ଗରୁଡପୁରାଣମ୍

ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଋଷିସ୍ତ୍ଵେଵଂ ସ୍ତୁତ୍ଵା ତୂଷ୍ଣୀଂ ବଭୂଵ ହ । ଭୃଗୁନାରଦକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ଵିହାଯ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରକାଃ ॥ ୩,୭.

ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରି ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଶାନ୍ତ ହେଲେ; ଭୃଗୁ, ନାରଦ ଓ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ରହିଗଲେ।

ସପ୍ତସଂଖ୍ଯା ଵସିଷ୍ଠାଦ୍ଯା ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରସ୍ତଥୈଵ ଚ । ଵୈଵସ୍ଵତମନୁସ୍ତ୍ଵେତେ ପରସ୍ପରସମାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୩,୭.

ସାତଜଣ, ଯେଉଁମାନେ ଭାବେ ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ବୈବସ୍ବତ ମନୁ ସମେତ, ସେମାନେ ପରସ୍ପର ସମାନ ଭାବରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାନ୍ତି।

ଵହ୍ନେରପ୍ଯଵରା ନିତ୍ଯଂ କିଞ୍ଚିନ୍ମିତ୍ରାଦ୍ଗୁଣାଧିକାଃ । ତଦନନ୍ତଜସ୍ତୋତ୍ରଂ ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଶୃଣୁ ଖଗେଶ୍ଵର ॥ ୩,୭.

ଅଗ୍ନିରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବାମାନେ ସଦା କମ୍ ମାନାଯାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କିଛି ମିତ୍ରଠାରୁ ଗୁଣରେ ଅଧିକ। ଏବେ ମୁଁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଜନ୍ମାଙ୍କ ସ୍ତୁତି କହିବି, ଶୁଣ, ହେ ଖଗେଶ୍ୱର।

ଶ୍ରୀଗରୁଡମହାପୁରାଣମ୍ ୮ କ୍ରତୋରନନ୍ତରଂ ଜାତୋ ମିତ୍ରୋ (ଶ୍ରୋ) ନାମ ଖଗେଶ୍ଵର । ନାରାଯଣଂ ଜଗଦ୍ଯୋନିଂ ସ୍ତୋତୁଂ ସମୁପଚକ୍ରମେ ॥ ୩,୮.

ଶ୍ରୀଗରୁଡ଼ମହାପୁରାଣର ଅଷ୍ଟମ ଅଧ୍ୟାୟରେ: ଯଜ୍ଞ ପରେ ମିତ୍ର ନାମକ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ହେ ଖଗେଶ୍ୱର; ସେ ଜଗତର ଉତ୍ସ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ମିତ୍ର ଉଵାଚ । ନତୋସ୍ମ୍ଯଜ୍ଞସ୍ତ୍ଵଚ୍ଚରଣାରଵିନ୍ଦଂ ଭଵଚ୍ଛିଦଂ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନଂ ଭଵଚ୍ଛିଦେ । ଵେଦ ସ୍ଵଯଂ ଭଗଵାନ୍ଵାସୁଦେଵୋ ନାହଂ ନାଗ୍ନିର୍ନ ତ୍ରିଦେଵା ମୁନୀନ୍ଦ୍ରାଃ ॥ ୩,୮.

ମିତ୍ର କହିଲେ: ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମ୍ଭ ଚରଣକମଳକୁ ନମସ୍କାର କରୁଛି, ଯାହା ସଂସାର ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ ଓ ଶୁଭ ଦେଉଛି। ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ ବାସୁଦେବ ବେଦ ଅଟୁଟ; ମୁଁ, ଅଗ୍ନି, ତିନି ଦେବତା କିମ୍ବା ମହାମୁନିମାନେ ଏମିତି ନୁହନ୍ତି।

ଅଥାପରେ ଭାଗଵତପ୍ରଧାନା ଯଦା ନ ଜାନୀଯୁରଥାପରେ କୁତଃ । ମାଂ ପାହି ନିତ୍ଯଂ ପରତୋପ୍ଯଧୀଶ ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରାନ୍ନ୍ଯୂନ ଏଵେତି ନିତ୍ଯମ୍ । ଅହଂ ପର୍ଜନ୍ଯାର୍ଦ୍ଵିଗୁଣ ଏଵ ନିତ୍ଯମତୋ ମମ ସ୍ତଵନେ ନାସ୍ତି ଶକ୍ତିଃ ॥ ୩,୮.

ଯେତେବେଳେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ୍ଭ ଗୁଣ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ତେବେ ଅନ୍ୟମାନେ କେମିତି ଜାଣିପାରିବେ? ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ମୋତେ ସଦା ରକ୍ଷା କର, କାରଣ ମୁଁ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଠାରୁ ସବୁବେଳେ କମ୍। ମୁଁ ପର୍ଜନ୍ୟଠାରୁ ଦୁଇଗୁଣି କମ୍ ସମର୍ଥ; ତେଣୁ ତୁମ୍ଭ ସ୍ତୁତି କରିବାରେ ମୋର କୌଣସି ଶକ୍ତି ନାହିଁ।

ଏଵଂ ସ୍ତୁତ୍ଵା ହରିଂ ମିତ୍ରସ୍ତୂଷ୍ଣୀମାସ ତଦା ଖଗ । ତଦନନ୍ତରଜା ତାରା ସ୍ତୋତୁଂ ସମୁପଚକ୍ରମେ ॥ ୩,୮.

ଏଭଳି ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ମିତ୍ର ସେ ସମୟରେ ଶାନ୍ତ ହେଲେ, ହେ ପକ୍ଷୀ; ତାଙ୍କ ପରେ ତାରା ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ତାରୋଵାଚ ଅନନ୍ଯେନ ତୁ ଭାଵେନ ଭକ୍ତିଂ କୁର୍ଵନ୍ତି ଯେ ଦୃଢାମ୍ । ତ୍ଵତ୍କୃତେ ତ୍ଯକ୍ତକର୍ମାଣସ୍ତ୍ଯକ୍ତସ୍ଵଜନବାନ୍ଧଵାଃ ॥ ୩,୮.

ତାରା କହିଲେ: ଯେମାନେ ଅନନ୍ୟ ଭାବରେ ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ତୁମ୍ଭ ପାଇଁ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ନିଜ ଜନ-ବନ୍ଧୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି—

ତ୍ଵଦାଶ୍ରଯାଂ କଥାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା (ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା) ଶୃଣ୍ଵନ୍ତି କଥଯନ୍ତି ଚ । ତଥୈତେ ସାଧଵୋ ଵିଷ୍ଣୋ ସର୍ଵସଂଗଵିଵର୍ଜିତାଃ ॥ ୩,୮.

ତୁମ୍ଭ ଆଶ୍ରୟ ଗାଥା ଶୁଣି କିମ୍ବା ଦେଖି, ସେମାନେ ଶୁଣନ୍ତି ଓ କହନ୍ତି; ଏଭଳି ଏହି ସାଧୁମାନେ, ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ସମସ୍ତ ସଂଗ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି।

ତନ୍ମଧ୍ଯେ ପତିତାଂ ପାହି ସଦା ମିତ୍ରସମାଂ ପ୍ରଭୋ । ତାରାନନ୍ତରଜଃ ପ୍ରାହ ନିରୃତିଶ୍ଚ ଖଗେଶ୍ଵର ॥ ୩,୮.

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ମୋତେ ସଦା ରକ୍ଷା କର, ହେ ପ୍ରଭୁ, ମିତ୍ର ସମାନ। ତାରା ପରେ ନିରୃତି କହିଲେ, ହେ ଖଗେଶ୍ୱର।

ନିରୃତିରୁଵାଚ । ଯୋଗେନ ତ୍ଵଯ୍ଯର୍ପିତଯା ଚ ଭକ୍ତ୍ଯା ସଂଯାନ୍ତି ଲୋକାଃ ପରମାଂ ଗତିଂ ଚ । ଆସେଵଯା ସର୍ଵଗୁଣାଧିକାନାଂ ଜ୍ଞାନେନ ଵୈରାଗ୍ଯଯୁତେନଦଵେ ॥ ୩,୮.

ନିରୃତି କହିଲେ: ଯୋଗ ଓ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ତୁମ୍ଭ ପାଖରେ ନିବେଶ କଲେ ଲୋକମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେଙ୍କ ସେବା, ଜ୍ଞାନ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ସହିତ।

ଚିତ୍ତସ୍ଯ ନିଗ୍ରହେଣୈଵ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଯାନ୍ତି ପରଂ ପଦମ୍ । ଅତୋ ମାଂ ପାହି ଦଯଯା ସଦା ତାରାସମଂ ପ୍ରଭୋ । ତଦନନ୍ତରଜା ସ୍ତୋତୁଂ ପ୍ରାଵହୀ ତଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ ॥ ୩,୮.

ମନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଲେ ମାତ୍ର, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉଛନ୍ତି; ତେଣୁ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଦୟା କରି ସଦା ମୋତେ ତାରା ସମାନ ରକ୍ଷା କର। ନିରୃତି ପରେ ପ୍ରବାହୀ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ପ୍ରଵାହ୍ଯୁଵାଚ । ସୁତାଃ ପ୍ରସଂଗେନ ଭଵନ୍ତି ଵୀର୍ଯାତ୍ତଵ ପ୍ରସାଦାତ୍ପରମାଃ ସମ୍ପଦଶ୍ଚ । ଯା ହ୍ଯୁତ୍ତମଶ୍ଲୋକରସାଯନାଃ କଥାସ୍ତତ୍ସେଵନାଦାସ୍ତ୍ଵପଵର୍ଗଵର୍ତ୍ମନି ॥ ୩,୮.

ପ୍ରବାହୀ କହିଲେ: ସମ୍ପର୍କ ଦ୍ୱାରା ସନ୍ତାନ ହୁଏ, ତୁମ୍ଭ କୃପାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶକ୍ତି ଓ ଧନ ମିଳେ; ଯେଉଁ କଥା ଉତ୍ତମ ଶ୍ରୀବନ୍ଦନାର ଅମୃତ, ସେଗୁଡ଼ିକର ସେବା କଲେ ମୁକ୍ତିର ପଥ ମିଳେ।

ଭକ୍ତିର୍ଭଵେତ୍ସର୍ଵଦା ଦେଵଦେଵ ସଦାପ୍ଯହଂ ନିରୃତେଃ ସାମ୍ଯମେଵ । ସହର୍ଭାଷ୍ଯକୋମିତ୍ରଃ ତ୍କଯୀତାରଃ ପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ ॥ ୩,୮.

ଭକ୍ତି ସଦା ହେଉ, ହେ ଦେବଦେବ; ମୁଁ ସଦା ନିରୃତି ସମାନ। ସହର୍ଭାଷ୍ୟ, କୋମିତ୍ର, ତ୍କୟୀ ଓ ତାରା ନାମ ଦିଆଯାଇଛି।

କୋଣାଧିପୋ ନିରୃତିଶ୍ଚ ପ୍ରାଵହୀ ପ୍ରଵହପ୍ରିଯା । ଚତ୍ଵାର ଏତେ ପର୍ଜନ୍ଯାତ୍ତ୍ରିଗୁଣାଃ ପରିକୀର୍ତିତାଃ ॥ ୩,୮.

କୋଣାଧିପ, ନିରୃତି, ପ୍ରବାହୀ ଓ ପ୍ରବାହ ପ୍ରିୟା—ଏହି ଚାରିଜଣ ପର୍ଜନ୍ୟଠାରୁ ତିନିଗୁଣି କମ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

ତଦନନ୍ତରଜାନ୍ଵକ୍ଷ୍ଯେ ତାଞ୍ଛୃଣୁ ତ୍ଵଂ ଖଗେଶ୍ଵର । ପ୍ରଵାହଭାର୍ଯାନନ୍ତରଜୋ ଵିଷ୍ଵକ୍ସେନୋଥପାର୍ଷଦଃ । ଵାଯୁପୁତ୍ରୋ ମହାଭାଗଃ ହରିଂ ସ୍ତୋତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ ॥ ୩,୮.

ଏହା ପରେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଯେଉଁମାନେ ଆସିଛନ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି—ଖଗରାଜ, ଆଗ୍ରହରେ ଶୁଣ। ବାୟୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ପରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବାୟୁପୁତ୍ର ଏବଂ ହରିଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ପାର୍ଷଦ ବିଷ୍ୱକ୍ସେନ, ହରିଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

ଵିଷ୍ଵକ୍ସେନ ଉଵାଚ । ଭଗଵାନ୍ମୋକ୍ଷଦଃ କୃଷ୍ଣଃ ପୂର୍ଣାନନ୍ଦୋ ସଦାଯଦି । ଯଦି ସ୍ଯାତ୍ପରମା ଭକ୍ତିର୍ହ୍ଯ ପରୋକ୍ଷତ୍ଵସାଧନା ॥ ୩,୮.

