ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଅଵତାରା ହ୍ଯସଂଖ୍ଯାତା ଵିଷ୍ଣୋର୍ନାରାଯଣସ୍ଯ ଚ । ସ୍ଵଯଂ ନାରାଯଣାସ୍ତେ ତେ ନାଣୁମାତ୍ରଂ ଵିଭିଦ୍ଯତେ ॥ ୩,୧୫.

ବିଷ୍ଣୁ ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ଅବତାର ନିଶ୍ଚୟ ଅସଂଖ୍ୟ । ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱୟଂ ନାରାୟଣ, ସେମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ ।

ବଲତୋରୂପତଶ୍ଚାପି ଗୁଣତଶ୍ଚ କଥଞ୍ଚନ । ଅନନ୍ତୋନନ୍ତଗୁଣତଃ ପୂର୍ଣୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ନ ଚାନ୍ଯଥା ॥ ୩,୧୫.

ଶକ୍ତି, ରୂପ ଓ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା, ବିଷ୍ଣୁ ସଦା ଅନନ୍ତ ଓ ଅସଂଖ୍ୟ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏହା କେବେ ବିପରୀତ ନୁହେଁ ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୬ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ମହାଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଃ ସ୍ଵରୂପଂ ଚ ଅଵତାରାନ୍ଖଗେଶ୍ଵର । ଶୃଣୁ ସମ୍ଯଙ୍ମହାଭାଗ ତଜ୍ଜ୍ଞାନସ୍ଯ ଵିନିର୍ଣଯମ୍ ॥ ୩,୧୬.

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ରାଜା, ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ଓ ତାଙ୍କ ଅବତାରମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆମେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କହୁଛି, ତୁମେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ । ଏହି ଜ୍ଞାନର ସଠିକ୍ ନିଷ୍କର୍ଷ ତୁମେ ଜାଣ ।

ଈଶାଦନ୍ଯସ୍ଯ ଜଗତୋ ହ୍ଯାତ୍ମୋ ଲୋଚନ ଏଵ ତୁ । ଵିଷଯୀକୁରୁତେ ତତ୍ସ୍ଯାଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ ॥ ୩,୧୬.

ପ୍ରଭୁଠାରୁ ଅଲଗା ଯେଉଁ ଜଗତର ଆତ୍ମା, ସେ କେବଳ ଦୃଷ୍ଟି ମାତ୍ର ଅଟେ; ଏହି ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଜଣାଯାଏ—ଏହିଁକୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

ନିତ୍ଯାଵିଯୋଗିନୀ ଦେଵୀ ହରିପାଦୈକସଂଶ୍ରଯା । ନିତ୍ଯମୁକ୍ତା ନିତ୍ଯବୁଦ୍ଧା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତା ॥ ୩,୧୬.

ଯିଏ ସଦା ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଓ ହରିଙ୍କ ପାଦରେ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି, ସଦା ମୁକ୍ତ ଓ ସଦା ଜ୍ଞାନମୟ, ସେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ବୋଲି ପରିଚିତ।

ମୂଲସ୍ଯ ଚ ହରେର୍ଭାର୍ଯା ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସଂପ୍ରକୀର୍ତିତା । ପୁଂସୋ ହି ଭାର୍ଯା ପ୍ରକୃତିଃ ପ୍ରକୃତେଶ୍ଚାଭିମାନିନୀ ॥ ୩,୧୬.

ହରିଙ୍କ ମୂଳ ଭାବେ ଯିଏଙ୍କୁ ଭାବାଯାଏ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ପୁରୁଷ ପାଇଁ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରକୃତି, ଏବଂ ସେ ପ୍ରକୃତିରେ ଆତ୍ମବୋଧ ରଖନ୍ତି।

ସୃଷ୍ଟିଂ କର୍ତୁଂ ଗୁଣାନ୍ଵୀନ୍ଦ୍ର ପୁରୁଷେଣ ସହ ପ୍ରଭୋ । ତମଃ ପାନଂ ତଥା କର୍ତୁଂ ପ୍ରକୃତ୍ଯାଖ୍ଯା ତଦାଭଵତ୍ ॥ ୩,୧୬.

