ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ସ ଏଵ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସୂକରତ୍ଵଂ ହ୍ଯଵାପ କ୍ଷୋପଣୀମୁଦ୍ଧର୍ତୁଂ ଦୈତ୍ଯଵପୁର୍ନିହନ୍ତୁମ୍ । ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷଂ ସଜ୍ଜନାନାଂ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ତଥା ଭୂମେଃ ସ୍ଥାପନାର୍ଥଂ ଚ ଦେଵଃ ॥ ୩,୧୫.

ସେହି ବିଷ୍ଣୁ ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଭୂମିକୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ, ଦେତ୍ୟ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷକୁ ବଧ କଲେ, ଓ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୂମିକୁ ସ୍ଥିର କଲେ, ହେ ପକ୍ଷୀନାଥ।

ତତୋ ହରିର୍ମଦ୍ଵିଦାସତ୍ଵମାପାନୃଷେର୍ଭାର୍ଯାଯାଂ ଯାମିନ୍ଯାଂ ଯୋ ମହାତ୍ମା । ତତ୍ରାଵତାରେ ପଞ୍ଚରାତ୍ରଂ ସମଗ୍ରମୁପାଦେଷ୍ଟୁଂ ନାପ ଦାନଂ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରଃ ॥ ୩,୧୫.

ତାପରେ ହରି, ମହାତ୍ମା, ଋଷିଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଯାମିର ଗର୍ଭରେ ମଦ୍ବିଦାସ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ସେଠି ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବେ ପଞ୍ଚରାତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶିଖାଇଲେ।

ସ ଏଵ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସମଭୂଦ୍ବ୍ରଦର୍ଯାଂ ନାରାଯଣାଖ୍ଯଃ ଶମଲାପହଶ୍ଚ । ତପସ୍ତପ୍ତୁଂ ଶିକ୍ଷଯିତୁଂ ତ୍ଵୃଷୀଣାଂ ତିରସ୍କର୍ତୁଂ ହ୍ଯପ୍ସରସାଂ ସହସ୍ରମ୍ ॥ ୩,୧୫.

ସେହି ବିଷ୍ଣୁ ବଦରୀରେ ନାରାୟଣ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ଅପବିତ୍ରତା ଦୂର କଲେ, ତପସ୍ୟା କଲେ, ଋଷିମାନେକୁ ଶିଖାଇଲେ ଓ ହଜାର ଅପ୍ସରାକୁ ଦୂର କଲେ।

ତତୋ ହରିଃ କପିଲତ୍ଵଂ ହ୍ଯଵାପ୍ଯ ତିରୋହିତାନ୍କାଲବଲେନ ତତ୍ତ୍ଵାନ୍ । ଚତୁର୍ଵିଶତିଂ ସଂଶଯଂ ଚୋଦ୍ଧରିଷ୍ଯନ୍ନୁପାଦିଶଚ୍ଚାସୁରଯେ ମହାତ୍ମା ॥ ୩,୧୫.

ତାପରେ ହରି କପିଲ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, କାଳର ଶକ୍ତିରେ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକୁ ଲୁଚାଇଲେ, ଚବିଶଟି ତତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରି, ମହାତ୍ମା ଅସୁରିଙ୍କୁ ଶିଖାଇଲେ।

ସ ଏଵ ଦତଃ ସମଭୂଦ୍ରମେଶୋନସୂଯାଯାମତ୍ରିରୂପଃ ପରାତ୍ମା । ଆନ୍ଵୀକ୍ଷିକିଂ ନାମ ସୁତର୍କଵିଦ୍ଯାମଲର୍କନାମ୍ନେ ପ୍ରଦଦାତ୍ତାଂ ମହାତ୍ମା ॥ ୩,୧୫.

ସେହି ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ଅନସୂୟାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅତ୍ରି ରୂପେ ରାମେଶ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ପରମାତ୍ମା ଭାବେ। ସେ ଅନ୍ୱୀକ୍ଷିକୀ ନାମକ ତର୍କଶାସ୍ତ୍ର ଅଲର୍କ ନାମକ ଜଣେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।

ସ ଏଵ ଵଂଶେପ୍ଯଭଵଦ୍ରଵେଶ୍ଚ ଆକୂତ୍ଯାଂ ଯଃ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦରୂପଃ । ସ୍ଵାଯଂଭୁଵଂ ଯତ୍ତୁ ମନ୍ଵନ୍ତରଂ ଚ ଦେଵୈଃ ସାକଂ ପାଲଯାମାସ ଵୀନ୍ଦ୍ର ॥ ୩,୧୫.

