ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଅଣ୍ଡାଭିମାନୀ ବ୍ରହ୍ମା ତୁ ଵିରାଡାଖ୍ଯୋ ହ୍ଯଭୂତ୍ତଦା । ଏଵଂ ମତଂ ସ ନିର୍ମାଯ ଭଗଵାନ୍ହରିଖ୍ଯଯଃ ॥ ୩,୧୦.

ଅଣ୍ଡର ଅଧିପତି ବ୍ରହ୍ମା, ସେତିବେଳେ ବିରାଟ୍ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ; ଏହିପରି ମତ ଅଛି—ଭଗବାନ୍ ହରି ତାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରି, ଏହି ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

ଵିଶେଷାତ୍ତତ୍ର ଗରୁଡ ଦେଵୈସ୍ତତ୍ତ୍ଵାଭିମାନିଭିଃ । ଅଧଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵଂ ତଦାକ୍ରମ୍ଯ ହରିସ୍ତିଷ୍ଠତି ସର୍ଵଦା ॥ ୩,୧୦.

ହେ ଗରୁଡ଼, ତାହାଠାରେ ତତ୍ତ୍ୱର ଅଧିପତି ଦେବତାମାନେ ସହିତ, ହରି ସବୁବେଳେ ଉପରେ ଓ ତଳେ ବ୍ୟାପି ଅଛନ୍ତି।

ଏଵଂ ପ୍ରାକୃତସର୍ଗୋକ୍ତିର୍ଵୈକୃତଂ ଶୃଣୁ ପକ୍ଷିରାଟ୍ ॥ ୩,୧୦.

ଏଭଳି ପ୍ରାକୃତ ସୃଷ୍ଟିର କଥା କହିଲି; ବର୍ତ୍ତମାନ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟିର ବିବରଣୀ ଶୁଣ, ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ।

ଗରୁଡ ଉଵାଚ । ସୃଷ୍ଟିରୁକ୍ତା ତ୍ଵଯା ପୂର୍ଵଂ ଶ୍ରୁତା ସମ୍ଯଙ୍ମଯା ହରେ ॥ ୩,୧୦.

ଗରୁଡ଼ କହିଲେ: ହେ ହରି, ଆପଣ ପୂର୍ବରୁ ସୃଷ୍ଟିର ବିବରଣୀ କହିଥିଲେ, ମୁଁ ଏହାକୁ ଭଲଭାବେ ଶୁଣିଛି।

କିଂ ନାମ ପ୍ରାକୃତଂ ଜ୍ଞେଯଂ ତଥା କିଂ ଵୈକୃତଂ ପ୍ରଭୋ । ଏତଦ୍ଵିସ୍ତୀର୍ଯ ମେ ବ୍ରୂହି ଶ୍ରୋତୁଂ କୌତୂହଲଂ ହି ମେ ॥ ୩,୧୦.

ପ୍ରଭୁ, କ'ଣ ପ୍ରାକୃତ ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ଏବଂ କ'ଣ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟି? ଏହି କଥାକୁ ମୋତେ ଏକଦମ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କୁହନ୍ତୁ, କାରଣ ମୋର ଏଥିରେ ଅଧିକ ଆଗ୍ରହ ଅଛି।

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ଅଵ୍ଯକ୍ତାଦ୍ଯାଃ ପୃଥିଵ୍ଯନ୍ତା ଅଣ୍ଡାଚ୍ଚ ବହିରୁଦ୍ଭଵାଃ । ତେ ସର୍ଵେ ପ୍ରାକୃତାଃ ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ତେଷାଂ ଜ୍ଞାନାଦ୍ଵିମଚ୍ଯତେ ॥ ୩,୧୦.

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ଅବ୍ୟକ୍ତରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପୃଥିବୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏବଂ ଅଣ୍ଡର ବାହାରେ ଯାହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରାକୃତ ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହାକୁ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ବୁଝାଯାଏ।

ବ୍ରହ୍ମାଡଂ ଵିକୃତଂ ଜ୍ଞେଯଂ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାନ୍ତଃ ଖଗେଶ୍ଵର । ଯା ସୃଷ୍ଟିରୁଚ୍ଯତେ ସଦ୍ଭିଃ ସୈଵୋକ୍ତା ଵିକୃତେତି ଚ ॥ ୩,୧୦.

ହେ ପକ୍ଷୀମହାରାଜ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଯେ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଅଂଶ, ତାକୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ବୋଲି ଜଣାଯିବ; ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଭିତରେ ଯେ ସୃଷ୍ଟିକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି, ସେହିଠାରେ ଏହାକୁ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ସୃଷ୍ଟିଶ୍ଚ ପ୍ରଲଯଶ୍ଚୈଵ ସଂସାରୋ ଭକ୍ତିରେଵ ଚ । ଦେଵତା ଋଷିମୁଖ୍ଯାଶ୍ଚ ଲୋକା ଭୂରାଦଯସ୍ତଥା ॥ ୩,୧୦.

ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଳୟ, ସଂସାର, ଭକ୍ତି, ପ୍ରଧାନ ଦେବତା ଓ ଋଷିମାନେ, ଏବଂ ଭୂଲୋକ ଆଦି ଲୋକମାନେ—

ଅନାଦ୍ଯନନ୍ତକାଲୀନାଃ ସର୍ଵଦୈକପ୍ରକାରକାଃ । ଜଗତ୍ପ୍ରଵାହଃ ସତ୍ଯୋଽଯଂ ନୈଵ ମିଥ୍ଯା କଥଞ୍ଚନ ॥ ୩,୧୦.

ଏମାନେ ସବୁ ଆଦିହୀନ ଓ ଅନନ୍ତ, ସବୁବେଳେ ଏକ ପ୍ରକାରର; ଏହି ଜଗତର ପ୍ରବାହ ସତ୍ୟ, କେବେ ବି ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ।

ଯତ୍ତ୍ଵେତଦନ୍ଯଥା ବ୍ରୂଯୁଃ ସର୍ଵହନ୍ତାର ଏଵ ତେ । ଜଗତ୍ପ୍ରଵାହଃ ସତ୍ଯୋଽଯଂ ହରିସେଵେତିସାଥା ॥ ୩,୧୦.

ଯେମାନେ ଏହାକୁ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ କହନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁକିଛିର ନାଶକ; ଏହି ଜଗତ ପ୍ରବାହ ସତ୍ୟ, ଏହା ହରିଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ—ଏହିପରି କୁହାଯାଏ।

ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ପୁନଃ ସତ୍ଯମୁଦ୍ଧତ୍ଯ ଭୁଜମୁତ୍ଯତେ । ଵେଦାଚ୍ଛାସ୍ତ୍ରଂ ପରଂ ନାସ୍ତି ନ ଦେଵଃ କେଶଵାତ୍ପରଃ ॥ ୩,୧୦.

ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, ପୁନି ସତ୍ୟ—ମୁଁ ମୋର ହାତ ଉଠାଇ ଏହି କଥା କହୁଛି: ବେଦଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ଶାସ୍ତ୍ର ନାହିଁ, କେଶବଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ଦେବତା ନାହିଁ।

ସର୍ଵୋତ୍କୃଷ୍ଟଂ କେଶଵଂ ଚ ଵିହାଯାନ୍ଯମୁପାସତେ । ତେଷାମନ୍ଧଂ ତମୋ ଜ୍ଞେଯଂ ପିତୄଣାଂ ଗରୁଣାମପି ॥ ୩,୧୦.

ଯେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କେଶବଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟକୁ ପୂଜନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ଅନ୍ଧକାରକୁ ଅନ୍ଧ ବୋଲି ଜଣାଯିବ, ପିତୃମାନେ କିମ୍ବା ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ହେଉନ୍ତୁ।

ଇଦାନୀଂ ଶୃଣୁ ପକ୍ଷୀନ୍ଦ୍ର ଵୈକୃତଂ ସର୍ଗମୁତ୍ତମମ୍ । ସମ୍ଯଗ୍ଜାନାତି ଯୋ ଲୋକେ ସ ଯାତି ପରମଂ ପଦମ୍ ॥ ୩,୧୦.

ଏବେ ଶୁଣ, ହେ ପକ୍ଷୀରାଜ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିତୀୟ ସୃଷ୍ଟିର କଥା; ଏହାକୁ ଯିଏ ଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣିଛି, ସେ ଏହି ଜଗତରେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୧୧ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ପୁରୁଷାଖ୍ଯୋ ହରିଃ ସାକ୍ଷାଦ୍ଭଗଵାନ୍ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । ଶିଶ୍ଯେତ୍ଵଣ୍ଡୋଦକ ଵିଷ୍ଣୁର୍ନୃଣାଂ ସାହସ୍ରଵତ୍ସରମ୍ । ଲକ୍ଷ୍ମୀଶ୍ଚୋଦକରୂପେଣ ଶଯ୍ଯାରୂପେଣ ଭୋଣ୍ଡଜା ॥ ୩,୧୧.

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: ହରି, ଯିଏ ପୁରୁଷ ନାମରେ ପରିଚିତ, ସେ ପରମେଶ୍ୱର, ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଅଣ୍ଡର ଜଳରେ ଏକ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୟନ କଲେ, ହେ ବିନତାନନ୍ଦନ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଜଳର ଆକାର ଧରି ତାଙ୍କର ଶୟ୍ୟା ହେଲେ।

ଵିଦ୍ଯା ତରଙ୍ଗରୂପେଣ ଵାଯୁରୂପେଣ ଭୋଣ୍ଡଜ ॥ ୩,୧୧.

ବିଦ୍ୟା ତରଙ୍ଗ ଆକାରରେ ଏବଂ ବାୟୁ ଆକାରରେ ମଧ୍ୟ, ହେ ବିନତାନନ୍ଦନ।

ତମୋରୂପେଣ ସୈଵାସୀ ନ୍ନାନ୍ଯଦାସୀତ୍କଥଞ୍ଚନ । ଅସୀଦ୍ଗର୍ଭୋଦକେ ଚୈଵ ନାନ୍ଯଦାସୀତ୍କଥଞ୍ଚନ ॥ ୩,୧୧.

ସେ ଅନ୍ଧକାରର ଆକାରରେ ଏକା ଥିଲେ; ତାଠାରେ ଆଉ କିଛି ଥିଲାନି। ସେଇ ଗର୍ଭଜଳରେ ମଧ୍ୟ ଏକା ଥିଲେ, ଆଉ କିଛି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥିଲା।

ଲକ୍ଷ୍ମୀସ୍ତୁଷ୍ଟାଵ ଚ ହରିଂ ଗର୍ଭୋଦେ ପକ୍ଷିସତ୍ତମ । ଲକ୍ଷ୍ମୀଧରାଭ୍ଯାଂ ରୂପାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରକୃତିର୍ହରିଣା ତଥା ॥ ୩,୧୧.

ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଗର୍ଭଜଳରେ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ, ହେ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଓ ଭୂମିର ଦୁଇଟି ଆକାରରେ ପ୍ରକୃତି ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

ଶେତ ଶ୍ରୁତିସ୍ଵରୂପେଣ ସ୍ତୌତି ଗର୍ଭୋଦକେ ହରିମ୍ । ନାରାଯଣ ନମସ୍ତେଽସ୍ତୁ ଶୃଣୁ ଵିଜ୍ଞାପନଂ ମମ ॥ ୩,୧୧.

ସେ ଶ୍ରୁତିର ଆକାର ହୋଇ, ଗର୍ଭଜଳରେ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ: 'ନାରାୟଣ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରେଁ; ମୋର ଅନୁରୋଧ ଶୁଣନ୍ତୁ।'

ଅଜାଂ ଜହି ମହାଭାଗ ଯୋଗ୍ଯାନାଂ ମୁକ୍ତିମାଵହ । ଅଜା ତୁ ପ୍ରକୃତିଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ଚାପରା ପ୍ରକୃତିଃ ପରା ॥ ୩,୧୧.

'ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ଅଜାକୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ ଓ ଯେଉଁମାନେ ଯୋଗ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ। ଅଜାକୁ ପ୍ରକୃତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହା ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ଏକ ଅପରା, ଏକ ପରା।'

ଶତତୋଵରା ତୁ ବ୍ରହ୍ମାଣୀ ବ୍ରହ୍ମପତ୍ନୀ ଵରାନନା । ଉମା ଶଚ୍ଯଵରା ତସ୍ଯା ଅଵରାଃ ସଂପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ ॥ ୩,୧୧.

ଶତଶଃ ମଧ୍ୟରେ, ବ୍ରହ୍ମାଣୀ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସୁନ୍ଦରମୁଖୀ ପତ୍ନୀ—ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଉମା ଓ ଶଚୀ ମଧ୍ୟ ମୁଖ୍ୟ, ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କଠାରେ ଅଧମ।

ଏତାସାଂ ହନନଂ ନୈଵ ପ୍ରାର୍ଥଯାମଃ ସଦା ହରେ । ଅସ୍ତି ପ୍ରତିନୃଷୁ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରକୃତୀ ଦ୍ଵେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତେ ॥ ୩,୧୧.

'ହେ ହରି, ଏମାନଙ୍କର ବିନାଶ କେବେ ଆମେ ଚାହୁଁନାହିଁ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକୃତିର ଦୁଇଟି ଆକାର ଅଛି।'

ଏକା ତୁ ନିତ୍ଯସଂସାରା ତ୍ଵଜଶବ୍ଦାଭିଧାଯିକା । ଦ୍ଵିତୀଯା ତୁ ତମୋଽପୋହ୍ଯା ଅଜଶବ୍ଦାଭିଧାଯିକା ॥ ୩,୧୧.

ଏକଟି ଅଜା ନାମରେ ଚିରକାଳ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ର ଅଟୁଟ ରହିଛି; ଦ୍ୱିତୀୟଟି ଅନ୍ଧକାର ଭାବରେ ତ୍ୟାଗ୍ୟ, ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ 'ଅଜା' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଅତ ଏଵ ତ୍ଵଜେ ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ଇତି ଲୋକେ ପ୍ରକୀର୍ତିତେ । ସୁଖଦୁଃ ଖପ୍ରଦା ଚୈଵ ଅପରା ଦୁଃ ଖଦୈଵ ତୁ ॥ ୩,୧୧.