ବିଷ୍ୱକ୍ସେନ କହିଲେ— ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିବା, ସଦା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆନନ୍ଦର ମୂର୍ତ୍ତି। ଯଦି କେହି ପରମ ଭକ୍ତି ରଖନ୍ତି, ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ସେଠାରେ ମୁକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ।

ତଥା ସ୍ଵଗୁରୁମାରଭ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମାନ୍ତେଷୁ ଚ ସାଧୁଷୁ । ତଦ୍ଯୋଗ୍ଯତାନୁସାରେଣ ଭକ୍ତିର୍ନିଷ୍କପଟା ଯଦି ॥ ୩,୮.

ଏହିପରି, ନିଜ ଗୁରୁଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବ୍ରହ୍ମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସଦ୍ଗୁଣୀ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଯେଉଁଠି ଯେତେ ଯୋଗ୍ୟତା ଅଛି, ସେଉଁଠି ନିଷ୍କଳଙ୍କ ଭକ୍ତି ଥିଲେ—

ତୁଲସ୍ଯାଦିଷୁ ଜୀଵେଷୁ ଯଦି ସ୍ଯାତ୍ପ୍ରୀତିରଣ୍ଡଜ । ସଂସ୍ମୃତିଶ୍ଚ ତଦା ନାଶୀ ଭୂଯାଦେଵ ନ ସଂଶଯଃ ॥ ୩,୮.

ଏବଂ ତୁଳସୀ ଓ ଅନ୍ୟ ଜୀବମାନେ ପ୍ରତି ଯଦି ପ୍ରେମ ରହିଥାଏ, ତେବେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସ୍ମୃତି କେବେ ହରାଇଯିବ ନାହିଁ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

ଏଵଂ ସ୍ତୁତ୍ତ୍ଵା ମହାଭାଗୋ ଵିଷ୍ଵକ୍ସେ ନୋ ମହାପ୍ରଭୋ । ତୂଷ୍ଣୀଂ ବଭୂଵ ଗରୁଡ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ନମ୍ରକନ୍ଧରଃ । ମିତ୍ରାଦହଂ ନ୍ଯୂନ ଏଵ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା ॥ ୩,୮.

ଏଭଳି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବିଷ୍ୱକ୍ସେନ ଚୁପ୍ ହେଲେ, ଗରୁଡ଼, ହାତ ଜୋଡି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ରହିଲେ। ମୁଁ ମୋ ବନ୍ଧୁଠାରୁ ଅଧିକ ନୁହେଁ, ଏଠାରେ ଆଉ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।

ଶ୍ରୀଗରୁଡ ଉଵାଚ । ଅଜାନଜସ୍ଵରୂପଂ ଚ ବ୍ରୂହି କୃଷ୍ଣ ମହାମତେ । ତଦନ୍ଯାଂଶ୍ଚ କ୍ରମେଣେଵ ଵକ୍ତୁଂ କୃଷ୍ଣ ତ୍ଵମର୍ହସି ॥ ୩,୯.

ଶ୍ରୀଗରୁଡ଼ କହିଲେ— ହେ କୃଷ୍ଣ, ବଡ଼ ଜ୍ଞାନୀ, ତୁମେ ମୋତେ ଅଜାନମାନଙ୍କର ସ୍ୱରୂପ ବ୍ୟଖ୍ୟା କର। ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ କ୍ରମକ୍ରମେ କହ।

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ । ଅଜାନାଖ୍ଯା ଦେଵତାସ୍ତୁ ତତ୍ତଦ୍ଦେଵକୁଲେ ଭଵାଃ । ଅଜାନଦେଵତାସ୍ତା ହି ତେଭ୍ଯୋଗ୍ର୍ଯାଃ କର୍ମଦେଵତାଃ ॥ ୩,୯.

ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ଅଜାନ ନାମକ ଦେବତାମାନେ ନିଜ ନିଜ ଦେବଲୋକରେ ବସିଥାନ୍ତି। ଏହି ଅଜାନ ଦେବତାମାନେ କର୍ମ ଜନ୍ମ ଦେବତାମାନେଠାରୁ ଉତ୍ତମ।

ଵିରାଧଶ୍ଚାରୁଦେଷ୍ଣଶ୍ଚ ତଥା ଚିତ୍ରରଥସ୍ତଥା । ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଃ କିଶୋରଶ୍ଚ ହୂହୂର୍ହାହାସ୍ତଥୈଵ ଚ ॥ ୩,୯.

ବିରାଧ, ଆରୁଦେଷ୍ଣ, ଚିତ୍ରରଥ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର, କିଶୋର, ହୁହୁଁ ଓ ହାହା—

ଵିଦ୍ଯାଧରଶ୍ଚୋଗ୍ରସେନୋ ଵିଶ୍ଵାଵସୁପରାଵସୂ । ଚିତ୍ରସେନଶ୍ଚ ଗୋପାଲୋ ବଲଃ ପଞ୍ଚଦଶ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୩,୯.

ବିଦ୍ୟାଧର, ଉଗ୍ରସେନ, ବିଶ୍ୱାବସୁ, ପରାବସୁ, ଚିତ୍ରସେନ, ଗୋପାଳ ଓ ବଳ—ଏହି ପନ୍ଦରଜଣ ମନେ ରଖାଯାନ୍ତି।

ଏଵମାଦ୍ଯାଶ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ଶତସଂଖ୍ଯାଃ ଖଗେଶ୍ଵର । ଅଜାନଜସମା ଜ୍ଞେଯା ମୁକ୍ତୌ ସଂସାର ଏଵ ଚ ॥ ୩,୯.

ଏଭଳି, ଖଗରାଜ, ଶତଶଂଖ୍ୟକ ପ୍ରମୁଖ ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ଓ ସଂସାରରେ ଅଜାନମାନଙ୍କ ସମାନ ବୋଲି ଜଣାଯିବା ଉଚିତ।

ଅଜ୍ଞାନଜାସ୍ତୁ ମେ ଦେଵାଃ କର୍ମଜେଭ୍ଯଃ ଶତାଵରାଃ । ଘୃତାଚୀ ମେନକା ରଂଭା ଉର୍ଵଶୀ ଚ ତିଲୋତ୍ତମା ॥ ୩,୯.

କିନ୍ତୁ ମୋ ଅଜ୍ଞାନ ଜନ୍ମ ଦେବତାମାନେ କର୍ମ ଜନ୍ମ ଦେବତାମାନେଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଅଧମ—ଘୃତାଚୀ, ମେନକା, ରମ୍ଭା, ଉର୍ବଶୀ ଓ ତିଲୋତ୍ତମା।

ସୁକେତୁଃ ଶବରୀ ଚୈଵ ମଞ୍ଜୁଘୋଷା ଚ ପିଙ୍ଗଲା । ଇତ୍ଯାଦିକଂ ଯକ୍ଷରତ୍ନଂ ସହ ସଂପରିକୀର୍ତିତମ୍ ॥ ୩,୯.

ସୁକେତୁ, ଶବରୀ, ମଞ୍ଜୁଘୋଷା, ପିଙ୍ଗଳା ଓ ଏମିତି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଯକ୍ଷମାନଙ୍କ ମୁଖ୍ୟ ମଣିମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ସହିତ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛନ୍ତି।

ଅଜାନଜସମା ହ୍ଯେତେ କର୍ମଜେଭ୍ଯଃ ଶତାଵରାଃ । ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରୋ ଵସିଷ୍ଠଶ୍ଚ ନାରଦଶ୍ଚ୍ଯଵନସ୍ତଥା ॥ ୩,୯.

ଏମାନେ ଅଜାନ ସମାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କର୍ମ ଜନ୍ମ ଦେବତାମାନେଠାରୁ ଶତଗୁଣ କମ୍—ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ବଶିଷ୍ଠ, ନାରଦ ଓ ଚ୍ୟବନ।

ଉତଥ୍ଯଶ୍ଚ ମୁନିଶ୍ଚୈତାନ୍ଦ୍ରାଜପିତ୍ଵା ଖଗେଶ୍ଵର । ଋଷଯଶ୍ଚ ମହାତ୍ମାନୋ ହ୍ଯଜାନଜସମାଃ ସ୍ମୃତାଃ ॥ ୩,୯.

ଉତଥ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ, ରାଜା ହୋଇ ଶାସନ କରିଥିଲେ, ଖଗରାଜ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଜାନ ସମାନ ମହାତ୍ମା ଋଷି ବୋଲି ମନ୍ତ୍ରଣା କରାଯାନ୍ତି।