ସେଇ ଭଗବାନ୍, ଯିଏ ସତ୍ତା, ଚେତନା ଓ ଆନନ୍ଦର ମୂର୍ତ୍ତି, ଆକୂତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ । ଏହି ଭାବରେ, ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ ।

ସ ଏଵ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସ ଉରୁକ୍ରମୋଭୂଦାଗ୍ନୀଧ୍ରପୁତ୍ର୍ଯାଂ ମେରୁଦେଵ୍ଯାଂ ଚ ନାଭେଃ । ଵିଦ୍ଯାରତାନାଂ ମାନିନାଂ ସର୍ଵଦୈଵମତ୍ଯାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଦର୍ଶଯିତୁଂ ଚ ଵୀନ୍ଦ୍ର ॥ ୩,୧୫.

ସେଇ ବିଷ୍ଣୁ, ଯିଏ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅଗ୍ନୀଧ୍ରଙ୍କ କନ୍ୟା ମେରୁଦେବୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ନାଭିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ । ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଭିମାନୀ ଓ ଶିକ୍ଷାରେ ଗର୍ବିତ ଲୋକମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଇବା ପାଇଁ ଏହି ଅବତାର ନେଇଥିଲେ ।

ତତୋ ହରିର୍ଜଗୃହେ କୂର୍ମରୂପଂ ସୁରାସୁରାଣାମୁଦଧିଂ ଵିମଥ୍ନତାମ୍ । ପୃଷ୍ଠେ ଧର୍ତୁଂ ମନ୍ଦରଂ ପର୍ଵତଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ ଵା ଧର୍ତୁମୀଶୋ ମହାତ୍ମା ॥ ୩,୧୫.

ତାପରେ ହରି, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ସମୁଦ୍ର ମଥନ କରୁଥିବାବେଳେ, ମନ୍ଦରାଚଳ ପାହାଡ଼କୁ ପିଠି ଉପରେ ଧରିବା ପାଇଁ କୂର୍ମ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ । ସେ ମହାପୁରୁଷ ଏମିତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, ଯେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ମଧ୍ୟ ଧରିପାରିଲେ ।

ତତୋ ହରିଃ ପ୍ରାଦୁରଭୂନ୍ମହାତ୍ମା ଧନ୍ଵନ୍ତରିର୍ନାମ ହରିନ୍ମଣିଦ୍ଯୁତିଃ । ଅପଥ୍ଯଦୋଷାନ୍ପରିହର୍ତୁମେଵ ହସ୍ତେ ଗୃହୀତ୍ଵା ପୂର୍ଣକୁଭଂ ସୁଧାଭିଃ ॥ ୩,୧୫.

ତାପରେ ହରି, ମହାପୁରୁଷ, ଧନ୍ବନ୍ତରି ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ । ସେ ହରିମଣି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଥିଲେ, ହାତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଡ଼ା ଅମୃତ ଧରିଥିଲେ, ଅପଥ୍ୟ ଦୋଷ ଦୂର କରିବାକୁ ଏହି ଅବତାର ନେଇଥିଲେ ।

ତତୋ ହରିର୍ଜଗୃହେ ଶ୍ରୀଵପୁଶ୍ଚ ଯନ୍ମୋହିନୀତି ପ୍ରଵଦନ୍ତି ଲୋକେ । ଉଦ୍ଵୃତ୍ତାନାଂ ଦିତିଜାନାଂ ମହାତ୍ମା ସମ୍ଯକ୍ତେଷାଂ ଵଞ୍ଚଯିତୁଂ ହରିର୍ବଲମ୍ ॥ ୩,୧୫.

ତାପରେ ହରି, ଶ୍ରୀ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ଯାହାକୁ ଲୋକେ ମୋହିନୀ ବୋଲି କହନ୍ତି । ଏହି ମହାପୁରୁଷ ଦିତିର ଅଭିମାନୀ ସନ୍ତାନମାନେଙ୍କୁ ଚତୁରତାର ସହିତ ମୋହିତ କରିବା ଓ ସେମାନଙ୍କର ଶକ୍ତି ନେଇଯିବା ପାଇଁ ଏହି ଅବତାର ନେଇଥିଲେ ।

ତତୋ ହରିଃ ପ୍ରାଦୁରଭୂନ୍ମହାତ୍ମା ନୃସିଂହନାମା ଭଗଵାନନନ୍ତଃ । ଦୈତ୍ଯୋ ହିରଣ୍ଯକଶିପୁଶ୍ଚ ତଥୋରୁଦେଶେ ସଂସ୍ଥାପିତଃ କରଜୈର୍ଦାରିତଶ୍ଚ ॥ ୩,୧୫.

