ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ସୂର୍ଯୋଦଯେ ନାସ୍ତି ଯଥା ତମଶ୍ଚ ତଥାଜ୍ଞାନଂ ନାସ୍ତିନାସ୍ତ୍ଯେଵ ଦେଵ । କରୋମ୍ଯହଂ ଶ୍ରଵଣଂ ସର୍ଵଦୈଵ ହରିପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥଂ ନିଶ୍ଚତାର୍ଥଂ ସତାଂ ହି ॥ ୩,୧୨.

ଯେପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟରେ ଅନ୍ଧକାର ନାହିଁ, ସେପରି, ହେ ଦେବ, ଏଠାରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅଜ୍ଞାନ ନାହିଁ; ମୁଁ ସଦା ହରିଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ ଏବଂ ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଶ୍ରବଣ କରେ।

ଶତଜନ୍ମଗତାନାଂ ତ୍ଵନୃଜୂନାଂ ପୂର୍ଵମେଵ ତୁ । ଅପରୋକ୍ଷାଭାଵ ଏଵ ହ୍ଯଜ୍ଞାନଂ ସମୁଦୀରିତମ୍ ॥ ୩,୧୨.

ଯେଉଁମାନେ ସଠିକ ନୁହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶତ ଜନ୍ମ ପରେ ମଧ୍ୟ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ଅଭାବକୁ ଅଜ୍ଞାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଅପରୋକ୍ଷାନନ୍ତରଂ ତୁ ନାସ୍ତ୍ଯଜ୍ଞାନଂ ନ ସଂଶଯଃ । ଶତଜନ୍ମସୁ ଦେଵେଶ ଅପରୋକ୍ଷେଣ ସର୍ଵଦା ॥ ୩,୧୨.

କିନ୍ତୁ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ପରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅଜ୍ଞାନ ରହେ ନାହିଁ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଶତ ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଦେବଦେବ, ସାକ୍ଷାତ୍କାର ସଦା ବ୍ୟାପ୍ତ।

ପୂର୍ଣଜ୍ଞାନଂ ମମାସ୍ତ୍ଯେଵ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା । ଶତଜନ୍ମସୁ ପୂର୍ଵଂ ତୁ ପରୋକ୍ଷେଣ ମମ ପ୍ରଭୋ ॥ ୩,୧୨.

ମୋ ପାଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଅଛି—ଏଠାରେ ଅନ୍ୱେଷଣର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ପୂର୍ବ ଶତ ଜନ୍ମରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋର ଜ୍ଞାନ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ନୁହେଁ।

ପୂର୍ଣଂ ଜ୍ଞାନଂ ସଦାପ୍ଯସ୍ତୀତ୍ଯେଵମାହୁର୍ମହର୍ଷଯଃ । ସଂଜ୍ଞାଜନ୍ମଗତାଯାଶ୍ଚ ସରସ୍ଵତ୍ଯା ମହାପ୍ରଭୋ ॥ ୩,୧୨.

ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜ୍ଞାନ ସଦା ଅଛି—ଏହିପରି ମହାର୍ଷିମାନେ କହନ୍ତି; ଏବଂ ନାମ ସହ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, ହେ ମହାପ୍ରଭୁ, ଏହି ଉପରେ ଲାଗୁ ହୁଏ।

ନାଜ୍ଞାନଂ ଚିନ୍ତନୀଯଂ ହି ବ୍ରହ୍ମାଯ୍ଵୋଶ୍ଚ ଦେଵ ହି । ଅତ୍ର କଶ୍ଚିଦ୍ଵିଶେଷୋସ୍ତି ଜ୍ଞାତଵ୍ଯସ୍ତତ୍ଵମିଚ୍ଛୁଭିଃ ॥ ୩,୧୨.

