ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ତ୍ରିଦିନୈଶ୍ଚାତସୀପୁଷ୍ପଂ ନିଃ ସାରଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍ । ପ୍ରହରଂ ମଲ୍ଲିକା ସାରଂ ଜାତୀ ତୁ ପ୍ରହରାର୍ଧକମ୍ ॥ ୩,୧୪.

ତିନି ଦିନ ପରେ ଆତସୀ ଫୁଲ ଗୁଣହୀନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏକ ପ୍ରହର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଲ୍ଲିକା ଗୁଣବତୀ, ଜାତୀ ଅର୍ଧ ପ୍ରହର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

ତ୍ରିଯାମଂ ଶତପତ୍ରଂ ସ୍ଯାତ୍କରଵୀରମହର୍ନିଶମ୍ । ଘଟିକାଵଧି ସାରଂ ସ୍ଯାତ୍ପାରିଜାତଂ ଖଗେଶ୍ଵର ॥ ୩,୧୪.

ତିନି ଯାମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶତପତ୍ର ଫୁଲ ରହେ; କରବୀର ଦିନ ଓ ରାତି ଦୁଇଁବେଳେ ଗୁଣବତୀ; ପାରିଜାତ, ଖଗେଶ୍ୱର, ଏକ ଘଟିକା ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୁଣବତୀ।

ତ୍ରିଵର୍ଷଂ କେସରଂ ଫଲ୍ଗ ସାରମିତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ । କସ୍ତୂରୀ ଦଶଵର୍ଷଂ ତୁ କର୍ପୂରଂ ଵର୍ଷମାତ୍ରକମ୍ ॥ ୩,୧୪.

କେଶର ତିନି ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୁଣବତୀ ବୋଲି ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି; କସ୍ତୂରୀ ଦଶ ବର୍ଷ, କର୍ପୂର ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ।

ସସାରମିତି ସଂପ୍ରୋକ୍ତଂ ଚନ୍ଦନଂ ସର୍ଵଦା ସ୍ମୃତମ୍ । ଶୁଦ୍ଧନ୍ନିଃ ସାରଭୂତାଂଶ୍ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଶୃଣୁ ଖଗେଶ୍ଵର ॥ ୩,୧୪.

ଚନ୍ଦନ ସଦା ଗୁଣବତୀ ବୋଲି ମନାଯାଏ; ଏବେ, ଖଗେଶ୍ୱର, ଶୁଦ୍ଧ ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ କେଉଁଠି ଗୁଣ ନାହିଁ, ସେସବୁ ବିଷୟରେ କହିବି।

ତୁଷା ମେଧ୍ଯା ଆରନାଲଂ ପୁଣ୍ଯକଂ ଭିଃ ସଟା ତଥା । ଉପୋଦ୍ଵ୍ରଜୀ ଅଲାବୂଶ୍ଚ ବୃହତ୍କୋଶାତକୀ ତଥା ॥ ୩,୧୪.

ତୁଷା, ମେଧ୍ୟା, ଆରନାଳ, ପୁଣ୍ୟକ, ଭିହି, ସଟା, ଉପୋଦ୍ବ୍ରଜୀ, ଆଲାଭୁ ଓ ବୃହତ୍କୋଶାତକୀ—

ଵୃନ୍ତାକଂ ଚୁକ୍ରଶାକଶ୍ଚ ବିଲ୍ଵମୌଦୁଂଵରଂ ତଥା । ପଲାଞ୍ଜୁର୍ଲଶୁନଂ ଵୃନ୍ତଂ କଲଞ୍ଜଂ ଚ ତଥା ଦ୍ଵିଜା ॥ ୩,୧୪.

ବୃଣ୍ଟାକ, ଚୁକ୍ରଶାକ, ବିଳ୍ବ, ଉଦୁମ୍ବର, ପଳାଞ୍ଜୁ, ଲଶୁନ, ବୃଣ୍ଟ ଓ କଳଞ୍ଜ, ଦ୍ୱିଜ—

ଏତତ୍ସର୍ଵତ୍ର କାଲେ ଚ ନିଃ ସାରମିତି କୀର୍ତିତମ୍ । ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ଵୈଶ୍ଵଦେଵଂ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ତର୍ପଣମେଵ ଚ ॥ ୩,୧୪.

ଏହି ସବୁ ସମସ୍ତ ସମୟରେ ଗୁଣହୀନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ବୈଶ୍ୱଦେବ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ତର୍ପଣ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।

ମନ୍ତ୍ରେଣ ପ୍ରେତଦହନମସାରଂ ପରିକୀର୍ତିତମ୍ । ହଵିର୍ନାରାଯଣୋ ଦେଵୋ ଏତାଂଶ୍ଚ ହ୍ଯଶୁଭାନ୍ର ସାନ୍ ॥ ୩,୧୪.

ମନ୍ତ୍ର ପଢି ମୃତଦେହକୁ ଦାହ କରିବା ପ୍ରଥାକୁ ଅସାର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏଠାରେ ଯେଉଁ ହବି ଦିଆଯାଏ, ସେହି ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୁଏ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଅଶୁଭ କାମଗୁଡିକୁ ସେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

ନ ଗୃହ୍ଣାତି ନ ଗୃହ୍ଣାତି ନ ଗୃହ୍ଣାତି ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ତଥାପି ସର୍ଵଂ ଜାନାତି ଜୀଵାନାଂ ପାପକର୍ମଣାମ୍ ॥ ୩,୧୪.

ହରି ନିଜେ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ତଥାପି ସେ ସମସ୍ତ କିଛି ଜାଣନ୍ତି, ଜୀବମାନଙ୍କର ପାପ କାର୍ଯ୍ୟ ସହିତ।

ଆସ୍ଵାଦନଂ କାରଯତି ସ୍ଵଯଂ ନାସ୍ଵାଦତେ ହରିଃ । ଅସାରଭୋଜନଂ ଚୈଵ ଜୀଵାନାଂ କର୍ମଜଂ ଫଲମ୍ ॥ ୩,୧୪.

ସେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଆସ୍ୱାଦନ କରାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ହରି ନିଜେ ତାହା ଆସ୍ୱାଦନ କରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ଅସାର ଭୋଜନ ଜୀବମାନଙ୍କର କର୍ମର ଫଳ।

ଅମୁଖ୍ଯଭୋଜିନୋ ଜୀଵାଃ କୁନ୍ତ୍ଯାଦ୍ଯା ମୁଖ୍ଯଭୋଜିନଃ । ଶୁଭାନି ଚ ପିବେଦ୍ଵିଷ୍ଣୁରଶୁଭଂ ନୋ ପିବେଦ୍ଵିଭୁଃ ॥ ୩,୧୪.

ଯେଉଁ ଜୀବମାନେ ପ୍ରଧାନ ଭୋଜନକାରୀ ନୁହନ୍ତି, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କୁନ୍ତୀ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରଧାନ ଭୋଜନକାରୀ। ବିଷ୍ଣୁ ଶୁଭ ଦ୍ରବ୍ୟ ପାନ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁ ଅଶୁଭ କିଛି ପାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

କୋ ଵଦେତ୍ତସ୍ଯ ଚେଷ୍ଟାଂ ତୁ ପୂର୍ଣାନନ୍ଦୋ ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍ । ନ ତେନ ସଦୃଶଃ କୋପି ଦେଶେ କାଲେ ଚ ଵିଦ୍ଯତେ । ତସ୍ଯାଵତାରାନ୍ଵକ୍ଷ୍ଯହଂ ଶୃଣୁ ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ରସତ୍ତମ ॥ ୩,୧୪.

ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ କିଏ କହିପାରିବ? ହରି ନିଜେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦର ମୂର୍ତ୍ତି। କେହି ମଧ୍ୟ କେବେ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ କିମ୍ବା ସମୟରେ ତାଙ୍କ ସମାନ ନୁହଁନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ତାଙ୍କର ଅବତାରମାନେ ବିଷୟରେ କହିବି—ଶୁଣ, ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୫ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ଅଥାଵତା ରାନ୍ପୁରୁଷାଖ୍ଯୋ ହରିଶ୍ଚ ଗତୋ ଧ୍ଯାନଂ କର୍ତୁମୀଶୋ ମହାତ୍ମା । ପ୍ରାଦୁର୍ବଭୂଵାଖିଲସଦ୍ଗୁଣାର୍ଣଵଃ ସ ଏଵ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସ ଚ ବୀଜଭୂତଃ ॥ ୩,୧୫.

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ଏହା ପରେ ପୁରୁଷ ନାମକ ଅବତାର ହରି ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ ଗଲେ। ସେ ସମସ୍ତ ଗୁଣର ସାଗର ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ସେହି ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ର ମୂଳ ହେଲେ।

ଯୋ ବୀଜଭୂତଃ ପୁରୁଷାଖ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସ ଏଵାଭୂଦ୍ଵାସୁଦେଵୋ ମହାତ୍ମା । ସୃଷ୍ଟିଂ କର୍ତୁଂ ପୁରୁଷାଖ୍ଯସ୍ଯ ଵାଯୋର୍ମାଯାଖ୍ଯାଯାଂ ମୂଲରୂପୋ ଯଥାଽସ ॥ ୩,୧୫.

ଯିଏ ପୁରୁଷ ନାମକ ବିଷ୍ଣୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ର ମୂଳ ତାହା ସେହି ବସୁଦେବ ରୂପେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ। ପୁରୁଷ ନାମକ ମାୟାରେ ମୂଳ ରୂପ ହୋଇ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ।

ଯୋ ଵାସୁଦେଵସ୍ତୁ ସ ଏଵ ଜାତଃ ସଂକର୍ଷଣାଖ୍ଯୋ ଖିଲସଦ୍ଗୁଣାତ୍ମା । ସୃଷ୍ଟିଂ କର୍ତୁଂ ସୂତ୍ରଭୂତସ୍ଯ ଵାଯୋର୍ଜଯାଖ୍ଯାଯଂ ପୂର୍ଣସଂଵିତ୍ପରାତ୍ମା ॥ ୩,୧୫.

ସେହି ବସୁଦେବ ନିଜେ ସଂକର୍ଷଣ ନାମକ ଅବତାର ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଧାମ। ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପାଇଁ, ସୂତ୍ର ଭାବେ ଜୟ ନାମକ ବାୟୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନ ଓ ପରମ ଆତ୍ମା ଭାବେ ରହିଲେ।

ସ ଏଵଂ ସଂକର୍ଷଣନାମଧେଯଃ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନନାମା ଚ ସ ଏଵ ଵିଶ୍ରୁତଃ । ସରସ୍ଵତୀଭାରତୀସର୍ଜନାର୍ଥଂ ସ ଏଵ ଦେଵ୍ଯା ମୂଲରୂପୋ ବଭୂଵ ॥ ୩,୧୫.

ସେହି ସଂକର୍ଷଣ ନାମ ଧାରଣ କରିଥିବା ଜଣେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ। ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଭାରତୀଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ, ସେ ଦେବୀଙ୍କର ମୂଳ ରୂପ ହେଲେ।

ସୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୁକ୍ତଂ ଷୋଡଶଭିଃ କଲାଭିର୍ମହତ୍ତତ୍ତ୍ଵଂ ସୂକ୍ଷ୍ମରୂପଂ ସ ଏଵ । ସାହଙ୍କାରଂ କ୍ରୀଡଯାମାସ ଦେଵଃ ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ ଵୈ ଷୋଡଶାଖ୍ଯାଃ କଲାଶ୍ଚ ॥ ୩,୧୫.

ସେ ଦେବତା ଛଅଟି ଦଶା ଯୁକ୍ତ ସୂକ୍ଷ୍ମ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଆହଂକାର ସହ ଖେଳ କଲେ। ଏବେ ତୁମେ ଏହି ଛଅଟି ଦଶା ବିଷୟରେ ଶୁଣ।

ଭୂତାନି କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିଯପଞ୍ଚକାନି ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିଯାଣୀହ ତଥା ମନଶ୍ଚ । ତତୋ ବଭୂଵ ହ୍ଯନିରୁଦ୍ଧସଂଜ୍ଞକୋ ଜୀଵାଂଶ୍ଚ ସଂଗୃହ୍ଯ ସୁପୂର୍ଣଶକ୍ତିଃ ॥ ୩,୧୫.

ପଞ୍ଚ ଭୂତ, ପଞ୍ଚ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ, ପଞ୍ଚ ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ—ଏହା ପରେ ଅନିରୁଦ୍ଧ ନାମକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଜଣେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନେ ଏକତ୍ର କଲେ।

ସୋଯଂ ଵିରିଞ୍ଚ୍ଯାଦିସମସ୍ତଦେଵାନ୍ ସ୍ଥୂଲେନ ଦେହେନ ସସର୍ଜ ନାଥଃ । ତଥା ସ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପୁରୁଷାଭିଧସ୍ତୁ ସନତ୍କୁମାରତ୍ଵମଵାପ ଵୀନ୍ଦ୍ର ॥ ୩,୧୫.

ସେ ନାଥ ସ୍ଥୂଳ ଦେହ ଧାରଣ କରି ବିରିଞ୍ଚି ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଏଭଳି ବିଷ୍ଣୁ, ପୁରୁଷ ନାମରେ, ସନତ୍କୁମାର ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ହେ ପକ୍ଷୀନାଥ।

ଅନନ୍ଯସାଧ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ଚ କର୍ତୁଂ ଦଶେନ୍ଦ୍ରିଯାଣାଂ ଶୋଷଣାର୍ଥଂ ସଦୈଵ । ସନନ୍ଦନାଦୌ ପଠିତଃ କୁମାରସ୍ତସ୍ମାନ୍ନାନ୍ଯୋ ନାତ୍ର ଵିଚାର୍ଯମସ୍ତି ॥ ୩,୧୫.

ଯେଉଁ କାମ୍ୟ ନୁହଁ, ଏହି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କରିବା, ଦଶେନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ଶୋଷିବା ପାଇଁ, ସନନ୍ଦନ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୁମାର ପଢାଯାଉଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କେହି ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।

ସ ଏଵ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସୂକରତ୍ଵଂ ହ୍ଯଵାପ କ୍ଷୋପଣୀମୁଦ୍ଧର୍ତୁଂ ଦୈତ୍ଯଵପୁର୍ନିହନ୍ତୁମ୍ । ହିରଣ୍ଯାକ୍ଷଂ ସଜ୍ଜନାନାଂ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ତଥା ଭୂମେଃ ସ୍ଥାପନାର୍ଥଂ ଚ ଦେଵଃ ॥ ୩,୧୫.

ସେହି ବିଷ୍ଣୁ ବରାହ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଭୂମିକୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ, ଦେତ୍ୟ ହିରଣ୍ୟାକ୍ଷକୁ ବଧ କଲେ, ଓ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭୂମିକୁ ସ୍ଥିର କଲେ, ହେ ପକ୍ଷୀନାଥ।

ତତୋ ହରିର୍ମଦ୍ଵିଦାସତ୍ଵମାପାନୃଷେର୍ଭାର୍ଯାଯାଂ ଯାମିନ୍ଯାଂ ଯୋ ମହାତ୍ମା । ତତ୍ରାଵତାରେ ପଞ୍ଚରାତ୍ରଂ ସମଗ୍ରମୁପାଦେଷ୍ଟୁଂ ନାପ ଦାନଂ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ରଃ ॥ ୩,୧୫.

ତାପରେ ହରି, ମହାତ୍ମା, ଋଷିଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ଯାମିର ଗର୍ଭରେ ମଦ୍ବିଦାସ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ସେଠି ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବେ ପଞ୍ଚରାତ୍ର ଶାସ୍ତ୍ର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶିଖାଇଲେ।

ସ ଏଵ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସମଭୂଦ୍ବ୍ରଦର୍ଯାଂ ନାରାଯଣାଖ୍ଯଃ ଶମଲାପହଶ୍ଚ । ତପସ୍ତପ୍ତୁଂ ଶିକ୍ଷଯିତୁଂ ତ୍ଵୃଷୀଣାଂ ତିରସ୍କର୍ତୁଂ ହ୍ଯପ୍ସରସାଂ ସହସ୍ରମ୍ ॥ ୩,୧୫.

ସେହି ବିଷ୍ଣୁ ବଦରୀରେ ନାରାୟଣ ରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ଅପବିତ୍ରତା ଦୂର କଲେ, ତପସ୍ୟା କଲେ, ଋଷିମାନେକୁ ଶିଖାଇଲେ ଓ ହଜାର ଅପ୍ସରାକୁ ଦୂର କଲେ।

ତତୋ ହରିଃ କପିଲତ୍ଵଂ ହ୍ଯଵାପ୍ଯ ତିରୋହିତାନ୍କାଲବଲେନ ତତ୍ତ୍ଵାନ୍ । ଚତୁର୍ଵିଶତିଂ ସଂଶଯଂ ଚୋଦ୍ଧରିଷ୍ଯନ୍ନୁପାଦିଶଚ୍ଚାସୁରଯେ ମହାତ୍ମା ॥ ୩,୧୫.

ତାପରେ ହରି କପିଲ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, କାଳର ଶକ୍ତିରେ ତତ୍ତ୍ୱଗୁଡିକୁ ଲୁଚାଇଲେ, ଚବିଶଟି ତତ୍ତ୍ୱ ବିଷୟରେ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରି, ମହାତ୍ମା ଅସୁରିଙ୍କୁ ଶିଖାଇଲେ।

ସ ଏଵ ଦତଃ ସମଭୂଦ୍ରମେଶୋନସୂଯାଯାମତ୍ରିରୂପଃ ପରାତ୍ମା । ଆନ୍ଵୀକ୍ଷିକିଂ ନାମ ସୁତର୍କଵିଦ୍ଯାମଲର୍କନାମ୍ନେ ପ୍ରଦଦାତ୍ତାଂ ମହାତ୍ମା ॥ ୩,୧୫.

ସେହି ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ଅନସୂୟାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅତ୍ରି ରୂପେ ରାମେଶ ଭାବେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ପରମାତ୍ମା ଭାବେ। ସେ ଅନ୍ୱୀକ୍ଷିକୀ ନାମକ ତର୍କଶାସ୍ତ୍ର ଅଲର୍କ ନାମକ ଜଣେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।

ସ ଏଵ ଵଂଶେପ୍ଯଭଵଦ୍ରଵେଶ୍ଚ ଆକୂତ୍ଯାଂ ଯଃ ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦରୂପଃ । ସ୍ଵାଯଂଭୁଵଂ ଯତ୍ତୁ ମନ୍ଵନ୍ତରଂ ଚ ଦେଵୈଃ ସାକଂ ପାଲଯାମାସ ଵୀନ୍ଦ୍ର ॥ ୩,୧୫.

ସେଇ ଭଗବାନ୍, ଯିଏ ସତ୍ତା, ଚେତନା ଓ ଆନନ୍ଦର ମୂର୍ତ୍ତି, ଆକୂତିଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ । ଏହି ଭାବରେ, ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ବନ୍ତରରେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ ।

ସ ଏଵ ଵିଷ୍ଣୁଃ ସ ଉରୁକ୍ରମୋଭୂଦାଗ୍ନୀଧ୍ରପୁତ୍ର୍ଯାଂ ମେରୁଦେଵ୍ଯାଂ ଚ ନାଭେଃ । ଵିଦ୍ଯାରତାନାଂ ମାନିନାଂ ସର୍ଵଦୈଵମତ୍ଯାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଦର୍ଶଯିତୁଂ ଚ ଵୀନ୍ଦ୍ର ॥ ୩,୧୫.

ସେଇ ବିଷ୍ଣୁ, ଯିଏ ବଡ଼ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅଗ୍ନୀଧ୍ରଙ୍କ କନ୍ୟା ମେରୁଦେବୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ନାଭିଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ । ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର, ଅଭିମାନୀ ଓ ଶିକ୍ଷାରେ ଗର୍ବିତ ଲୋକମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଇବା ପାଇଁ ଏହି ଅବତାର ନେଇଥିଲେ ।

ତତୋ ହରିର୍ଜଗୃହେ କୂର୍ମରୂପଂ ସୁରାସୁରାଣାମୁଦଧିଂ ଵିମଥ୍ନତାମ୍ । ପୃଷ୍ଠେ ଧର୍ତୁଂ ମନ୍ଦରଂ ପର୍ଵତଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ ଵା ଧର୍ତୁମୀଶୋ ମହାତ୍ମା ॥ ୩,୧୫.

ତାପରେ ହରି, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ସମୁଦ୍ର ମଥନ କରୁଥିବାବେଳେ, ମନ୍ଦରାଚଳ ପାହାଡ଼କୁ ପିଠି ଉପରେ ଧରିବା ପାଇଁ କୂର୍ମ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ । ସେ ମହାପୁରୁଷ ଏମିତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, ଯେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ମଧ୍ୟ ଧରିପାରିଲେ ।

ତତୋ ହରିଃ ପ୍ରାଦୁରଭୂନ୍ମହାତ୍ମା ଧନ୍ଵନ୍ତରିର୍ନାମ ହରିନ୍ମଣିଦ୍ଯୁତିଃ । ଅପଥ୍ଯଦୋଷାନ୍ପରିହର୍ତୁମେଵ ହସ୍ତେ ଗୃହୀତ୍ଵା ପୂର୍ଣକୁଭଂ ସୁଧାଭିଃ ॥ ୩,୧୫.

ତାପରେ ହରି, ମହାପୁରୁଷ, ଧନ୍ବନ୍ତରି ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ । ସେ ହରିମଣି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଥିଲେ, ହାତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଘଡ଼ା ଅମୃତ ଧରିଥିଲେ, ଅପଥ୍ୟ ଦୋଷ ଦୂର କରିବାକୁ ଏହି ଅବତାର ନେଇଥିଲେ ।