ତାପରେ ହରି, ମହାପୁରୁଷ, ନୃସିଂହ ନାମକ ଅନନ୍ତ ଭଗବାନ୍ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ । ଦାନବ ହିରଣ୍ୟକଶିପୁଙ୍କୁ ନିଜ ଉରସ୍ଥଳୀ ଉପରେ ବସାଇ, ନଖରେ ଫାଡ଼ିଦେଲେ ।

ତତୋ ହରିର୍ଭଗଵାନ୍ଵାମନୋଭୂଦଦିତ୍ଯାଂ ଵୈ କଶ୍ଯପାଦ୍ଦଵଦେଵଃ । ଇନ୍ଦ୍ରାଯେଦଂ ଦାତୁକାମଃ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ତଦର୍ଥଂ ଵୈ ପାଵିତୁଂ ସୋଵିତୁଂ ଚ ॥ ୩,୧୫.

ତାପରେ ହରି, ଭଗବାନ୍, କଶ୍ୟପ ଓ ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ବାମନ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ରାଜା, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଅଧିକାର ଫେରାଇଦେବା, ଶୁଦ୍ଧି ଓ ପୁନଃସ୍ଥାପନା ପାଇଁ ଏହି ଅବତାର ନେଇଥିଲେ ।

ତତୋ ହରିର୍ଜମଦଗ୍ନେଃ ସୁତୋଭୂଲ୍ଲୋକେ ସର୍ଵେ ପର୍ଶୁରାମଂ ଵଦନ୍ତି । ବ୍ରହ୍ମଦ୍ଵିଷାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଚ ଵୀନ୍ଦ୍ର ଭୂମିଂ ନିଃ କ୍ଷତ୍ରାଂ କର୍ତୁକାମୋ ମହେଶଃ ॥ ୩,୧୫.

ତାପରେ ହରି, ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯାହାକୁ ସମସ୍ତେ ପରଶୁରାମ ବୋଲି କହନ୍ତି । ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣଦ୍ୱେଷୀ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେଠାରୁ ପୃଥିବୀକୁ ଶୂନ୍ୟ କରିବାକୁ ଏହି ଅବତାର ନେଇଥିଲେ ।

ତତୋଭଵଦ୍ଵ୍ଯାସରୂପୀ ସ ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚତୁର୍ଵାରଂ ରାଘଵାସ୍ଯାପି ପୂର୍ଣଃ । ପରାଶରାତ୍ସତ୍ଯଵତ୍ଯାଂ ବଭୂଵ ପୈଲାଦିଭିର୍ଵେଦଭାଗାଂଶ୍ଚ କର୍ତୁମ୍ ॥ ୩,୧୫.

ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ୟାସ ରୂପେ, ଚାରିଥର ରାଘବଙ୍କ ଘରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ । ପରାଶର ଓ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ, ପୈଲ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ବେଦକୁ ବିଭାଜନ କଲେ ।

ତତୋ ହରୀ ରଘୁଵଂଶେଵତୀର୍ଣଃ କୌସଲ୍ଯାଯାଂ ରାଘଵଃ ସୂର୍ଯଵଂଶେ । ସମୁଦ୍ରାଦୋର୍ଵିଗ୍ରହଂ କର୍ତୁମୀଶୋ ହଂ ତୁଂ ଭୂମ୍ଯାଂ ରାଵଣାଦୀଂଶ୍ଚ ଵୀନ୍ଦ୍ର ॥ ୩,୧୫.

ତାପରେ ହରି, ରଘୁବଂଶରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ରାମ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ସମୁଦ୍ର ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିବା ଓ ପୃଥିବୀରେ ରାବଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ଚିନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଏହି ଅବତାର ନେଇଥିଲେ ।

ତତୋ ହରିର୍ଵ୍ଯାସରୂପୀ ବଭୂଵ ଅଷ୍ଟାଵିଂଶେ ଦ୍ଵପରେ ଜ୍ଞାନରୂପୀ । ପରାଶରାତ୍ସତ୍ଯଵତ୍ଯାଂ ମହାତ୍ମା ସ୍ଵଯଂ ଵେଦାନ୍ ସଂଵିଭକ୍ତୁଂ ଚ ଦେଵଃ ॥ ୩,୧୫.

ତାପରେ ହରି, ଅଷ୍ଟାବିଂଶତିତମ ଦ୍ୱାପରରେ ବ୍ୟାସ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଜ୍ଞାନର ମୂର୍ତ୍ତି ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ । ପରାଶର ଓ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇ, ନିଜେ ବେଦକୁ ବିଭାଜନ କଲେ ।

ତତୋ ହରିଃ କୃଷ୍ଣରୂପୀ ବଭୂଵ ଦେଵକ୍ଯାଂ ଵୈ ଵସୁଦେଵାତ୍ସ ଵିଷ୍ଣୁଃ । କଂସାଦୀନ୍ଵୈ ନିତରାଂ ହନ୍ତୁକାମଃ ସମ୍ଯକ୍ପାତୁଂ ପାଣ୍ଡଵାଂଶ୍ଚାପି ଵୀନ୍ଦ୍ର ॥ ୩,୧୫.

ତାପରେ ହରି, କୃଷ୍ଣ ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଦେବକୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ବସୁଦେବଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ । ସେ ବିଷ୍ଣୁ, କଂସ ଓ ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ନଶ୍ଚିନ୍ନ କରିବା ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେଙ୍କୁ ସଠିକ୍ ଭାବରେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଏହି ଅବତାର ନେଇଥିଲେ ।

ତତଃ କଲୌ ସଂପ୍ରଵୃତ୍ତେ ହରିସ୍ତୁ ସଂମୋହନାର୍ଥଂ ଚାସୁରାଣାଂ ଖଗେନ୍ଦ୍ର । ନାମ୍ନା ବୁଦ୍ଧୋ କୀକଟେଷୁ ପ୍ରଜାତୋ ଵେଦପ୍ରମାଣଂ ନିରାକର୍ତୁମେଵ ॥ ୩,୧୫.

ତାପରେ, କଳିଯୁଗ ଆରମ୍ଭ ହେବାବେଳେ, ହରି ବୁଦ୍ଧ ଭାବେ କୀକଟ ଦେଶରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ । ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ରାଜା, ଅସୁରମାନେଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିବା ଓ ବେଦର ପ୍ରମାଣକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା ପାଇଁ ଏହି ଅବତାର ନେଇଥିଲେ ।

ତତୋ ହରିଃ କଲ୍କିସଂଜ୍ଞଶ୍ଚ ଵୀନ୍ଦ୍ର ଉତ୍ପତ୍ସ୍ଯତେ ଯୁଗଯୋର୍ମଧ୍ଯସଂଧୌ । ଦସ୍ଯୁପ୍ରାଯାନ୍ଭୂମିପାନ୍ଵୈ ନିହନ୍ତୁଂ ନାମ୍ନା ହରିର୍ଵିଷ୍ଣୁଗୁପ୍ତସ୍ଯ ଗେହେ ॥ ୩,୧୫.

ତାପରେ ହରି, କଲ୍କି ନାମରେ, ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଯୁଗ ସନ୍ଧିରେ ବିଷ୍ଣୁଗୁପ୍ତଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେବେ । ଭୂମିରେ ଅଧିକାଂଶ ଦସ୍ୟୁ ସଦୃଶ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ନଶ୍ଚିନ୍ନ କରିବେ ।

କେଶଵାଦ୍ଯାଶ୍ଚତୁର୍ଵିଂଶତିର୍ଵୈ ସଂକର୍ଷଣାଦଯଃ । ଵିଶ୍ଵାଦଯ ସହସ୍ରଂ ଚ ପରାଦ୍ଯା ଅମିତାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୩,୧୫.

କେଶବ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଚବିଶି ଅବତାର, ସଂକର୍ଷଣ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ହଜାର ଅବତାର, ପରା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଅସଂଖ୍ୟ ଅବତାର ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି ।

ଅଵତାରା ହ୍ଯସଂଖ୍ଯାତା ଵିଷ୍ଣୋର୍ନାରାଯଣସ୍ଯ ଚ । ସ୍ଵଯଂ ନାରାଯଣାସ୍ତେ ତେ ନାଣୁମାତ୍ରଂ ଵିଭିଦ୍ଯତେ ॥ ୩,୧୫.

ବିଷ୍ଣୁ ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ଅବତାର ନିଶ୍ଚୟ ଅସଂଖ୍ୟ । ଯେଉଁମାନେ ସ୍ୱୟଂ ନାରାୟଣ, ସେମାନେ କେବେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ ।

ବଲତୋରୂପତଶ୍ଚାପି ଗୁଣତଶ୍ଚ କଥଞ୍ଚନ । ଅନନ୍ତୋନନ୍ତଗୁଣତଃ ପୂର୍ଣୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ନ ଚାନ୍ଯଥା ॥ ୩,୧୫.

ଶକ୍ତି, ରୂପ ଓ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା, ବିଷ୍ଣୁ ସଦା ଅନନ୍ତ ଓ ଅସଂଖ୍ୟ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ । ଏହା କେବେ ବିପରୀତ ନୁହେଁ ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୬ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ମହାଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଃ ସ୍ଵରୂପଂ ଚ ଅଵତାରାନ୍ଖଗେଶ୍ଵର । ଶୃଣୁ ସମ୍ଯଙ୍ମହାଭାଗ ତଜ୍ଜ୍ଞାନସ୍ଯ ଵିନିର୍ଣଯମ୍ ॥ ୩,୧୬.

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ରାଜା, ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ଓ ତାଙ୍କ ଅବତାରମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଆମେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ କହୁଛି, ତୁମେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ ଶୁଣ । ଏହି ଜ୍ଞାନର ସଠିକ୍ ନିଷ୍କର୍ଷ ତୁମେ ଜାଣ ।

ଈଶାଦନ୍ଯସ୍ଯ ଜଗତୋ ହ୍ଯାତ୍ମୋ ଲୋଚନ ଏଵ ତୁ । ଵିଷଯୀକୁରୁତେ ତତ୍ସ୍ଯାଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ ॥ ୩,୧୬.

ପ୍ରଭୁଠାରୁ ଅଲଗା ଯେଉଁ ଜଗତର ଆତ୍ମା, ସେ କେବଳ ଦୃଷ୍ଟି ମାତ୍ର ଅଟେ; ଏହି ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଜଣାଯାଏ—ଏହିଁକୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଜ୍ଞାନ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

ନିତ୍ଯାଵିଯୋଗିନୀ ଦେଵୀ ହରିପାଦୈକସଂଶ୍ରଯା । ନିତ୍ଯମୁକ୍ତା ନିତ୍ଯବୁଦ୍ଧା ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତା ॥ ୩,୧୬.

ଯିଏ ସଦା ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଓ ହରିଙ୍କ ପାଦରେ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛନ୍ତି, ସଦା ମୁକ୍ତ ଓ ସଦା ଜ୍ଞାନମୟ, ସେ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ ବୋଲି ପରିଚିତ।

ମୂଲସ୍ଯ ଚ ହରେର୍ଭାର୍ଯା ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସଂପ୍ରକୀର୍ତିତା । ପୁଂସୋ ହି ଭାର୍ଯା ପ୍ରକୃତିଃ ପ୍ରକୃତେଶ୍ଚାଭିମାନିନୀ ॥ ୩,୧୬.

ହରିଙ୍କ ମୂଳ ଭାବେ ଯିଏଙ୍କୁ ଭାବାଯାଏ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ପୁରୁଷ ପାଇଁ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଉଛନ୍ତି ପ୍ରକୃତି, ଏବଂ ସେ ପ୍ରକୃତିରେ ଆତ୍ମବୋଧ ରଖନ୍ତି।

ସୃଷ୍ଟିଂ କର୍ତୁଂ ଗୁଣାନ୍ଵୀନ୍ଦ୍ର ପୁରୁଷେଣ ସହ ପ୍ରଭୋ । ତମଃ ପାନଂ ତଥା କର୍ତୁଂ ପ୍ରକୃତ୍ଯାଖ୍ଯା ତଦାଭଵତ୍ ॥ ୩,୧୬.

ହେ ପ୍ରଭୁ, ସୃଷ୍ଟି ତିଆରିବା ପାଇଁ ଗୁଣମାନେ ପୁରୁଷଙ୍କ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଏବଂ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ପାଇଁ ସେ ପ୍ରକୃତି ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ।

ଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ତୁ ମାଯା ନାମ୍ନୀ ପ୍ରକୀର୍ତିତା । ସଂକର୍ଷଣସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ତୁ ଜଯେତି ପରିକୀର୍ତିତା ॥ ୩,୧୬.

ବାସୁଦେବଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ମାୟା ନାମରେ ଜଣାଯାଏ; ସଂକର୍ଷଣଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଜୟା ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

ଅନିରୁଦ୍ଧସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ତୁ ଶାନ୍ତା ନାମ୍ନୀତି କୀର୍ତିତା । କୃତିଃ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଭାର୍ଯାପିଂ ସୃଷ୍ଟିଂ କର୍ତୁଂ ବଭୂଵ ହ ॥ ୩,୧୬.

ଅନିରୁଦ୍ଧଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ନାମ ଶାନ୍ତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା କୃତି, ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ ହେଉଛନ୍ତି।