ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଏଵଂ ସ୍ତୁତୋ ହରିଃ କୃଷ୍ଣୋ ସୁପ୍ରବୁଦ୍ଧୋଽପି ସର୍ବଦା । ଉଦ୍ଵୁଦ୍ଧଵନ୍ମହା ଵିଷ୍ଣୁରଭୂଦଜ୍ଞପରୀକ୍ଷଯା ॥ ୩,୧୧.

ଏଭଳି ସ୍ତୁତି ପାଇ, ହରି କୃଷ୍ଣ ଯଦିଓ ସଦା ସଚେତନ ଥାନ୍ତି, ତଥାପି ଜ୍ଞାନର ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଶୟନ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖାଗଲେ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ତସ୍ଯ ନାଭେରଭୂତ୍ପଦ୍ମଂ ସୌଵର୍ଣଂ ଭୁଵନାଶ୍ରଯମ୍ । ତତ୍ପ୍ରାକୃତଂ ଚ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ଭୂଦେଵୀ ତ୍ଵଭିମାନିନୀ ॥ ୩,୧୧.

ତାଙ୍କର ନାଭିରୁ ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମଳ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଧାର। ଏହା ପ୍ରକୃତିର ଉତ୍ପାଦ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଭୂଦେବୀ ଏହି କମଳ ସହ ନିଜକୁ ଏକାତ୍ମ କଲେ।

ଅନନ୍ତସୂର୍ଯଵଚ୍ଚୈଵ ପ୍ରକାଶକରମୀରିତମ୍ । ଚିଦାନନ୍ଦମଯୋ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଭିନ୍ନୋ ନ ସଂଶଯଃ ॥ ୩,୧୧.

ଅନନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ଆଲୋକ ଦେଉଛି, ସେଇପରି ଏହି କମଳ ମଧ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା। ବିଷ୍ଣୁ ଚେତନା ଓ ଆନନ୍ଦର ସ୍ୱରୂପ, ସେଠାରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଵିଷ୍ଣୋଃ ସ୍ଵରୂପଭୂତଂ ଚ ଯେ ଵିଜାନନ୍ତି ତେ ନରାଃ । ତେ ଯାନ୍ତି ହ୍ଯଧରଂ ଲୋକଂ ତଥା ତତ୍ସଂଗିସଂଗିନଃ ॥ ୩,୧୧.

ଯେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣନ୍ତି, ଏବଂ ଯେମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ତଳ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି ।

କିରୀଟାଦିକଵଚ୍ଚୈଵ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯଂ ଚ ଖଗେଶ୍ଵର । କିରୀଟାଦ୍ଯା ଅପି ହରେର୍ଦ୍ଵିଧା ସଂତି ନ ସଂଶଯଃ ॥ ୩,୧୧.

ଖଗପତି, ଯେପରି ମୁକୁଟ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଳଙ୍କାରମାନେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଥାଏ, ସେପରି ହରିଙ୍କର ମୁକୁଟ ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟ ଜିନିଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି ।

ସ୍ଵରୂପା ହ୍ଯସ୍ଵରୂପାଶ୍ଚ ସ୍ଵସ୍ଵରୂପନି ଦର୍ଶନେ । ଗୃହୀତା ଇତି ଵିଜ୍ଞେଯା ନ ସ୍ଵରୂପାଃ ଖଗେଶ୍ଵର ॥ ୩,୧୧.

ଖଗପତି, ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଓ ଅସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଦୁଇଟି ଅଛି; ଯେଉଁଠି ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଦେଖାଯାଏ, ସେଗୁଡିକୁ ଧରାଯାଇଥିବା ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ, ଏହା ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ନୁହେଁ ।

ଭ୍ମାଣ୍ଡଂ ହ୍ଯସୃଜତ୍ତତ୍ର ସର୍ଵଲୋକଵିଧାଯକମ୍ । ପ୍ରଲଯେ ମୁକ୍ତିହୀନଶ୍ଚ ସୁପ୍ତ ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧଃ ॥ ୩,୧୧.

ସେଠାରେ ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ଯେଉଁଠି ମୁକ୍ତି ନାହିଁ, ସେଉଁଠିକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ 'ସୁପ୍ତ' ବୋଲି କହନ୍ତି ।

ତସ୍ଯ ସମିଵସ୍ତ୍ରିଵଂ ଚ ନ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯା ଖଗେଶ୍ଵର । ପ୍ରଲଯୋପି ମହାଭାଗ ବ୍ରହ୍ମଵାଯ୍ଵୋର୍ନ ଚାସ୍ତି ହି ॥ ୩,୧୧.

ଖଗପତି, ତାହାର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ କେବେ ଜଣାଯିବା ନୁହେଁ; ମହାଭାଗ, ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବାୟୁଙ୍କର ସତ୍ୟ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ ।

ଵୃତ୍ତିରୂପଂ ପରଂ ଜ୍ଞାନଂ ପାଦ୍ଯାର୍ଘ୍ଯଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାମୁପରତିଃ ସୁପ୍ତିରିତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ ॥ ୩,୧୧.

ଉଚ୍ଚତମ ଜ୍ଞାନ ଯାହା ବିରତି ରୂପରେ ଅଛି, ସେହିଠି ପାଦଧୋଇବା ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ସମାନ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଯେତେବେଳେ ବିରତ ହୁଅନ୍ତି, ତାକୁ 'ସୁପ୍ତି' ବୋଲି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି ।

ବ୍ରହ୍ମଵାଯ୍ଵୋଶ୍ଚ ପାସଗ୍ନି ଵାସ୍ତଵଂ ସ୍ଯାତ୍ଖଗେଶ୍ଵର । କଥଂ ତର୍ହି ତଯୋର୍ଵର୍ତେ ହ୍ଯଵିଲତ୍ଯତ୍ଵମୁଚ୍ଯତେ ॥ ୩,୧୧.

ଖଗପତି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବାୟୁଙ୍କର ସତ୍ୟ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦୌର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି; ତେବେ, ସେମାନଙ୍କର ଅବିରତ ଅସ୍ତିତ୍ୱ କିପରି ଅସତ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ?

ତସ୍ମାତ୍ତଦ୍ଵାସ୍ତଵଂ ନାସ୍ତି ବ୍ରହ୍ମଵାଯ୍ଵୋଃ ଖଗେଶ୍ଵର । ସ୍ଵପ୍ନାଵସ୍ଥାଯାଃ ସଦୃଶୀ ହ୍ଯଵସ୍ଥା ସୁପ୍ତିସଂଜ୍ଞିକା ॥ ୩,୧୧.

ଏହିପରି, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବାୟୁଙ୍କର ସତ୍ୟ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ, ଖଗପତି; 'ସୁପ୍ତି' ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥା, ସେ ଶ୍ୱପ୍ନ ଅବସ୍ଥା ସମାନ ।

ବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯମୁଖ୍ଯଯା ଵୃତ୍ତ୍ଯା ହ୍ଯସ୍ତୀତ୍ଯେଵଂ ନିବୋଧ ମେ । ଅତୋ ନ ଵାସ୍ତଵମିଦମଙ୍ଗୀକାର୍ଯଂ ଖଗେଶ୍ଵର ॥ ୩,୧୧.

ମୋ ଠାରୁ ବୁଝ, ବ୍ରହ୍ମର ପ୍ରଧାନ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା 'ଅଛି' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତେଣୁ ଏହିକୁ ସତ୍ୟ ବୋଲି ମାନିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଖଗପତି ।

ଵାସ୍ତଵଂ ଯେ ଵିଜାନନ୍ତି ତେଷାଂ ନିତ୍ଯଂ ଧନଂ ତପଃ । ଶ୍ରୀଗରୁଡ ଉଵାଚ । ସୁପ୍ତିସ୍ତ୍ଵଜ୍ଞାନକାର୍ଯତ୍ଵାତ୍ସୁପ୍ତିର୍ନାସ୍ତୀତ୍ଯୁଦୀରିତା ॥ ୩,୧୧.

ଯେମାନେ ସତ୍ୟକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଧନ ଓ ତପସ୍ୟା ସଦା ଅବିନାଶୀ । ଶ୍ରୀ ଗରୁଡ଼ କହିଲେ: ସୁପ୍ତି ଅଜ୍ଞାନର ଫଳ ହେବାରୁ, ସୁପ୍ତି ନାହିଁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ଯଦା ହି କାରଣଂ ଚାସ୍ତି ତଦା କାର୍ଯମିତି ପ୍ରଭୋ । ଇତ୍ଯଭିପ୍ରାଯଗର୍ଭେଣ ତ୍ଵଂ ସମାଧାସ୍ଯ ତେ ଯଦି ॥ ୩,୧୧.

ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯେତେବେଳେ କାରଣ ଅଛି, ସେତେବେଳେ କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଅଛି; ଏହି ଭାବନା ସହିତ ତୁମେ ଯଦି ଏହାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କର, ତେବେ—

ତର୍ହି ତସ୍ଯ ମହାଭାଗ କଥଂ ବ୍ରୂହି ଭଯାଦିକମ୍ । ଭଯାଦିକଂ ହ୍ଯସ୍ତୁ ନାମ କା ଵାସ୍ମାକଂ କ୍ଷତିର୍ଭଵେତ୍ ॥ ୩,୧୧.

