ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାନ୍ତଃ ପଦ୍ମନାଭୋ ଯୋ ଜାତଃ କମଲାସନଃ । ସ ଚର୍ତୁମୁଖସଂଜ୍ଞାଂ ଚାପ୍ଯଵାପ ଖଗସତ୍ତମ ॥ ୩,୧୬.

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭିତରେ ଯିଏ ପଦ୍ମନାଭ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, କମଳ ଉପରେ ବସିଥିଲେ, ସେ ଚାରିମୁହଁ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ ହେଲେ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଏଵଂ ଚତ୍ଵାରିରୂପାଣି ବ୍ରହ୍ମଣଃ କୀର୍ତିତାନି ଚ । ଵାଯୋର୍ନାମାନି ଵକ୍ଷ୍ଯେହଂ ଶୃଣୁ ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ରସତ୍ତମ ॥ ୩,୧୬.

ଏପରିଭାବରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଚାରିଟି ରୂପ ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ବାୟୁଙ୍କର ନାମଗୁଡ଼ିକ କହିବି, ଶୁଣ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ସଂକର୍ଷଣାଚ୍ଚ ଗରୁଡ ଜଯାଯାଂ ଯୋ ଵଭୂଵ ହ । ସ ଵାଯୁଃ ପ୍ରଥମୋ ଜ୍ଞେଯୋ ପ୍ରଧାନ ଇତି କୀର୍ତିତଃ ॥ ୩,୧୬.

ସଂକର୍ଷଣଙ୍କୁ ନେଇ ଜୟାରେ ଯିଏ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ସେଇ ବାୟୁ ପ୍ରଥମ ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଡାକାଯାଏ।

ଲୋକଚେଷ୍ଟାପ୍ରଦତ୍ଵାତ୍ସ ସୂତ୍ରନାମ୍ନାପି କୀର୍ତିତଃ । ବଦରୀସ୍ଥସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚ ଧୈର୍ଯେଣ ସ୍ତଵନାଯ ସଃ ॥ ୩,୧୬.

ସେଉଁଠିଁ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଚଳାଇବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ସୂତ୍ର ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଡାକାଯାଏ; ବଦରୀରେ ବସିଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ସ୍ତୁତିତ।

ଧୃତିରୂପଂ ଯଯୌ ଵାଯୁସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଧୃତିରିତି ସ୍ମୃତଃ । ଯୋଗ୍ଯାନାଂ ହରିଭକ୍ତାନାଂ ଧୃତିରୂପେଣ ସଂସ୍ଥିତଃ ॥ ୩,୧୬.

ବାୟୁ ଧୈର୍ଯ୍ୟର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ ଧୃତି ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗ୍ୟ, ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତ, ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ଧୃତି ଭାବେ ବସିଛନ୍ତି।

ଯତୋ ହୃଦି ସ୍ଥିତୋ ଵାଯୁସ୍ତତୋ ଵୈ ଧୃତିସଂଜ୍ଞକଃ । ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ହୃଦି ସ୍ଥିତ୍ଵା ସ୍ମରତେ ସର୍ଵଦା ହରିମ୍ ॥ ୩,୧୬.

ବାୟୁ ହୃଦୟରେ ବସିଥିବାରୁ ସେ ଧୃତି ନାମରେ ପରିଚିତ; ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସି ସେ ସଦା ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।

ଅତୋ ଵାଯୁଃସ୍ଥିତିର୍ନାମ ବଭୂଵ ଖଗସତ୍ତମ । ଅଥଵା ଵାଯୁରେଵୈକଃ ଶ୍ଵେତଦ୍ଵୀପଗତଂ ହରିମ୍ ॥ ୩,୧୬.

ଏହିପରି, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବାୟୁଙ୍କୁ ସ୍ଥିତି ନାମ ମିଳିଲା; କିମ୍ବା ବାୟୁ ଏକା ନିତ୍ୟ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପରେ ବସିଥିବା ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।

ସଦା ସ୍ମରତି ଵୈ ଵୀନ୍ଦ୍ର ଅତୋସୌ ସ୍ମୃତିସଂଜ୍ଞକଃ । ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ହୃଦିସ୍ଥିତ୍ଵା ଜ୍ଞାତୋ ଵିଷ୍ଣୋରୁଦୀରଣାତ୍ ॥ ୩,୧୬.

