ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

କୃଷ୍ଣାଵତାରେ କନ୍ଯେଵ ନନ୍ଦପୁତ୍ରାନୁଜା ହି ସା । ରଜୋଭିମାନିଭୂଦେଵୀ ଭାର୍ଯା ସା ସୂକରସ୍ଯ ଚ ॥ ୩,୧୬.

କୃଷ୍ଣାବତାରରେ ସେ କନ୍ୟା ଭାବେ, ନନ୍ଦଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଛୋଟ ଭଉଣୀ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି; ରଜୋଗୁଣର ସ୍ୱାଭିମାନୀ ଦେବୀ ସୂକର ଅବତାରର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଅଟେ।

ଵେଦାଭିମାନିନୀ ଵୀନ୍ଦ୍ର ଅନ୍ନପୂର୍ଣା ପ୍ରକୀର୍ତିତା । ନାରାଯଣସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀରୂପା ତ୍ଵଜା ସ୍ମୃତା ॥ ୩,୧୬.

ବେଦର ସ୍ୱାଭିମାନୀ ଯିଏ, ସେ ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ବୋଲି ପରିଚିତ; ନାରାୟଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ରୂପେ ଅଜା ଭାବରେ ସ୍ମୃତ।

ଯଜ୍ଞାଖ୍ଯସ୍ଯ ହରେର୍ଭାର୍ଯା ଦକ୍ଷିଣା ସଂପ୍ରକୀର୍ତିତା ॥ ୩,୧୬.

ଯଜ୍ଞ ନାମକ ହରିଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଡକ୍ଷିଣା ବୋଲି ପରିଚିତ।

ଜଯନ୍ତୀ ଵୃଷଭସ୍ଯୈଵ ପତ୍ନୀ ସଂପରିକୀର୍ତିତା । ଵିଦେହପୁତ୍ରୀ ସୀତା ତୁ ରାମଭାର୍ଯା ପ୍ରକୀର୍ତିତା ॥ ୩,୧୬.

ଜୟନ୍ତୀ ବୃଷଭଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ବିଦେହର ଝିଅ ସୀତା ରାମଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାବେ ପରିଚିତ।

ରୁକ୍ମିଣୀସତ୍ଯଭାମା ଚ ଭାର୍ଯେ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ କୀର୍ତିତେ । ଇତ୍ଯାଦିକା ହ୍ଯନନ୍ତାଶ୍ଚାପ୍ଯାଵତାରାଃ ପୃଥଗ୍ଵିଧାଃ ॥ ୩,୧୬.

ରୁକ୍ମିଣୀ ଓ ସତ୍ୟଭାମା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା; ଏପରି ଅନେକ ଅନେକ ଅବତାର ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର।

ରମାଯାଃ ସଂତି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଭେଦହୀନାଃ ପରସ୍ପରମ୍ । ଅନନ୍ତାନନ୍ତଗୁଣକାଦ୍ଵିଷ୍ଣୋର୍ନ୍ଯୂନାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ ॥ ୩,୧୬.

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରମାଙ୍କ ରୂପଗୁଡ଼ିକ ଏକାଅପରେ ଅଭିନ୍ନ ଅଟେ; ସେମାନେ ଅନନ୍ତ ଓ ଅନେକ ଗୁଣର ଧାମ, କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁଠାରୁ କମ୍ ମାନାଯାନ୍ତି।

ଅଥ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଵାଯୁଶ୍ଚ ଶ୍ରିଯଃ କୋଟିଗୁଣାଧମୌ । ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଚ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ରୂପଂ ଶୃଣୁ ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ରସତ୍ତମ ॥ ୩,୧୬.

ଏବେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବାୟୁ, ଶ୍ରୀଙ୍କ ତୁଳନାରେ କୋଟିଗୁଣ ଅଧମ; ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରୂପ ବିଷୟରେ କହିବି—ଶୁଣ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଵାସୁଦେଵାତ୍ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ମାଯାଯାଂ ଚ ଖଗେଶ୍ଵର । ସ ଏଵ ପୁରୁଷୋନାମ ଵିରିଞ୍ଚ ଇତି କୀର୍ତିତଃ ॥ ୩,୧୬.

ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ମାୟାରେ ଥିବାବେଳେ ଯିଏ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେ ପୁରୁଷ ଭାବେ ଓ ବିରିଞ୍ଚ ବୋଲି ପରିଚିତ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଅନିରୁଦ୍ଧାତ୍ତୁ ଶାନ୍ତାଯାଂ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ଵତନୁସ୍ତ୍ଵଭୂତ୍ । ତଦା ମହାନ୍ଵିରିଞ୍ଚେତି ସଂଜ୍ଞାମାପ ଖଗେଶ୍ଵର ॥ ୩,୧୬.

ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ଶାନ୍ତା ଭାର୍ଯ୍ୟାରୁ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ରୂପ ନେଲା; ଏହିବେଳେ ସେ ମହାନ ବିରିଞ୍ଚ ନାମ ପାଇଲେ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ରଜସାତ୍ର ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ମାଯାଯାଂ ଵାସୁଦେଵତଃ । ଵିଧିସଂଜ୍ଞୋ ଵିରିଞ୍ଚଃ ସ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯଃ ପକ୍ଷିସତ୍ତମ ॥ ୩,୧୬.

ଏଠାରେ, ରଜୋଗୁଣରୁ, ମାୟାରେ, ବାସୁଦେବଠାରୁ ଯିଏ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେ ବିଧି ଓ ବିରିଞ୍ଚ ନାମରେ ପରିଚିତ; ଏହିପରି ଜାଣ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାନ୍ତଃ ପଦ୍ମନାଭୋ ଯୋ ଜାତଃ କମଲାସନଃ । ସ ଚର୍ତୁମୁଖସଂଜ୍ଞାଂ ଚାପ୍ଯଵାପ ଖଗସତ୍ତମ ॥ ୩,୧୬.

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭିତରେ ଯିଏ ପଦ୍ମନାଭ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, କମଳ ଉପରେ ବସିଥିଲେ, ସେ ଚାରିମୁହଁ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ ହେଲେ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଏଵଂ ଚତ୍ଵାରିରୂପାଣି ବ୍ରହ୍ମଣଃ କୀର୍ତିତାନି ଚ । ଵାଯୋର୍ନାମାନି ଵକ୍ଷ୍ଯେହଂ ଶୃଣୁ ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ରସତ୍ତମ ॥ ୩,୧୬.

ଏପରିଭାବରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଚାରିଟି ରୂପ ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ବାୟୁଙ୍କର ନାମଗୁଡ଼ିକ କହିବି, ଶୁଣ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ସଂକର୍ଷଣାଚ୍ଚ ଗରୁଡ ଜଯାଯାଂ ଯୋ ଵଭୂଵ ହ । ସ ଵାଯୁଃ ପ୍ରଥମୋ ଜ୍ଞେଯୋ ପ୍ରଧାନ ଇତି କୀର୍ତିତଃ ॥ ୩,୧୬.

ସଂକର୍ଷଣଙ୍କୁ ନେଇ ଜୟାରେ ଯିଏ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ସେଇ ବାୟୁ ପ୍ରଥମ ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଡାକାଯାଏ।

ଲୋକଚେଷ୍ଟାପ୍ରଦତ୍ଵାତ୍ସ ସୂତ୍ରନାମ୍ନାପି କୀର୍ତିତଃ । ବଦରୀସ୍ଥସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚ ଧୈର୍ଯେଣ ସ୍ତଵନାଯ ସଃ ॥ ୩,୧୬.

ସେଉଁଠିଁ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଚଳାଇବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ସୂତ୍ର ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଡାକାଯାଏ; ବଦରୀରେ ବସିଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ସ୍ତୁତିତ।

ଧୃତିରୂପଂ ଯଯୌ ଵାଯୁସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଧୃତିରିତି ସ୍ମୃତଃ । ଯୋଗ୍ଯାନାଂ ହରିଭକ୍ତାନାଂ ଧୃତିରୂପେଣ ସଂସ୍ଥିତଃ ॥ ୩,୧୬.

ବାୟୁ ଧୈର୍ଯ୍ୟର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ ଧୃତି ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗ୍ୟ, ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତ, ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ଧୃତି ଭାବେ ବସିଛନ୍ତି।

ଯତୋ ହୃଦି ସ୍ଥିତୋ ଵାଯୁସ୍ତତୋ ଵୈ ଧୃତିସଂଜ୍ଞକଃ । ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ହୃଦି ସ୍ଥିତ୍ଵା ସ୍ମରତେ ସର୍ଵଦା ହରିମ୍ ॥ ୩,୧୬.

ବାୟୁ ହୃଦୟରେ ବସିଥିବାରୁ ସେ ଧୃତି ନାମରେ ପରିଚିତ; ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସି ସେ ସଦା ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।

ଅତୋ ଵାଯୁଃସ୍ଥିତିର୍ନାମ ବଭୂଵ ଖଗସତ୍ତମ । ଅଥଵା ଵାଯୁରେଵୈକଃ ଶ୍ଵେତଦ୍ଵୀପଗତଂ ହରିମ୍ ॥ ୩,୧୬.

ଏହିପରି, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବାୟୁଙ୍କୁ ସ୍ଥିତି ନାମ ମିଳିଲା; କିମ୍ବା ବାୟୁ ଏକା ନିତ୍ୟ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପରେ ବସିଥିବା ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।

ସଦା ସ୍ମରତି ଵୈ ଵୀନ୍ଦ୍ର ଅତୋସୌ ସ୍ମୃତିସଂଜ୍ଞକଃ । ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ହୃଦିସ୍ଥିତ୍ଵା ଜ୍ଞାତୋ ଵିଷ୍ଣୋରୁଦୀରଣାତ୍ ॥ ୩,୧୬.

ସେ ସଦା ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ, ଏହିପରି ସେ ସ୍ମୃତି ନାମରେ ପରିଚିତ; ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାନ୍ତି।

ଅତୋ ମେ ମୁକ୍ତିନାମାଭୂଦ୍ଵାଯୁରେଵ ନ ସଂଶଯଃ । ଜ୍ଞାନଦ୍ଵାରେଣ ଭକ୍ତାନାଂ ମୁକ୍ତିଦୋ ମଦନୁଜ୍ଞଯା ॥ ୩,୧୬.

ଏହିପରି ବାୟୁ ମୁକ୍ତି ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଜ୍ଞାନର ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ମୋ ଅନୁମତିରେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି।

ଯତୋ ସୌ ଵାଯୁରେଵୈକୋ ମୁକ୍ତିନାମା ଭୂଵହ । ଵିଷ୍ଣୌ ଭକ୍ତିଂ ଵର୍ଧ୍ଯତି ଭକ୍ତାନାଂ ହୃଦି ସଂସ୍ଥିତଃ ॥ ୩,୧୬.

ଯେହেতୁ ବାୟୁ ଏକା ମୁକ୍ତି ନାମରେ ପରିଚିତ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସି, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ବଢ଼ାନ୍ତି।

ଅତୋସୌ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତଶ୍ଚ କୀର୍ତିତୋ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଏଷୋସୌ ସର୍ଵଜୀଵାନାଂ ଚିତ୍ତସଂଜ୍ଞାନମେଵ ଚ ॥ ୩,୧୬.

ଏହିପରି ସେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ବୋଲି ପରିଚିତ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ଚେତନା ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଜଣାଯାନ୍ତି।

ଚିତ୍ତରୂପୋ ଯତୋ ଵାଯୁରତଶ୍ଚିତ୍ତମିତି ସ୍ମୃତଃ । ପ୍ରଭୁଃ ପ୍ରଭୂଣାଂ ଗରୁଡ ସୋଦରାଣାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ ॥ ୩,୧୬.

