃ କଲିଲଯୋ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା ॥ ୩,୧୬.

ଏହା ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ; ବାୟୁ ପୁଣ୍ୟର ଭୋଗ କରନ୍ତି । କଷ୍ଟ ଭଙ୍ଗ କଳିଙ୍କର, ଏଠାରେ କୌଣସି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ ।

ପ୍ରାଣାଦିସୁଖପର୍ଯନ୍ତା ଅଂଶା ଏକୋନଵିଂଶତିଃ । ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଃ ସଂତି ଲୋକେଷୁ ପୃଥକ୍ସଂତି ଖଗେଶ୍ଵର ॥ ୩,୧୬.

ଶ୍ୱାସ ଆଦି ସୁଖ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏକୋଣିଶ୍ୱ ଅଂଶ ଅଛି । ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି ଓ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଅଛନ୍ତି, ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ ।

ମାରୁତରେଵତାରାଂଶ୍ଚ ଶୃଣୁ ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ରସତ୍ତମ । ଚତୁର୍ଦଶସୁ ଚନ୍ଦ୍ରେଷୁ ଦ୍ଵିତୀଯୌ ଯୋ ଵିରୋଚନଃ ॥ ୩,୧୬.

ମାରୁତ ଓ ରେବତଙ୍କ ଅଂଶ ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ହେ ପକ୍ଷୀମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଚଉଦ ଚନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱିତୀୟଟି ହେଉଛନ୍ତି ବିରୋଚନ ।

ସ ଵାଯୁରିତି ସଂପ୍ରୋକ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରାଦୀନାଂ ଖଗେଶ୍ଵର । ହରିତତ୍ତ୍ଵେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ସ ଵିଷ୍ଵଗ୍ଯାଵ୍ଯତେକ୍ଷଣଃ ॥ ୩,୧୬.

ସେ ବାୟୁ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ, ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ । ହରିଙ୍କ ସମସ୍ତ ରୂପରେ ସେ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଓ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ସାକ୍ଷୀ ।

ଅତୋ ରୋଚନନାମାସୌ ମରୁଦଂଶଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ। ରାମାଵତାରେ ହନୁମାନ୍ରାମକାର୍ଯାର୍ଥସାଧକଃ । ସ ଏଵ ଭୀମସେନସ୍ତୁ ଜାତୋ ଭୂମ୍ଯାଂ ମହାବଲଃ ॥ ୩,୧୬.

ଏହି କାରଣରୁ ସେ ରୋଚନ ନାମରେ ମାରୁତଙ୍କ ଅଂଶ ବୋଲି ପରିଚିତ । ରାମ ଅବତାରରେ ହନୁମାନ ରାମଙ୍କ କାମ ସଫଳ କରିଥିଲେ । ସେଠି ସେ ଭୂମିରେ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ।

କୃଷ୍ଣାଵତାରେ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ମରୁଦଂଶଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ ॥ ୩,୧୬.

କୃଷ୍ଣ ଅବତାରରେ ସେ ମାରୁତଙ୍କ ଅଂଶ ବୋଲି ବୁଝିବାକୁ ହେବ ।

ମଣିମାନ୍ନାମ ଦୈତ୍ଯସ୍ତୁ ସଂକରାଖ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି । ସର୍ଵେଷାଂ ସଂକରଂ ଯସ୍ତୁ କରିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ ॥ ୩,୧୬.

ମଣିମାନ୍ ନାମକ ଦୈତ୍ୟ ପରେ ସଂକର ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବେ । ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭ୍ରମ ସୃଷ୍ଟି କରିବେ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।

ତେନ ସଂକରନାମାସୌ ଭଵିଷ୍ଯତି ଖଗେଶ୍ଵର । ଧର୍ମାନ୍ଭାଗଵତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଵିନାଶଯତି ସର୍ଵଥା ॥ ୩,୧୬.

ଏହି କାରଣରୁ ସେ ସଂକର ନାମରେ ଚିହ୍ନଟ ହେବେ, ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ । ସେ ସମସ୍ତ ଭାଗବତ ଧର୍ମକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ନଶ୍ଟ କରିଦେବେ ।

ତଦା ଭୂମୌ ଵାସୁଦେଵୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ । ଯଜ୍ଞାର୍ଥୈଃ ସଦୃଶୋ ଯସ୍ଯ ନାସ୍ତି ଲୋକେ ଚତୁର୍ଦଶେ ॥ ୩,୧୬.

ସେ ସମୟରେ ଭୂମିରେ ବାସୁଦେବ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେବେ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ଚଉଦ ଲୋକରେ ଯେଉଁପରି ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ସମାନ କେହି ନଥିବେ ।

ଅତଃ ସ ପ୍ରଜ୍ଞଯା ପୂର୍ଣୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ । ଅଵତାରାସ୍ତ୍ରଯୋ ଵାଯୋର୍ମତଂ ଭାଗଵତାଭିଧମ୍ ॥ ୩,୧୬.

ଏହି କାରଣରୁ ସେ ଜ୍ଞାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବେ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ । ବାୟୁଙ୍କ ତିନିଟି ଅବତାରକୁ ଭାଗବତ ପରମ୍ପରାରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ ।

ସ୍ଥାପନଂ ଦୁଷ୍ଟଦମନଂ ଦ୍ଵଯମେଵ ପ୍ରଯୋଜନମ୍ । ନାନ୍ଯତ୍ପ୍ରଯୋଜନଂ ଵାଯୋସ୍ତଥା ଵୈରୋଚନାତ୍ମକେ ॥ ୩,୧୬.

ସ୍ଥାପନ ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନେଙ୍କୁ ଦମନ କରିବା—ଏହି ଦୁଇଟି ହେଉଛି ବାୟୁ ଓ ବୈରୋଚନ ସ୍ୱଭାବର ଲୋକମାନେଙ୍କର ମୂଳ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ; ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନାହିଁ।

ଅଵତାରତ୍ରଯେ ଵୀନ୍ଦ୍ର ଦୁଃଖଂ ଗର୍ଭାଦିସଂଭଵମ୍ । ନାସ୍ତି ନାସ୍ତ୍ଯେଵ ଵାଯୋସ୍ତୁ ତଥା ଵୈରୋଚନାଦିକେ ॥ ୩,୧୬.

ଓ ପକ୍ଷୀରାଜ, ତିନିଟି ଅବତାରରେ ବାୟୁ ଓ ବୈରୋଚନ ପ୍ରକୃତିର ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ହେବା ଭଳି କୌଣସି ଦୁଃଖ ନାହିଁ, କେବଳ ନାହିଁ।

ଶୁକ୍ରଶୋଣିତସଂବନ୍ଧୋ ହ୍ଯଵତାରଚତୁଷ୍ଟଯେ । ନାସ୍ତି ନାସ୍ତ୍ଯେଵ ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ର ଯତୋ ନାସ୍ତ୍ଯଶୁଭଂ ତତଃ ॥ ୩,୧୬.

ଚାରିଟି ଅବତାରରେ, ଓ ପକ୍ଷୀରାଜ, ଶୁକ୍ର ଓ ରକ୍ତ ସହ କୌଣସି ସମ୍ପର୍କ ନାହିଁ; ତେଣୁ କୌଣସି ଅଶୁଭତା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।

ପୂର୍ଵଂ ଗର୍ଭଂ ସମାଶୋଷ୍ଯ ସମଯେ ପ୍ରଭଵସ୍ଯ ଚ । ପ୍ରାଦୁର୍ଭଵତି ଦେଵେଶୀ ହ୍ଯଵତାରଚତୁଷ୍ଟଯେ ॥ ୩,୧୬.

ପୂର୍ବରୁ ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଗର୍ଭକୁ ଶୋଷି ନେଇ, ଦେବୀ ଚାରିଟି ଅବତାରରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି।

ତ୍ରଯୋଵିଂଶତିରୂପାଣାଂ ଵାଯୋଶ୍ଚୈଵ ଖଗେଶ୍ଵର । ରୂପୈର୍ଋଜୁସ୍ଵରୂପୈଶ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ ॥ ୩,୧୬.

ବାୟୁଙ୍କର ଏକୋଣିଶତି ତିନିଟି ରୂପ ଅଛି, ଓ ପକ୍ଷୀରାଜ; ସେମାନଙ୍କର ରୂପ ସିଧା ଓ ସତ୍ୟ, ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପୃକ୍ତ।

ସତ୍ଯମେଵ ନ ସଂଦେହୋ ନିତ୍ଯାନନ୍ଦସୁଖାଦିଷୁ । ଏଵମେଵ ଵିଜାନୀଯାନ୍ନାନ୍ଯଥା ତୁ କଥଞ୍ଚନ ॥ ୩,୧୬.

ଏହା ସତ୍ୟ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ନିତ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଓ ସୁଖ ଆଦି ନେଇ; ଏହିପରି ଜାଣ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଭାବରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ଏତସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣାଦେଵ ମୋକ୍ଷଂ ଯାନ୍ତି ନ ସଂଶଯଃ । ତଦନନ୍ତରଜାନ୍ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଶୃଣୁ ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ରସତ୍ତମ ॥ ୩,୧୬.

ଏହାକୁ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଏବେ ପରେ କ'ଣ ଆସୁଛି, ତାହା କହିବି, ଶୁଣ, ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ।

କୃତୌ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନତଶ୍ଚୈଵ ସମୁତ୍ପନ୍ନେ ଖଗେଶ୍ଵର । ସ୍ତ୍ରିଯୌ ଦ୍ଵେ ଯମଲେ ଚୈଵ ତଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ତୁ ଯଦ୍ଯିକା ॥ ୩,୧୬.

କୃତଯୁଗରେ, ଓ ପକ୍ଷୀରାଜ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ସମୟରେ ଦୁଇ ଯମଜ ଜଣେ ଝିଅ ଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯଦି ଗୋଟିଏ—

ଵାଣୀତିସଂଜ୍ଞକାଂ ଵୀନ୍ଦ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣୀସଂଜ୍ଞକାଂ ଵିଦୁଃ । ପୁରୁଷାଖ୍ଯଵିରିଞ୍ଚସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ସାଵିତ୍ରିକା ମତା । ଚତୁର୍ମୁଖସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ତୁ କୀର୍ତିତା ସା ସରସ୍ଵତୀ ॥ ୩,୧୬.

ଓ ପକ୍ଷୀରାଜ, ଗୋଟିଏଙ୍କୁ ବାଣୀ ଭାବେ ଓ ଅନ୍ୟଜଣକୁ ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ଭାବେ ଜଣାଯାଏ; ପୁରୁଷ ଭାବରେ ପରିଚିତ ବିରିଞ୍ଚିଙ୍କର ଜଣେ ସାତୀ ସାବିତ୍ରୀ ଭାବେ ମନାଯାନ୍ତି, ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଜଣେ ସାତୀ ସରସ୍ୱତୀ ଭାବେ ପରିଚିତ।

ଏଵଂ ତ୍ରିରୂପଂ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ଵାଣ୍ଯାଶ୍ଚ ଖଗସତ୍ତମ । ଵକ୍ଷ୍ଯେଽଵତାରାନ୍ ଭାରତ୍ଯାଃ ସମାହିତମନାଃ ଶୃଣୁ ॥ ୩,୧୬.

ଏଭଳି ବାଣୀଙ୍କୁ ତିନିଟି ରୂପରେ ବୁଝିବା ଉଚିତ୍, ଓ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସ୍ରେଷ୍ଠ; ଏବେ ଭାରତୀଙ୍କ ଅବତାର ବିଷୟରେ କହିବି—ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ଶୁଣ।

ସର୍ଵଵେଦାଭିମାନିତ୍ଵାତ୍ସର୍ଵଵେଦାତ୍ମିକା ସ୍ମୃତା । ମହାଧ୍ଯାତୁଶ୍ଚ ଵାଯୋସ୍ତୁ ଭାର୍ଯା ସା ପରିକୀର୍ତିତା ॥ ୩,୧୬.

ସେ ସମସ୍ତ ବେଦଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେବାରୁ, ସମସ୍ତ ବେଦର ସ୍ୱରୂପ ଭାବେ ମନାଯାନ୍ତି; ସେ ବଡ଼ ଧ୍ୟାନୀ ବାୟୁଙ୍କର ସାତୀ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ।

ଜ୍ଞାନରୂପସ୍ଯ ଵାଯୋସ୍ତୁ ଭାର୍ଯା ସା ପରିକୀର୍ତିତା । ସଦା ସୁଖସ୍ଵରୂପତ୍ଵାଦ୍ଭାରତୀ ତୁ ସୁଖାତ୍ମିକା ॥ ୩,୧୬.

ଜ୍ଞାନର ସ୍ୱରୂପ ବାୟୁଙ୍କର ସାତୀ ଭାବେ ସେ ପରିଚିତ; ଏବଂ ସେ ସଦା ସୁଖର ସ୍ୱରୂପ ଥିବାରୁ, ଭାରତୀ ସୁଖର ମୂଳ ଭାବେ ମନାଯାନ୍ତି।

ସୁଖସ୍ଵରୂପ ଵାଯୋସ୍ତୁ ଭାର୍ଯା ସା ପରିକୀର୍ତିତା । ଗୁରୁସ୍ତୁ ଵାଯୁରେଵୋକ୍ତସ୍ତସ୍ମିନ୍ ଭକ୍ତିଯୁତା ସତୀ ॥ ୩,୧୬.

ସୁଖର ସ୍ୱରୂପ ବାୟୁଙ୍କର ସାତୀ ଭାବେ ସେ ପରିଚିତ; ଗୁରୁ ବାୟୁ ହେବାକୁ କୁହାଯାଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ସେ ତାଙ୍କ ସହ ସଦା ଭକ୍ତିରେ ଏକତ୍ରିତ।

ତତସ୍ତୁ ଭାରତୀ ନିତ୍ଯା ଗୁରୁଭକ୍ତିରିତି ସ୍ମୃତା । ମହାଗୁରୋର୍ହି ଵାଯୋଶ୍ଚ ଭାର୍ଯା ଵୈ ପରିକୀର୍ତିତା ॥ ୩,୧୬.

ଏହିପରି, ଭାରତୀକୁ ନିତ୍ୟ ଗୁରୁଭକ୍ତି ଭାବେ ମନାଯାଏ; ସେ ବଡ଼ ଗୁରୁ ବାୟୁଙ୍କର ସାତୀ ଭାବେ ପରିଚିତ।