ହେ ପ୍ରଭୁ, ସୃଷ୍ଟି ତିଆରିବା ପାଇଁ ଗୁଣମାନେ ପୁରୁଷଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏବଂ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ସେ ପ୍ରକୃତି ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।

ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ତୁ ମାଯା ନାମ୍ନୀ ପ୍ରକୀର୍ତିତା । ସଂକର୍ଷଣସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ତୁ ଜଯେତି ପରିକୀର୍ତିତା ॥ ୩,୧୬.

ବାସୁଦେବଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ମାୟା ନାମରେ ଜଣାଯାଏ; ସଂକର୍ଷଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଜୟା ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଅନିରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ତୁ ଶାନ୍ତା ନାମ୍ନୀତି କୀର୍ତିତା । କୃତିଃ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଭାର୍ଯାପିଂ ସୃଷ୍ଟିଂ କର୍ତୁଂ ବଭୂଵ ହ ॥ ୩,୧୬.

ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ନାମ ଶାନ୍ତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା କୃତି, ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ ହେଉଛନ୍ତି।

ଵିଷ୍ଣୁପତ୍ନୀ କୀର୍ତିତା ଚ ଶ୍ରୀଦେଵୀ ସତ୍ତ୍ଵମାନିନୀ । ତମୋଭିମାନିନୀ ଦୁର୍ଗା କନ୍ଯକେତି ପ୍ରକୀର୍ତିତା ॥ ୩,୧୬.

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଶ୍ରୀଦେବୀ ବୋଲି ପରିଚିତ, ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର ସ୍ୱାଭିମାନୀ; ତମୋଗୁଣର ସ୍ୱାଭିମାନୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ କନ୍ୟକା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

କୃଷ୍ଣାଵତାରେ କନ୍ଯେଵ ନନ୍ଦପୁତ୍ରାନୁଜା ହି ସା । ରଜୋଭିମାନିଭୂଦେଵୀ ଭାର୍ଯା ସା ସୂକରସ୍ଯ ଚ ॥ ୩,୧୬.

କୃଷ୍ଣାବତାରରେ ସେ କନ୍ୟା ଭାବେ, ନନ୍ଦଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଛୋଟ ଭଉଣୀ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି; ରଜୋଗୁଣର ସ୍ୱାଭିମାନୀ ଦେବୀ ସୂକର ଅବତାରର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଅଟେ।

ଵେଦାଭିମାନିନୀ ଵୀନ୍ଦ୍ର ଅନ୍ନପୂର୍ଣା ପ୍ରକୀର୍ତିତା । ନାରାଯଣସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀରୂପା ତ୍ଵଜା ସ୍ମୃତା ॥ ୩,୧୬.

ବେଦର ସ୍ୱାଭିମାନୀ ଯିଏ, ସେ ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ବୋଲି ପରିଚିତ; ନାରାୟଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ରୂପେ ଅଜା ଭାବରେ ସ୍ମୃତ।

ଯଜ୍ଞାଖ୍ଯସ୍ଯ ହରେର୍ଭାର୍ଯା ଦକ୍ଷିଣା ସଂପ୍ରକୀର୍ତିତା ॥ ୩,୧୬.

ଯଜ୍ଞ ନାମକ ହରିଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଡକ୍ଷିଣା ବୋଲି ପରିଚିତ।

ଜଯନ୍ତୀ ଵୃଷଭସ୍ଯୈଵ ପତ୍ନୀ ସଂପରିକୀର୍ତିତା । ଵିଦେହପୁତ୍ରୀ ସୀତା ତୁ ରାମଭାର୍ଯା ପ୍ରକୀର୍ତିତା ॥ ୩,୧୬.

ଜୟନ୍ତୀ ବୃଷଭଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ବିଦେହର ଝିଅ ସୀତା ରାମଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାବେ ପରିଚିତ।

ରୁକ୍ମିଣୀସତ୍ଯଭାମା ଚ ଭାର୍ଯେ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ କୀର୍ତିତେ । ଇତ୍ଯାଦିକା ହ୍ଯନନ୍ତାଶ୍ଚାପ୍ଯାଵତାରାଃ ପୃଥଗ୍ଵିଧାଃ ॥ ୩,୧୬.