ହେ ଦେବ, ବ୍ରହ୍ମା କିମ୍ବା ମୋ ବିଷୟରେ ଅଜ୍ଞାନର ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏଠି କିଛି ବିଶେଷ ଅଛି, ଯାହା ସତ୍ୟ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ବୁଝିବା ଦରକାର।

ଅଵତାରେଷୁ ଭାରତ୍ଯାଃ କଦାଚିଜ୍ଜ୍ଞାନପୂର୍ଵକମ୍ । ସର୍ଵଦା ଜ୍ଞାନରୂପା ସା ସର୍ଵଦୁଃଖଵିଵର୍ଜିତା ॥ ୩,୧୨.

ଭାରତୀଙ୍କ ଅବତାରମାନେ ମଧ୍ୟରେ କେବେ କେବେ ପୂର୍ବରୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଖାଯାଏ; ତଥାପି ସେ ସଦା ଜ୍ଞାନର ମୂର୍ତ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ।

ଦୈତ୍ଯାନାଂ ମୋହନାର୍ଥାଯ ଅଂଶେ ଦୁଃଖୀଵ ଦୃଶ୍ଯତେ । ତସ୍ଯା ଦୁଃଖାଦିକଂ କିଞ୍ଚିନ୍ନାସ୍ତିନାସ୍ତ୍ଯେଵ ସର୍ଵଥା ॥ ୩,୧୨.

ଦାନବମାନେକୁ ଭ୍ରମିତ କରିବା ପାଇଁ, ସେ କେବେ କେବେ ଅଂଶରେ ଦୁଃଖିତ ଦେଖାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରକୃତରେ, ସେଠାରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ବା ଏହା ସଦୃଶ କିଛି ନାହିଁ।

ଅପରୋକ୍ଷତିରୋଭାଵ ଈଷତ୍କାଲେ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ । ତାଵନ୍ମାତ୍ରେଣ ଵାଜ୍ଞାନଂ ତସ୍ଯାଂ ନୈଵାହିତଂ ଚ ଯତ୍ ॥ ୩,୧୨.

ସିଧାସଳଖ ଲୁଚିଯିବା ଅତି ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ଦେଖାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ଏହି କାରଣରେ ମଧ୍ୟ, ସେଠାରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଅଜ୍ଞାନ ବସିବାକୁ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ।

ମୂଲରୂପେ ତୁ ନାସ୍ତ୍ଯେଵ ଭାରତ୍ଯା ଜ୍ଞାନଵିସ୍ମୃତିଃ । ଭାରତ୍ଯାସ୍ତୁ ଯଥା ନାସ୍ତି ସରସ୍ଵତ୍ଯାସ୍ତୁ କିଂ ପୁନଃ ॥ ୩,୧୨.

ମୂଳ ରୂପରେ ଭାରତୀଙ୍କର କେବେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଭୁଲିଯିବା ନାହିଁ। ଭାରତୀଙ୍କ ଭଳି ସରସ୍ବତୀଙ୍କ ପାଇଁ ତ ଏହା ଅଧିକ ସତ୍ୟ।

ଅଂଶାଵତରଣଂ ନାସ୍ତି ସରସ୍ଵତ୍ଯାଃ କଦାଚନ । ଅଂଶାଵତରଣଂ ନାସ୍ତି ମମାପି ମଧୁସୂଦନ ॥ ୩,୧୨.

ସରସ୍ବତୀଙ୍କର କେବେ ମଧ୍ୟ ଅଂଶ ଅବତାର ନାହିଁ; ମୋର ମଧ୍ୟ କେବେ ଅଂଶ ଅବତାର ନାହିଁ, ହେ ମଧୁସୂଦନ।

ତଥୈଵ ଜ୍ଞାନମସ୍ତ୍ଯେଵ ହରେର୍ନାରାଯଣସ୍ଯ ଚ । ଵାଯୋରଂଶାଵତାରୋସ୍ତି ଯଥା ମୂଲେ ତଥୈଵ ଚ ॥ ୩,୧୨.