ସେ ସଦା ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ, ଏହିପରି ସେ ସ୍ମୃତି ନାମରେ ପରିଚିତ; ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାନ୍ତି।

ଅତୋ ମେ ମୁକ୍ତିନାମାଭୂଦ୍ଵାଯୁରେଵ ନ ସଂଶଯଃ । ଜ୍ଞାନଦ୍ଵାରେଣ ଭକ୍ତାନାଂ ମୁକ୍ତିଦୋ ମଦନୁଜ୍ଞଯା ॥ ୩,୧୬.

ଏହିପରି ବାୟୁ ମୁକ୍ତି ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଜ୍ଞାନର ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ମୋ ଅନୁମତିରେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି।

ଯତୋ ସୌ ଵାଯୁରେଵୈକୋ ମୁକ୍ତିନାମା ଭୂଵହ । ଵିଷ୍ଣୌ ଭକ୍ତିଂ ଵର୍ଧ୍ଯତି ଭକ୍ତାନାଂ ହୃଦି ସଂସ୍ଥିତଃ ॥ ୩,୧୬.

ଯେହেতୁ ବାୟୁ ଏକା ମୁକ୍ତି ନାମରେ ପରିଚିତ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସି, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ବଢ଼ାନ୍ତି।

ଅତୋସୌ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତଶ୍ଚ କୀର୍ତିତୋ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଏଷୋସୌ ସର୍ଵଜୀଵାନାଂ ଚିତ୍ତସଂଜ୍ଞାନମେଵ ଚ ॥ ୩,୧୬.

ଏହିପରି ସେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ବୋଲି ପରିଚିତ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ଚେତନା ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାନ୍ତି।

ଚିତ୍ତରୂପୋ ଯତୋ ଵାଯୁରତଶ୍ଚିତ୍ତମିତି ସ୍ମୃତଃ । ପ୍ରଭୁଃ ପ୍ରଭୂଣାଂ ଗରୁଡ ସୋଦରାଣାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ ॥ ୩,୧୬.

ବାୟୁ ଚିତ୍ତର ରୂପ ହେଉଥିବାରୁ ସେ ଚିତ୍ତ ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି; ହେ ଗରୁଡ଼, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁ ଓ ସମସ୍ତ ସହୋଦରଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁ।

ଅତସ୍ତୁ ଵାଯୁରେଵୈକୋ ମହାପ୍ରଭୁରିତି ସ୍ମୃତଃ । ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ହୃହି ସ୍ଥିତ୍ଵା ବଲଂ ପଶ୍ଯତି ସତ୍ତମ ॥ ୩,୧୬.

ଏହିପରି ବାୟୁ ଏକା ମହାପ୍ରଭୁ ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି; ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସି, ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦେଖନ୍ତି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଅତୋ ବଲମିତି ହ୍ଯାଖ୍ଯାମଵାପ ଵିନତାସୁତ । ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ହୃଦି ସ୍ଥିତ୍ଵା ପୁତ୍ରପୌତ୍ରାଦିକୈର୍ଜନୈଃ ॥ ୩,୧୬.

ଏହିପରି, ହେ ବିନତାନନ୍ଦନ, ସେ ବଳ ନାମ ପାଇଲେ; ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସି, ପୁଅ, ନାତି ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ।

ଯାଜନଂ କୁରୁତେ ନିତ୍ଯମତୋସୌ ଯଷ୍ଟୃସଂଜ୍ଞକଃ । ଅନନ୍ତକଲ୍ପମାରଭ୍ଯ ଵାଯୁପର୍ଯନ୍ତମେଵ ଚ ॥ ୩,୧୬.

ସେ ସଦା ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଯଷ୍ଟୃ ବୋଲି ଡାକାଯାଏ; ଅନନ୍ତ କାଳରୁ ବାୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

ଵକ୍ରତ୍ଵଂ ନାସ୍ତି ଯୋଗସ୍ଯ ଋଜୁର୍ଯୋଗ୍ଯ ଇତି ସ୍ମୃତଃ । ଯୋଗସ୍ଯ ଵକ୍ରତା ନାମ କାମ୍ଯତା ହରିପୂଜନେ । ଈଶରୁଦ୍ରାଦିକାନାଂ ଚ କାମ୍ଯେନ ହରିପୂଜନମ୍ ॥ ୩,୧୬.

ଯୋଗରେ କୌଣସି ବାଙ୍କି ନାହିଁ; ତେଣୁ ସେ ରୁଜୁଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି; ଯୋଗର ବାଙ୍କି ଅର୍ଥ ହେଉଛି ହରିଙ୍କ ପୂଜାରେ ଇଚ୍ଛା; ଈଶ, ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛାବଶତଃ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି।

କସ୍ଯଚିତ୍ତ୍ଵଥ ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ର ହ୍ଯତସ୍ତ୍ଵନୃଜଵଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୩,୧୬.

କିନ୍ତୁ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କିଛି ଲୋକ ଏହିପରି ଅନୃଜୁ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

ଋଷ୍ଯାଦୀନାଂ ଚ ମଧ୍ଯେପି କାମ୍ଯେନ ହରିପୂଜନମ୍ । ଅତୋ ନ ଋଜଵୋ ଜ୍ଞେଯା ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଚ କା କଥା ॥ ୩,୧୬.

ଋଷିମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛାବଶତଃ ହରିଙ୍କ ପୂଜା; ତେଣୁ ସେମାନେ ରୁଜୁ ନୁହଁନ୍ତି, ମଣିଷମାନେ ତ ଏଥିରେ କଥା କଣ!

ଯାଵତ୍କାମ୍ଯସପର୍ଯାଂ ଵୈ ନ ଜହାତି ନରୋତ୍ତମଃ । ତଥା ଋଷ୍ଯାଦଯଶ୍ଚୈଵ ମୋକ୍ଷସ୍ଯ ପରିପନ୍ଥିନୀମ୍ ॥ ୩,୧୬.

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତମ ମଣିଷ ଇଚ୍ଛାସହିତ ପୂଜା ଛାଡ଼ି ନାହାନ୍ତି, ସେପରି ଋଷିମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ବାଧା ହେଉଛନ୍ତି।

ଅନାଦିକାଲମାରଭ୍ଯ କର୍ମଜନ୍ଯା ଚ ଵାସନା । ମୋକ୍ଷାଧିକାରିଣଃ ସର୍ଵେ କୁର୍ଵତେ କସ୍ଯ ପୂଜନମ୍ ॥ ୩,୧୬.

ଅନାଦି କାଳଠାରୁ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଆଦତ ରହିଛି; ସମସ୍ତ ମୁକ୍ତିଯୋଗ୍ୟ ଲୋକେ କାହାରୋ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ନଷ୍ଟପ୍ରାଯଂ ଚ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଗୁରୋଃ ସଂଜ୍ଞାନବୋଧକାତ୍ । ପ୍ରାପ୍ଯଯୋଗଂ ସମାଚର୍ଯ ଅନ୍ତେ ମୋକ୍ଷମଵାପ୍ନୁଯାତ୍ ॥ ୩,୧୬.

ଗୁରୁଙ୍କର ଜ୍ଞାନ ଜାଗୃତି ଦ୍ୱାରା ସେଇ ସମସ୍ତ ଆଦତ ପ୍ରାୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରି ଶେଷରେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

କାମ୍ଯେନ ପୂଜନଂ ଵିଷ୍ଣୋରୈଶ୍ଵର୍ଯଂ ପ୍ରଦଦାତି ଚ । ଜ୍ଞାନଂ ଚ ଵିପରୀତଂ ସ୍ଯାତ୍ତେନ ଯାତ୍ଯଧରଂ ତମଃ ॥ ୩,୧୬.

ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପୂଜା କଲେ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ମିଳେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ନିମ୍ନ ଅନ୍ଧକାରକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।

ତଦେଵ ଵିପରୀତଂ ଚେଜ୍ଜ୍ଞାନାଯ ପରିକୀର୍ତିତମ୍ । ଶିଲାଯାଂ ଵିଷ୍ଣୁବୁଦ୍ଧିସ୍ତୁ ଵିଷ୍ଣୁବୁଦ୍ଧିର୍ଦ୍ଵିଜେ ତଥା ॥ ୩,୧୬.