ମହାଭାଗ, ତେବେ ଭୟ ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟ ଭାବ କିପରି ଆସେ, ତାହା କୁହ; ଭୟ ଓ ଏମିତି ଥାଉ, ତେବେ ଆମ ପାଇଁ କଣ କ୍ଷତି ହେବ?

ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଗୋଵିନ୍ଦୋବ୍ରଵୀତ୍ତତ୍ରାପି କାରଣମ୍ । ଭଯଂ ତ୍ଵଜ୍ଞାନକାର୍ଯଂ ସ୍ଯାତ୍କାର୍ଯାକାରଣମତ୍ର ହି ॥ ୩,୧୧.

ଏପରି କୁହିବା ପରେ, ଗୋବିନ୍ଦ କହିଲେ: ସେଠି ମଧ୍ୟ କାରଣ ଅଛି; ଭୟ ଅଜ୍ଞାନର ଫଳ, କାର୍ଯ୍ୟ ଏଠାରେ କାରଣ ବିନା ଅଛି ।

ପ୍ରୀଯତେ ମତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମ ତସ୍ମାତ୍ସୁପ୍ତିଶ୍ଚ ତତ୍ର ହି । ଅଜ୍ଞାଦିକଂ ଯଦି ବ୍ରହ୍ମ ତସ୍ଯ ନ ସ୍ଯାତ୍କଥଞ୍ଚନ ॥ ୩,୧୧.

ବ୍ରହ୍ମକୁ ଭାବିଲେ ମନେ ଆନନ୍ଦ ମିଳେ; ଏହିକାରଣରୁ ସୁପ୍ତି ଅଛି । ଯଦି ବ୍ରହ୍ମ ଅଜ୍ଞାନ ଓ ଏମିତି ହେଉଥାନ୍ତା, ତେବେ କେବେ ଏମିତି ହେବ ନାହିଁ ।

କଥଂ ସୁଖୀ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯେତ ନ କଥଞ୍ଚିତ୍କରିଷ୍ଯତି । କଥଂ ଵା ମୁକ୍ତିପର୍ଯନ୍ତଂ ଜ୍ଞାନଵ୍ଯକ୍ତିର୍ଵଦସ୍ଵ ମେ ॥ ୩,୧୧.

କିପରି କେହି ସୁଖୀ ହେବେ ବା କିଛି କରିପାରିବେ? ମୋତେ କୁହ, କିପରି ଜ୍ଞାନର ପ୍ରକାଶ ମୁକ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଥାଏ?

ଯଦ୍ଯଜ୍ଞାନଂ ତସ୍ଯ ସତ୍ଯଂ ନ ସ୍ଯାତ୍ତର୍ହି ମହାପ୍ରଭୋ । ଅତ୍ଯାଦରାତ୍କଥଂ ବ୍ରହ୍ମଞ୍ଛ୍ରଵଣଂ କୁରୁତେ ଵଦ ॥ ୩,୧୧.

ମହାପ୍ରଭୁ, ଯଦି ତାହାରେ ଅଜ୍ଞାନ ସତ୍ୟ ହେଉଥାଏ, ତେବେ ବ୍ରହ୍ମ କିପରି ଅତି ଆଦରରେ ଶ୍ରବଣ କରିପାରିବ, କୁହ ।

ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୃଷ୍ଣୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ । ଭଯଂ ଚ ଵାସ୍ତଵଂ ତସ୍ଯ ନ ଜାନୀହି ମହାମତେ ॥ ୩,୧୧.

ଏହି ଉକ୍ତି ଶୁଣି, କୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ତାହା ପାଇଁ ଭୟ ସତ୍ୟ ନୁହେଁ ବୋଲି ଜାଣ ।

ଦୃଶ୍ଯତେ ମଦ୍ଭଯଂ ତସ୍ଯ ହରିପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥମେଵ ଚ । ଭଯାକାମଵତୀଵାନମୁଵାସ୍ତଵମୀରିତମ୍ ॥ ୩,୧୧.

ମୋର ଭୟ ତାହାରେ ଦେଖାଯାଏ, ଏବଂ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ; ଭୟ, ଆକାଂକ୍ଷା ପରି, ଅସତ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।

ପ୍ରାପ୍ତପ୍ରାବ୍ଧଲେଶସ୍ତ ତସ୍ଯ ନାସ୍ତି ଖଗେଶ୍ଵର । ଦୁଃ ଖାଜ୍ଞାନାଦିକଂ କିଞ୍ଚିତ୍କଥଂ ତସ୍ମିନ୍ ଭଵିଷ୍ଯତି ॥ ୩,୧୧.

ଖଗରାଜ, ଯେଉଁଠି ଜଣେ ନିଜ ଭାଗ୍ୟର ଅଳ୍ପ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ପାଇଯାନ୍ତି, ସେଠି ତାଙ୍କ ପାଇଁ କେହି ଦୁଃଖ, ଅଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଏପରି କିଛି ଅଛିନାହିଁ; ଏମିତି ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନ କେମିତି ତାଙ୍କ ଭିତରେ ହେବ?

ଵିଷ୍ଣୋରାଜ୍ଞାନୁସାରେଣ ଭଯାଯାନୁକରୋତ୍ଯସୌ । ତେନ ପ୍ରୀଣାତି ଚ ହରିସ୍ତସ୍ଯ ନାସ୍ତ୍ଯତ୍ର ସଂଶଯଃ ॥ ୩,୧୧.

ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ ଭୟରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ଏହିପରି କାମ କରି, ସେ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଶୃଣୋତି ସତତଂ ବ୍ରହ୍ମା ନ ଚିନ୍ତ୍ଯାତ୍ତାଵତାଜ୍ଞତା । କଦାଚିଦ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମା ଦୁଃ ଖୀ ନ ଚ ଖଗେଶ୍ଵର ॥ ୩,୧୧.

ବ୍ରହ୍ମା ସଦା ଶୁଣନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତିନାହିଁ; ତେଣୁ ଏଠାରେ ଅଜ୍ଞାନ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କେବେ କେବେ ବ୍ରହ୍ମା ଦୁଃଖି ଦେଖାଯାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ପ୍ରକୃତ ଦୁଃଖ ନାହିଁ, ଖଗରାଜ।

ଯଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ଚ ନ ଜାନୀଯାଦ୍ଧରିପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥମେଵ ଚ । ଦୁଃ ଖିଵଦ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ବ୍ରହ୍ମା ଆଜ୍ଞାନାଂ ମୋହନାଯ ଚ ॥ ୩,୧୧.

ଯଦି ବ୍ରହ୍ମା କିଛି ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ସେଟା କେବଳ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ; ବ୍ରହ୍ମା ଦୁଃଖି ଭଳି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ଅଜ୍ଞାନମାନେ ଭ୍ରମିତ ହେବା ପାଇଁ।

ଯୋଗ୍ଯତାମନତିକ୍ରମ୍ଯ ଯାଵଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ଚ ତିଷ୍ଠତି । ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତାଵଦେଵାସ୍ତି ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା ॥ ୩,୧୧.

ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଯୋଗ୍ୟତା ମଧ୍ୟରେ ଜ୍ଞାନ ରହିଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଏହା ଅଛି; ଏଠାରେ ଅଧିକ ବିଚାର କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।

ଜ୍ଞାନସ୍ଯ ଵ୍ଯକ୍ତତା ନାମ ଵିଦ୍ଯମାନସ୍ଯ ଚାଦରାତ୍ । ଜ୍ଞାନସ୍ଯାସାଦନଂ ଚୈଵ ଜ୍ଞାନଵ୍ଯକ୍ତିରିତି ସ୍ମୃତା ॥ ୩,୧୧.

ଯେତେବେଳେ ଜ୍ଞାନ ଥାଏ ଏବଂ ଆଦର ସହିତ ଲାଗି ରହିଥାଏ, ତାହାର ପ୍ରକାଶ ଓ ଲାଭ—ଏହିକୁ ଜ୍ଞାନର ପ୍ରକାଶ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଅତୋ ଜ୍ଞାନାଦିକଂ ନାସ୍ତି ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପରମେଷ୍ଠିନଃ । ପଦ୍ମାଦ୍ଧିରଣ୍ମ ଯାଜ୍ଜାତୋ ବ୍ରହ୍ମା ତୁ ଚତୁରାନନଃ ॥ ୩,୧୧.

ଏହିପରି, ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଭିତରେ ଅଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ଏପରି କିଛି ନାହିଁ; ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଡିଉଁଠୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ପଦ୍ମରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।

ସର୍ଵଦାଽଲୋଚନାଯୁକ୍ତସ୍ତେନ ସ୍ଵାଲୋଚନଂ କୃତମ୍ । ଅଜ୍ଞାନାଂ ମୋହନାର୍ଥାଯ ହରିପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥମେଵ ଚ ॥ ୩,୧୧.

ସେ ସଦା ଚିନ୍ତନାଶୀଳ, ଏହିପରି ନିଜେ ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି; ଏହା ଅଜ୍ଞାନମାନେ ଭ୍ରମିତ ହେବା ଓ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ।