ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ତଂ ଵିଚାରଯିତୁଂ ବ୍ରହ୍ମା ପଦ୍ମନାଡୀଂ ଵିଵେଶ ହ ॥ ୩,୧୧.

ଏହି ବିଷୟ ଉପରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ପଦ୍ମର ଡଣ୍ଡିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୨ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ନାଡୀଂ ସମାଵିଶ୍ଯ ମହାନୁଭାଵଃ ଶ୍ରୀଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତୋ ତ୍ଵଥ ପୁଷ୍କରସ୍ଥଃ । ଵିଚାରଯାମାସ ଗୁରୁଂ ସ୍ଵମୂଲଂ ନାରାଯଣଂ ନିର୍ଗୁଣମଦ୍ଵିତୀଯମ୍ ॥ ୩,୧୨.

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ତାପରେ, ବଡ଼ ଆତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ବ୍ରହ୍ମା, ଯିଏ ପଦ୍ମରେ ବସିଥିଲେ, ସେ ଡଣ୍ଡି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ନିଜ ମୂଳ ନିର୍ଗୁଣ ଏବଂ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ଏତାଵତା ହରିଭକ୍ତସ୍ଯ ତସ୍ଯାପ୍ଯଚ୍ଛିନ୍ନଭକ୍ତସ୍ଯ ଚତୁର୍ମୁଖସ୍ଯ । ଵିଚାରକାଲେ ଚ ଵିଚିନ୍ତନୀଯୋ ହ୍ଯଜ୍ଞାନଲେଶସ୍ତୁ ଖଗେଶ୍ଵରେଶ୍ଵର ॥ ୩,୧୨.

ଖଗରାଜ, ଏହି ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଯାହାଙ୍କର ହରିଭକ୍ତି ଅଟୁଟ, ବିଚାର ସମୟରେ ଏକ ଅଳ୍ପ ଅଜ୍ଞାନ ଦେଖାଯାଏ।

ଯଥାସ୍ତି ଵିଷ୍ଣୋର୍ମନଃ ସଙ୍କଲ୍ପ ଏଵ ତଥୈଵ ସୋପି ପ୍ରକରୋତି ନିତ୍ଯମ୍ । ଆଲୋଚନେ ତସ୍ଯ ସଦାସ୍ତି ଭୂମନ୍ସ୍ଵଯୋଗ୍ଯତାମନତିକ୍ରମ୍ଯ ଚୈଵ ॥ ୩,୧୨.

ଯେପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନରେ କେବଳ ସଙ୍କଳ୍ପ ରହିଥାଏ, ସେପରି ବ୍ରହ୍ମା ସଦା କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତନରେ ଜ୍ଞାନ ସଦା ରହିଥାଏ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଯୋଗ୍ୟତା ଅତିକ୍ରମ କରେନାହିଁ।

ହରେଃ ସ୍ଵରୂପେ ଚ ତଥା ପ୍ରପଞ୍ଚଃ ସ୍ଵସ୍ମିନ୍ସ୍ଵରୂପେ ଚ ଖଗାସ୍ତି ଜ୍ଞାନମ୍ । ଯଥାପି ନିତ୍ଯଂ ପରିଚାରଵାରି ଚ ଅଜ୍ଞାତଵଦ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ଵିଷ୍ଣୁନା ଚ ॥ ୩,୧୨.

ହରିଙ୍କ ସ୍ୱରୂପରେ ଓ ଏହି ସଂସାରରେ, ନିଜ ରୂପରେ ଜ୍ଞାନ ରହିଥାଏ; ଯେପରି ଏକ ଦାସ ସଦା ସେବା କରେ, ସେପରି ବିଷ୍ଣୁ ଅଜ୍ଞାତ ଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି।

ହରେଃ ପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥଂ କୁରୁତେଽସୌ କଦାଚ୍ଚିତ୍ତତ୍ରାପି କଶ୍ଚିଦ୍ଵିଶେଷୋଽସ୍ତି ଵୀନ୍ଦ୍ର । ଶୃଣୁଷ୍ଵ ସମ୍ଯଙ୍ନିଗୃହୀତଚିତ୍ତୋ ଯଥା ପ୍ରୋଵାଚ ସ ଵିଜାନାତି ଦେଵଃ ॥ ୩,୧୨.

ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ସେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; କେବେ କେବେ, ଖଗଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାରେ କିଛି ଭିନ୍ନତା ଦେଖାଯାଏ। ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି ଭଲଭାବେ ଶୁଣ, ସେ ଦେବତା କିପରି କହିଥିଲେ ଓ ବୁଝିଥିଲେ।

ସଦା ତ୍ଵଦୋଷଂ ପ୍ରଵିଶେଷୈଶ୍ଚ ମୁକ୍ତଵେଦାସ୍ତଥା ଵା ପଵିଜାନନ୍ତି ନିତ୍ଯମ୍ । ତସ୍ଯ ସ୍ଵରୂପଂ ନ ତଥା ହରିଂ ଚ ସ୍ଵଯୋଗ୍ଯତାମନତିକ୍ରମ୍ଯ ଵେଧାଃ ॥ ୩,୧୨.

ମୁକ୍ତ ଓ ଭିନ୍ନତାସମ୍ପନ୍ନ ବେଦମାନେ ସଦା ଦୋଷରହିତ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଏବଂ ହରିଙ୍କର ସ୍ୱରୂପକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜାଣିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ନିଜ ଯୋଗ୍ୟତା ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତିନାହିଁ।

ହରେଃ ସ୍ଵରୂପଂ ନ ଵିଜାନାତି ସର୍ଵଂ ସ୍ଵଯୋଗ୍ଯରୂପଂ ସର୍ଵଦା ଵେତ୍ତି ଵିଷ୍ଣୋଃ । ତତ୍ରାଜ୍ଞାନଂ ନାସ୍ତି କିଞ୍ଚିଦ୍ଦ୍ଵିଜେନ୍ଦ୍ର ଯାଵତ୍ସ୍ଵରୂପଂ ଚ ତଥୈଵ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାଃ ॥ ୩,୧୨.

ସେ ହରିଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱରୂପ ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ; ସେ ସଦା ନିଜ ଯୋଗ୍ୟତା ଅନୁଯାୟୀ ଜାଣନ୍ତି, ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ। ସେଠାରେ କୌଣସି ଅଜ୍ଞାନ ନାହିଁ, ଯେପରି ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ଉପରେ ଅଛି।

ଵେଧା ନ ଜାନାତି କୁତସ୍ତଦନ୍ଯେ ତଯୋଃ ସ୍ଵରୂପଂ ନ ଵିଜାନାତି ସର୍ଵମ୍ । ତଥାପି ଵେଦାନେକଦେଶେନ ଵେଦ ଜାନାତି ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ହରିରୂପଂ ଚ ଯାଵତ୍ ॥ ୩,୧୨.

ବ୍ରହ୍ମା ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ—ତେବେ ଅନ୍ୟମାନେ କିପରି ଜାଣିପାରିବେ? ସେମାନେ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱରୂପ ଜାଣନ୍ତିନାହିଁ। ତଥାପି ବେଦମାନେ ଯେତେଦୂର ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ହରି ଦେଖାନ୍ତି, ସେତେଦୂର ଅଂଶରେ ଜାଣନ୍ତି।

ତାଵନ୍ନ ଜାନାତି ଵିଧିଃ ଖଗେନ୍ଦ୍ର ଜ୍ଞାନେ ଵିଧାତୁଶ୍ଚ ସ୍ଵଯୋଗ୍ଯଭୂତେ । ଅତୋ ଵିରିଞ୍ଚସ୍ଯ ନ ଚିନ୍ତନୀଯୋ ହ୍ଯଜ୍ଞାନଲେଶଃ କ୍ଵାପି ଦେଶେ ଚ କାଲେ ॥ ୩,୧୨.

ଖଗରାଜ, ସେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଜ୍ଞାନ ଉପଯୁକ୍ତ, ସେଥିରେ ଯେତେବେଳେ ଅଭାବ ରହିଥାଏ, ସେତେବେଳେ ସେମାନେ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହିକାରଣରୁ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେବେଠି, କେବେ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଅଜ୍ଞାନର କିଛି ଚିହ୍ନ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

ନାଡୀଂ ସମାଵିଶ୍ଯ ତଦା ଵିରିଞ୍ଚୋ ନ ଵେଦ ନାରାଯଣମେକଵଚ୍ଚ । ତଦାଽଶୃଣୋତ୍ତଂ କମଲାସନଂ ପ୍ରଭୁସ୍ତପସ୍ତପ ଦ୍ଵ୍ଯକ୍ଷରଂ ସାଦରେଣ ॥ ୩,୧୨.

ସେ ସମୟରେ, ନାଡୀ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ବ୍ରହ୍ମା ଏକମାତ୍ର ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ। ତାପରେ, ପଦ୍ମାସନରେ ବସିଥିବା ପ୍ରଭୁ ଆଦର ସହିତ 'ତପ, ତପ' ବୋଲି ଦୁଇ ଅକ୍ଷର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ।

ଅଭିପ୍ରାଯଂ ତସ୍ଯ ସମ୍ଯଗ୍ଵିଦିତ୍ତ୍ଵା ତପଃ କୁରୁ ତ୍ଵଂ ହରିତୁଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥମେଵ । ତପୋଽକରୋଦ୍ଧରିପାଦୈକ ନିଷ୍ଠୋ ହରେଃ ପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥଂ ଦିଵ୍ଯସହସ୍ରଵର୍ଷମ୍ ॥ ୩,୧୨.

ତାଙ୍କର ଅଭିପ୍ରାୟକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ ବୁଝି, 'ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ତୁମେ ତପସ୍ୟା କର' ବୋଲି କହିଲେ। ଏଭଳି ହରିଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମରେ ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତି ସହିତ, ତିନି ଦିବ୍ୟ ହଜାର ବର୍ଷ ଧରି ତାଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ତପସ୍ୟା କଲେ।

ତତୋ ହରିଃ ପ୍ରାଦୁରାସୀତ୍ଖଗେନ୍ଦ୍ର ଵରଂ ଦାତୁଂ ଭକ୍ତଵରସ୍ଯ ଦିଵ୍ଯମ୍ । ସଦା ଵିଷ୍ଣୁଂ ଦେଵଦେଵୋ ଦଦର୍ଶ ଚତୁର୍ଭୁଜଂ ତଂ ଜଲଜାଯତାକ୍ଷମ୍ ॥ ୩,୧୨.

ଏହା ପରେ, ଖଗରାଜ, ହରି ତାଙ୍କ ଭକ୍ତ ପରିଚାରକଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମା ସଦା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ—ଚତୁର୍ଭୁଜ, ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ ଚକ୍ଷୁ, ଦେବମାନ୍ୟ ଦେବ।

ଶ୍ରୀଵତ୍ସଲକ୍ଷ୍ମଂ ଗଲଶୋଭିକୌସ୍ତୁଭଂ ସଂପଶ୍ଯନ୍ତଂ ସୁପ୍ରସନ୍ନାର୍ଦ୍ରଦୃଷ୍ଟ୍ଯା । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ହରିଂ ବ୍ରହ୍ମ ନାରାଯଣଂ ଚ ପୁରଃ ସ୍ଥିତଂ ଭକ୍ତଵଶ୍ଯଂ ଦଯାଲୁମ୍ ॥ ୩,୧୨.

ସେ ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନ, ଗଳରେ ଦୀପ୍ତିମାନ କୌସ୍ତୁଭ ମଣି ଦେଖିଲେ, ଶାନ୍ତ ଓ କରୁଣାମୟ ଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ତାଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରୁଥିଲେ। ହରି, ନାରାୟଣ, ଭକ୍ତଙ୍କ ଅଧୀନ ଓ ଦୟାମୟ ଭାବରେ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଲେ।

ସମର୍ଚଯାମାସ ମହାଵିଭୂତ୍ଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ହରେଃ ପାଦତୀର୍ଥଂ ଦଧାର । ଅସ୍ତୌନ୍ମହାଭାଗଵତପ୍ରଧାନୋ ହରିଂ ଗୁରୁଂ ଭକ୍ତିଵିଵର୍ଧିତାତ୍ମା ॥ ୩,୧୨.

ବିଶେଷ ଭକ୍ତି ଓ ମହାବିଭୂତି ସହିତ, ସେ ହରିଙ୍କ ପାଦପଦ୍ମର ତୀର୍ଥଜଳକୁ ପୂଜା କଲେ। ମହାଭାଗବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭକ୍ତିରେ ଆତ୍ମା ବିକାଶ ପାଇଥିବା, ସେ ଗୁରୁ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ । ରମେଶ ଲୋକେଶ ଜଗନ୍ନିଵାସ ତଵ ସ୍ଵରୂପଂ ନ ଵିଜାନାତି ଦେଵୀ । ତଵ ପ୍ରସାଦାତ୍ସୁଵିଜାନାତି ଦେଵୀ ଗୁଣାନ୍ଵେଦୋକ୍ତାନ୍ସର୍ଵଦା ଵୀନ୍ଦ୍ର ସର୍ଵାନ୍ ॥ ୩,୧୨.

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ନାଥ, ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱର ଆଶ୍ରୟ, ଦେବୀ ମଧ୍ୟ ତୁମର ସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ, ତୁମ ଦୟା ଦ୍ୱାରା, ଦେବମାନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ର, ସେ ସଦା ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ସମସ୍ତ ଗୁଣକୁ ଜାଣନ୍ତି।

ତଥାପି ସା ନ ଵିଜାନାତି ଦେଵୀ ସାକଲ୍ଯେନାଶେଷିତଃ ସଦ୍ଗୁଣାଂଶ୍ଚ । ଯଦ୍ଯପ୍ଯନୁକ୍ତଂ ପଞ୍ଚଭିର୍ନାସ୍ତି ଵେଦୈସ୍ତଥାପି ଦେଵେଽତ୍ର ଵିଶେଷ ଆସ୍ତେ ॥ ୩,୧୨.

ତଥାପି, ଦେବୀ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ତୁମକୁ କିମ୍ବା ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗୁଣକୁ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ପାଞ୍ଚବେଦରେ ଯଦିଓ ଏହା କୁହାଯାଇନାହିଁ, ତଥାପି, ଦେବ, ଏଠାରେ ଏକ ବିଶେଷତା ଅଛି।

ତତ୍ତ୍ଵେଚ୍ଛଵଃ ପ୍ରଵିଜାନନ୍ତି ନିତ୍ଯଂ ଵେଦେ ସୂକ୍ତାନ୍କ୍ଵାପ୍ଯନୁକ୍ତାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାନ୍ । ଆଦୌ ଜାନନ୍ତ୍ଯତ୍ର ଵେଦା ମୁରାରେ ଋଗାଦଯଃ ସୁଷ୍ଠୁ ଚତ୍ଵାର ଏଵ ॥ ୩,୧୨.

ଯେମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ବେଦରୁ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ର, ଯେଉଁମାନେ କୁହାଯାଇନାହିଁ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି। ଆରମ୍ଭରେ, ଚାରିଟି ବେଦ—ଋଗ୍ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ମୁରାରି, ତୁମକୁ ଭଲଭାବେ ଜାଣନ୍ତି।

ଵେଦା ହ୍ଯେତେ ଵେଦଯନ୍ତୀତି ଦେଵ ତଥା ପୁରାଣଂ ଭାରତଂ ପଞ୍ଚରାତ୍ରମ୍ । କ୍ରମାଦିତୋ ଵିଚିନ୍ତ୍ଯ ସା ଵିଷ୍ଣୁଗୁଣାନ୍ସ୍ଵଯୋଗ୍ଯାନ୍ସଦା ଵିଜାନାତି ରମାପି ଦେଵୀ ॥ ୩,୧୨.

ଦେବ, ଏମାନେ ବେଦ ବୋଲି କୁହାଯାନ୍ତି; ଏହିପରି, ପୁରାଣ, ମହାଭାରତ ଓ ପଞ୍ଚରାତ୍ର ମଧ୍ୟ। ଏହାକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ଚିନ୍ତା କରି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ସଦା ନିଜ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗୁଣକୁ ଜାଣନ୍ତି।

ଵିଶେଷତୋ ହ୍ଯୁକ୍ତଗୁଣା ନୃଗାଦିଷୁ ସ୍ଵଯୋଗ୍ଯଭୂତାନ୍ସଂଵିଜାନାତି ଦେଵୀ । ସାମାନ୍ଯତଃ ପ୍ରଵିଜାନାତି ଦେଵୀ ହରେର୍ଗୁଣାନ୍ନ ଵିଶେଷାଚ୍ଚ ନିତ୍ଯମ୍ ॥ ୩,୧୨.

ବିଶେଷକରି, ଦେବୀ ବେଦର ନୃଗାଦି ମନ୍ତ୍ରରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ନିଜ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଗୁଣକୁ ଜାଣନ୍ତି। ସାଧାରଣରେ, ସେ ହରିଙ୍କ ଗୁଣକୁ ଜାଣନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସବୁବେଳେ ବିଶେଷ ଭାବେ ନୁହେଁ।

ଅହଂ ଵିଜାନାମି ରମାପ୍ରସାଦାତ୍ତଵ ପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ଗୁଣାନ୍ସଦୈଵ । ସ୍ଵଯୋଗ୍ଯଭୂତାଞ୍ଛ୍ରୁତିଷୂକ୍ତାନ୍ ଗୁଣାଂଶ୍ଚ କାଂଶ୍ଚିଦ୍ଵିଜାନାତି ହରେର୍ନ କଶ୍ଚିତ୍ ॥ ୩,୧୨.

ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଦୟା ଓ ତୁମ ଦୟାରେ, ମୁଁ ସଦା ତୁମର ଗୁଣକୁ ଜାଣେ। କିନ୍ତୁ, ବେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖିତ ନିଜ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଗୁଣମଧ୍ୟ, କେହି ହରିଙ୍କ ସମସ୍ତ ଗୁଣକୁ ଜାଣିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

ତଵ ପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ମମ ପ୍ରସାଦାତ୍କାଲାନ୍ତରେ ତାଂଶ୍ଚ ଜାନାତି ଶେଷଃ । ଦୁଷ୍କର୍ମଲେଶାନ୍ନ ତିରୋହିତାନ୍ ଗୁଣାନ୍ଯାନେଵ ପୂର୍ଵଂ ଵିଦିତାନ୍ ସ୍ଵଯୋଗ୍ଯାନ୍ ॥ ୩,୧୨.

ତୁମ ଦୟା ଓ ମୋ ଦୟାରେ, ଅନ୍ୟ ସମୟରେ ଶେଷ ମଧ୍ୟ ସେଗୁଡିକୁ ଜାଣନ୍ତି। କିନ୍ତୁ, ଦୁଷ୍କର୍ମର କିଛି ଅଂଶ ଯାହା ଲୁଚାଇ ରହିଛି, ସେଗୁଡିକୁ ନୁହେଁ—କେବଳ ପୂର୍ବରୁ ଜଣା ଓ ନିଜ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ଗୁଣକୁ ମାତ୍ର ଜାଣନ୍ତି।

ତାନେଵ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପୁନରେଵ ଶେଷସ୍ତିରୋ ହିତାଂଲ୍ଲବ୍ଧଗୁଣସ୍ତତଃ ସ୍ମୃତଃ । ସଦା ସ୍ଵଯୋଗ୍ଯାଂଶ୍ଚ ହରେର୍ଗୁଣାଂଶ୍ଚ ଉମାପତିଶ୍ଚାପି ତଵ ପ୍ରସାଦାତ୍ ॥ ୩,୧୨.

ସେଗୁଡିକୁ ଜାଣି, ପୁଣି ଶେଷ ଲୁଚାଇଥିବା ଗୁଣ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ ଓ ସେଥିପାଇଁ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ସଦା, ତୁମ ଦୟାରେ, ଉମାପତି ମଧ୍ୟ ନିଜ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ହରିଙ୍କ ଗୁଣକୁ ଜାଣନ୍ତି।

ଯଦା ଵିଜାନାତି ହରେ ମୁରାରେ ଅପ୍ରାପ୍ତଲବ୍ଧେତି ତଦୋଚ୍ଯତେ ହରଃ । ମମାପି ଲୋକଂ ଚ ଯଦା ମୁରାରେ ତଦା ଵିଜାନାତି ତଵ ସ୍ଵରୂପମ୍ ॥ ୩,୧୨.

ହରା, ମୁରାରି, ଯେତେବେଳେ ଅପ୍ରାପ୍ତ ଜିନିଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେ ପ୍ରାପ୍ତ କହାଯାନ୍ତି। ମୁରାରି, ଯେତେବେଳେ ସେ ମୋ ଲୋକକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେ ତୁମ ସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣନ୍ତି।

ଗୋଵିନ୍ଦ ନିତ୍ଯାଵ୍ଯଯ ଚିତ୍ସୁପୂର୍ଣ ତଵ ପ୍ରସାଦାନ୍ନାସ୍ତି ଶତେଷୁ ତନ୍ମମ। ଯେଯେ ହି ଦେଵାଶ୍ଚ ଶରୀରଧାରିଣସ୍ତେ ଜ୍ଞାନହୀନା ଵିଷଯେଷୁ ନିଷ୍ଠାଃ ॥ ୩,୧୨.

ଗୋବିନ୍ଦ, ନିତ୍ୟ, ଅବିନାଶୀ, ଚେତନାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ତୁମ ଦୟା ଦ୍ୱାରା, ଶତ ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ମୋ ପାଖରେ ସେ ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଦେହ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଜ୍ଞାନ ଶୂନ୍ୟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ଲଗିଥାନ୍ତି।

ଯେଯେ ଦେଵା ଵିଷଯେଷୁ ନିଷ୍ଠାସ୍ତେତେ ଦେଵା ବହିରର୍ଥଭାଵାଃ । ଯେଯେ ଦେଵା ବହିରର୍ଥଭାଵା ମୋକ୍ଷାଦନ୍ଯେ ପ୍ରଲପନ୍ତଃ ସଦୈଵ ॥ ୩,୧୨.

ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖରେ ଲଗିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ବାହ୍ୟ ଜଗତର ସ୍ୱରୂପ ହେଉଛନ୍ତି। ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଦେବତା ବାହ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସଦା ମୋକ୍ଷ ଠାରୁ ଅଲଗା ଥାଇ, ଅସ୍ପଷ୍ଟ କଥା କହିଥାନ୍ତି।

ତଵ ସ୍ଵରୂପେ ଚ ଜଗତ୍ସ୍ଵରୂପେ ତଵାସମାନଂ ନାସ୍ତି ଵିଷ୍ଣୋ ସଦୈଵ । ଯତସ୍ତଵ ପ୍ରାକୃତୋ ନାସ୍ତି ଦେହୋ ଯତୋ ଜ୍ଞାନଂ ନାସ୍ତି ନାସ୍ତ୍ଯେଵ ନିତ୍ଯମ୍ ॥ ୩,୧୨.

ତୁମ ସ୍ୱରୂପରେ ଓ ଏହି ବିଶ୍ୱର ସ୍ୱରୂପରେ, ବିଷ୍ଣୁ, କେବେ ମଧ୍ୟ କିଛି ତୁମ ସମାନ ନୁହେଁ। କାରଣ, ତୁମର ପ୍ରାକୃତିକ ଦେହ ନାହିଁ, ଏବଂ ଅଜ୍ଞାନ କେବେ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ—ସଦା ସଦା ପାଇଁ।

ପୂର୍ଣାନନ୍ଦଜ୍ଞାନଦେହୋଽପି ନିତ୍ଯଂ ସଦା ଶରୀରୀ ଭାଷ୍ଯତେ ଭକ୍ତିମଦ୍ଭିଃ । ଯତସ୍ତଵ ପ୍ରାକୃତୋ ନାସ୍ତି ଦେହୋ ହ୍ଯତୋପି ନିତ୍ଯମଶରୀରୀତି ଚ ସ୍ମୃତଃ ॥ ୩,୧୨.

ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କର ଦେହ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦ ଓ ଜ୍ଞାନର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଭକ୍ତମାନେ ସଦା ଆପଣଙ୍କୁ ଦେହଧାରୀ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି; କାରଣ, ଆପଣଙ୍କର ପ୍ରାକୃତିକ ଦେହ ନାହିଁ, ଏହିକାରଣରୁ ଆପଣ ସଦା ଦେହଶୂନ୍ୟ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।

ନତୋଽହଂ ସର୍ଵଦାସ୍ମିଞ୍ଶରୀରେଽହଂମମେତ୍ଯଭିମାନେନ ଶୂନ୍ଯଃ । ଅତ୍ତୋଽପ୍ଯହଂ ତ୍ଵଶରୀରୀ ସଦୈଵ ତଥୈଵ ନିତ୍ଯଂ ବହିରର୍ଥୈଶ୍ଚ ଶୂନ୍ଯଃ ॥ ୩,୧୨.

ମୁଁ ସଦା ନମ୍ର ଓ ନତମସ୍ତକ ରହେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ଦେହରେ 'ମୁଁ' ଓ 'ମୋର' ଭାବ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଅନୁପସ୍ଥିତ; ଏହିକାରଣରୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସଦା ଦେହଶୂନ୍ୟ ଓ ବାହ୍ୟ ଜିନିଷରେ ଆସକ୍ତି ରହିତ।