ଏହି କାରଣରୁ, ବଡ଼ଟିକୁ ଲୋକେ 'ଅଧିକ' ବୋଲି କହନ୍ତି; ସେ ଶୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ଦୁହିଁ ଦେଉଛି, ଅପରା କେବଳ ଦୁଃଖ ଦେଉଛି।

ମୋକ୍ଷାଧିକାରିଣାମେଵ ଜ୍ଞାନୈଶ୍ଵର୍ଯାଦଯୋ ଗଣାଃ । ତେଷାମାଚ୍ଛାଦିକା ହୋକା ତମୋଙ୍ଗା ସା ପ୍ରକୀର୍ତିତା ॥ ୩,୧୧.

ମୁକ୍ତି ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜ୍ଞାନ, ଏଶ୍ୱର୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣ ଦିଆଯାଏ। ଯେଉଁଠାରେ ଏହାକୁ ଢାକି ଦେଉଛି, ସେଠି ଏହାକୁ ଅନ୍ଧକାରର ମାୟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ଜୀଵଂ ପ୍ରତି ମହାଵିଷ୍ଣୁଂ ପାହ୍ଯାଚ୍ଛାଦଯତି ପ୍ରଭୋ । ସା ପରା ପ୍ରକୃତିର୍ଜ୍ଞେଯା ପରମାଚ୍ଛାଦିକା ସ୍ମୃତା ॥ ୩,୧୧.

ସେ ପ୍ରକୃତି ଜୀବକୁ ଓ ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଢାକି ଦେଉଛି, ହେ ପ୍ରଭୁ। ଏହି ପରା ପ୍ରକୃତିକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଢାକିବା ଶକ୍ତି ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

ଏଵଂ ସା ପରମା ଦୁଷ୍ଟା ହୋକା ତମୋଙ୍ଗା ତୁ ପ୍ରକୀର୍ତିତା । ଜୀଵଵର୍ଗେଷ୍ଵେଵ ଖଗ ବ୍ରହ୍ମାଦେର୍ନାସ୍ତି ସା କ୍ଵଚିତ୍ ॥ ୩,୧୧.

ଏଭଳି, ସେ ପରମ ଦୁଷ୍ଟ ଅନ୍ଧକାରମୟ ମାୟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। କିନ୍ତୁ, ହେ ପକ୍ଷୀ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ସେ ନାହିଁ।

ପିଶାଚଵତ୍ସମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟା ଜୀଵସ୍ଯେତ୍ଯଧିକାରିଣଃ । ପ୍ରେରିକା ତୁ ତଯୋର୍ଦେଵ୍ଯୋ ସ୍ତ୍ଵହମାଦ୍ଯା ସୁଖାତ୍ମିକା ॥ ୩,୧୧.

ଯେଉଁଠି ଅଧିକାରୀ ଅଛନ୍ତି, ସେଠି ସେ ପିଶାଚ ଭଳି ଜୀବକୁ ଆବରଣ କରନ୍ତି। ଏହି ଦୁଇ ଦେବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ପ୍ରଥମ, ଶୁଖର ସ୍ୱରୂପ ଓ ପ୍ରେରଣାଦାତ୍ରୀ।

ତତ୍ର ଵିଷ୍ଣୋ ମହାଭାଗ ସଗୁଣାଚ୍ଛାଦକୋ ହିତଃ । ପରମାଚ୍ଛାଦିକାଂ ଦୁଷ୍ଟାଂ ଵ୍ଯାମୁଚ୍ଯୈଵ ମହାପ୍ରଭୋ ॥ ୩,୧୧.

ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ଆପଣ ଗୁଣମୟ ଆବରଣ ଦୂର କରି ଉପକାର କରନ୍ତି। ଦୁଷ୍ଟ ପରମ ଆବରଣକୁ ଛାଡ଼ି, ହେ ମହାପ୍ରଭୁ—

ମୋକ୍ଷଂ ଦେହି ମହାଦେଵ ତ୍ଵଦ୍ଭକ୍ତାନାଂ ମହାପ୍ରଭୋ । ପରମାଚ୍ଛାଦିକା ହ୍ଯସ୍ମାନ୍ନିତ୍ଯ ସଂସାରିଣୋ ଯତଃ ॥ ୩,୧୧.

'ମୋକୁ ଓ ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ, ହେ ମହାଦେବ, ହେ ମହାପ୍ରଭୁ। କାରଣ, ଏହି ପରମ ଆବରଣ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଚିରକାଳ ସଂସାରରେ ବନ୍ଧି ରହନ୍ତି।'