ଏହିପରି ହରି ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଦା ଜ୍ଞାନ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ବାୟୁଙ୍କ ପାଇଁ, ମୂଳ ଭଳି ଅଂଶ ଅବତାର ଘଟେ।

ବଲଜ୍ଞାନାଦିକଂ ସର୍ଵଂ ଚିନ୍ତନୀଯଂ ନ ସଂଶଯଃ । ତଥାପି ଵାଯୌ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ ବଲଜ୍ଞାନାଦିଵ୍ଯକ୍ତଯଃ ॥ ୩,୧୨.

ଶକ୍ତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ଏହାଦି ସମସ୍ତ ଗୁଣ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଚିନ୍ତନ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ; ତଥାପି ବାୟୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନର ପ୍ରକାଶ ଦେଖାଯାଏ।

ଅଵତାରେଷୁ ଵାଯୋସ୍ତୁ ସମ୍ଯକ୍ଶକ୍ତ୍ଯାତ୍ମନାସ୍ତି ହି । ଅପରୋକ୍ଷତିରୋଭାଵୌ ନାଂଶାଵତରଣେଷ୍ଵପି ॥ ୩,୧୨.

ବାୟୁଙ୍କ ଅବତାରମାନେ ଶକ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଥାଏ; କିନ୍ତୁ ସିଧାସଳଖ ଲୁଚିଯିବା ବା ଅଂଶ ଅବତାର ନାହିଁ।

ବଲଜ୍ଞାନାଦିକଂ ଯାଵନ୍ମୂଲରୂପେ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯତେ । ତ୍ରେତାଯୁଗସ୍ଵରୂପେ ଚ ନ ଦର୍ଶଯତି ତାଦୃଶମ୍ ॥ ୩,୧୨.

ମୂଳ ରୂପରେ ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନ ଦେଖାଯାଏ, ତ୍ରେତାଯୁଗର ରୂପରେ ସେଠି ଏପରି ଗୁଣ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

ତ୍ରେତାଯୁଗସ୍ଵରୂପେ ଚ ଯାଦୃକ୍ଚାଦର୍ଶଯତ୍ପ୍ରଭୋ । ଦ୍ଵାପରସ୍ଥେ ସ୍ଵରୂପେ ତତ୍ତଦ୍ଦର୍ଶଯତି ତାଦୃଶମ୍ । ତ୍ରେତାଯୁଗସ୍ଵରୂପେ ଚ ଯାଦୃକ୍ଚାଦର୍ଶଯତ୍ପ୍ରଭୋ ॥ ୩,୧୨.

ତ୍ରେତାଯୁଗର ରୂପରେ ପ୍ରଭୁ ଯେଉଁ ଗୁଣ ଦେଖାଇଥିଲେ, ସେହି ଗୁଣ ଦ୍ୱାପରଯୁଗର ରୂପରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ, ଯେପରି ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଦେଖାଇଥିଲେ।

ଦ୍ଵାପରସ୍ଥେ ଵାଯୁରୂପେ ଯାଦୃଗ୍ଵା ଦର୍ଶଯତ୍ପ୍ରଭୁଃ । ଵାଯୁଃ କଲିଯୁଗେ ରୂପେ ତଦ୍ଦର୍ଶଯତି ତାଦୃଶମ୍ ॥ ୩,୧୨.

ଦ୍ୱାପରଯୁଗର ବାୟୁ ରୂପରେ ପ୍ରଭୁ ଯେଉଁ ଗୁଣ ଦେଖାଇଥିଲେ, କଳିଯୁଗର ରୂପରେ ବାୟୁ ସେହି ଗୁଣ ଦେଖାନ୍ତି।

ତଥା ଦର୍ଶଯତେ ଵାଯୁର୍ଦୈତ୍ଯାନାଂ ମୋହନାଯ ଚ । ଅଵତାରେଷୁ ଵାଯୋଶ୍ଚ ଅନ୍ତରଂ ଯେ ଵିଦୁଃ ପ୍ରଭୋ ॥ ୩,୧୨.

ଏହିପରି ବାୟୁ ଦାନବମାନେକୁ ଭ୍ରମିତ କରିବା ପାଇଁ ନିଜକୁ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି; ଏବଂ ବାୟୁଙ୍କ ଅବତାରମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁମାନେ ଭିନ୍ନତା ବୁଝନ୍ତି, ହେ ପ୍ରଭୁ,

ତେଽଧଂ ତମଃ ପ୍ରଵିଶନ୍ତେ ତେ ଦୈତ୍ଯା ନ ଚ ତେ ସୁରାଃ । ଵାଯାଵପ୍ଯନ୍ତରଂ ନାସ୍ତି ହରିତତ୍ତ୍ଵଵିନିର୍ଣଯେ ॥ ୩,୧୨.

ସେମାନେ ଗଭୀର ଅନ୍ଧକାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ଦାନବ, ଦେବତା ନୁହେଁ; ଏବଂ ହରିଙ୍କ ସତ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣୟରେ ବାୟୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭିନ୍ନତା ନାହିଁ।

ନିନ୍ଦାଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ଯେ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଜିହ୍ଵାଛେଦଂ କରୋମ୍ଯହମ୍ । ତଦର୍ଥମେଵ ଵାଯୋଶ୍ଚ ଅଵତାରଃ ସଦା ଭୁଵି ॥ ୩,୧୨.

ଯେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି—ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ଜିଭ କାଟିଦେବି; ଏହି କାରଣ ପାଇଁ ବାୟୁଙ୍କ ଅବତାର ସଦା ପୃଥିବୀରେ ହୁଏ।

ଗୁଣପୂର୍ଣସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୋସ୍ତୁ ନିର୍ଗୁଣତ୍ଵଵିଚିନ୍ତନମ୍ । ଜାତାନନ୍ଦାଦିପୂର୍ଣାଙ୍ଖ୍ଯଂ ସୋହମିତ୍ଯାଦିଚିନ୍ତନମ୍ ॥ ୩,୧୨.

ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନିର୍ଗୁଣ ଭାବିବା, କିମ୍ବା ଜନ୍ମଜାତ ଆନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯିଏ, 'ମୁଁ ସେ' ଭାବିବା—

ଚିଦାନନ୍ଦାତ୍ମକେ ଦେହେ ଉତ୍ପତ୍ତ୍ଯାଦିଵିଚିନ୍ତନମ୍ । ଅଚ୍ଛେଦ୍ଯାଭେଦ୍ଯଗାତ୍ରେଷୁ ଚ୍ଛେଦଭେଦାଦିଚିନ୍ତନମ୍ ॥ ୩,୧୨.

ଚେତନା ଓ ଆନନ୍ଦର ଦେହରେ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଏହାଦି ଭାବିବା, କିମ୍ବା ଯାହା ଛେଦିବା ବା ଭିନ୍ନ କରିବା ଯାଏନାହିଁ, ସେଠି ଛେଦ ଓ ଭିନ୍ନତା ଭାବିବା—

ଦେଵ୍ଯା ନିତ୍ଯାଵିଯୋଗିନ୍ଯା ଵିଯୋଗାଦିଵିଚିନ୍ତନମ୍ । କ୍ଲେଶଶୋକାଦିଶୂନ୍ଯସ୍ଯ ହରେଃ କ୍ଲେଶାଦିଚିନ୍ତନମ୍ ॥ ୩,୧୨.