ଏହି ଭ୍ରାନ୍ତ ଜ୍ଞାନକୁ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ପଥରରେ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଧ, କିମ୍ବା ବ୍ରାହ୍ମଣରେ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଧ ହେଉଛି ବିଷ୍ଣୁଚେତନା।

ସଲିଲେ ତୀର୍ଥବୁଦ୍ଧିସ୍ତୁ ରୋଣୁକାଯାଂ ତଥୈଵ ଚ । ଶିଵେ ସୂର୍ଯେ ଷଣ୍ମୁଖେ ଚ ଵିଷ୍ଣୁବୁଦ୍ଧିଃ ଖଗେଶ୍ଵର ॥ ୩,୧୬.

ପାଣିରେ ତୀର୍ଥ ବୋଧ, ମାଟିର ଗଠିରେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି; ଶିବ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଷଣ୍ମୁଖରେ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଧ ହେଉଛି, ହେ ପକ୍ଷୀନାଥ।

ଇତ୍ଯାଦ୍ଯମଖିଲଂ ଜ୍ଞାନଂ ଵିପରୀତମିତି ସ୍ମୃତମ୍ । ଶିଲାଦ୍ଯେଷୁ ଚ ସର୍ଵେଷୁ ଐକ୍ଯେନୈଵ ଵିଚିନ୍ତନମ୍ ॥ ୩,୧୬.

ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନକୁ ଭ୍ରାନ୍ତ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ; ପଥର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷରେ ଏକତା ଭାବେ ଚିନ୍ତନ କରାଯାଏ।

ଵିଷ୍ଣୁବୁଦ୍ଧିରିତି ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନ ତୁ ତତ୍ରସ୍ଥଵେଦନମ୍ । ଅନାଦ୍ଯନନ୍ତକାଲେପି କାମ୍ଯେନ ହରିପୂଜନମ୍ ॥ ୩,୧୬.

ଏହାକୁ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଧ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ସତ୍ୟ ଅନୁଭୂତି ନୁହେଁ; ଅନନ୍ତ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କ ପୂଜାରେ ସତ୍ୟ ଅନୁଭୂତି ହୁଏ ନାହିଁ।

ଯତୋ ନାସ୍ତି ତତୋ ଵାଯୁର୍ଋଜୁର୍ଯୋଗ୍ଯଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତଃ । ଅନ୍ଯେଷାଂ ସର୍ଵଦା ନାସ୍ତି ଅତୋ ନ ଋଜଵଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୩,୧୬.

ଯେଉଁଠାରେ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ବାୟୁ ସିଧା ଓ ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଅନ୍ୟମାନେ ସଦା ଏହାର ଅନୁଭୂତି କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତେଣୁ ସେମାନେ ସିଧା ବୋଲି ମନାଯାନ୍ତି ନାହିଁ।

ହରିଂ ଦର୍ଶଯତେ ଵାପି ଅପରୋକ୍ଷେଣ ସର୍ଵଦା । ମୋକ୍ଷାଧିକାରିଣାଂ କାଲେ ଅତଃ ପ୍ରଜ୍ଞେତି କଥ୍ଯତେ ॥ ୩,୧୬.

ସେ ସଦା ହରିଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଏ; ମୁକ୍ତିଯୋଗ୍ୟମାନଙ୍କର ସମୟରେ ତେଣୁ ସେ ପ୍ରଜ୍ଞା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ପରୋକ୍ଷେଣାପି ସର୍ଵେଷାଂ ହରିଂ ଦର୍ଶଯତେ ସଦା । ଅତୋ ଵାଯୁଃ ସଦା ଵୀନ୍ଦ୍ର ଜ୍ଞାନମିତ୍ଯେଵ କୀର୍ତିତଃ ॥ ୩,୧୬.

ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସଦା ହରିଙ୍କୁ ପରୋକ୍ଷ ଭାବେ ଦେଖାଏ; ତେଣୁ, ହେ ପକ୍ଷୀମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ ସଦା ଜ୍ଞାନ ବୋଲି ପରିଚିତ।