ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ପୁନଃ ସତ୍ଯମୁଦ୍ଧତ୍ଯ ଭୁଜମୁତ୍ଯତେ । ଵେଦାଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରଂ ପରଂ ନାସ୍ତି ନ ଦେଵଃ କେଶଵାତ୍ପରଃ ॥ ୩,୧୦.

ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ପୁନି ସତ୍ୟ—ମୁଁ ମୋର ହାତ ଉଠାଇ ଏହି କଥା କହୁଛି: ବେଦଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ଶାସ୍ତ୍ର ନାହିଁ, କେଶବଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ଦେବତା ନାହିଁ।

ସର୍ଵୋତ୍କୃଷ୍ଟଂ କେଶଵଂ ଚ ଵିହାଯାନ୍ଯମୁପାସତେ । ତେଷାମନ୍ଧଂ ତମୋ ଜ୍ଞେଯଂ ପିତୄଣାଂ ଗରୁଣାମପି ॥ ୩,୧୦.

ଯେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କେଶବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟକୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଅନ୍ଧ ବୋଲି ଜଣାଯିବ, ପିତୃମାନେ କିମ୍ବା ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ହେଉନ୍ତୁ।

ଇଦାନୀଂ ଶୃଣୁ ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ର ଵୈକୃତଂ ସର୍ଗମୁତ୍ତମମ୍ । ସମ୍ଯଗ୍ଜାନାତି ଯୋ ଲୋକେ ସ ଯାତି ପରମଂ ପଦମ୍ ॥ ୩,୧୦.

ଏବେ ଶୁଣ, ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟିର କଥା; ଏହାକୁ ଯିଏ ଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିଛି, ସେ ଏହି ଜଗତରେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୧ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ପୁରୁଷାଖ୍ଯୋ ହରିଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଭଗଵାନ୍ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । ଶିଶ୍ଯେତ୍ଵଣ୍ଡୋଦକ ଵିଷ୍ଣୁର୍ନୃଣାଂ ସାହସ୍ରଵତ୍ସରମ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚୋଦକରୂପେଣ ଶଯ୍ଯାରୂପେଣ ଭୋଣ୍ଡଜା ॥ ୩,୧୧.

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ହରି, ଯିଏ ପୁରୁଷ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେ ପରମେଶ୍ୱର, ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଅଣ୍ଡର ଜଳରେ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୟନ କଲେ, ହେ ବିନତାନନ୍ଦନ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଜଳର ଆକାର ଧରି ତାଙ୍କର ଶୟ୍ୟା ହେଲେ।

ଵିଦ୍ଯା ତରଙ୍ଗରୂପେଣ ଵାଯୁରୂପେଣ ଭୋଣ୍ଡଜ ॥ ୩,୧୧.

ବିଦ୍ୟା ତରଙ୍ଗ ଆକାରରେ ଏବଂ ବାୟୁ ଆକାରରେ ମଧ୍ୟ, ହେ ବିନତାନନ୍ଦନ।

ତମୋରୂପେଣ ସୈଵାସୀ ନ୍ନାନ୍ଯଦାସୀତ୍କଥଞ୍ଚନ । ଅସୀଦ୍ଗର୍ଭୋଦକେ ଚୈଵ ନାନ୍ଯଦାସୀତ୍କଥଞ୍ଚନ ॥ ୩,୧୧.

ସେ ଅନ୍ଧକାରର ଆକାରରେ ଏକା ଥିଲେ; ତାଠାରେ ଆଉ କିଛି ଥିଲାନି। ସେଇ ଗର୍ଭଜଳରେ ମଧ୍ୟ ଏକା ଥିଲେ, ଆଉ କିଛି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥିଲା।

ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ତୁଷ୍ଟାଵ ଚ ହରିଂ ଗର୍ଭୋଦେ ପକ୍ଷିସତ୍ତମ । ଲକ୍ଷ୍ମୀଧରାଭ୍ଯାଂ ରୂପାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରକୃତିର୍ହରିଣା ତଥା ॥ ୩,୧୧.

ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଗର୍ଭଜଳରେ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଭୂମିର ଦୁଇଟି ଆକାରରେ ପ୍ରକୃତି ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

ଶେତ ଶ୍ରୁତିସ୍ଵରୂପେଣ ସ୍ତୌତି ଗର୍ଭୋଦକେ ହରିମ୍ । ନାରାଯଣ ନମସ୍ତେଽସ୍ତୁ ଶୃଣୁ ଵିଜ୍ଞାପନଂ ମମ ॥ ୩,୧୧.

ସେ ଶ୍ରୁତିର ଆକାର ହୋଇ, ଗର୍ଭଜଳରେ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ: 'ନାରାୟଣ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେଁ; ମୋର ଅନୁରୋଧ ଶୁଣନ୍ତୁ।'

ଅଜାଂ ଜହି ମହାଭାଗ ଯୋଗ୍ଯାନାଂ ମୁକ୍ତିମାଵହ । ଅଜା ତୁ ପ୍ରକୃତିଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଚାପରା ପ୍ରକୃତିଃ ପରା ॥ ୩,୧୧.

'ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ଅଜାକୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ ଓ ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ। ଅଜାକୁ ପ୍ରକୃତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହା ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ଏକ ଅପରା, ଏକ ପରା।'

ଶତତୋଵରା ତୁ ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ବ୍ରହ୍ମପତ୍ନୀ ଵରାନନା । ଉମା ଶଚ୍ଯଵରା ତସ୍ଯା ଅଵରାଃ ସଂପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ ॥ ୩,୧୧.

ଶତଶଃ ମଧ୍ୟରେ, ବ୍ରହ୍ମାଣୀ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ ପତ୍ନୀ—ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଉମା ଓ ଶଚୀ ମଧ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ, ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କଠାରେ ଅଧମ।

ଏତାସାଂ ହନନଂ ନୈଵ ପ୍ରାର୍ଥଯାମଃ ସଦା ହରେ । ଅସ୍ତି ପ୍ରତିନୃଷୁ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରକୃତୀ ଦ୍ଵେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତେ ॥ ୩,୧୧.

'ହେ ହରି, ଏମାନଙ୍କର ବିନାଶ କେବେ ଆମେ ଚାହୁଁନାହିଁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକୃତିର ଦୁଇଟି ଆକାର ଅଛି।'

ଏକା ତୁ ନିତ୍ଯସଂସାରା ତ୍ଵଜଶବ୍ଦାଭିଧାଯିକା । ଦ୍ଵିତୀଯା ତୁ ତମୋଽପୋହ୍ଯା ଅଜଶବ୍ଦାଭିଧାଯିକା ॥ ୩,୧୧.

ଏକଟି ଅଜା ନାମରେ ଚିରକାଳ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ର ଅଟୁଟ ରହିଛି; ଦ୍ୱିତୀୟଟି ଅନ୍ଧକାର ଭାବରେ ତ୍ୟାଗ୍ୟ, ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ 'ଅଜା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଅତ ଏଵ ତ୍ଵଜେ ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ଇତି ଲୋକେ ପ୍ରକୀର୍ତିତେ । ସୁଖଦୁଃ ଖପ୍ରଦା ଚୈଵ ଅପରା ଦୁଃ ଖଦୈଵ ତୁ ॥ ୩,୧୧.

ଏହି କାରଣରୁ, ବଡ଼ଟିକୁ ଲୋକେ 'ଅଧିକ' ବୋଲି କହନ୍ତି; ସେ ଶୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଦୁହିଁ ଦେଉଛି, ଅପରା କେବଳ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି।

ମୋକ୍ଷାଧିକାରିଣାମେଵ ଜ୍ଞାନୈଶ୍ଵର୍ଯାଦଯୋ ଗଣାଃ । ତେଷାମାଚ୍ଛାଦିକା ହୋକା ତମୋଙ୍ଗା ସା ପ୍ରକୀର୍ତିତା ॥ ୩,୧୧.

ମୁକ୍ତି ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ, ଏଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ଦିଆଯାଏ। ଯେଉଁଠାରେ ଏହାକୁ ଢାକି ଦେଉଛି, ସେଠି ଏହାକୁ ଅନ୍ଧକାରର ମାୟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଜୀଵଂ ପ୍ରତି ମହାଵିଷ୍ଣୁଂ ପାହ୍ଯାଚ୍ଛାଦଯତି ପ୍ରଭୋ । ସା ପରା ପ୍ରକୃତିର୍ଜ୍ଞେଯା ପରମାଚ୍ଛାଦିକା ସ୍ମୃତା ॥ ୩,୧୧.

ସେ ପ୍ରକୃତି ଜୀବକୁ ଓ ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଢାକି ଦେଉଛି, ହେ ପ୍ରଭୁ। ଏହି ପରା ପ୍ରକୃତିକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଢାକିବା ଶକ୍ତି ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

ଏଵଂ ସା ପରମା ଦୁଷ୍ଟା ହୋକା ତମୋଙ୍ଗା ତୁ ପ୍ରକୀର୍ତିତା । ଜୀଵଵର୍ଗେଷ୍ଵେଵ ଖଗ ବ୍ରହ୍ମାଦେର୍ନାସ୍ତି ସା କ୍ଵଚିତ୍ ॥ ୩,୧୧.

ଏଭଳି, ସେ ପରମ ଦୁଷ୍ଟ ଅନ୍ଧକାରମୟ ମାୟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କିନ୍ତୁ, ହେ ପକ୍ଷୀ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ସେ ନାହିଁ।

ପିଶାଚଵତ୍ସମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟା ଜୀଵସ୍ଯେତ୍ଯଧିକାରିଣଃ । ପ୍ରେରିକା ତୁ ତଯୋର୍ଦେଵ୍ଯୋ ସ୍ତ୍ଵହମାଦ୍ଯା ସୁଖାତ୍ମିକା ॥ ୩,୧୧.

ଯେଉଁଠି ଅଧିକାରୀ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ସେ ପିଶାଚ ଭଳି ଜୀବକୁ ଆବରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ଦୁଇ ଦେବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ପ୍ରଥମ, ଶୁଖର ସ୍ୱରୂପ ଓ ପ୍ରେରଣାଦାତ୍ରୀ।

ତତ୍ର ଵିଷ୍ଣୋ ମହାଭାଗ ସଗୁଣାଚ୍ଛାଦକୋ ହିତଃ । ପରମାଚ୍ଛାଦିକାଂ ଦୁଷ୍ଟାଂ ଵ୍ଯାମୁଚ୍ଯୈଵ ମହାପ୍ରଭୋ ॥ ୩,୧୧.

ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ଆପଣ ଗୁଣମୟ ଆବରଣ ଦୂର କରି ଉପକାର କରନ୍ତି। ଦୁଷ୍ଟ ପରମ ଆବରଣକୁ ଛାଡ଼ି, ହେ ମହାପ୍ରଭୁ—

ମୋକ୍ଷଂ ଦେହି ମହାଦେଵ ତ୍ଵଦ୍ଭକ୍ତାନାଂ ମହାପ୍ରଭୋ । ପରମାଚ୍ଛାଦିକା ହ୍ଯସ୍ମାନ୍ନିତ୍ଯ ସଂସାରିଣୋ ଯତଃ ॥ ୩,୧୧.

'ମୋକୁ ଓ ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ, ହେ ମହାଦେବ, ହେ ମହାପ୍ରଭୁ। କାରଣ, ଏହି ପରମ ଆବରଣ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଚିରକାଳ ସଂସାରରେ ବନ୍ଧି ରହନ୍ତି।'

ଅତ ଏଵ ଚ ନିତ୍ଯତ୍ଵାତ୍ତସ୍ମାତ୍ତଦପସାରଣମ୍ । କୁରୁ ଦେଵ ମହାଭାଗ ଇତି ଵିଜ୍ଞାଯତାଂ ମମ ॥ ୩,୧୧.

'ଏହି ଆବରଣ ଚିରକାଳ ଥିବାରୁ, ଏହାକୁ ଦୂର କରିବା ଆବଶ୍ୟକ। ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ଦେବ, ଏହି କାମ କରନ୍ତୁ—ଏହା ମୋର ଅନୁରୋଧ।'

ଏଵଂ ସ୍ତୁତୋ ହରିଃ କୃଷ୍ଣୋ ସୁପ୍ରବୁଦ୍ଧୋଽପି ସର୍ବଦା । ଉଦ୍ଵୁଦ୍ଧଵନ୍ମହା ଵିଷ୍ଣୁରଭୂଦଜ୍ଞପରୀକ୍ଷଯା ॥ ୩,୧୧.

ଏଭଳି ସ୍ତୁତି ପାଇ, ହରି କୃଷ୍ଣ ଯଦିଓ ସଦା ସଚେତନ ଥାନ୍ତି, ତଥାପି ଜ୍ଞାନର ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ଶୟନ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖାଗଲେ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।

ତସ୍ଯ ନାଭେରଭୂତ୍ପଦ୍ମଂ ସୌଵର୍ଣଂ ଭୁଵନାଶ୍ରଯମ୍ । ତତ୍ପ୍ରାକୃତଂ ଚ ଵିଜ୍ଞେଯଂ ଭୂଦେଵୀ ତ୍ଵଭିମାନିନୀ ॥ ୩,୧୧.

ତାଙ୍କର ନାଭିରୁ ଏକ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କମଳ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଧାର। ଏହା ପ୍ରକୃତିର ଉତ୍ପାଦ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଭୂଦେବୀ ଏହି କମଳ ସହ ନିଜକୁ ଏକାତ୍ମ କଲେ।

ଅନନ୍ତସୂର୍ଯଵଚ୍ଚୈଵ ପ୍ରକାଶକରମୀରିତମ୍ । ଚିଦାନନ୍ଦମଯୋ ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଭିନ୍ନୋ ନ ସଂଶଯଃ ॥ ୩,୧୧.

ଅନନ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯେପରି ଆଲୋକ ଦେଉଛି, ସେଇପରି ଏହି କମଳ ମଧ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା। ବିଷ୍ଣୁ ଚେତନା ଓ ଆନନ୍ଦର ସ୍ୱରୂପ, ସେଠାରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଵିଷ୍ଣୋଃ ସ୍ଵରୂପଭୂତଂ ଚ ଯେ ଵିଜାନନ୍ତି ତେ ନରାଃ । ତେ ଯାନ୍ତି ହ୍ଯଧରଂ ଲୋକଂ ତଥା ତତ୍ସଂଗିସଂଗିନଃ ॥ ୩,୧୧.

ଯେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପକୁ ଜାଣନ୍ତି, ଏବଂ ଯେମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ତଳ ଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି ।

କିରୀଟାଦିକଵଚ୍ଚୈଵ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯଂ ଚ ଖଗେଶ୍ଵର । କିରୀଟାଦ୍ଯା ଅପି ହରେର୍ଦ୍ଵିଧା ସଂତି ନ ସଂଶଯଃ ॥ ୩,୧୧.

ଖଗପତି, ଯେପରି ମୁକୁଟ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଳଙ୍କାରମାନେ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଥାଏ, ସେପରି ହରିଙ୍କର ମୁକୁଟ ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟ ଜିନିଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଅଟୁଟ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି ।

ସ୍ଵରୂପା ହ୍ଯସ୍ଵରୂପାଶ୍ଚ ସ୍ଵସ୍ଵରୂପନି ଦର୍ଶନେ । ଗୃହୀତା ଇତି ଵିଜ୍ଞେଯା ନ ସ୍ଵରୂପାଃ ଖଗେଶ୍ଵର ॥ ୩,୧୧.

ଖଗପତି, ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଓ ଅସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ଦୁଇଟି ଅଛି; ଯେଉଁଠି ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ଦେଖାଯାଏ, ସେଗୁଡିକୁ ଧରାଯାଇଥିବା ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ, ଏହା ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ ନୁହେଁ ।

ଭ୍ମାଣ୍ଡଂ ହ୍ଯସୃଜତ୍ତତ୍ର ସର୍ଵଲୋକଵିଧାଯକମ୍ । ପ୍ରଲଯେ ମୁକ୍ତିହୀନଶ୍ଚ ସୁପ୍ତ ଇତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧଃ ॥ ୩,୧୧.

ସେଠାରେ ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ଯେଉଁଠି ମୁକ୍ତି ନାହିଁ, ସେଉଁଠିକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ 'ସୁପ୍ତ' ବୋଲି କହନ୍ତି ।

ତସ୍ଯ ସମିଵସ୍ତ୍ରିଵଂ ଚ ନ ଜ୍ଞାତଵ୍ଯା ଖଗେଶ୍ଵର । ପ୍ରଲଯୋପି ମହାଭାଗ ବ୍ରହ୍ମଵାଯ୍ଵୋର୍ନ ଚାସ୍ତି ହି ॥ ୩,୧୧.

ଖଗପତି, ତାହାର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପ କେବେ ଜଣାଯିବା ନୁହେଁ; ମହାଭାଗ, ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବାୟୁଙ୍କର ସତ୍ୟ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନାହିଁ ।

ଵୃତ୍ତିରୂପଂ ପରଂ ଜ୍ଞାନଂ ପାଦ୍ଯାର୍ଘ୍ଯଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଇନ୍ଦ୍ରିଯାଣାମୁପରତିଃ ସୁପ୍ତିରିତ୍ଯୁଚ୍ଯତେ ବୁଧୈଃ ॥ ୩,୧୧.

ଉଚ୍ଚତମ ଜ୍ଞାନ ଯାହା ବିରତି ରୂପରେ ଅଛି, ସେହିଠି ପାଦଧୋଇବା ଓ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ସମାନ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ଯେତେବେଳେ ବିରତ ହୁଅନ୍ତି, ତାକୁ 'ସୁପ୍ତି' ବୋଲି ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି ।