ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ନଷ୍ଟପ୍ରାଯଂ ଚ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଗୁରୋଃ ସଂଜ୍ଞାନବୋଧକାତ୍ । ପ୍ରାପ୍ଯଯୋଗଂ ସମାଚର୍ଯ ଅନ୍ତେ ମୋକ୍ଷମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ॥ ୩,୧୬.

ଗୁରୁଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଜାଗୃତି ଦ୍ୱାରା ସେଇ ସମସ୍ତ ଆଦତ ପ୍ରାୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରି ଶେଷରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

କାମ୍ଯେନ ପୂଜନଂ ଵିଷ୍ଣୋରୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ପ୍ରଦଦାତି ଚ । ଜ୍ଞାନଂ ଚ ଵିପରୀତଂ ସ୍ଯାତ୍ତେନ ଯାତ୍ଯଧରଂ ତମଃ ॥ ୩,୧୬.

ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପୂଜା କଲେ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ମିଳେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ନିମ୍ନ ଅନ୍ଧକାରକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।

ତଦେଵ ଵିପରୀତଂ ଚେଜ୍ଜ୍ଞାନାଯ ପରିକୀର୍ତିତମ୍ । ଶିଲାଯାଂ ଵିଷ୍ଣୁବୁଦ୍ଧିସ୍ତୁ ଵିଷ୍ଣୁବୁଦ୍ଧିର୍ଦ୍ଵିଜେ ତଥା ॥ ୩,୧୬.

ଏହି ଭ୍ରାନ୍ତ ଜ୍ଞାନକୁ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ପଥରରେ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଧ, କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣରେ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଧ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁଚେତନା।

ସଲିଲେ ତୀର୍ଥବୁଦ୍ଧିସ୍ତୁ ରୋଣୁକାଯାଂ ତଥୈଵ ଚ । ଶିଵେ ସୂର୍ଯେ ଷଣ୍ମୁଖେ ଚ ଵିଷ୍ଣୁବୁଦ୍ଧିଃ ଖଗେଶ୍ଵର ॥ ୩,୧୬.

ପାଣିରେ ତୀର୍ଥ ବୋଧ, ମାଟିର ଗଠିରେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି; ଶିବ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଷଣ୍ମୁଖରେ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଧ ହେଉଛି, ହେ ପକ୍ଷୀନାଥ।

ଇତ୍ଯାଦ୍ଯମଖିଲଂ ଜ୍ଞାନଂ ଵିପରୀତମିତି ସ୍ମୃତମ୍ । ଶିଲାଦ୍ଯେଷୁ ଚ ସର୍ଵେଷୁ ଐକ୍ଯେନୈଵ ଵିଚିନ୍ତନମ୍ ॥ ୩,୧୬.

ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନକୁ ଭ୍ରାନ୍ତ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ; ପଥର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷରେ ଏକତା ଭାବେ ଚିନ୍ତନ କରାଯାଏ।

ଵିଷ୍ଣୁବୁଦ୍ଧିରିତି ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନ ତୁ ତତ୍ରସ୍ଥଵେଦନମ୍ । ଅନାଦ୍ଯନନ୍ତକାଲେପି କାମ୍ଯେନ ହରିପୂଜନମ୍ ॥ ୩,୧୬.

ଏହାକୁ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଧ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ସତ୍ୟ ଅନୁଭୂତି ନୁହେଁ; ଅନନ୍ତ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କ ପୂଜାରେ ସତ୍ୟ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ ନାହିଁ।

ଯତୋ ନାସ୍ତି ତତୋ ଵାଯୁର୍ଋଜୁର୍ଯୋଗ୍ଯଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ । ଅନ୍ଯେଷାଂ ସର୍ଵଦା ନାସ୍ତି ଅତୋ ନ ଋଜଵଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୩,୧୬.

ଯେଉଁଠାରେ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ବାୟୁ ସିଧା ଓ ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଅନ୍ୟମାନେ ସଦା ଏହାର ଅନୁଭୂତି କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେମାନେ ସିଧା ବୋଲି ମନାଯାନ୍ତି ନାହିଁ।

ହରିଂ ଦର୍ଶଯତେ ଵାପି ଅପରୋକ୍ଷେଣ ସର୍ଵଦା । ମୋକ୍ଷାଧିକାରିଣାଂ କାଲେ ଅତଃ ପ୍ରଜ୍ଞେତି କଥ୍ଯତେ ॥ ୩,୧୬.

ସେ ସଦା ହରିଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଏ; ମୁକ୍ତିଯୋଗ୍ୟମାନଙ୍କର ସମୟରେ ତେଣୁ ସେ ପ୍ରଜ୍ଞା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ପରୋକ୍ଷେଣାପି ସର୍ଵେଷାଂ ହରିଂ ଦର୍ଶଯତେ ସଦା । ଅତୋ ଵାଯୁଃ ସଦା ଵୀନ୍ଦ୍ର ଜ୍ଞାନମିତ୍ଯେଵ କୀର୍ତିତଃ ॥ ୩,୧୬.

ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଦା ହରିଙ୍କୁ ପରୋକ୍ଷ ଭାବେ ଦେଖାଏ; ତେଣୁ, ହେ ପକ୍ଷୀମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ ସଦା ଜ୍ଞାନ ବୋଲି ପରିଚିତ।

ହିତାହିତୋପଦେଷ୍ଟୃତ୍ଵାଦ୍ଭକ୍ତାନାଂ ହୃଦଯେ ସ୍ଥିତଃ । ତତଶ୍ଚ ଗୁରୁସଂଜ୍ଞାଂ ଚାପ୍ଯଵାପ ସ ଚ ମାରୁତଃ ॥ ୩,୧୬.

ଭଲ ଓ ଖରାପ କଥା ଶିଖାଇ, ସେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସିଥାଏ; ଏହିପରି ବାୟୁ ଗୁରୁ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ।

ଯୋଗିନାଂ ହୃଦଯେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ସଧ୍ଯାଯତି ହରିଂ ପରମ୍ । ପାର୍ଥକ୍ଯେନାପି ତଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ମହାଧ୍ଯାତେତି ସ ସ୍ମୃତଃ ॥ ୩,୧୬.

ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସି, ସେ ପରମ ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରେ; ଅଲଗା ଭାବେ ଧ୍ୟାନ କଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ମହାଧ୍ୟାତା ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ଯଦ୍ଯୋଗ୍ଯତାନୁସାରେଣ ଵିଜାନାତି ପରଂ ହରିମ୍ । ରୁଦ୍ରାଦୌ ଵିଦ୍ଯମାନାଂଶ୍ଚ ଗୁଣାଞ୍ଜାନାତି ସର୍ଵଦା ॥ ୩,୧୬.

ଯଦି ଯୋଗ୍ୟତା ଅନୁସାରେ କେହି ପରମ ହରିଙ୍କୁ ଜାଣିପାରେ, ସେ ସଦା ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଗୁଣ ମଧ୍ୟ ଜାଣିପାରେ।

ଅତୋ ଵୈ ଵିଜ୍ଞନାମାସୌ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ହି ଖଗସତ୍ତମ । କାମ୍ଯାନାଂ କର୍ମଣାଂ ତ୍ଯାଗାଦ୍ଵିରାଗ ଇତି ସ ସ୍ମୃତଃ ॥ ୩,୧୬.

ତେଣୁ, ହେ ପକ୍ଷୀମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ବିବେକ ବୋଲି ପରିଚିତ; ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା କରାଯାଇଥିବା କର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ସେ ବିରାଗ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ଅଥଵାଯୋଗିନାଂ ନିତ୍ଯଂ ହୃଦି ସ୍ଥିତ୍ଵା ସ ମାରୁତଃ । ଵୈରାଗ୍ଯଂ ସଂଜନଯତି ଵିରାଗ ଇତି ସ ସ୍ମୃତଃ ॥ ୩,୧୬.

କିମ୍ବା ସେ ବାୟୁ ସଦା ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସି, ବିରାଗ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ; ଏହିପରି ସେ ବିରାଗ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

ଦେଵାନାଂ ପୁଣ୍ଯପାପାଭ୍ଯାଂ ସୁଖମେଵୋତ୍ତରୋତ୍ତରମ୍ । ତତ୍ସୁଖଂ ତୂତ୍ତରେଷାଂ ଚ ଵାଯୁପର୍ଯନ୍ତମେଵ ଚ ॥ ୩,୧୬.

ଦେବମାନେ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ଦ୍ୱାରା ସୁଖ ଉପରେ ଉପରେ ବଢ଼େ; ସେ ସୁଖ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ବାୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମିଳେ।

ଦେଵାନାଂ ଚ ଋଷୀଣାଂ ଚ ଉତ୍ତମାନାଂ ନୃଣାଂ ତଥା । ସୁଖାଂଶଂ ଜନଯେଦ୍ଵାଯୁର୍ଯତୋତଃ ସୁଖସଂଜ୍ଞକଃ ॥ ୩,୧୬.

ଦେବ, ଋଷି ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଣିଷମାନେ ପାଇଁ ବାୟୁ ସୁଖର ଅଂଶ ଦେଇଥାଏ; ତେଣୁ ସେ ସୁଖ ବୋଲି ପରିଚିତ।

ଭୁନକ୍ତି ସର୍ଵଦା ଵୀଦ୍ରଂ ତତ୍ର ମୁଖ୍ଯସ୍ତୁ ମାରୁତଃ । ଦୁଃ ଖଶୋକାଦିକଂ କିଞ୍ଚିଦ୍ଦେଵାନାଂ ଭଵତି ପ୍ରଭୋ ॥ ୩,୧୬.

ସେ ସଦା ଭୋଗ କରେ, ହେ ବୀନ୍ଦ୍ର, ଏମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବାୟୁ ପ୍ରଧାନ; ଦେବମାନେ କିଛି ଦୁଃଖ, ଶୋକ ଓ ଏମିତି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ହେ ପ୍ରଭୁ।

ତଚ୍ଚାସୁରାଵେଶଵଶାଦିତ୍ଯଵେହି ନ ସଂଶଯଃ । ତଜ୍ଜୀଵସ୍ଯ ଭଵେତ୍କିଞ୍ଚିଦ୍ଦୈତ୍ଯାନାଂ କ୍ରମଶୋ ଭଵେତ୍ ॥ ୩,୧୬.

ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅସୁର ଭୂତ ପ୍ରଭାବରେ ଘଟେ । ଏପରି ପ୍ରାଣୀର ଆତ୍ମାରେ ଦୈତ୍ୟଙ୍କର ଗୁଣ କିଛି କିଛି ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ଦେଖିବାକୁ ଦୀରେ ଦୀରେ ଆସେ ।

ଯତଃ କଲିଶ୍ଚାଧିକଃ ସ୍ଯାଦତୋ ଦୁଃ ଖୀତି ସ ସ୍ମୃତଃ । ଦୈତ୍ଯାନାଂ ପୁଣ୍ଯପାପାଭ୍ଯାଂ ଦୁଃଖମେଵୋତ୍ତରୋତ୍ତରମ୍ ॥ ୩,୧୬.

ଯେହেতୁ କଳିଯୁଗର ପ୍ରଭାବ ଅଧିକ, ତେଣୁ ସେ ଦୁଃଖିତ ଭାବେ ଚିହ୍ନଟ । ଦୈତ୍ୟମାନେ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ଦୁଃଖରେ ପଡନ୍ତି ।

ତଦ୍ଦୁଃଖମୁତ୍ତରେଷାଂ ଚ କଲିପର୍ଯନ୍ତମେଵ ଚ । ଭୁନକ୍ତି ସର୍ଵଦା ଵୀନ୍ଦ୍ର ତତଃ କଲିରିତି ସ୍ମୃତଃ ॥ ୩,୧୬.

ଏହି ଦୁଃଖ କଳିଯୁଗ ଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥାଏ । ସେ ସବୁବେଳେ ଏହି ଦୁଃଖକୁ ଅନୁଭବ କରେ, ଏହି କାରଣରୁ ସେ କଳି ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରଣ ହୁଏ ।

ସୁଖହର୍ଷାଦିକଂ କିଂଚିଦ୍ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଭଵତି ପ୍ରଭୋ । ଦେଵାଵେଶୋ ଭଵେତ୍ତସ୍ଯ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା ॥ ୩,୧୬.

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦୈତ୍ୟମାନେ କେବେ କେବେ କିଛି ସୁଖ, ଆନନ୍ଦ ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟ ଅନୁଭବ କରିପାରନ୍ତି । ସେଠାରେ ଦେବତାଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ହୁଏ, ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।

ଦେଵାନାଂ ନିରଯୋ ନାସ୍ତି ଦୈତ୍ଯାନାଂ ଵିନତାସୁତ । ସୁଖସ୍ଵରୂପଂ ତନ୍ନାସ୍ତି ଵିଷଯୋତ୍ଥମପି ଦ୍ଵିଜ ॥ ୩,୧୬.

ହେ ବିନତାପୁତ୍ର, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ କୌଣସି ନରକ ନାହିଁ; ଦୈତ୍ୟମାନେ ପାଇଁ କୌଣସି ପ୍ରକାରର ସୁଖ ନାହିଁ, ସେଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜନିତ ସୁଖ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ ।

ଵିଷଯୋତ୍ଥଂ କିଞ୍ଚିଦପି ଦେଵାଵେଶାଦୁଦୀରିତମ୍ । ତମୋ ନାସ୍ତ୍ଯେଵ ଦେଵାନାଂ ଦୁଃଖଂ ନାସ୍ତି ସ୍ଵରୂପତଃ ॥ ୩,୧୬.

ଦେବତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜନିତ କିଛି ଅନୁଭବ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ କୌଣସି ଅନ୍ଧକାର ନାହିଁ, ସେମାନେ ପ୍ରକୃତିରୁ କେବେ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି ନାହିଁ ।

ଵିଷଯୋତ୍ଥଂ ମହାଦୁଃଖଂ ଦେଵାନାଂ ନାସ୍ତି ସର୍ଵଦା । ଦୁଃଖଶୋକାଦିକଂ କିଂ ଚିଦସୁରାଵେଶତୋ ଭଵେତ୍ ॥ ୩,୧୬.

ଦେବତାମାନେ ପାଇଁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜନିତ ବଡ଼ ଦୁଃଖ କେବେ ନାହିଁ; ଅସୁର ଭୂତ ପ୍ରଭାବରେ କେବେ କେବେ କିଛି ଦୁଃଖ, ଶୋକ ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟ ଘଟିପାରେ ।

ଅତଃ କଲିଃ ସଦା ଦୁଃଖୀ ସୁଖୀ ଵାଯୁସ୍ତୁ ସର୍ଵଦା । ମନୁଷ୍ଯାଣାମୃଷୀଣାଂ ଚ ସୁଖଂ ଦୁଃଖଂ ଖଗେଶ୍ଵର ॥ ୩,୧୬.

ଏହି କାରଣରୁ କଳି ସବୁବେଳେ ଦୁଃଖିତ ଓ ବାୟୁ ସବୁବେଳେ ସୁଖୀ । ମଣିଷ ଓ ଋଷିମାନେ ପାଇଁ, ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଦୁହେଁ ଅଛି ।

ଭଵେତ୍ତତ୍ପୁଣ୍ଯପାପାଭ୍ଯାଂ ପୁଣ୍ଯଭୋଗୀ ଚ ମାରୁତଃ । କଷ୍ଟଭଙ୍ଗଃ କଲିଲଯୋ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା ॥ ୩,୧୬.

ଏହା ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ଦ୍ୱାରା ହୁଏ; ବାୟୁ ପୁଣ୍ୟର ଭୋଗ କରନ୍ତି । କଷ୍ଟ ଭଙ୍ଗ କଳିଙ୍କର, ଏଠାରେ କୌଣସି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ ।

ପ୍ରାଣାଦିସୁଖପର୍ଯନ୍ତା ଅଂଶା ଏକୋନଵିଂଶତିଃ । ପ୍ରଵିଷ୍ଟାଃ ସଂତି ଲୋକେଷୁ ପୃଥକ୍ସଂତି ଖଗେଶ୍ଵର ॥ ୩,୧୬.

ଶ୍ୱାସ ଆଦି ସୁଖ ଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଏକୋଣିଶ୍ୱ ଅଂଶ ଅଛି । ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି ଓ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଅଛନ୍ତି, ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ ।

ମାରୁତରେଵତାରାଂଶ୍ଚ ଶୃଣୁ ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ରସତ୍ତମ । ଚତୁର୍ଦଶସୁ ଚନ୍ଦ୍ରେଷୁ ଦ୍ଵିତୀଯୌ ଯୋ ଵିରୋଚନଃ ॥ ୩,୧୬.

ମାରୁତ ଓ ରେବତଙ୍କ ଅଂଶ ବିଷୟରେ ଶୁଣ, ହେ ପକ୍ଷୀମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଚଉଦ ଚନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱିତୀୟଟି ହେଉଛନ୍ତି ବିରୋଚନ ।

ସ ଵାଯୁରିତି ସଂପ୍ରୋକ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରାଦୀନାଂ ଖଗେଶ୍ଵର । ହରିତତ୍ତ୍ଵେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ସ ଵିଷ୍ଵଗ୍ଯାଵ୍ଯତେକ୍ଷଣଃ ॥ ୩,୧୬.

ସେ ବାୟୁ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ, ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ । ହରିଙ୍କ ସମସ୍ତ ରୂପରେ ସେ ସବୁଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଓ ଅପରିବର୍ତ୍ତନଶୀଳ ସାକ୍ଷୀ ।