ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଅଂଶାଵତରଣଂ ନାସ୍ତି ସରସ୍ଵତ୍ଯାଃ କଦାଚନ । ଅଂଶାଵତରଣଂ ନାସ୍ତି ମମାପି ମଧୁସୂଦନ ॥ ୩,୧୨.

ସରସ୍ବତୀଙ୍କର କେବେ ମଧ୍ୟ ଅଂଶ ଅବତାର ନାହିଁ; ମୋର ମଧ୍ୟ କେବେ ଅଂଶ ଅବତାର ନାହିଁ, ହେ ମଧୁସୂଦନ।

ତଥୈଵ ଜ୍ଞାନମସ୍ତ୍ଯେଵ ହରେର୍ନାରାଯଣସ୍ଯ ଚ । ଵାଯୋରଂଶାଵତାରୋସ୍ତି ଯଥା ମୂଲେ ତଥୈଵ ଚ ॥ ୩,୧୨.

ଏହିପରି ହରି ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଦା ଜ୍ଞାନ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ବାୟୁଙ୍କ ପାଇଁ, ମୂଳ ଭଳି ଅଂଶ ଅବତାର ଘଟେ।

ବଲଜ୍ଞାନାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ଚିନ୍ତନୀଯଂ ନ ସଂଶଯଃ । ତଥାପି ଵାଯୌ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ବଲଜ୍ଞାନାଦିଵ୍ଯକ୍ତଯଃ ॥ ୩,୧୨.

ଶକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ଏହାଦି ସମସ୍ତ ଗୁଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ; ତଥାପି ବାୟୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନର ପ୍ରକାଶ ଦେଖାଯାଏ।

ଅଵତାରେଷୁ ଵାଯୋସ୍ତୁ ସମ୍ଯକ୍ଶକ୍ତ୍ଯାତ୍ମନାସ୍ତି ହି । ଅପରୋକ୍ଷତିରୋଭାଵୌ ନାଂଶାଵତରଣେଷ୍ଵପି ॥ ୩,୧୨.

ବାୟୁଙ୍କ ଅବତାରମାନେ ଶକ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଥାଏ; କିନ୍ତୁ ସିଧାସଳଖ ଲୁଚିଯିବା ବା ଅଂଶ ଅବତାର ନାହିଁ।

ବଲଜ୍ଞାନାଦିକଂ ଯାଵନ୍ମୂଲରୂପେ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ । ତ୍ରେତାଯୁଗସ୍ଵରୂପେ ଚ ନ ଦର୍ଶଯତି ତାଦୃଶମ୍ ॥ ୩,୧୨.

ମୂଳ ରୂପରେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନ ଦେଖାଯାଏ, ତ୍ରେତାଯୁଗର ରୂପରେ ସେଠି ଏପରି ଗୁଣ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

ତ୍ରେତାଯୁଗସ୍ଵରୂପେ ଚ ଯାଦୃକ୍ଚାଦର୍ଶଯତ୍ପ୍ରଭୋ । ଦ୍ଵାପରସ୍ଥେ ସ୍ଵରୂପେ ତତ୍ତଦ୍ଦର୍ଶଯତି ତାଦୃଶମ୍ । ତ୍ରେତାଯୁଗସ୍ଵରୂପେ ଚ ଯାଦୃକ୍ଚାଦର୍ଶଯତ୍ପ୍ରଭୋ ॥ ୩,୧୨.

ତ୍ରେତାଯୁଗର ରୂପରେ ପ୍ରଭୁ ଯେଉଁ ଗୁଣ ଦେଖାଇଥିଲେ, ସେହି ଗୁଣ ଦ୍ୱାପରଯୁଗର ରୂପରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଦେଖାଇଥିଲେ।

ଦ୍ଵାପରସ୍ଥେ ଵାଯୁରୂପେ ଯାଦୃଗ୍ଵା ଦର୍ଶଯତ୍ପ୍ରଭୁଃ । ଵାଯୁଃ କଲିଯୁଗେ ରୂପେ ତଦ୍ଦର୍ଶଯତି ତାଦୃଶମ୍ ॥ ୩,୧୨.

ଦ୍ୱାପରଯୁଗର ବାୟୁ ରୂପରେ ପ୍ରଭୁ ଯେଉଁ ଗୁଣ ଦେଖାଇଥିଲେ, କଳିଯୁଗର ରୂପରେ ବାୟୁ ସେହି ଗୁଣ ଦେଖାନ୍ତି।

ତଥା ଦର୍ଶଯତେ ଵାଯୁର୍ଦୈତ୍ଯାନାଂ ମୋହନାଯ ଚ । ଅଵତାରେଷୁ ଵାଯୋଶ୍ଚ ଅନ୍ତରଂ ଯେ ଵିଦୁଃ ପ୍ରଭୋ ॥ ୩,୧୨.

ଏହିପରି ବାୟୁ ଦାନବମାନେକୁ ଭ୍ରମିତ କରିବା ପାଇଁ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି; ଏବଂ ବାୟୁଙ୍କ ଅବତାରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଭିନ୍ନତା ବୁଝନ୍ତି, ହେ ପ୍ରଭୁ,

ତେଽଧଂ ତମଃ ପ୍ରଵିଶନ୍ତେ ତେ ଦୈତ୍ଯା ନ ଚ ତେ ସୁରାଃ । ଵାଯାଵପ୍ଯନ୍ତରଂ ନାସ୍ତି ହରିତତ୍ତ୍ଵଵିନିର୍ଣଯେ ॥ ୩,୧୨.

ସେମାନେ ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ଦାନବ, ଦେବତା ନୁହେଁ; ଏବଂ ହରିଙ୍କ ସତ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ବାୟୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ।

ନିନ୍ଦାଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ଯେ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଜିହ୍ଵାଛେଦଂ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ତଦର୍ଥମେଵ ଵାଯୋଶ୍ଚ ଅଵତାରଃ ସଦା ଭୁଵି ॥ ୩,୧୨.

ଯେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି—ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ଜିଭ କାଟିଦେବି; ଏହି କାରଣ ପାଇଁ ବାୟୁଙ୍କ ଅବତାର ସଦା ପୃଥିବୀରେ ହୁଏ।

ଗୁଣପୂର୍ଣସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତୁ ନିର୍ଗୁଣତ୍ଵଵିଚିନ୍ତନମ୍ । ଜାତାନନ୍ଦାଦିପୂର୍ଣାଙ୍ଖ୍ଯଂ ସୋହମିତ୍ଯାଦିଚିନ୍ତନମ୍ ॥ ୩,୧୨.

ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିର୍ଗୁଣ ଭାବିବା, କିମ୍ବା ଜନ୍ମଜାତ ଆନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯିଏ, 'ମୁଁ ସେ' ଭାବିବା—

ଚିଦାନନ୍ଦାତ୍ମକେ ଦେହେ ଉତ୍ପତ୍ତ୍ଯାଦିଵିଚିନ୍ତନମ୍ । ଅଚ୍ଛେଦ୍ଯାଭେଦ୍ଯଗାତ୍ରେଷୁ ଚ୍ଛେଦଭେଦାଦିଚିନ୍ତନମ୍ ॥ ୩,୧୨.

ଚେତନା ଓ ଆନନ୍ଦର ଦେହରେ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଏହାଦି ଭାବିବା, କିମ୍ବା ଯାହା ଛେଦିବା ବା ଭିନ୍ନ କରିବା ଯାଏନାହିଁ, ସେଠି ଛେଦ ଓ ଭିନ୍ନତା ଭାବିବା—

ଦେଵ୍ଯା ନିତ୍ଯାଵିଯୋଗିନ୍ଯା ଵିଯୋଗାଦିଵିଚିନ୍ତନମ୍ । କ୍ଲେଶଶୋକାଦିଶୂନ୍ଯସ୍ଯ ହରେଃ କ୍ଲେଶାଦିଚିନ୍ତନମ୍ ॥ ୩,୧୨.

ଯେଉଁ ଦେବୀ ସଦା ଅବିଯୋଗିନୀ, ସେଠି ବିଯୋଗ ଭାବିବା, କିମ୍ବା ଯିଏ କ୍ଲେଶ ଓ ଶୋକ ଭିତରୁ ଶୂନ୍ୟ, ସେହି ହରିଙ୍କୁ କ୍ଲେଶ ଓ ଦୁଃଖ ଭାବିବା—

ଵ୍ଯାସରାମାଦିରୂପେଷ୍ଵନୃଷିଵିପ୍ରତ୍ଵଚିନ୍ତନମ୍ । କୃଷ୍ଣରାମାଦିରୂପେଷୁ ଅନ୍ତରସ୍ଯ ଵିଚିନ୍ତନମ୍ ॥ ୩,୧୨.

ବ୍ୟାସ, ରାମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପରେ ଋଷି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହେଁ ବୋଲି ଭାବିବା; କୃଷ୍ଣ, ରାମ ଓ ଏମିତି ରୂପରେ ଭିତରର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଚିନ୍ତା କରିବା।

ରାମକୃଷ୍ଣାଦିରୂପେଷୁ ଅନ୍ତରସ୍ଯ ଵିଚିନ୍ତନମ୍ । ରାମକୃଷ୍ଣାଦିରୂପେଷୁ ପରାଜଯଵିଚିନ୍ତନମ୍ ॥ ୩,୧୨.

ରାମ, କୃଷ୍ଣ ଓ ଏମିତି ରୂପରେ ଭିତରର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଭାବିବା; ରାମ, କୃଷ୍ଣ ଓ ଏମିତି ରୂପରେ ପରାଜୟ ଭାବିବା।

ସନ୍ତାନାର୍ଥଂ ତୁ କୃଷ୍ଣେ ନ ଶିଵପୂଜାଦିଚିନ୍ତନମ୍ । ରାମେଣ ଦୁଃ ଖଯୁକ୍ତେନ ଲିଙ୍ଗସ୍ଯ ସ୍ଥାପନଂ କୃତମ୍ ॥ ୩,୧୨.

ସନ୍ତାନ ପାଇଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶିବପୂଜା ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ରାମ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ।

ପଞ୍ଚଧାତୁମଯେ କୃଷ୍ଣେ ହରିରୂପଵିଚିନ୍ତନମ୍ । ସ୍ଵଯଂ ଵ୍ଯକ୍ତସ୍ଥଲେ ଚାପି ଚିଦାନନ୍ଦତ୍ଵକଲ୍ପନମ୍ ॥ ୩,୧୨.

ପଞ୍ଚଧାତୁରେ ତିଆରି କୃଷ୍ଣରେ ହରିଙ୍କ ରୂପକୁ ଭାବିବା; ନିଜେ ଉଦ୍ଭୂତ ସ୍ଥାନରେ ଚେତନା ଓ ଆନନ୍ଦର ସ୍ୱଭାବକୁ ଧାରଣ କରିବା।

ପିତୃମାତୃଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ହରିରୂପତ୍ଵଚିନ୍ତନମ୍ । ଅସ୍ଵତନ୍ତ୍ରେଣ ରୁଦ୍ରେଣ ହରେରୈକ୍ଯଦିଚିନ୍ତନମ୍ ॥ ୩,୧୨.

ପିତା, ମାତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ହରିଙ୍କ ରୂପରେ ଭାବିବା; ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁଥିବା ରୁଦ୍ରରେ ହରି ସହ ଏକତ୍ୱ ଭାବିବା।

ଵିଷ୍ଣୋଃ ସୂର୍ଯେଣ ସାକଂ ଚ ଅଭେଦା ଦିଵିଚିନ୍ତନମ୍ । ସର୍ଵୋତ୍ତମଃ ସୂର୍ଯ ଏଵ ଵିଷ୍ଣ୍ଵାଦ୍ଯାସ୍ତସ୍ଯ କିଙ୍କରାଃ ॥ ୩,୧୨.

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହ ଏକତ୍ୱ ଭାବିବା; ସୂର୍ଯ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର ସେବକ।

ଇତ୍ଯାଦିଚିନ୍ତନଂ ଦୋଷୋ ହରିନିନ୍ଦେତି ଚୋଚ୍ଯତେ । ଅସ୍ଵଯଂ ଵ୍ଯକ୍ତିଲିଙ୍ଗେଷୁ ଅଶ୍ଵତ୍ଥତୁଲସୀଷୁ ଚ ॥ ୩,୧୨.

ଏପରି ଭାବନା ଦୋଷ ଓ ଏହାକୁ ହରିନିନ୍ଦା କୁହାଯାଏ; ନିଜେ ଉଦ୍ଭୂତ ଲିଙ୍ଗ ଓ ଅଶ୍ୱଥ, ତୁଳସୀରେ ମଧ୍ୟ।

ଶାଲଗ୍ରାମଂ ଵିହାଯୈଵ ନମନଂ ଯେ ପ୍ରକୁର୍ଵତେ । ତେ ସର୍ଵେ ହରିନିନ୍ଦାଯାମଵିକାରିଣ ଏଵ ହି ॥ ୩,୧୨.

ଯେମାନେ ଶାଳଗ୍ରାମକୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟଠାରେ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁ ହରିନିନ୍ଦାରେ ଅଚଳ ଅଟୁଟ।

ମୋକ୍ଷାଧିକାରିଣୋ ଯେ ତୁ ଅଜ୍ଞାନାତ୍ପରମେଶ୍ଵରମ୍ । ପାର୍ଥକ୍ଯନଯନଂ ଯେଷୁ କୁର୍ଵନ୍ତି ଯର୍ହି ଵା ପ୍ରଭୋ ॥ ୩,୧୨.

ମୋକ୍ଷ ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ ଯେମାନେ ଅଜ୍ଞାନରେ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ହେଉନା କି ପ୍ରଭୁ।

ତର୍ହି ତେଷାଂ ହି କାଲେଷୁ ଦୁଃ ଖଂ ଯାତି ନ ସଂଶଯଃ । ଅତଃ ପ୍ରାର୍ଥକ୍ଯନଯନଂ ଯେ କୁର୍ଵନ୍ତ୍ଯେଷୁ ସର୍ଵଦା ॥ ୩,୧୨.

ସେମାନଙ୍କୁ ସେଇ ସମୟରେ ଦୁଃଖ ଆସେ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଯେମାନେ ସବୁବେଳେ ଏମିତି ଭିନ୍ନତା କରନ୍ତି।

ତେ ସର୍ଵେ ତ୍ଵବୁଧା ଜ୍ଞେଯା ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା । ଅସ୍ଵଯଂଵ୍ଯକ୍ତଲିଙ୍ଗେଷୁ ନମନଂ ଯେ ପ୍ରକୁର୍ଵତେ ॥ ୩,୧୨.

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅଜ୍ଞାନୀ ବୋଲି ଜଣା; ଏଠାରେ ଆଲୋଚନା ଦରକାର ନାହିଁ; ନିଜେ ଉଦ୍ଭୂତ ଲିଙ୍ଗରେ ଯେମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ତେ ସର୍ଵେ ହ୍ଯସୁରା ଜ୍ଞେଯା ନାନ୍ଯଥା ତୁ କଥଞ୍ଚନ । ଵିହାଯ ଶୂନ୍ଯମଶ୍ଵତ୍ଥଂ ନମନଂ ଯେ ପ୍ରକୁର୍ଵତେ ॥ ୩,୧୨.

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅସୁର ବୋଲି ଜଣା; କେବେଠି ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ; ଶୂନ୍ୟ ଅଶ୍ୱଥକୁ ଛାଡି ଯେମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ଦ୍ଵିମାସହୀନାଂ ତୁଲସୀମପ୍ରସୂତାଂ ଚ ଗାଂ ନଵାମ୍ । ତେ ସର୍ଵେ ହ୍ଯସୁରା ଜ୍ଞେଯା ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା ॥ ୩,୧୨.

ଯେମାନେ ଦୁଇମାସ ହୋଇନଥିବା ତୁଳସୀ ବା ଅପ୍ରସୂତ ଗାଈକୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅସୁର ବୋଲି ଜଣା; ଏଠାରେ ଆଲୋଚନା ଦରକାର ନାହିଁ।

ଗୁଲ୍ମାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ମନୁଷ୍ଯାନ୍ତାସ୍ତେ ଜ୍ଞେଯା ବ୍ରହ୍ମବାହଵଃ । ଅସ୍ମଚ୍ଛତାଯୁଃ ପର୍ଯନ୍ତମେକ ଏଵ କଲିଃ ସ୍ମୃତଃ ॥ ୩,୧୨.

ଗୁଲ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟ ଉଦ୍ଭିଦ ଥିଏଁ ମଣିଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ହସ୍ତ ବୋଲି ଜଣା; ଆମେ ଶତବର୍ଷ ଯାଏଁ ଯେତେ ଆୟୁଷ୍ୟ, ସେଠାରେ କେବଳ ଏକ କଳି ଥାଏ।

କଲୌ ସଂତି କଲ୍ପମାନଂ କଲେରନ୍ତେ ସଂତି ଚ । ତସ୍ମିନ୍ଦିନେ ବ୍ରହ୍ମରୂପେ ଗଚ୍ଛନ୍ତି ଚ ତମୋନ୍ତିକମ୍ ॥ ୩,୧୨.

କଳିରେ ଯେମାନେ କଳ୍ପାନ୍ତକୁ ଆସୁଛନ୍ତି, କଳିର ଶେଷରେ, ସେଇ ଦିନେ, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରୂପକୁ ଓ ଅନ୍ଧକାର ଦେଶକୁ ଯାଆନ୍ତି।

ତତ୍ର ସ୍ଥିତ୍ଵା ଲୋକମାର୍ଗଂ ପ୍ରତୀକ୍ଷନ୍ତେ ନ ସଂଶଯଃ । ସାଧକୈର୍ଵିଷ୍ଣୁକାର୍ଯାଣାଂ ଵାଯୁଦାସୈଃ ପ୍ରପୀଡିତାଃ ॥ ୩,୧୨.

ସେଠାରେ ରହି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଲୋକର ପଥ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତି; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟର ଦାସ ଓ ବାୟୁଙ୍କ ଦାସମାନେ ସେମାନେ ଉପରେ ଦମନ କରନ୍ତି।