ବାୟୁ ଚିତ୍ତର ରୂପ ହେଉଥିବାରୁ ସେ ଚିତ୍ତ ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି; ହେ ଗରୁଡ଼, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭୁ ଓ ସମସ୍ତ ସହୋଦରଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁ।

ଅତସ୍ତୁ ଵାଯୁରେଵୈକୋ ମହାପ୍ରଭୁରିତି ସ୍ମୃତଃ । ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ହୃହି ସ୍ଥିତ୍ଵା ବଲଂ ପଶ୍ଯତି ସତ୍ତମ ॥ ୩,୧୬.

ଏହିପରି ବାୟୁ ଏକା ମହାପ୍ରଭୁ ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି; ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସି, ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦେଖନ୍ତି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଅତୋ ବଲମିତି ହ୍ଯାଖ୍ଯାମଵାପ ଵିନତାସୁତ । ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ହୃଦି ସ୍ଥିତ୍ଵା ପୁତ୍ରପୌତ୍ରାଦିକୈର୍ଜନୈଃ ॥ ୩,୧୬.

ଏହିପରି, ହେ ବିନତାନନ୍ଦନ, ସେ ବଳ ନାମ ପାଇଲେ; ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସି, ପୁଅ, ନାତି ଓ ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ।

ଯାଜନଂ କୁରୁତେ ନିତ୍ଯମତୋସୌ ଯଷ୍ଟୃସଂଜ୍ଞକଃ । ଅନନ୍ତକଲ୍ପମାରଭ୍ଯ ଵାଯୁପର୍ଯନ୍ତମେଵ ଚ ॥ ୩,୧୬.

ସେ ସଦା ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ଯଷ୍ଟୃ ବୋଲି ଡାକାଯାଏ; ଅନନ୍ତ କାଳରୁ ବାୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

ଵକ୍ରତ୍ଵଂ ନାସ୍ତି ଯୋଗସ୍ଯ ଋଜୁର୍ଯୋଗ୍ଯ ଇତି ସ୍ମୃତଃ । ଯୋଗସ୍ଯ ଵକ୍ରତା ନାମ କାମ୍ଯତା ହରିପୂଜନେ । ଈଶରୁଦ୍ରାଦିକାନାଂ ଚ କାମ୍ଯେନ ହରିପୂଜନମ୍ ॥ ୩,୧୬.

ଯୋଗରେ କୌଣସି ବାଙ୍କି ନାହିଁ; ତେଣୁ ସେ ରୁଜୁଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି; ଯୋଗର ବାଙ୍କି ଅର୍ଥ ହେଉଛି ହରିଙ୍କ ପୂଜାରେ ଇଚ୍ଛା; ଈଶ, ରୁଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛାବଶତଃ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି।

କସ୍ଯଚିତ୍ତ୍ଵଥ ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ର ହ୍ଯତସ୍ତ୍ଵନୃଜଵଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୩,୧୬.

କିନ୍ତୁ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କିଛି ଲୋକ ଏହିପରି ଅନୃଜୁ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

ଋଷ୍ଯାଦୀନାଂ ଚ ମଧ୍ଯେପି କାମ୍ଯେନ ହରିପୂଜନମ୍ । ଅତୋ ନ ଋଜଵୋ ଜ୍ଞେଯା ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ଚ କା କଥା ॥ ୩,୧୬.

ଋଷିମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛାବଶତଃ ହରିଙ୍କ ପୂଜା; ତେଣୁ ସେମାନେ ରୁଜୁ ନୁହଁନ୍ତି, ମଣିଷମାନେ ତ ଏଥିରେ କଥା କଣ!

ଯାଵତ୍କାମ୍ଯସପର୍ଯାଂ ଵୈ ନ ଜହାତି ନରୋତ୍ତମଃ । ତଥା ଋଷ୍ଯାଦଯଶ୍ଚୈଵ ମୋକ୍ଷସ୍ଯ ପରିପନ୍ଥିନୀମ୍ ॥ ୩,୧୬.

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତମ ମଣିଷ ଇଚ୍ଛାସହିତ ପୂଜା ଛାଡ଼ି ନାହାନ୍ତି, ସେପରି ଋଷିମାନେ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ବାଧା ହେଉଛନ୍ତି।