ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ତତୋ ହରିଃ ପ୍ରାଦୁରଭୂନ୍ମହାତ୍ମା ନୃସିଂହନାମା ଭଗଵାନନନ୍ତଃ । ଦୈତ୍ଯୋ ହିରଣ୍ଯକଶିପୁଶ୍ଚ ତଥୋରୁଦେଶେ ସଂସ୍ଥାପିତଃ କରଜୈର୍ଦାରିତଶ୍ଚ ॥ ୩,୧୫.

ତାପରେ ହରି, ମହାପୁରୁଷ, ନୃସିଂହ ନାମକ ଅନନ୍ତ ଭଗବାନ୍ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ । ଦାନବ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କୁ ନିଜ ଉରସ୍ଥଳୀ ଉପରେ ବସାଇ, ନଖରେ ଫାଡ଼ିଦେଲେ ।

ତତୋ ହରିର୍ଭଗଵାନ୍ଵାମନୋଭୂଦଦିତ୍ଯାଂ ଵୈ କଶ୍ଯପାଦ୍ଦଵଦେଵଃ । ଇନ୍ଦ୍ରାଯେଦଂ ଦାତୁକାମଃ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ତଦର୍ଥଂ ଵୈ ପାଵିତୁଂ ସୋଵିତୁଂ ଚ ॥ ୩,୧୫.

ତାପରେ ହରି, ଭଗବାନ୍, କଶ୍ୟପ ଓ ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ବାମନ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ରାଜା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଅଧିକାର ଫେରାଇଦେବା, ଶୁଦ୍ଧି ଓ ପୁନଃସ୍ଥାପନା ପାଇଁ ଏହି ଅବତାର ନେଇଥିଲେ ।

ତତୋ ହରିର୍ଜମଦଗ୍ନେଃ ସୁତୋଭୂଲ୍ଲୋକେ ସର୍ଵେ ପର୍ଶୁରାମଂ ଵଦନ୍ତି । ବ୍ରହ୍ମଦ୍ଵିଷାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଚ ଵୀନ୍ଦ୍ର ଭୂମିଂ ନିଃ କ୍ଷତ୍ରାଂ କର୍ତୁକାମୋ ମହେଶଃ ॥ ୩,୧୫.

ତାପରେ ହରି, ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯାହାକୁ ସମସ୍ତେ ପରଶୁରାମ ବୋଲି କହନ୍ତି । ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣଦ୍ୱେଷୀ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେଠାରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଶୂନ୍ୟ କରିବାକୁ ଏହି ଅବତାର ନେଇଥିଲେ ।

ତତୋଭଵଦ୍ଵ୍ଯାସରୂପୀ ସ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚତୁର୍ଵାରଂ ରାଘଵାସ୍ଯାପି ପୂର୍ଣଃ । ପରାଶରାତ୍ସତ୍ଯଵତ୍ଯାଂ ବଭୂଵ ପୈଲାଦିଭିର୍ଵେଦଭାଗାଂଶ୍ଚ କର୍ତୁମ୍ ॥ ୩,୧୫.

ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ୟାସ ରୂପେ, ଚାରିଥର ରାଘବଙ୍କ ଘରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ । ପରାଶର ଓ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ, ପୈଲ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ବେଦକୁ ବିଭାଜନ କଲେ ।

ତତୋ ହରୀ ରଘୁଵଂଶେଵତୀର୍ଣଃ କୌସଲ୍ଯାଯାଂ ରାଘଵଃ ସୂର୍ଯଵଂଶେ । ସମୁଦ୍ରାଦୋର୍ଵିଗ୍ରହଂ କର୍ତୁମୀଶୋ ହଂ ତୁଂ ଭୂମ୍ଯାଂ ରାଵଣାଦୀଂଶ୍ଚ ଵୀନ୍ଦ୍ର ॥ ୩,୧୫.

ତାପରେ ହରି, ରଘୁବଂଶରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ରାମ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ସମୁଦ୍ର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଓ ପୃଥିବୀରେ ରାବଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ଚିନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ଅବତାର ନେଇଥିଲେ ।

ତତୋ ହରିର୍ଵ୍ଯାସରୂପୀ ବଭୂଵ ଅଷ୍ଟାଵିଂଶେ ଦ୍ଵପରେ ଜ୍ଞାନରୂପୀ । ପରାଶରାତ୍ସତ୍ଯଵତ୍ଯାଂ ମହାତ୍ମା ସ୍ଵଯଂ ଵେଦାନ୍ ସଂଵିଭକ୍ତୁଂ ଚ ଦେଵଃ ॥ ୩,୧୫.

ତାପରେ ହରି, ଅଷ୍ଟାବିଂଶତିତମ ଦ୍ୱାପରରେ ବ୍ୟାସ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଜ୍ଞାନର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ । ପରାଶର ଓ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ, ନିଜେ ବେଦକୁ ବିଭାଜନ କଲେ ।

ତତୋ ହରିଃ କୃଷ୍ଣରୂପୀ ବଭୂଵ ଦେଵକ୍ଯାଂ ଵୈ ଵସୁଦେଵାତ୍ସ ଵିଷ୍ଣୁଃ । କଂସାଦୀନ୍ଵୈ ନିତରାଂ ହନ୍ତୁକାମଃ ସମ୍ଯକ୍ପାତୁଂ ପାଣ୍ଡଵାଂଶ୍ଚାପି ଵୀନ୍ଦ୍ର ॥ ୩,୧୫.

ତାପରେ ହରି, କୃଷ୍ଣ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ । ସେ ବିଷ୍ଣୁ, କଂସ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ନଶ୍ଚିନ୍ନ କରିବା ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଏହି ଅବତାର ନେଇଥିଲେ ।

ତତଃ କଲୌ ସଂପ୍ରଵୃତ୍ତେ ହରିସ୍ତୁ ସଂମୋହନାର୍ଥଂ ଚାସୁରାଣାଂ ଖଗେନ୍ଦ୍ର । ନାମ୍ନା ବୁଦ୍ଧୋ କୀକଟେଷୁ ପ୍ରଜାତୋ ଵେଦପ୍ରମାଣଂ ନିରାକର୍ତୁମେଵ ॥ ୩,୧୫.

ତାପରେ, କଳିଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହେବାବେଳେ, ହରି ବୁଦ୍ଧ ଭାବେ କୀକଟ ଦେଶରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ରାଜା, ଅସୁରମାନେଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିବା ଓ ବେଦର ପ୍ରମାଣକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା ପାଇଁ ଏହି ଅବତାର ନେଇଥିଲେ ।

ତତୋ ହରିଃ କଲ୍କିସଂଜ୍ଞଶ୍ଚ ଵୀନ୍ଦ୍ର ଉତ୍ପତ୍ସ୍ଯତେ ଯୁଗଯୋର୍ମଧ୍ଯସଂଧୌ । ଦସ୍ଯୁପ୍ରାଯାନ୍ଭୂମିପାନ୍ଵୈ ନିହନ୍ତୁଂ ନାମ୍ନା ହରିର୍ଵିଷ୍ଣୁଗୁପ୍ତସ୍ଯ ଗେହେ ॥ ୩,୧୫.

ତାପରେ ହରି, କଲ୍କି ନାମରେ, ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯୁଗ ସନ୍ଧିରେ ବିଷ୍ଣୁଗୁପ୍ତଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେବେ । ଭୂମିରେ ଅଧିକାଂଶ ଦସ୍ୟୁ ସଦୃଶ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ଚିନ୍ନ କରିବେ ।

କେଶଵାଦ୍ଯାଶ୍ଚତୁର୍ଵିଂଶତିର୍ଵୈ ସଂକର୍ଷଣାଦଯଃ । ଵିଶ୍ଵାଦଯ ସହସ୍ରଂ ଚ ପରାଦ୍ଯା ଅମିତାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୩,୧୫.

କେଶବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଚବିଶି ଅବତାର, ସଂକର୍ଷଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ହଜାର ଅବତାର, ପରା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ ଅବତାର ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି ।

ଅଵତାରା ହ୍ଯସଂଖ୍ଯାତା ଵିଷ୍ଣୋର୍ନାରାଯଣସ୍ଯ ଚ । ସ୍ଵଯଂ ନାରାଯଣାସ୍ତେ ତେ ନାଣୁମାତ୍ରଂ ଵିଭିଦ୍ଯତେ ॥ ୩,୧୫.

ବିଷ୍ଣୁ ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ଅବତାର ନିଶ୍ଚୟ ଅସଂଖ୍ୟ । ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱୟଂ ନାରାୟଣ, ସେମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ ।

ବଲତୋରୂପତଶ୍ଚାପି ଗୁଣତଶ୍ଚ କଥଞ୍ଚନ । ଅନନ୍ତୋନନ୍ତଗୁଣତଃ ପୂର୍ଣୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ନ ଚାନ୍ଯଥା ॥ ୩,୧୫.

ଶକ୍ତି, ରୂପ ଓ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା, ବିଷ୍ଣୁ ସଦା ଅନନ୍ତ ଓ ଅସଂଖ୍ୟ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏହା କେବେ ବିପରୀତ ନୁହେଁ ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୬ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ମହାଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଃ ସ୍ଵରୂପଂ ଚ ଅଵତାରାନ୍ଖଗେଶ୍ଵର । ଶୃଣୁ ସମ୍ଯଙ୍ମହାଭାଗ ତଜ୍ଜ୍ଞାନସ୍ଯ ଵିନିର୍ଣଯମ୍ ॥ ୩,୧୬.

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ରାଜା, ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ଓ ତାଙ୍କ ଅବତାରମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆମେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କହୁଛି, ତୁମେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ । ଏହି ଜ୍ଞାନର ସଠିକ୍ ନିଷ୍କର୍ଷ ତୁମେ ଜାଣ ।

ଈଶାଦନ୍ଯସ୍ଯ ଜଗତୋ ହ୍ଯାତ୍ମୋ ଲୋଚନ ଏଵ ତୁ । ଵିଷଯୀକୁରୁତେ ତତ୍ସ୍ଯାଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ ॥ ୩,୧୬.

ପ୍ରଭୁଠାରୁ ଅଲଗା ଯେଉଁ ଜଗତର ଆତ୍ମା, ସେ କେବଳ ଦୃଷ୍ଟି ମାତ୍ର ଅଟେ; ଏହି ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଜଣାଯାଏ—ଏହିଁକୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

ନିତ୍ଯାଵିଯୋଗିନୀ ଦେଵୀ ହରିପାଦୈକସଂଶ୍ରଯା । ନିତ୍ଯମୁକ୍ତା ନିତ୍ଯବୁଦ୍ଧା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତା ॥ ୩,୧୬.

ଯିଏ ସଦା ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଓ ହରିଙ୍କ ପାଦରେ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି, ସଦା ମୁକ୍ତ ଓ ସଦା ଜ୍ଞାନମୟ, ସେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ବୋଲି ପରିଚିତ।

ମୂଲସ୍ଯ ଚ ହରେର୍ଭାର୍ଯା ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସଂପ୍ରକୀର୍ତିତା । ପୁଂସୋ ହି ଭାର୍ଯା ପ୍ରକୃତିଃ ପ୍ରକୃତେଶ୍ଚାଭିମାନିନୀ ॥ ୩,୧୬.

ହରିଙ୍କ ମୂଳ ଭାବେ ଯିଏଙ୍କୁ ଭାବାଯାଏ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ପୁରୁଷ ପାଇଁ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରକୃତି, ଏବଂ ସେ ପ୍ରକୃତିରେ ଆତ୍ମବୋଧ ରଖନ୍ତି।

ସୃଷ୍ଟିଂ କର୍ତୁଂ ଗୁଣାନ୍ଵୀନ୍ଦ୍ର ପୁରୁଷେଣ ସହ ପ୍ରଭୋ । ତମଃ ପାନଂ ତଥା କର୍ତୁଂ ପ୍ରକୃତ୍ଯାଖ୍ଯା ତଦାଭଵତ୍ ॥ ୩,୧୬.

ହେ ପ୍ରଭୁ, ସୃଷ୍ଟି ତିଆରିବା ପାଇଁ ଗୁଣମାନେ ପୁରୁଷଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏବଂ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ସେ ପ୍ରକୃତି ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।

ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ତୁ ମାଯା ନାମ୍ନୀ ପ୍ରକୀର୍ତିତା । ସଂକର୍ଷଣସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ତୁ ଜଯେତି ପରିକୀର୍ତିତା ॥ ୩,୧୬.

ବାସୁଦେବଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ମାୟା ନାମରେ ଜଣାଯାଏ; ସଂକର୍ଷଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଜୟା ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଅନିରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ତୁ ଶାନ୍ତା ନାମ୍ନୀତି କୀର୍ତିତା । କୃତିଃ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଭାର୍ଯାପିଂ ସୃଷ୍ଟିଂ କର୍ତୁଂ ବଭୂଵ ହ ॥ ୩,୧୬.

ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ନାମ ଶାନ୍ତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା କୃତି, ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ ହେଉଛନ୍ତି।

ଵିଷ୍ଣୁପତ୍ନୀ କୀର୍ତିତା ଚ ଶ୍ରୀଦେଵୀ ସତ୍ତ୍ଵମାନିନୀ । ତମୋଭିମାନିନୀ ଦୁର୍ଗା କନ୍ଯକେତି ପ୍ରକୀର୍ତିତା ॥ ୩,୧୬.

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଶ୍ରୀଦେବୀ ବୋଲି ପରିଚିତ, ସତ୍ତ୍ୱ ଗୁଣର ସ୍ୱାଭିମାନୀ; ତମୋଗୁଣର ସ୍ୱାଭିମାନୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ କନ୍ୟକା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

କୃଷ୍ଣାଵତାରେ କନ୍ଯେଵ ନନ୍ଦପୁତ୍ରାନୁଜା ହି ସା । ରଜୋଭିମାନିଭୂଦେଵୀ ଭାର୍ଯା ସା ସୂକରସ୍ଯ ଚ ॥ ୩,୧୬.

କୃଷ୍ଣାବତାରରେ ସେ କନ୍ୟା ଭାବେ, ନନ୍ଦଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଛୋଟ ଭଉଣୀ ଭାବରେ ଅଛନ୍ତି; ରଜୋଗୁଣର ସ୍ୱାଭିମାନୀ ଦେବୀ ସୂକର ଅବତାରର ଭାର୍ଯ୍ୟା ମଧ୍ୟ ଅଟେ।

ଵେଦାଭିମାନିନୀ ଵୀନ୍ଦ୍ର ଅନ୍ନପୂର୍ଣା ପ୍ରକୀର୍ତିତା । ନାରାଯଣସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ତୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀରୂପା ତ୍ଵଜା ସ୍ମୃତା ॥ ୩,୧୬.

ବେଦର ସ୍ୱାଭିମାନୀ ଯିଏ, ସେ ଅନ୍ନପୂର୍ଣ୍ଣା ବୋଲି ପରିଚିତ; ନାରାୟଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ରୂପେ ଅଜା ଭାବରେ ସ୍ମୃତ।

ଯଜ୍ଞାଖ୍ଯସ୍ଯ ହରେର୍ଭାର୍ଯା ଦକ୍ଷିଣା ସଂପ୍ରକୀର୍ତିତା ॥ ୩,୧୬.

ଯଜ୍ଞ ନାମକ ହରିଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଡକ୍ଷିଣା ବୋଲି ପରିଚିତ।

ଜଯନ୍ତୀ ଵୃଷଭସ୍ଯୈଵ ପତ୍ନୀ ସଂପରିକୀର୍ତିତା । ଵିଦେହପୁତ୍ରୀ ସୀତା ତୁ ରାମଭାର୍ଯା ପ୍ରକୀର୍ତିତା ॥ ୩,୧୬.

ଜୟନ୍ତୀ ବୃଷଭଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ବିଦେହର ଝିଅ ସୀତା ରାମଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାବେ ପରିଚିତ।

ରୁକ୍ମିଣୀସତ୍ଯଭାମା ଚ ଭାର୍ଯେ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ କୀର୍ତିତେ । ଇତ୍ଯାଦିକା ହ୍ଯନନ୍ତାଶ୍ଚାପ୍ଯାଵତାରାଃ ପୃଥଗ୍ଵିଧାଃ ॥ ୩,୧୬.

ରୁକ୍ମିଣୀ ଓ ସତ୍ୟଭାମା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାବେ ଜଣାଶୁଣା; ଏପରି ଅନେକ ଅନେକ ଅବତାର ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର।

ରମାଯାଃ ସଂତି ଵିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର ଭେଦହୀନାଃ ପରସ୍ପରମ୍ । ଅନନ୍ତାନନ୍ତଗୁଣକାଦ୍ଵିଷ୍ଣୋର୍ନ୍ଯୂନାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ ॥ ୩,୧୬.

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ରମାଙ୍କ ରୂପଗୁଡ଼ିକ ଏକାଅପରେ ଅଭିନ୍ନ ଅଟେ; ସେମାନେ ଅନନ୍ତ ଓ ଅନେକ ଗୁଣର ଧାମ, କିନ୍ତୁ ବିଷ୍ଣୁଠାରୁ କମ୍ ମାନାଯାନ୍ତି।

ଅଥ ବ୍ରହ୍ମା ଚ ଵାଯୁଶ୍ଚ ଶ୍ରିଯଃ କୋଟିଗୁଣାଧମୌ । ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଚ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ରୂପଂ ଶୃଣୁ ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ରସତ୍ତମ ॥ ୩,୧୬.

ଏବେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବାୟୁ, ଶ୍ରୀଙ୍କ ତୁଳନାରେ କୋଟିଗୁଣ ଅଧମ; ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରୂପ ବିଷୟରେ କହିବି—ଶୁଣ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଵାସୁଦେଵାତ୍ସମୁତ୍ପନ୍ନୋ ମାଯାଯାଂ ଚ ଖଗେଶ୍ଵର । ସ ଏଵ ପୁରୁଷୋନାମ ଵିରିଞ୍ଚ ଇତି କୀର୍ତିତଃ ॥ ୩,୧୬.

ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ମାୟାରେ ଥିବାବେଳେ ଯିଏ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ, ସେ ପୁରୁଷ ଭାବେ ଓ ବିରିଞ୍ଚ ବୋଲି ପରିଚିତ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଅନିରୁଦ୍ଧାତ୍ତୁ ଶାନ୍ତାଯାଂ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ଵତନୁସ୍ତ୍ଵଭୂତ୍ । ତଦା ମହାନ୍ଵିରିଞ୍ଚେତି ସଂଜ୍ଞାମାପ ଖଗେଶ୍ଵର ॥ ୩,୧୬.

ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ଶାନ୍ତା ଭାର୍ଯ୍ୟାରୁ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ରୂପ ନେଲା; ଏହିବେଳେ ସେ ମହାନ ବିରିଞ୍ଚ ନାମ ପାଇଲେ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।