ଯେଉଁ ଦେବୀ ସଦା ଅବିଯୋଗିନୀ, ସେଠି ବିଯୋଗ ଭାବିବା, କିମ୍ବା ଯିଏ କ୍ଲେଶ ଓ ଶୋକ ଭିତରୁ ଶୂନ୍ୟ, ସେହି ହରିଙ୍କୁ କ୍ଲେଶ ଓ ଦୁଃଖ ଭାବିବା—

ଵ୍ଯାସରାମାଦିରୂପେଷ୍ଵନୃଷିଵିପ୍ରତ୍ଵଚିନ୍ତନମ୍ । କୃଷ୍ଣରାମାଦିରୂପେଷୁ ଅନ୍ତରସ୍ଯ ଵିଚିନ୍ତନମ୍ ॥ ୩,୧୨.

ବ୍ୟାସ, ରାମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରୂପରେ ଋଷି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନୁହେଁ ବୋଲି ଭାବିବା; କୃଷ୍ଣ, ରାମ ଓ ଏମିତି ରୂପରେ ଭିତରର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଚିନ୍ତା କରିବା।

ରାମକୃଷ୍ଣାଦିରୂପେଷୁ ଅନ୍ତରସ୍ଯ ଵିଚିନ୍ତନମ୍ । ରାମକୃଷ୍ଣାଦିରୂପେଷୁ ପରାଜଯଵିଚିନ୍ତନମ୍ ॥ ୩,୧୨.

ରାମ, କୃଷ୍ଣ ଓ ଏମିତି ରୂପରେ ଭିତରର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଭାବିବା; ରାମ, କୃଷ୍ଣ ଓ ଏମିତି ରୂପରେ ପରାଜୟ ଭାବିବା।

ସନ୍ତାନାର୍ଥଂ ତୁ କୃଷ୍ଣେ ନ ଶିଵପୂଜାଦିଚିନ୍ତନମ୍ । ରାମେଣ ଦୁଃ ଖଯୁକ୍ତେନ ଲିଙ୍ଗସ୍ଯ ସ୍ଥାପନଂ କୃତମ୍ ॥ ୩,୧୨.

ସନ୍ତାନ ପାଇଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଶିବପୂଜା ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ରାମ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନା କରିଥିଲେ।

ପଞ୍ଚଧାତୁମଯେ କୃଷ୍ଣେ ହରିରୂପଵିଚିନ୍ତନମ୍ । ସ୍ଵଯଂ ଵ୍ଯକ୍ତସ୍ଥଲେ ଚାପି ଚିଦାନନ୍ଦତ୍ଵକଲ୍ପନମ୍ ॥ ୩,୧୨.

ପଞ୍ଚଧାତୁରେ ତିଆରି କୃଷ୍ଣରେ ହରିଙ୍କ ରୂପକୁ ଭାବିବା; ନିଜେ ଉଦ୍ଭୂତ ସ୍ଥାନରେ ଚେତନା ଓ ଆନନ୍ଦର ସ୍ୱଭାବକୁ ଧାରଣ କରିବା।

ପିତୃମାତୃଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ହରିରୂପତ୍ଵଚିନ୍ତନମ୍ । ଅସ୍ଵତନ୍ତ୍ରେଣ ରୁଦ୍ରେଣ ହରେରୈକ୍ଯଦିଚିନ୍ତନମ୍ ॥ ୩,୧୨.

ପିତା, ମାତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ହରିଙ୍କ ରୂପରେ ଭାବିବା; ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁଥିବା ରୁଦ୍ରରେ ହରି ସହ ଏକତ୍ୱ ଭାବିବା।

ଵିଷ୍ଣୋଃ ସୂର୍ଯେଣ ସାକଂ ଚ ଅଭେଦା ଦିଵିଚିନ୍ତନମ୍ । ସର୍ଵୋତ୍ତମଃ ସୂର୍ଯ ଏଵ ଵିଷ୍ଣ୍ଵାଦ୍ଯାସ୍ତସ୍ଯ କିଙ୍କରାଃ ॥ ୩,୧୨.

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସହ ଏକତ୍ୱ ଭାବିବା; ସୂର୍ଯ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର ସେବକ।