ରୁକ୍ମିଣୀ ଓ ସତ୍ୟଭାମା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା; ଏପରି ଅନେକ ଅନେକ ଅବତାର ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର।

ରମାଯାଃ ସଂତି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଭେଦହୀନାଃ ପରସ୍ପରମ୍ । ଅନନ୍ତାନନ୍ତଗୁଣକାଦ୍ଵିଷ୍ଣୋର୍ନ୍ଯୂନାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ ॥ ୩,୧୬.

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରମାଙ୍କ ରୂପଗୁଡ଼ିକ ଏକାଅପରେ ଅଭିନ୍ନ ଅଟେ; ସେମାନେ ଅନନ୍ତ ଓ ଅନେକ ଗୁଣର ଧାମ, କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁଠାରୁ କମ୍ ମାନାଯାନ୍ତି।

ଅଥ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଵାଯୁଶ୍ଚ ଶ୍ରିଯଃ କୋଟିଗୁଣାଧମୌ । ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଚ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ରୂପଂ ଶୃଣୁ ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ରସତ୍ତମ ॥ ୩,୧୬.

ଏବେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବାୟୁ, ଶ୍ରୀଙ୍କ ତୁଳନାରେ କୋଟିଗୁଣ ଅଧମ; ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରୂପ ବିଷୟରେ କହିବି—ଶୁଣ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଵାସୁଦେଵାତ୍ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ମାଯାଯାଂ ଚ ଖଗେଶ୍ଵର । ସ ଏଵ ପୁରୁଷୋନାମ ଵିରିଞ୍ଚ ଇତି କୀର୍ତିତଃ ॥ ୩,୧୬.

ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ମାୟାରେ ଥିବାବେଳେ ଯିଏ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେ ପୁରୁଷ ଭାବେ ଓ ବିରିଞ୍ଚ ବୋଲି ପରିଚିତ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଅନିରୁଦ୍ଧାତ୍ତୁ ଶାନ୍ତାଯାଂ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ଵତନୁସ୍ତ୍ଵଭୂତ୍ । ତଦା ମହାନ୍ଵିରିଞ୍ଚେତି ସଂଜ୍ଞାମାପ ଖଗେଶ୍ଵର ॥ ୩,୧୬.

ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ଶାନ୍ତା ଭାର୍ଯ୍ୟାରୁ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ରୂପ ନେଲା; ଏହିବେଳେ ସେ ମହାନ ବିରିଞ୍ଚ ନାମ ପାଇଲେ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ରଜସାତ୍ର ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ମାଯାଯାଂ ଵାସୁଦେଵତଃ । ଵିଧିସଂଜ୍ଞୋ ଵିରିଞ୍ଚଃ ସ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯଃ ପକ୍ଷିସତ୍ତମ ॥ ୩,୧୬.

ଏଠାରେ, ରଜୋଗୁଣରୁ, ମାୟାରେ, ବାସୁଦେବଠାରୁ ଯିଏ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେ ବିଧି ଓ ବିରିଞ୍ଚ ନାମରେ ପରିଚିତ; ଏହିପରି ଜାଣ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାନ୍ତଃ ପଦ୍ମନାଭୋ ଯୋ ଜାତଃ କମଲାସନଃ । ସ ଚର୍ତୁମୁଖସଂଜ୍ଞାଂ ଚାପ୍ଯଵାପ ଖଗସତ୍ତମ ॥ ୩,୧୬.

ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭିତରେ ଯିଏ ପଦ୍ମନାଭ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, କମଳ ଉପରେ ବସିଥିଲେ, ସେ ଚାରିମୁହଁ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ ହେଲେ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଏଵଂ ଚତ୍ଵାରିରୂପାଣି ବ୍ରହ୍ମଣଃ କୀର୍ତିତାନି ଚ । ଵାଯୋର୍ନାମାନି ଵକ୍ଷ୍ଯେହଂ ଶୃଣୁ ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ରସତ୍ତମ ॥ ୩,୧୬.

ଏପରିଭାବରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଚାରିଟି ରୂପ ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି; ଏବେ ମୁଁ ବାୟୁଙ୍କର ନାମଗୁଡ଼ିକ କହିବି, ଶୁଣ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ସଂକର୍ଷଣାଚ୍ଚ ଗରୁଡ ଜଯାଯାଂ ଯୋ ଵଭୂଵ ହ । ସ ଵାଯୁଃ ପ୍ରଥମୋ ଜ୍ଞେଯୋ ପ୍ରଧାନ ଇତି କୀର୍ତିତଃ ॥ ୩,୧୬.

ସଂକର୍ଷଣଙ୍କୁ ନେଇ ଜୟାରେ ଯିଏ ଜନ୍ମିଥିଲେ, ସେଇ ବାୟୁ ପ୍ରଥମ ବୋଲି ଜଣାଯାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଡାକାଯାଏ।

ଲୋକଚେଷ୍ଟାପ୍ରଦତ୍ଵାତ୍ସ ସୂତ୍ରନାମ୍ନାପି କୀର୍ତିତଃ । ବଦରୀସ୍ଥସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚ ଧୈର୍ଯେଣ ସ୍ତଵନାଯ ସଃ ॥ ୩,୧୬.

ସେଉଁଠିଁ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଚଳାଇବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ସୂତ୍ର ନାମରେ ମଧ୍ୟ ଡାକାଯାଏ; ବଦରୀରେ ବସିଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ସ୍ତୁତିତ।

ଧୃତିରୂପଂ ଯଯୌ ଵାଯୁସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଧୃତିରିତି ସ୍ମୃତଃ । ଯୋଗ୍ଯାନାଂ ହରିଭକ୍ତାନାଂ ଧୃତିରୂପେଣ ସଂସ୍ଥିତଃ ॥ ୩,୧୬.

ବାୟୁ ଧୈର୍ଯ୍ୟର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ସେ ଧୃତି ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ ଅଛନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗ୍ୟ, ହରିଙ୍କ ଭକ୍ତ, ସେମାନଙ୍କ ମନରେ ଧୃତି ଭାବେ ବସିଛନ୍ତି।

ଯତୋ ହୃଦି ସ୍ଥିତୋ ଵାଯୁସ୍ତତୋ ଵୈ ଧୃତିସଂଜ୍ଞକଃ । ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ହୃଦି ସ୍ଥିତ୍ଵା ସ୍ମରତେ ସର୍ଵଦା ହରିମ୍ ॥ ୩,୧୬.

ବାୟୁ ହୃଦୟରେ ବସିଥିବାରୁ ସେ ଧୃତି ନାମରେ ପରିଚିତ; ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସି ସେ ସଦା ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।

ଅତୋ ଵାଯୁଃସ୍ଥିତିର୍ନାମ ବଭୂଵ ଖଗସତ୍ତମ । ଅଥଵା ଵାଯୁରେଵୈକଃ ଶ୍ଵେତଦ୍ଵୀପଗତଂ ହରିମ୍ ॥ ୩,୧୬.

ଏହିପରି, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବାୟୁଙ୍କୁ ସ୍ଥିତି ନାମ ମିଳିଲା; କିମ୍ବା ବାୟୁ ଏକା ନିତ୍ୟ ଶ୍ୱେତଦ୍ୱୀପରେ ବସିଥିବା ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି।

ସଦା ସ୍ମରତି ଵୈ ଵୀନ୍ଦ୍ର ଅତୋସୌ ସ୍ମୃତିସଂଜ୍ଞକଃ । ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ହୃଦିସ୍ଥିତ୍ଵା ଜ୍ଞାତୋ ଵିଷ୍ଣୋରୁଦୀରଣାତ୍ ॥ ୩,୧୬.

ସେ ସଦା ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ, ଏହିପରି ସେ ସ୍ମୃତି ନାମରେ ପରିଚିତ; ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବସି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଯାନ୍ତି।

ଅତୋ ମେ ମୁକ୍ତିନାମାଭୂଦ୍ଵାଯୁରେଵ ନ ସଂଶଯଃ । ଜ୍ଞାନଦ୍ଵାରେଣ ଭକ୍ତାନାଂ ମୁକ୍ତିଦୋ ମଦନୁଜ୍ଞଯା ॥ ୩,୧୬.

ଏହିପରି ବାୟୁ ମୁକ୍ତି ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଜ୍ଞାନର ଦ୍ୱାରା ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ମୋ ଅନୁମତିରେ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି।